{"id":31142,"date":"2015-07-27T11:00:23","date_gmt":"2015-07-27T10:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=31142"},"modified":"2015-07-29T08:37:46","modified_gmt":"2015-07-29T07:37:46","slug":"zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana","title":{"rendered":"Historia przeliterowana"},"content":{"rendered":"<p>Druk i typografia w Polsce istniej\u0105 na tyle d\u0142ugo, \u017ce przyszed\u0142 dobry moment, by wreszcie zastanowi\u0107 si\u0119 nad ich znaczeniem. Wydana przez wydawnictwo Karakter ksi\u0105\u017cka krytyczki designu Agaty Szyd\u0142owskiej oraz typografa Mariana Misiaka <em>Paneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce<\/em> wype\u0142nia luk\u0119 istniej\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d polskich ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych szeroko poj\u0119tej sztuce projektowania. Samo projektowanie graficzne doczeka\u0142o si\u0119 u nas kilku opracowa\u0144 \u2013 w tym miejscu wymieni\u0107 mo\u017cna wydan\u0105 z rozmachem przez wydawnictwo Karakter ksi\u0105\u017ck\u0119 Piotra Rypsona <em>Nie g\u0119si. Polskie projektowanie graficzne 1919\u20131949<\/em> oraz <em>PGR. Projektowanie graficzne w Polsce <\/em>Jacka Mrowczyka. W kontek\u015bcie druku i typografii warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o katalogu do wystawy <em>Zmiana pola widzenia. Druk nowoczesny i awangarda<\/em>,<em> <\/em>kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w 2014 roku w \u0141odzi. Jednak wreszcie ukaza\u0142a si\u0119 pozycja po\u015bwi\u0119cona wy\u0142\u0105cznie projektowaniu liter. Z jednej strony jest ona pr\u00f3b\u0105 krytycznego spojrzenia na histori\u0119 kroj\u00f3w pisma w Polsce ze wsp\u00f3\u0142czesnej perspektywy, a z drugiej opisem zjawisk wcale nie tak odleg\u0142ych lub zupe\u0142nie aktualnych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_31253\" aria-describedby=\"caption-attachment-31253\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001\/\" rel=\"attachment wp-att-31253\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-31253\" title=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001-540x360.jpg\" alt=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-31253\" class=\"wp-caption-text\">Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)<\/figcaption><\/figure>\n<p>M\u00f3wi si\u0119, by przywo\u0142a\u0107 s\u0142ynn\u0105 metafor\u0119 Beatrice Warde, \u017ce dobra typografia powinna by\u0107 niewidoczna niczym \u201ekryszta\u0142owy kielich\u201d. By\u0107 mo\u017ce dlatego tak rzadko wspomina si\u0119 o niej poza gronem profesjonalnych designer\u00f3w. Nikogo nie powinno to dziwi\u0107, bo w\u0142a\u015bciwy liternictwu j\u0119zyk jest do\u015b\u0107 hermetyczny, a poj\u0119cia typu kerning, ligatura czy firet potrafi\u0105 dzia\u0142a\u0107 odpychaj\u0105co. Zas\u0142ug\u0105 Szyd\u0142owskiej i Misiaka jest wyj\u015bcie poza j\u0119zyk samej typografii oraz pr\u00f3ba opisania spo\u0142ecznych, ekonomicznych, ideologicznych i kulturowych sposob\u00f3w u\u017cywania liter na przestrzeni dziej\u00f3w.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-31142 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31254\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31254'>\n\t\t\t\tAgata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31253\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31253'>\n\t\t\t\tAgata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Wydawnictwa Karakter)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-31146\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-31146'>\n\t\t\t\tAgata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Historia opisana w <em>Paneuropa, Kometa, Hel<\/em> zaczyna si\u0119 w 1490 roku w Krakowie, w momencie gdy w drukarni Szwajpolta Fiola odlano pierwsz\u0105 na \u015bwiecie czcionk\u0119 cyrylick\u0105, a ko\u0144czy si\u0119 na czasach wsp\u00f3\u0142czesnych. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 kr\u00f3tkie eseje na\u015bwietlaj\u0105ce te momenty z dziej\u00f3w projektowania liter, kt\u00f3re zosta\u0142y uznane przez autor\u00f3w za godne uwagi lub zwyczajnie interesuj\u0105ce. Z jednej strony mamy do czynienia z linearnie budowan\u0105 opowie\u015bci\u0105, a z drugiej wcale nie jest to wyczerpuj\u0105ca historia \u201eczarnej sztuki\u201d<em> <\/em>o holistycznych zakusach. Szyd\u0142owska i Misiak ju\u017c we wst\u0119pie deklaruj\u0105, \u017ce ich publikacja nie ma ambicji kronikarskich i b\u0119d\u0105 w niej obecne \u015bwiadome pomini\u0119cia. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce ta decyzja wysz\u0142a im na dobre. Mimo \u017ce ksi\u0105\u017cka lawiruje mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi epizodami zaczerpni\u0119tymi z ponad 500-letniej historii rodzimego liternictwa, to istniej\u0105 w niej pewne w\u0105tki, kt\u00f3re t\u0119 opowie\u015b\u0107 spajaj\u0105.<\/p>\n<p>Z pewno\u015bci\u0105 nale\u017cy do nich zagadnienie \u201episma narodowego\u201d. Na samym pocz\u0105tku przeczytamy wi\u0119c o wydanej w 1594 roku ksi\u0105\u017cce Jana Januszowskiego \u0141azarkiewicza <em>Nowy karakter polski<\/em>, kt\u00f3rej autor pragn\u0105\u0142 \u201eojczy\u017anie swej darowa\u0107 rzecz potrzebn\u0105 i ozdobn\u0105\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Wspomniany jest Joachim Lelewel, kt\u00f3remu marzy\u0142a si\u0119 \u201epolska czcionka\u201d, poniewa\u017c dostrzeg\u0142, \u017ce teksty sk\u0142adane w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach tym samym krojem r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie, a j\u0119zyk polski potrzebuje oprawy wizualnej opartej na w\u0142a\u015bciwej sobie specyfice. Wnikliwie om\u00f3wione zosta\u0142o charakterystyczne dla dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego pragnienie pogodzenia narodowo\u015bci z kosmopolityzmem oraz nowoczesno\u015bci z szeroko poj\u0119t\u0105 tradycj\u0105, ko\u0144cz\u0105c na radykalnie awangardowym i uniwersalistycznym alfabecie \u201ea.r.\u201d W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego. Obszerna cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cona jest Antykwie P\u00f3\u0142tawskiego, kt\u00f3ra jako pierwsza odpowiedzia\u0142a na postulaty stworzenia kroju narodowego i istnia\u0142a w oficjalnym obiegu a\u017c do 1992 roku.<\/p>\n<p>Jednak, jak zauwa\u017caj\u0105 autorzy, to nie by\u0142 koniec jej los\u00f3w. Wci\u0105\u017c pozostaje znacz\u0105cym punktem odniesienia \u2013 pozytywnym lub negatywnym \u2013 dla wielu projektant\u00f3w pism. Historia lubi si\u0119 powtarza\u0107, a nieco utopijna wizja stworzenia kroju narodowego wci\u0105\u017c powraca, czego przyk\u0142adem jest stworzony w 2010 roku i g\u0142o\u015bno skrytykowany przez \u015brodowisko designer\u00f3w font Apolonia Tomasza We\u0142ny. Wed\u0142ug Szyd\u0142owskiej i Misiaka wsp\u00f3\u0142czesnym poszukiwaniom \u201episma narodowego\u201d nie zawsze towarzyszy ta sama p\u0142aszczyzna symboliczna. Zaprojektowany przez Jacka Mrowczyka w latach 2006\u20132007 kr\u00f3j Danova, b\u0119d\u0105cy zwyczajn\u0105 pr\u00f3b\u0105 stworzenia kroju dostosowanego do j\u0119zyka polskiego, jest na to dowodem.<\/p>\n<figure id=\"attachment_31146\" aria-describedby=\"caption-attachment-31146\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015\/\" rel=\"attachment wp-att-31146\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-31146\" title=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-540x782.jpg\" alt=\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" width=\"540\" height=\"782\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-540x782.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-120x174.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-90x130.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-320x463.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-560x811.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-621x900.jpg 621w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015-576x834.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015.jpg 656w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-31146\" class=\"wp-caption-text\">Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Autorzy pr\u00f3buj\u0105 przyjrze\u0107 si\u0119 temu, czym w istocie jest \u201epismo narodowe\u201d i jak bardzo skomplikowany jest zwi\u0105zek pomi\u0119dzy nim, j\u0119zykiem a poj\u0119ciem narodu. Odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 przy tym do termin\u00f3w zaczerpni\u0119tych z socjologii kultury, takich jak \u201etradycja wynaleziona\u201d Erica Hobsbawma, kt\u00f3ry dobrze sprawdza si\u0119\u00a0podczas analizy tego fenomenu. Przyk\u0142adowo u\u015bwiadamia on, jak arbitralne jest uto\u017csamianie fraktury z pismem rdzennie niemieckim albo opieranie projektu pisma \u015bl\u0105skiego (kr\u00f3j Silesiana projektu Henryka Sakwerdy i Artura Frankowskiego) na \u201eszorstkim, krzepkim charakterze \u015al\u0105zak\u00f3w\u201d i studiach archiwalnych druk\u00f3w. Wreszcie w ksi\u0105\u017cce postawione zostaje pytanie, na jakich zasadach pismo narodowe, je\u015bli w og\u00f3le, mog\u0142oby istnie\u0107. I, co wa\u017cne, nie pozostaje ono bez odpowiedzi.<\/p>\n<p>Jednak g\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem ksi\u0105\u017cki jest wyj\u015bcie poza og\u00f3lnie rozumiane poj\u0119cie narodu i unikanie okre\u015blenia \u201epolskie kroje pisma\u201d. Szyd\u0142owska i Misiak zdecydowali si\u0119 opowiedzie\u0107 o pismach tworzonych na terenie Polski, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce okre\u015blenie to jest nieprecyzyjne. Dzi\u0119ki temu zwr\u00f3cili uwag\u0119 na koegzystencj\u0119 r\u00f3\u017cnych kultur i grup narodowo\u015bciowych w Polsce, niekoniecznie pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 alfabetem \u0142aci\u0144skim. \u201eNa obszarze szesnastowiecznego Krakowa dw\u00f3ch Niemc\u00f3w zaprojektowa\u0142o pierwsz\u0105 na \u015bwiecie czcionk\u0119 cyrylick\u0105, a kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej, w mi\u0119dzywojennej Warszawie, polski \u017byd zaprojektowa\u0142 pierwsz\u0105 nowoczesn\u0105 czcionk\u0119 hebrajsk\u0105\u201d \u2013 zdania te dobrze wyja\u015bniaj\u0105 decyzj\u0119 autor\u00f3w<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Podrozdzia\u0142 <em>Ruski sztyft dla polskiej ortografii<\/em> opisuje z kolei zwi\u0105zane z kultur\u0105 pisma procesy dominacji zaborc\u00f3w i stworzenie projektu cyrylicy dla j\u0119zyka polskiego. Natomiast odnosz\u0105c si\u0119 do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, autorzy wspominaj\u0105 o dwuj\u0119zycznych tablicach drogowych, kt\u00f3re od 2005 roku maj\u0105 obowi\u0105zek istnie\u0107 tam, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 grupy deklaruj\u0105ce pos\u0142ugiwanie si\u0119 innym j\u0119zykiem ni\u017c polski, a stanowi\u0105 ponad dwadzie\u015bcia procent spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n<p>Du\u017c\u0105 trudno\u015bci\u0105 w pisaniu o projektowaniu graficznym, a zw\u0142aszcza o jego wycinku, jakim jest typografia, jest brak okre\u015blonej podstawy teoretycznej, kt\u00f3ra by\u0142aby tej dziedzinie w\u0142a\u015bciwa. Mo\u017cna posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 teori\u0105 sztuki, architektury czy si\u0119ga\u0107 do terminologii w\u0142a\u015bciwej wsp\u00f3\u0142czesnej humanistyce. Tak dzia\u0142o si\u0119 na zachodzie, gdzie w latach 80. moderni\u015bci spierali si\u0119 ze zwolennikami postawy okre\u015blonej mianem \u201edekonstrukcji w projektowaniu\u201d. W Polsce sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana ze wzgl\u0119du na przerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci historycznej. Dopiero wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie prze\u017cywamy to, co mia\u0142o miejsce na zachodzie kilkadziesi\u0105t lat temu, nadrabiaj\u0105c histori\u0119 w zastraszaj\u0105cym tempie. Z tego powodu trudno narzeka\u0107 na pokawa\u0142kowan\u0105 narracj\u0119 ksi\u0105\u017cki. Zamierzona mozaikowo\u015b\u0107 wysz\u0142a jej na dobre, bo historii rodzimego liternictwa nie da si\u0119 stre\u015bci\u0107 konsekwentnie od A do Z. Poza tym budowanie jej nie jest mo\u017cliwe w oparciu o zachodni\u0105 dynamik\u0119 przemian. Tote\u017c luki w opowie\u015bci uzupe\u0142nione s\u0105 tutaj \u015bwietnymi rozdzia\u0142ami o banknotach zaprojektowanych przez Andrzeja Heidricha, znakach drogowych projektu Marka Sigmunda oraz o polskich znakach towarowych \u2013 Spo\u0142em, logotypie PKO czy identyfikacji wizualnej LOT-u. Do najlepszych z nich nale\u017cy rozdzia\u0142 opisuj\u0105cy dzieje znaku Solidarno\u015bci i jego drugiego \u017cycia w formie Solidarycy, kt\u00f3ra nawet nie jest pe\u0142nowarto\u015bciowym krojem, a czym\u015b w rodzaju natychmiastowo rozpoznawalnego stylu pisma. Jego zaw\u0142aszczenie nast\u0105pi\u0142o na tak wielu p\u0142aszczyznach ideologicznych \u2013 od dyskursu nacjonalistycznego po \u015brodowiska LGBTQ \u2013 \u017ce jego uniwersalna wymowa a\u017c zaskakuje.<\/p>\n<p>Na zako\u0144czenie autorzy przybli\u017caj\u0105 najbardziej aktualne zjawiska w typografii, takie jak fenomen rodzimego wernakularyzmu, czyli TypoPolo. Dowodz\u0105 one, \u017ce nauczyli\u015bmy si\u0119 ju\u017c \u015bmia\u0107 z samych siebie, chocia\u017c cz\u0119sto jest to \u015bmiech przez \u0142zy. Bo c\u00f3\u017c pozostaje, kiedy obok zabytkowego ko\u015bcio\u0142a wyrasta olbrzymi szyld z napisem \u201eGALAXY\u201d i wcale nie jest to solarium, a dom pogrzebowy? Agata Szyd\u0142owska i Marian Misiak napisali \u015bwietn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wydobywa na \u015bwiat\u0142o dzienne histori\u0119 nieco zapomnian\u0105. By\u0107 mo\u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 fakt\u00f3w, jakie s\u0105 w niej przedstawione, nie b\u0119dzie zaskoczeniem dla koneser\u00f3w czarnej sztuki. Ale jej koneser\u00f3w nie ma znowu tak wielu. Ponadto historia rodzimego projektowania liter opisana jest w <em>Paneuropie<\/em>&#8230; subiektywnie, w wielu miejscach odczytana na nowe sposoby i uzupe\u0142niona o w\u0105tki cz\u0119sto \u2013 z r\u00f3\u017cnych przyczyn \u2013 pomijane. W\u0142a\u015bnie to poszerzenie historii i spojrzenie na ni\u0105 z perspektywy kulturowej nale\u017cy do najmocniejszych stron ksi\u0105\u017cki. Zagadnienie typografii w Polsce zosta\u0142o wst\u0119pnie rozpoznane i podsumowane oraz \u2013 mam nadziej\u0119 \u2013 spotka si\u0119 z kolejnymi analizami. Dodam jeszcze, \u017ce <em>Paneuropa, Kometa, Hel <\/em>trafia w sw\u00f3j czas i cho\u0107by dlatego warto po ni\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107. Jest to optymistyczna opowie\u015b\u0107 tym, \u017ce w Polsce mog\u0142o i wci\u0105\u017c mo\u017cne powsta\u0107 co\u015b, co nie jest utrzymane w kebabowo-lumpeksowej stylistyce. A je\u015bli ju\u017c powstaje, to mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 z tego wnioski.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, <em>Paneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce<\/em>, Krak\u00f3w 2015, s. 16.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 7.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f3wi si\u0119, by przywo\u0142a\u0107 s\u0142ynn\u0105 metafor\u0119 Beatrice Warde, \u017ce dobra typografia powinna by\u0107 niewidoczna niczym \u201ekryszta\u0142owy kielich\u201d. By\u0107 mo\u017ce dlatego tak rzadko wspomina si\u0119 o niej poza gronem profesjonalnych designer\u00f3w. Nikogo nie powinno to dziwi\u0107, bo w\u0142a\u015bciwy liternictwu j\u0119zyk jest do\u015b\u0107 hermetyczny, a poj\u0119cia typu kerning, ligatura czy firet potrafi\u0105 dzia\u0142a\u0107 odpychaj\u0105co. Zas\u0142ug\u0105 Szyd\u0142owskiej i Misiaka jest wyj\u015bcie poza j\u0119zyk samej typografii oraz pr\u00f3ba opisania spo\u0142ecznych, ekonomicznych, ideologicznych i kulturowych sposob\u00f3w u\u017cywania liter na przestrzeni dziej\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":560,"featured_media":31146,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3922,1473,73,3924,2959,3717],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3715],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Historia przeliterowana: druk i typografia w Polsce<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Druk i typografia w Polsce istniej\u0105 na tyle d\u0142ugo, \u017ce przyszed\u0142 dobry moment, by wreszcie zastanowi\u0107 si\u0119 nad ich znaczeniem.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015.jpg\",\"width\":656,\"height\":950,\"caption\":\"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\",\"name\":\"Historia przeliterowana: druk i typografia w Polsce\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-07-27T10:00:23+00:00\",\"dateModified\":\"2015-07-29T07:37:46+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a5551ba24a719bf3a7fcede9b8ce7d52\"},\"description\":\"Druk i typografia w Polsce istniej\u0105 na tyle d\u0142ugo, \u017ce przyszed\u0142 dobry moment, by wreszcie zastanowi\u0107 si\u0119 nad ich znaczeniem.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Historia przeliterowana\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a5551ba24a719bf3a7fcede9b8ce7d52\",\"name\":\"Zuzanna Dzwonkowska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-dzwonkowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Historia przeliterowana: druk i typografia w Polsce","description":"Druk i typografia w Polsce istniej\u0105 na tyle d\u0142ugo, \u017ce przyszed\u0142 dobry moment, by wreszcie zastanowi\u0107 si\u0119 nad ich znaczeniem.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/agata-szydlowska-marian-misiak-paneuropa-kometa-hel-karakter-2015.jpg","width":656,"height":950,"caption":"Agata Szyd\u0142owska, Marian Misiak, \u201ePaneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana","name":"Historia przeliterowana: druk i typografia w Polsce","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#primaryimage"},"datePublished":"2015-07-27T10:00:23+00:00","dateModified":"2015-07-29T07:37:46+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a5551ba24a719bf3a7fcede9b8ce7d52"},"description":"Druk i typografia w Polsce istniej\u0105 na tyle d\u0142ugo, \u017ce przyszed\u0142 dobry moment, by wreszcie zastanowi\u0107 si\u0119 nad ich znaczeniem.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/zuzanna-dzwonkowska-historia-przeliterowana#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Historia przeliterowana"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a5551ba24a719bf3a7fcede9b8ce7d52","name":"Zuzanna Dzwonkowska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-dzwonkowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31142"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/560"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31142"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31142\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31142"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=31142"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=31142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}