{"id":31097,"date":"2015-07-22T10:45:53","date_gmt":"2015-07-22T09:45:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=31097"},"modified":"2015-07-29T10:35:16","modified_gmt":"2015-07-29T09:35:16","slug":"katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia","title":{"rendered":"Parametry przera\u017cenia"},"content":{"rendered":"

W dw\u00f3ch poprzednich odcinkach cyklu pisa\u0142am o debiutach, kt\u00f3rych autorki (bo tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce opisywa\u0142am teksty debiutantek) mog\u0105 na bie\u017c\u0105co \u015bledzi\u0107 recepcj\u0119 swoich tekst\u00f3w; mog\u0105 na ni\u0105 reagowa\u0107, mog\u0105 wreszcie wyci\u0105ga\u0107 z niej konsekwencje dla swojej dalszej pracy pisarskiej. W przypadku bohatera niniejszego odcinka i jego debiutu sytuacja wygl\u0105da zupe\u0142nie inaczej. Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski debiutuje<\/a> bowiem 10 lat po swojej \u015bmierci, a do tego zbiorem opowiada\u0144 pisanych pomi\u0119dzy 1963 a 1965 rokiem. Jako uznany malarz, rze\u017abiarz, grafik i fotografik<\/a>, Beksi\u0144ski powraca do odbiorc\u00f3w swojej sztuki w innym, tekstowym medium, w kt\u00f3rym jest debiutantem.\u00a0W tym medium Beksi\u0144ski nie czu\u0142 si\u0119 pewnie, bo sam nie upubliczni\u0142 swoich literackich dokona\u0144, kt\u00f3re czeka\u0142y na odkrycie a\u017c do \u015bmierci autora \u2013 zosta\u0142y odnalezione podczas inwentaryzacji jego maj\u0105tku.\u00a0Jak zatem czyta\u0107 teksty zebrane w tomie Opowiada\u0144? <\/em>Czy traktowa\u0107 je jako tekstowe uzupe\u0142nienie tw\u00f3rczo\u015bci wizualnej? Czy szuka\u0107 dla\u0144 intertekstualnych kontekst\u00f3w? \u0179r\u00f3de\u0142? Nast\u0119pstw? Autor wyboru i opracowania krytycznego, Tomasz Chomiszczak, w obszernym pos\u0142owiu proponuje czytelnikom imponuj\u0105c\u0105 erudycyjnie podr\u00f3\u017c po kulturowych kontekstach, w kt\u00f3rych mo\u017cna osadza\u0107 literatur\u0119 Beksi\u0144skiego. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich Ionesco, Calvino, Robbe-Grillet, Beckett, ale tak\u017ce Matrix <\/em>czy Incepcja<\/em>. Te wszystkie odniesienia w po\u0142\u0105czeniu z intermedialn\u0105 wszechstronno\u015bci\u0105 tw\u00f3rcy, maj\u0105 uzupe\u0142ni\u0107 jego totalno\u015b\u0107 artystyczn\u0105; pokaza\u0107 kompletno\u015b\u0107 artysty i jego dzie\u0142a.<\/p>\n

\"Zdzis\u0142aw<\/a>
Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski, \u201eOpowiadania\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa BOSZ)<\/figcaption><\/figure>\n

W tomie zebranych opowiada\u0144 rzeczywi\u015bcie dostrzegalna jest pewna \u201etotalno\u015b\u0107\u201d, ale ma ona charakter paradoksalny. Opowiadania Beksi\u0144skiego s\u0105 rodzajem pr\u00f3b, cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cych w r\u00f3\u017cnych wariantach (np. Alfa, Kronikarz <\/em>czy B\u00f3l g\u0142owy<\/em>), czasem sprawiaj\u0105cych wra\u017cenie niedoko\u0144czonych. S\u0105 wi\u0119c raczej fragmentami, jednak z wyra\u017anie powtarzaj\u0105cymi si\u0119 motywami, sztafa\u017cami czy typami podmiotowo\u015bci bohater\u00f3w. Architektoniczne wykszta\u0142cenie Beksi\u0144skiego przek\u0142ada si\u0119 tu na jego obsesje geometrycznych przestrzeni, kt\u00f3re niekiedy dominuj\u0105 nad fabu\u0142\u0105 i jej postaciami. Mo\u017cna przez ten rodzaj dominacji odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce sanocki tw\u00f3rca wci\u0105\u017c pisze o tym samym; \u017ce jest to po prostu monotonna i w tej monotonii nu\u017c\u0105ca proza. Ale mo\u017cna te\u017c spr\u00f3bowa\u0107 dostrzec w niej pewien na wskro\u015b modernistyczny (w sensie formacji intelektualno-estetycznej) rys przymierzania r\u00f3\u017cnych podmiotowych masek, poprzez kt\u00f3re Beksi\u0144ski zmaga si\u0119 pytaniami o relacj\u0119 jednostki wobec tego, co okre\u015bla ona jako swoj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Ramy tego pytania uwzgl\u0119dniaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne, jak cho\u0107by o mo\u017cliwo\u015bci i granice poznania; o strategie produkowania prawdy, czy te\u017c o regu\u0142y narzucaj\u0105ce \u015bwiatu i podmiotom racjonalno\u015b\u0107 i zarazem decyduj\u0105ce o szale\u0144stwie czy nierozumno\u015bci. Statyczne, obsesyjnie wr\u0119cz precyzyjne opisy architektoniczne s\u0142u\u017c\u0105 tu nierzadko naruszaniu granicy pomi\u0119dzy wn\u0119trzem podmiotu a otaczaj\u0105c\u0105 go przestrzeni\u0105, kt\u00f3ra wydobywa z bohater\u00f3w ich pragnienia przekroczenia ogranicze\u0144, lecz tylko po to, by tym dobitniej uwidoczni\u0107 ich bezsensowno\u015b\u0107.<\/p>\n

Totalny (w sensie uniwersalnego charakteru) wymiar pyta\u0144, kt\u00f3re stawia Beksi\u0144ski zostaje os\u0142abiony poprzez fragmentaryczno\u015b\u0107 ca\u0142ego projektu i wyb\u00f3r zasady opisywania \u015bwiata poprzez jego tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Bohaterowie opowiada\u0144 zdaj\u0105 si\u0119 \u017cy\u0107 w \u015bwiecie poza czasem, w tera\u017aniejszo\u015bci, kt\u00f3ra jest wy\u0142\u0105cznie martwym archiwum pewnych zdarze\u0144. Jak w opowiadaniu Godzina zero<\/em>, w kt\u00f3rym postaci z ogl\u0105danej fotografii o\u017cywaj\u0105 wskutek manipulacji narratora. Jednak o\u017cywaj\u0105 po to, by ujawni\u0107 swoj\u0105 niedost\u0119pno\u015b\u0107 \u2013 fotografia rozsypuje si\u0119, bo jej materialno\u015b\u0107 jest nietrwa\u0142a. Tym samym istnieje tylko tera\u017aniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie uk\u0142ada si\u0119 w \u017cadn\u0105 sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, bo budowana jest na resztkach i wybrakowanych fragmentach, w kt\u00f3rych nie ma ju\u017c \u017cadnego trwa\u0142ego \u017cycia. Dlatego by\u0107 mo\u017ce idea\u0142em podmiotowo\u015bci s\u0105 manekiny z opowiadania pod takim tytu\u0142em, bowiem uciele\u015bniaj\u0105 sob\u0105 wy\u0142\u0105cznie czyst\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 \u2013 nie poddaj\u0105 si\u0119 dzia\u0142aniu czasu, historii; nie kusi w nich pragnienie odtwarzania \u017cadnej ich przesz\u0142o\u015bci. S\u0105 materi\u0105 poza czasem, wyzwolon\u0105 od kaprys\u00f3w natury i historii. W \u015bwiecie, kt\u00f3remu nie mo\u017cna nada\u0107 stabilnych i jednoznacznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci (a warto wskaza\u0107, \u017ce Beksi\u0144ski cz\u0119sto problematyzuje poj\u0119cia, poprzez kt\u00f3re porz\u0105dkujemy rzeczywisto\u015b\u0107, jak cho\u0107by jedna z jego ulubionych par: wn\u0119trza i tego, co zewn\u0119trzne), najbardziej pewnym i stabilnym punktem okazuje si\u0119 pozbawiony \u017cycia manekin.<\/p>\n

Bohaterowie opowiada\u0144 Beksi\u0144skiego \u2013 samozwa\u0144czy detektywi, szale\u0144cy, obserwatorzy i obserwowani \u2013 wci\u0105\u017c prowadzeni s\u0105 do nieuchronnej katastrofy poznawczej, kt\u00f3rej kulminacyjnym momentem okazuje si\u0119 rozpoznanie w\u0142asnej pustki, w kt\u00f3rej niemo\u017cliwe jest jakiekolwiek do\u015bwiadczenie. W tym kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnym patronem Opowiada\u0144 <\/em>mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 najwi\u0119kszy archiwista nowoczesno\u015bci, Baudelaire, ukazuj\u0105cy, \u017ce nowoczesny podmiot otoczony jest resztkami z r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, kt\u00f3re nie daj\u0105 mu do nich dost\u0119pu, skazuj\u0105c na wieczn\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3rej szale\u0144stwo mo\u017cna \u0142agodzi\u0107 przez matematyczn\u0105 precyzj\u0119; obliczenia, kt\u00f3rych dok\u0142adno\u015b\u0107 ma podtrzyma\u0107 iluzj\u0119 istnienia rzeczywisto\u015bci. To jednak, co najciekawsze w opowiadaniach Beksi\u0144skiego dzieje si\u0119 w\u00f3wczas, gdy ich bohaterowie rozpoznaj\u0105 iluzoryczny charakter tych oblicze\u0144 i nietrwa\u0142\u0105 struktur\u0119 ich precyzji. W\u00f3wczas bowiem ujawnia si\u0119 do\u015bwiadczenie przera\u017cenia. Ju\u017c nie literackich postaci, a samego czytelnika.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jako uznany malarz, rze\u017abiarz, grafik i fotografik, Beksi\u0144ski powraca do odbiorc\u00f3w swojej sztuki w innym, tekstowym medium, w kt\u00f3rym jest debiutantem. W tym medium Beksi\u0144ski nie czu\u0142 si\u0119 pewnie, bo sam nie upubliczni\u0142 swoich literackich dokona\u0144, kt\u00f3re czeka\u0142y na odkrycie a\u017c do \u015bmierci autora \u2013 zosta\u0142y odnalezione podczas inwentaryzacji jego maj\u0105tku. Jak zatem czyta\u0107 teksty zebrane w tomie Opowiada\u0144<\/em>? Czy traktowa\u0107 je jako tekstowe uzupe\u0142nienie tw\u00f3rczo\u015bci wizualnej?<\/p>\n","protected":false},"author":294,"featured_media":31103,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7361,484,3921,3920,605],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2017],"yoast_head":"\nZdzis\u0142aw Beksi\u0144ski \u2013 Parametry przera\u017cenia<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski debiutuje 10 lat po swojej \u015bmierci, a do tego zbiorem opowiada\u0144 pisanych pomi\u0119dzy 1963 a 1965 rokiem.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/zdzislaw-beksinski-opowiadania-wydawnictwo-bosz-2015.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/zdzislaw-beksinski-opowiadania-wydawnictwo-bosz-2015.jpg\",\"width\":500,\"height\":799,\"caption\":\"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski, \u201eOpowiadania\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa BOSZ)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia\",\"name\":\"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski \u2013 Parametry przera\u017cenia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-07-22T09:45:53+00:00\",\"dateModified\":\"2015-07-29T09:35:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104\"},\"description\":\"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski debiutuje 10 lat po swojej \u015bmierci, a do tego zbiorem opowiada\u0144 pisanych pomi\u0119dzy 1963 a 1965 rokiem.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Parametry przera\u017cenia\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104\",\"name\":\"Katarzyna Trzeciak\",\"description\":\"KATARZYNA TRZECIAK \u2013 krytyczka i badaczka literatury. Wsp\u00f3\u0142redaktorka audycji krytycznoliterackiej Book's not dead w radiofonia.net. Doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-trzeciak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski \u2013 Parametry przera\u017cenia","description":"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski debiutuje 10 lat po swojej \u015bmierci, a do tego zbiorem opowiada\u0144 pisanych pomi\u0119dzy 1963 a 1965 rokiem.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/zdzislaw-beksinski-opowiadania-wydawnictwo-bosz-2015.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/zdzislaw-beksinski-opowiadania-wydawnictwo-bosz-2015.jpg","width":500,"height":799,"caption":"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski, \u201eOpowiadania\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa BOSZ)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia","name":"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski \u2013 Parametry przera\u017cenia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#primaryimage"},"datePublished":"2015-07-22T09:45:53+00:00","dateModified":"2015-07-29T09:35:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104"},"description":"Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski debiutuje 10 lat po swojej \u015bmierci, a do tego zbiorem opowiada\u0144 pisanych pomi\u0119dzy 1963 a 1965 rokiem.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/katarzyna-trzeciak-debiuty-na-skroty-parametry-przerazenia#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Parametry przera\u017cenia"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104","name":"Katarzyna Trzeciak","description":"KATARZYNA TRZECIAK \u2013 krytyczka i badaczka literatury. Wsp\u00f3\u0142redaktorka audycji krytycznoliterackiej Book's not dead w radiofonia.net. Doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-trzeciak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31097"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/294"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31097"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31097\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31097"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=31097"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=31097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}