{"id":30805,"date":"2015-07-06T18:10:18","date_gmt":"2015-07-06T17:10:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=30805"},"modified":"2015-07-16T17:43:35","modified_gmt":"2015-07-16T16:43:35","slug":"marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum","title":{"rendered":"Nierealistyczny realizm"},"content":{"rendered":"<p><strong>Andrzej Ficowski: Teatr Wsp\u00f3\u0142czesny pod pana dyrekcj\u0105 na pierwszej linii frontu stawia Tymoteusza Karpowicza, Helmuta Kajzara i Tadeusza R\u00f3\u017cewicza. Niekt\u00f3rzy komentatorzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce to ju\u017c \u201edawni mistrzowie\u201d. Co pan na to?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Marek Fiedor:<\/strong> Strategia Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego zmierza do sprawdzenia \u017cywotno\u015bci tekst\u00f3w tych autor\u00f3w, bez zak\u0142adania z g\u00f3ry jakiego\u015b rozstrzygni\u0119cia w tej kwestii. Oczywi\u015bcie mam swoje przekonanie co do warto\u015bci tych dramat\u00f3w, ale inicjuj\u0105c projekt, nie spodziewa\u0142em si\u0119 przecie\u017c natychmiastowego, powszechnego i jednoznacznie pozytywnego skutku. Niekt\u00f3rzy komentatorzy rzeczywi\u015bcie ju\u017c na wst\u0119pie og\u0142osili, \u017ce to \u201edawni mistrzowie\u201d i nie warto do nich wraca\u0107, inni wskazuj\u0105 na nies\u0142ychanie \u201ewsp\u00f3\u0142czesne\u201d ich brzmienie. Polaryzacja pogl\u0105d\u00f3w nie jest dla mnie szczeg\u00f3lnym zaskoczeniem, ciekawe jest mo\u017ce to, \u017ce \u2013 z grubsza rzecz bior\u0105c \u2013 pierwsza grupa rekrutuje si\u0119 z recenzent\u00f3w lokalnych, a ta druga \u2013 z og\u00f3lnopolskich.<\/p>\n<figure id=\"attachment_31027\" aria-describedby=\"caption-attachment-31027\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/attachment\/31027\/\" rel=\"attachment wp-att-31027\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-31027\" title=\"Marek Fiedor (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor-540x460.jpg\" alt=\"Marek Fiedor (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" width=\"540\" height=\"460\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor-540x460.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor-900x768.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor-576x491.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor.jpg 1023w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-31027\" class=\"wp-caption-text\">Marek Fiedor (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Przychodz\u0105c na to spotkanie, u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce b\u0119dziemy rozmawia\u0107 o outsiderach. R\u00f3\u017cewicz, do niedawna \u017cywy klasyk, dzisiaj le\u017cakuje na p\u00f3\u0142kach bibliotecznych. Karpowicza w zasadzie si\u0119 nie gra, a ostatnia premiera Weroniki Szczawi\u0144skiej tego faktu za bardzo nie zmienia. Kajzar, przeciwnik twardych narracji w sztuce, proponuje nam wychodzenie z rutyny tw\u00f3rczej formatowanej przez media. Na czym wi\u0119c polega ewentualna \u017cywotno\u015b\u0107 takiej, powiedzmy, mocno otwieraj\u0105cej postawy \u015bwiatopogl\u0105dowej?<\/strong><\/p>\n<p>Wiele jest element\u00f3w tej postawy. Kajzar m\u00f3wi\u0142 o kryzysie cz\u0142owieka i cywilizacji, a nie \u2013 Polaka, nie Polski. To s\u0105 kategorie dopiero dzi\u015b w pe\u0142ni dla nas zrozumia\u0142e. Dlatego gdy pr\u00f3bujemy opisa\u0107 konsumpcjonizm, dehumanizacj\u0119 czy przemoc wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, si\u0119gamy do jego tekst\u00f3w. Zw\u0142aszcza interesuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 dla nas podj\u0119cie tematu przemocy. Kiedy\u015b pojmowali\u015bmy j\u0105 jedynie jako opresj\u0119 polityczn\u0105, dzi\u015b do\u015bwiadczamy innych, mo\u017ce nawet bardziej zniewalaj\u0105cych cz\u0142owieka form przemocy. To dyktat idei, m\u00f3d, pogl\u0105d\u00f3w, presja obowi\u0105zuj\u0105cych narracji estetycznych, politycznych czy intelektualnych. Tamta przemoc by\u0142a \u201eobiektywna\u201d, dzisiejszej poddajemy si\u0119 z w\u0142asnej woli. To zreszt\u0105 temat tak\u017ce Karpowicza. Wi\u0119c Kajzar proponuje op\u00f3r przeciwko temu formatowaniu, chce zbudowa\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119 \u201es\u0142abych\u201d jednostek, przeciwstawiaj\u0105cych si\u0119 \u201eowczemu p\u0119dowi\u201d zbiorowo\u015bci, chce stworzy\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, jak m\u00f3wi, \u201esuwerennych jednostek\u201d, niezale\u017cnych, wolnych. Wolno\u015b\u0107 jest tu chyba poj\u0119ciem kluczowym \u2013 jest wyzwaniem, kt\u00f3re trzeba podj\u0105\u0107 nawet za cen\u0119 odrzucenia, jest ci\u0119\u017carem podejmowania wybor\u00f3w, dokonywania w\u0142asnych ocen. Dzi\u015b jest to chyba jeszcze bardziej istotny aspekt jego pogl\u0105d\u00f3w, bo poddanie si\u0119 zniewoleniu twardych narracji jest dobrowolne. Ludzie chc\u0105 si\u0119 w tym labiryncie jako\u015b odnale\u017a\u0107, chc\u0105 wiedzie\u0107, chc\u0105 mie\u0107 pewno\u015b\u0107, mie\u0107 jakie\u015b sta\u0142e punkty, chc\u0105 m\u00f3c powiedzie\u0107: \u201eto jest s\u0142uszne, a to nie, wiem, bo jestem w grupie, bo wspieram si\u0119 autorytetem\u201d.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-30805 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/niewidzialny-chlopiec-wroclawski-teatr-wspolczesny-wroclaw-2015'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/niewidzialny-chlopiec-wroclawski-teatr-wspolczesny-wroclaw-2015-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tymoteusz Karpowicz \u201eNiewidzialny ch\u0142opiec\u201d, re\u017c. Weronika Szczawi\u0144ska, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30822\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30822'>\n\t\t\t\tTymoteusz Karpowicz \u201eNiewidzialny ch\u0142opiec\u201d, re\u017c. Weronika Szczawi\u0144ska, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31034\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31034'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31033\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31033'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31032\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31032'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31031\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31031'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31030\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31030'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31029\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31029'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31028\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31028'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-30810\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-30810'>\n\t\t\t\t\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/attachment\/31027'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/marek-fiedor-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Marek Fiedor (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31027\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31027'>\n\t\t\t\tMarek Fiedor (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>I przychodzi cz\u0142owiek, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce odrzuca to wszystko. Paleta jego dzia\u0142a\u0144, pocz\u0105wszy od warsztat\u00f3w, a sko\u0144czywszy na koncepcji metacodzienno\u015bci, jest imponuj\u0105ca.<\/strong><\/p>\n<p>I sam zostaje, w pewnym stopniu, odrzucony. W latach 70. Kajzar nie wpisywa\u0142 si\u0119 ze swoimi pogl\u0105dami w obowi\u0105zuj\u0105ce interpretacje rzeczywisto\u015bci, zw\u0142aszcza polityczne. Zarzucano mu eskapizm i naiwno\u015b\u0107. Poniewa\u017c pracowa\u0142 za granic\u0105 i \u017cy\u0142 jedn\u0105 nog\u0105 w Polsce, jedn\u0105 na Zachodzie, widziano w nim oderwanego od rzeczywisto\u015bci eksperymentatora, kt\u00f3ry uwiarygadnia w\u0142adz\u0119 \u2013 tworz\u0105c bezpieczny, apolityczny, awangardowy teatr i b\u0142ahe happeningi, legitymizuje jej oblicze or\u0119downika wolno\u015bci artystycznej. Bo polityczno\u015b\u0107 traktowano wtedy jako jaki\u015b rodzaj oporu przeciwko w\u0142adzy. Cho\u0107by wewn\u0119trzny. Nikomu nie przychodzi\u0142o do g\u0142owy nazywa\u0107 jego teatru politycznym. A to by\u0142 teatr polityczny, tylko bli\u017cszy pojmowaniu tego s\u0142owa na spos\u00f3b, w jaki my dzi\u015b go rozumiemy. Dla Kajzara \u201epolityczno\u015b\u0107\u201d to raczej wyczulenie na dramat, jaki rozgrywa si\u0119 mi\u0119dzy indywidualnym \u201eja\u201d cz\u0142owieka a mechanizmami \u017cycia zbiorowego, ni\u017c zaanga\u017cowanie w g\u0142oszenie jakich\u015b politycznych pogl\u0105d\u00f3w. Chyba te\u017c bliski w tym jest R\u00f3\u017cewiczowi.<\/p>\n<p><strong>Tak, Kajzar kiedy\u015b w swoich prywatnych zapiskach wyzna\u0142: \u201eNie czuj\u0119 si\u0119 Polakiem, cho\u0107 m\u00f3wi\u0119 po polsku i pisz\u0119, nie podlegam upiornym mitom patriotyzmu\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Polemika Kajzara z Grotowskim z lat 70. pokazuje odwag\u0119 jego gestu i fundament jego inno\u015bci. Nie tylko nie podlega\u0142 mitowi patriotyzmu, ale w og\u00f3le ca\u0142ej tradycji romantycznej. Postawa Grotowskiego \u2013 polemiki z tym dziedzictwem \u2013 by\u0142a dla niego <em>de facto<\/em> petryfikacj\u0105, utrwaleniem naszej zale\u017cno\u015bci od tamtego mitu wsp\u00f3lnotowego.<\/p>\n<p><strong>Kajzar podwa\u017ca\u0142 tak\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142owo\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142 przeciwny wsp\u00f3lnocie na fundamencie metafizycznym, narodowym, plemiennym. Chcia\u0142 wsp\u00f3lnoty kulturowej, jak m\u00f3wili\u015bmy na pocz\u0105tku: wsp\u00f3lnoty suwerennych jednostek. I odrzuca\u0142 w og\u00f3le koncepcj\u0119 Grotowskiego docierania do \u017ar\u00f3de\u0142 cz\u0142owieka, szukania tego, co wsp\u00f3lne, co uniewa\u017cnia (w\u0142a\u015bciwie: poprzedza) \u201er\u00f3\u017cnic\u0119\u201d. Przeciwstawia\u0142 tej koncepcji pi\u0119kn\u0105 metafor\u0119 \u201erozlewiska\u201d \u2013 widzia\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107 cz\u0142owieka jako sum\u0119 r\u00f3\u017cnych nurt\u00f3w, odn\u00f3g, \u017ar\u00f3de\u0142. To oczywi\u015bcie wi\u0105\u017ce si\u0119 u Kajzara z ca\u0142\u0105 tematyk\u0105 \u201epogranicza\u201d czy te\u017c \u201epograniczno\u015bci\u201d, z samodefiniowaniem w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci za pomoc\u0105 kategorii odmie\u0144ca, outsidera, innego, obcego\u2026 Ale my\u015bl\u0119, \u017ce sens \u201epograniczno\u015bci\u201d zmieni\u0142 si\u0119 diametralnie. Paradoksalnie to, na czym Kajzar fundowa\u0142 stygmat wykluczenia, dzi\u015b sta\u0142o si\u0119 warto\u015bci\u0105. Czerpanie z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, przynale\u017cno\u015b\u0107 do r\u00f3\u017cnych formacji kulturowych, spo\u0142ecznych czy religijnych staje si\u0119 do\u015bwiadczeniem coraz bardziej powszechnym.<\/p>\n<figure id=\"attachment_31033\" aria-describedby=\"caption-attachment-31033\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006\/\" rel=\"attachment wp-att-31033\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-31033\" title=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006-540x361.jpg\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)\" width=\"540\" height=\"361\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006-540x361.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006-900x603.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006-576x386.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/wroclawski-teatr-wspolczesny-paternoster-006.jpg 1146w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-31033\" class=\"wp-caption-text\">\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, fot. Tomasz \u017burek (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Taki jest zreszt\u0105 g\u0142\u00f3wny wyd\u017awi\u0119k ksi\u0105\u017cki Marcina Ko\u015bcielniaka <em>Prawie ludzkie, prawie moje. Teatr Helmuta Kajzara<\/em>. Kajzar \u2013 prekursor tego, co si\u0119 dzisiaj dzieje.<\/strong><\/p>\n<p>Do\u015bwiadczenie \u201epograniczno\u015bci\u201d staje si\u0119 dzi\u015b coraz powszechniejsze, to\u017csamo\u015b\u0107 cz\u0142owieka coraz cz\u0119\u015bciej kszta\u0142tuje si\u0119 jako konglomerat r\u00f3\u017cnych do\u015bwiadcze\u0144, przynale\u017cno\u015bci, idei, warto\u015bci\u2026 \u201ePograniczno\u015b\u0107\u201d jest wynikiem wolnego wyboru, jest aktem wolno\u015bci. Potrzeba prostych i jednoznacznych identyfikacji to\u017csamo\u015bciowych nie determinuje ju\u017c tak naszego \u017cycia. Kiedy\u015b historia tworzy\u0142a pogranicza i wyrzuca\u0142a na nie ludzi. Dzi\u015b ludzie sami szukaj\u0105 swoich pograniczy. Kajzar m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107: \u201enie jestem ani st\u0105d, ani st\u0105d, wi\u0119c jestem znik\u0105d, jestem odmie\u0144cem\u201d. Dzi\u015b m\u00f3wimy: \u201ejestem i st\u0105d, i st\u0105d, i dlatego jestem bogatszy, pe\u0142niejszy\u201d.<\/p>\n<p><strong>Karpowicz to z kolei postawa zupe\u0142nie inna. Odrzucenie i emigracja, na jak\u0105 sam si\u0119 skaza\u0142. Uznany poeta i zupe\u0142nie pomini\u0119ty i nieobecny na scenach dramaturg. Czy taka kondycja teatralna Karpowicza jest kwesti\u0105 narzuconej na niego kliszy hermetycznego, lingwistycznego autora, kt\u00f3ry zarezerwowany jest dla elit? Jak\u0105 rol\u0119 m\u00f3g\u0142by pe\u0142ni\u0107 Karpowicz w dzisiejszym teatrze?<\/strong><\/p>\n<p>Gdy m\u00f3wimy o Karpowiczu, podobnie jak w przypadku Kajzara, musimy my\u015ble\u0107 nie tylko o samym dziele literackim (re\u017cyserskim), ale tak\u017ce o bardzo szczeg\u00f3lnym etosie artysty, swoistej filozofii sztuki, kt\u00f3ra staje si\u0119 narz\u0119dziem poznania. Postawa artysty wobec \u015bwiata i wobec samej tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 jego uporczywe d\u0105\u017cenie do \u201eniemo\u017cliwego\u201d \u2013 fascynuje radykalizmem i bezkompromisowo\u015bci\u0105. W pisanym kilkadziesi\u0105t lat temu eseju <em>Sztuka jako ryzyko<\/em> Karpowicz definiuje swe pojmowanie procesu tworzenia i relacji artysty wobec odbiorc\u00f3w. Zadziwia dzi\u015b trafno\u015bci\u0105 diagnozy obserwowanych zjawisk i maksymalizmem stawianych przed tw\u00f3rc\u0105 zada\u0144. To, co w praktyce realizowa\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci, znakomicie opisa\u0142 w programowym eseju \u2013 manife\u015bcie. I je\u015bli szuka\u0107 odpowiedzi na pytanie, jak\u0105 rol\u0119 m\u00f3g\u0142by pe\u0142ni\u0107 Karpowicz w dzisiejszym teatrze, to my\u015bl\u0119, \u017ce jest on nam wr\u0119cz niezb\u0119dny, cho\u0107by po to, by jego my\u015bl\u0105 i praktyk\u0105 mierzy\u0107 mia\u0142ko\u015b\u0107 i powierzchowno\u015b\u0107 rozmaitych dzisiejszych artystycznych strategii.<\/p>\n<p><strong>No dobrze, ale z jakich konkretnie powod\u00f3w mo\u017ce czy powinien zainteresowa\u0107 dzisiejszy teatr?<\/strong><\/p>\n<p>Wiem, \u017ce nie miejsce tu na obszerne streszczanie pogl\u0105d\u00f3w Karpowicza, ale nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 pokusie, by nie zacytowa\u0107 cho\u0107by kilku zda\u0144 wspomnianego eseju. Jedn\u0105 z fundamentalnych kategorii, definiuj\u0105cych etos artysty, jest dla niego \u201eszczero\u015b\u0107\u201d. Pisze m.in. tak: \u201eSzczero\u015b\u0107 w dramacie jest po prostu ryzykiem, kt\u00f3re w spotkaniu z publiczno\u015bci\u0105 autor podejmuje na koszt w\u0142asny, a nie tej ostatniej. Jest to rodzaj moralnej prowokacji skierowanej nie przeciwko widowni, a autorowi granej sztuki. (&#8230;) Szczero\u015b\u0107 jest pytaniem stawianym przez autora nie \u015bwiatu (jak\u017ce \u0142atwo jest przepytywa\u0107 \u015bwiat), lecz sobie. Najwi\u0119cej w\u0142a\u015bnie sadystycznych nieuk\u00f3w zn\u0119ca si\u0119 nad ludzko\u015bci\u0105 jej egzaminowaniem, wymy\u015blaj\u0105c skomplikowane pytania, aby obserwowa\u0107 z pozycji pseudo-si\u0142y belfra jak si\u0119 poc\u0105 egzaminowani\u201d. Czy\u017c nie brzmi to znajomo? Czy w\u0142a\u015bnie nie w takiej pozycji cz\u0119sto ustawia si\u0119 dzi\u015b teatr wobec widza? A z drugiej strony \u2013 czy w kra\u0144cowym maksymalizmie postawy tw\u00f3rczej Karpowicza nie odnajdujemy dzisiaj naszej w\u0142asnej t\u0119sknoty, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142 np. Krystian Lupa przy okazji <em>Wycinki<\/em>?<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong><em>Niewidzialny ch\u0142opiec<\/em><\/strong><strong> w re\u017cyserii Weroniki Szczawi\u0144skiej upewni\u0142 mnie w przekonaniu, \u017ce Karpowicz jest autorem, kt\u00f3ry pyta\u0142 o Polsk\u0119, o rodzaj obecno\u015bci Polski w \u201ekosmosie\u201d, o obecno\u015b\u0107 w tym najbardziej szerokim i uniwersalnym kodzie. Podobnie ma si\u0119 sprawa z <em>Dziwnym pasa\u017cerem,<\/em> to tekst, kt\u00f3ry si\u0142uje si\u0119 z ostatnim p\u00f3\u0142wieczem po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Moim zdaniem ta sztuka pyta o cie\u0144, kt\u00f3ry si\u0119 ci\u0105gnie za wieloma Polakami, a by\u0107 mo\u017ce, w sensie zbiorowo\u015bci, za ca\u0142ymi pokoleniami. Karpowicz zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o depresji, z kt\u00f3r\u0105 nadal, po tylu latach od zako\u0144czenia wojny, musimy si\u0119 zmaga\u0107. On w tej sztuce bardzo uczciwie stawia spraw\u0119 w tej kwestii, w spos\u00f3b w\u0142a\u015bnie nie publicystyczny, nie manifestacyjnie lewicowy czy prawicowy. Jak pan to widzi?<\/strong><\/p>\n<p>Pan s\u0105dzi, \u017ce u Karpowicza jest pewien rodzaj wskazania, \u017ce obiektywnie, historycznie ten cie\u0144 zosta\u0142 na nas rzucony i w zwi\u0105zku z tym zachowujemy si\u0119 tak, a nie inaczej?<\/p>\n<figure id=\"attachment_30822\" aria-describedby=\"caption-attachment-30822\" style=\"width: 530px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/niewidzialny-chlopiec-wroclawski-teatr-wspolczesny-wroclaw-2015\/\" rel=\"attachment wp-att-30822\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30822\" title=\"Tymoteusz Karpowicz \u201eNiewidzialny ch\u0142opiec\u201d, re\u017c. Weronika Szczawi\u0144ska, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/niewidzialny-chlopiec-wroclawski-teatr-wspolczesny-wroclaw-2015.jpg\" alt=\"Tymoteusz Karpowicz \u201eNiewidzialny ch\u0142opiec\u201d, re\u017c. Weronika Szczawi\u0144ska, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" width=\"530\" height=\"763\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30822\" class=\"wp-caption-text\">Tymoteusz Karpowicz \u201eNiewidzialny ch\u0142opiec\u201d, re\u017c. Weronika Szczawi\u0144ska, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Mo\u017ce tak by\u0107. Oczywi\u015bcie gotowej odpowiedzi nie mam, tylko takie przypuszczenie.<\/strong><\/p>\n<p>Pytam, poniewa\u017c mo\u017ce brzmie\u0107 w tym sugestia jakiego\u015b rozgrzeszenia, usprawiedliwienia.<\/p>\n<p><strong>S\u0105dz\u0119, \u017ce jest zupe\u0142nie odwrotnie. Karpowicz swoimi tekstami robi fotografi\u0119 rzeczywisto\u015bci i m\u00f3wi nam: \u201ezobacz, ja tak to widz\u0119, nie wydaje ci si\u0119, \u017ce tak jest?\u201d<em>.<\/em> Norwid pisa\u0142 kiedy\u015b o \u201ezapolszczeniu\u201d, natomiast Karpowicz bardziej nas \u201eodpolszcza\u201d. Przecie\u017c ironicznie pisa\u0142 o \u201epo\u017cywce\u201d narodowej, o \u201edojnej krowie\u201d pami\u0119ci. Czy to nie jest przyk\u0142ad takiego zdrowego zaanga\u017cowania? Czy nie mo\u017cna odczytywa\u0107 jego tekst\u00f3w bez tych wszystkich starych zbiorowych diagnoz, ukrytych i jawnych, m\u00f3wi\u0105cych o micie romantycznym?<\/strong><\/p>\n<p>Jeszcze raz zagl\u0105dam do eseju <em>Sztuka jako ryzyko<\/em>: \u201eNasza literatura jest najbardziej metaforyczn\u0105 literatur\u0105 kuli ziemskiej, w 90% procentach niezrozumia\u0142\u0105 (poza Polsk\u0105) dla jej mieszka\u0144c\u00f3w. Zacz\u0119li\u015bmy m\u00f3wi\u0107 j\u0119zykiem ezopowym, bo nie mogli\u015bmy, w ci\u0105gu co najmniej dw\u00f3ch stuleci a\u017c do dzi\u015b, m\u00f3wi\u0107 j\u0119zykiem zwyk\u0142ych ludzi\u201d.<\/p>\n<p><strong>W\u0142a\u015bnie, on wraca do kategorii polsko\u015bci nie w spos\u00f3b toksyczny i zmanipulowany ideologicznie, ale tak zwyczajnie, po ludzku.<\/strong><\/p>\n<p>Na pewno Karpowicz w swoich dramatach przywo\u0142uje ten \u201ecie\u0144\u201d, o kt\u00f3rym pan m\u00f3wi\u0142, ale jednocze\u015bnie kieruje nas jakby ponad niego, w stron\u0119 uniwersalnego rozpoznania sytuacji cz\u0142owieka. Charakterystyczne i wyj\u0105tkowe dla niego jest to, \u017ce zawsze m\u00f3wi on o procesach dotycz\u0105cych zbiorowo\u015bci, w perspektywie indywidualnej, osobistej, jednostkowej. Cie\u0144 pada na nas wszystkich, ale za nasz\u0105 w\u0142asn\u0105 ostro\u015b\u0107 widzenia w tym cieniu odpowiadamy sami. Procesy spo\u0142eczne i historyczne zawsze widziane s\u0105 przez pryzmat indywidualnej odpowiedzialno\u015bci moralnej cz\u0142owieka. To jest fundament tej tw\u00f3rczo\u015bci. Kiedy m\u00f3wi, jak w <em>Niewidzialnym ch\u0142opcu<\/em>, o zniewoleniu cz\u0142owieka przez system, to wskazuje jednoznacznie, \u017ce prawdzie zniewolenie dokonuje si\u0119 w nas samych, \u017ce jest skutkiem dokonywanego wyboru. Co jest szczeg\u00f3lnie dotkliwe dzi\u015b, gdy do\u015bwiadczamy pe\u0142ni wolno\u015bci.<\/p>\n<p><strong>Dramaty Karpowicza s\u0105 w jakim\u015b stopniu indywidualnym rozrachunkiem sumienia, osobistym remanentem etycznym bohater\u00f3w. To si\u0119 zacz\u0119\u0142o ju\u017c w rozrachunkowym <em>Wracamy p\u00f3\u017ano do domu<\/em>, dramaturgicznym debiucie z 1958 roku, gdzie ostro i bezkompromisowo postawiona jest sprawa ludzkiego sumienia.<\/strong><\/p>\n<p>Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, z jakiej perspektywy Karpowicz opisywa\u0142 do\u015bwiadczenie stalinowskiego totalitaryzmu \u2013 sta\u0142o si\u0119 tak, bo zatracili\u015bmy indywidualny imperatyw etyczny, osobist\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za w\u0142asne \u017cycie, instynkt prawdy. Wyszli\u015bmy z \u201edomu\u201d \u2013 czy jest mo\u017cliwy \u201epowr\u00f3t\u201d do niego, cho\u0107by p\u00f3\u017any? Czy w poczuciu winy b\u0119dziemy ucieka\u0107 w egotyczny indywidualizm, czy pr\u00f3bujemy odbudowa\u0107 utracone sumienie? Czy odtworzymy wsp\u00f3lnot\u0119 jako swego rodzaju \u201esum\u0119\u201d indywidualnych sumie\u0144? Wszak w tytule autor u\u017cywa liczby mnogiej: wracamy. Tak jak pan powiedzia\u0142, Karpowicz nie tworzy teatru publicystycznego i w takim rozumieniu: politycznego. Polskiego pa\u017adziernika nie opisuje dos\u0142ownie, ani nie tworzy na jego temat literackiej paraboli (jak cho\u0107by Andrzejewski) \u2013 po prostu widzi los konkretnego cz\u0142owieka. I cho\u0107 nie padaj\u0105 w tek\u015bcie \u017cadne polityczne konkrety, to jednak czytaj\u0105c dramat doskonale wiemy, w jakim kraju i w jakim momencie historycznym i politycznym si\u0119 zrodzi\u0142. Podobnie jest we wszystkich dramatach Karpowicza. Ten jego \u201erealizm\u201d jest nierealistyczny, niedos\u0142owny, dyskretny i co najwa\u017cniejsze: dowcipny.<\/p>\n<figure id=\"attachment_30810\" aria-describedby=\"caption-attachment-30810\" style=\"width: 417px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014\/\" rel=\"attachment wp-att-30810\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-30810\" title=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014.jpg\" alt=\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\" width=\"417\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-30810\" class=\"wp-caption-text\">\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>W dzisiejszym teatrze prym wiedzie nurt publicystyczny, cz\u0119sto wr\u0119cz tabloidowy. Czy Karpowicz z przekazem sprzed epoki technologii globalnej, w duchu starych mistrz\u00f3w, jest w stanie si\u0119 przebi\u0107 i co\u015b wa\u017cnego nam powiedzie\u0107? Jak nale\u017cy dzisiaj pokazywa\u0107 jego teksty?<\/strong><\/p>\n<p>Nie mam oczywi\u015bcie \u017cadnej prostej recepty inscenizacyjnej, ale troch\u0119 bym skorygowa\u0142 t\u0119 definicj\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci Karpowicza. To chyba jednak nie jest \u201eprzekaz sprzed epoki technologii globalnej, w duchu starych mistrz\u00f3w\u201d<em>. <\/em>J\u0119zyk teatru Karpowicza jest nies\u0142ychanie nowoczesny i dzisiejszy teatr jego dogania \u2013 on w dzisiejszych technologiach mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 jak u siebie w domu. Oczywi\u015bcie, je\u017celi traktujemy go jako symbolist\u0119, to nie ma o czym gada\u0107. Ale w odniesieniu do Karpowicza to jakie\u015b fundamentalne nieporozumienie. On, jako tw\u00f3rca dramatu, jest nawet nie lingwist\u0105, ale\u2026 bo ja wiem\u2026 strukturalist\u0105? Kubist\u0105? Rozk\u0142ada \u015bwiat przedstawiony na poszczeg\u00f3lne elementy i sk\u0142ada je z powrotem w innym porz\u0105dku, innej konfiguracji, pokazuj\u0105c zupe\u0142nie nowe i nieoczekiwane zale\u017cno\u015bci i sensy. I pokazuje \u015bwiat jakby z wszystkich stron na raz. Jego d\u017awi\u0119kowe, polifoniczne \u201ewidzenie\u201d \u015bwiata, wyprzedzi\u0142o o wiele, wiele zjawiska b\u0119d\u0105ce dzi\u015b codzienno\u015bci\u0105 teatru: stwarzanie w spektaklu nie muzyki, ale przestrzeni d\u017awi\u0119kowej czy budowanie muzycznej (tematycznej), a nie tylko fabularnej struktury narracyjnej spektaklu.<\/p>\n<p><strong>Konstrukcja <em>Dziwnego pasa\u017cera<\/em> polega na ruchu ja\u017ani, to taka \u201eodyseja jednostkowa\u201d w rozbitym i chaotycznym \u015bwiecie. Karpowicz m\u00f3wi niejako: \u201ejedyne, co jest sta\u0142e, to ty i ty mo\u017cesz co\u015b z tym zrobi\u0107, zachowa\u0107 si\u0119 w stosunku do tego\u201d<em>.<\/em> Tak si\u0119 dzisiaj nie pisze i w tym sensie Karpowicz jest dla mnie wsp\u00f3\u0142czesnym autorem. Zachwyca aktualno\u015bci\u0105, nie tylko form\u0105. To zakonserwowany w teatralnej przechowalni spo\u0142eczny projekt.<\/strong><\/p>\n<p>To jest kwestia rozpoznania rzeczywisto\u015bci. Na jakim poziomie i w jakiej sferze si\u0119 ono dokonuje. No i czasu, w kt\u00f3rym si\u0119 je formu\u0142uje. Karpowicz sw\u00f3j czas wyprzedzi\u0142.<\/p>\n<p><strong>Jerzy Grzegorzewski, wizjoner polskiego teatru, za swojej dyrekcji w Teatrze Narodowym realizowa\u0142 koncepcj\u0119 Domu Wyspia\u0144skiego. Pan, obejmuj\u0105c Teatr Wsp\u00f3\u0142czesny, powo\u0142a\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 R\u00f3\u017cewicza, Karpowicza i Kajzara. Przypomnijmy, \u017ce na Grzegorzewskiego, od samego pocz\u0105tku jego dyrekcji, rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 nagonka, kt\u00f3ra trwa\u0142a w\u0142a\u015bciwie a\u017c do \u015bmierci. A wszystko w my\u015bl braku odpowiednio poj\u0119tego zaanga\u017cowania. Zastanawiam si\u0119, do czego zobowi\u0105zuj\u0105 takie patronaty, do jakich zmuszaj\u0105 wybor\u00f3w, jakie problemy praktyczne trzeba pokonywa\u0107, aby wciela\u0107 w \u017cycie takie zamiary?<\/strong><\/p>\n<p>Je\u015bli ju\u017c zestawia\u0107 te przyk\u0142ady, to s\u0105 to jednak troch\u0119 inne sytuacje. Zasadno\u015bci wyboru Wyspia\u0144skiego jako patrona Teatru Narodowego nikt nie kwestionowa\u0142. To wydawa\u0142o si\u0119 wr\u0119cz oczywiste. Niepoj\u0119te dla pewnych ludzi by\u0142o to, jak Grzegorzewski czyta czwartego wieszcza \u2013 ca\u0142kowita \u015blepota na to, jak w\u0142a\u015bnie \u201ewsp\u00f3\u0142czesne\u201d sensy z niego wydobywa\u0142. W przypadku WTW chodzi o to, by dw\u00f3m autorom \u2013 patronom \u2013 przyzna\u0107 w og\u00f3le racj\u0119 bytu. Po premierach <em>Paternoster <\/em>i <em>Niewidzialnego ch\u0142opca<\/em> przeciwnicy przedstawie\u0144, doceniaj\u0105c dobr\u0105 robot\u0119 re\u017cysersk\u0105 i aktorsk\u0105, wskazywali na s\u0142abo\u015bci tekst\u00f3w \u2013 ich ca\u0142kowit\u0105 dezaktualizacj\u0119. Sytuacja wi\u0119c naszych patron\u00f3w, w stosunku do Wyspia\u0144skiego, jest jakby odwrotna. Tak czy owak, my\u015bl\u0119, \u017ce takie decyzje programowe zmuszaj\u0105 jedynie do konsekwencji i wierno\u015bci.<\/p>\n<p><strong>W jednym z wywiad\u00f3w podkre\u015bla\u0142 Pan kwesti\u0119 formy, jej istotno\u015bci. Ci trzej autorzy s\u0105 autorami formy?<\/strong><\/p>\n<p>No to mo\u017ce jeszcze raz zajrz\u0119 do eseju <em>Sztuka jako ryzyko<\/em>: \u201eTak zwana troska o odbiorc\u0119 jest jednym z najbardziej ulicznych k\u0142amstw. (\u2026) Nie jest si\u0119 prawdziwie sob\u0105, je\u015bli si\u0119 my\u015bli o innych (jak sprzeda\u0107 produkt, a nie jak go stworzy\u0107)\u201d. Tu nie chodzi o szans\u0119 dla odbiorcy, ale raczej o szans\u0119 dla teatru. Je\u015bli teatr nie si\u0119gnie po te teksty, to zaprzepa\u015bci okazj\u0119 na \u017cywy i m\u0105dry dialog z widzem. Bo \u017ce widzowie s\u0105 do odbioru tych dramat\u00f3w gotowi, nie mam najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n<p><strong>O wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i nowoczesno\u015bci Karpowicza ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy. Podsumujmy i Kajzara.<\/strong><\/p>\n<p>Oryginalno\u015b\u0107 i nowatorstwo Kajzara dotyczy tak\u017ce formy. Przecie\u017c ca\u0142y proces rozwoju jego tw\u00f3rczo\u015bci to ci\u0105g\u0142e poszukiwanie nowego j\u0119zyka scenicznego, ci\u0105g\u0142a niezgoda na utrwalone, tradycyjne formu\u0142y teatru \u2013 od pierwszych dramat\u00f3w, onirycznych przypowie\u015bci, do ostatnich, w kt\u00f3rych stapia narracj\u0119, didaskalia i dialogi w jeden strumie\u0144 \u201eteatralno\u015bci\u201d, z kt\u00f3rego re\u017cyser musi dopiero wydoby\u0107 kszta\u0142t scen i postaci. To s\u0105 techniki dramatopisarskie powszechnie dzi\u015b u\u017cywane przez dramatopisarzy. I jeszcze jedno. O tw\u00f3rczo\u015bci jednego i drugiego pisano, \u017ce stosuj\u0105 poetyk\u0119 snu. Ale to nie jest sen surrealist\u00f3w \u2013 odwzorowanie nie\u015bwiadomo\u015bci. Sen jest u nich kwintesencj\u0105 teatralno\u015bci, jest \u017cywio\u0142em teatru \u2013 bardziej w duchu Szekspira ni\u017c surrealist\u00f3w. Jest zasad\u0105, z kt\u00f3rej korzystaj\u0105, konstruuj\u0105c form\u0119 swych dramat\u00f3w. Mechanizmem teatralnym, kt\u00f3ry jednak w najmniejszym stopniu nie pozbawia ich dociekliwo\u015bci i wnikliwo\u015bci obserwacji realnego \u015bwiata.<\/p>\n<p align=\"right\"><em>* <\/em><strong>Wsp\u00f3\u0142praca Gabriela Iwi\u0144ska<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kajzar m\u00f3wi\u0142 o kryzysie cz\u0142owieka i cywilizacji, a nie \u2013 Polaka, nie Polski. To s\u0105 kategorie dopiero dzi\u015b w pe\u0142ni dla nas zrozumia\u0142e. Dlatego gdy pr\u00f3bujemy opisa\u0107 konsumpcjonizm, dehumanizacj\u0119 czy przemoc wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, si\u0119gamy do jego tekst\u00f3w. Zw\u0142aszcza interesuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 dla nas podj\u0119cie tematu przemocy. Kiedy\u015b pojmowali\u015bmy j\u0105 jedynie jako opresj\u0119 polityczn\u0105, dzi\u015b do\u015bwiadczamy innych, mo\u017ce nawet bardziej zniewalaj\u0105cych cz\u0142owieka form przemocy. To dyktat idei, m\u00f3d, pogl\u0105d\u00f3w, presja obowi\u0105zuj\u0105cych narracji estetycznych, politycznych czy intelektualnych. Tamta przemoc by\u0142a \u201eobiektywna\u201d, dzisiejszej poddajemy si\u0119 z w\u0142asnej woli. <\/p>\n","protected":false},"author":336,"featured_media":30810,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[7274,3874,3033,2167,659,3873,402,3034],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2176,941],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Marek Fiedor: Nierealistyczny realizm<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Marek Fiedor, dyrektora Wroc\u0142awskiego teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego, w rozmowie z Andrzejem Ficowskim.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014.jpg\",\"width\":\"417\",\"height\":\"600\",\"caption\":\"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\",\"name\":\"Marek Fiedor: Nierealistyczny realizm\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-07-06T17:10:18+00:00\",\"dateModified\":\"2015-07-16T16:43:35+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/20a3de8c28e39946fc41d8c8001c31b6\"},\"description\":\"Marek Fiedor, dyrektora Wroc\u0142awskiego teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego, w rozmowie z Andrzejem Ficowskim.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nierealistyczny realizm\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/20a3de8c28e39946fc41d8c8001c31b6\",\"name\":\"Marek Fiedor\",\"description\":\"Marek Fiedor (1962) \u2013 re\u017cyser teatralny. Od 2012 roku dyrektor Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego. Debiutowa\u0142 w 1990 w Teatrze im. Juliusza S\u0142owackiego w Krakowie re\u017cyseri\u0105 \u201eApokryfu wigilijnego\u201d wed\u0142ug w\u0142asnego scenariusza. Laureat wielu nagr\u00f3d m.in.: Grand Prix za adaptacj\u0119 i inscenizacj\u0119 \u201eMatki Joanny od Anio\u0142\u00f3w\u201d wg Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu na 1. Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy w 2002 r.; Nagroda Kana\u0142u TVP Kultura w kategorii \\\"teatr\\\" za re\u017cyseri\u0119 spektaklu \u201eBaal\u201d Bertolta Brechta w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu w 2007 r.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marek-fiedor\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Marek Fiedor: Nierealistyczny realizm","description":"Marek Fiedor, dyrektora Wroc\u0142awskiego teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego, w rozmowie z Andrzejem Ficowskim.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paternoster-marek-fiedor-plakat-wroclawski-teatr-wspolczesny-2014.jpg","width":"417","height":"600","caption":"\u201ePaternoster\u201d, re\u017c. Marek Fiedor, plakat (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe WTW)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum","name":"Marek Fiedor: Nierealistyczny realizm","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#primaryimage"},"datePublished":"2015-07-06T17:10:18+00:00","dateModified":"2015-07-16T16:43:35+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/20a3de8c28e39946fc41d8c8001c31b6"},"description":"Marek Fiedor, dyrektora Wroc\u0142awskiego teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego, w rozmowie z Andrzejem Ficowskim.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/marek-fiedor-andrzej-ficowski-nierealistyczny-realizm-rita-baum#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nierealistyczny realizm"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/20a3de8c28e39946fc41d8c8001c31b6","name":"Marek Fiedor","description":"Marek Fiedor (1962) \u2013 re\u017cyser teatralny. Od 2012 roku dyrektor Wroc\u0142awskiego Teatru Wsp\u00f3\u0142czesnego. Debiutowa\u0142 w 1990 w Teatrze im. Juliusza S\u0142owackiego w Krakowie re\u017cyseri\u0105 \u201eApokryfu wigilijnego\u201d wed\u0142ug w\u0142asnego scenariusza. Laureat wielu nagr\u00f3d m.in.: Grand Prix za adaptacj\u0119 i inscenizacj\u0119 \u201eMatki Joanny od Anio\u0142\u00f3w\u201d wg Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu na 1. Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy w 2002 r.; Nagroda Kana\u0142u TVP Kultura w kategorii \"teatr\" za re\u017cyseri\u0119 spektaklu \u201eBaal\u201d Bertolta Brechta w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu w 2007 r.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marek-fiedor"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30805"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/336"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30805"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30805\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30805"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30805"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30805"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=30805"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=30805"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}