{"id":31230,"date":"2015-07-29T10:30:33","date_gmt":"2015-07-29T09:30:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=31230"},"modified":"2021-01-12T09:39:50","modified_gmt":"2021-01-12T08:39:50","slug":"anna-michalik-obietnica-zbawienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/anna-michalik-obietnica-zbawienia","title":{"rendered":"Obietnica zbawienia"},"content":{"rendered":"

\u201eCzego wi\u0119c boimy si\u0119 najbardziej? Nie strasznej zarazy z kosmosu, nie wojny nuklearnej, nie gigantycznych ro\u015blin, nie duch\u00f3w i nie zombie. Boimy si\u0119 tego, \u017ce zostali\u015bmy opuszczeni przez Boga, \u017ce nie rozumiemy \u015bwiata, \u017ce nigdy nie poznamy jego skomplikowanego planu, \u017ce nauka nam go nie wyja\u015bni, \u017ce tkwimy uwi\u0119zieni w naszych percepcjach jak muchy w bursztynie. Tak wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142czesny horror.\u201d<\/p>\n

Olga Tokarczuk, \u015awiat jest pu\u0142apk\u0105<\/em>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wielkie dzie\u0142a cz\u0119sto powstaj\u0105 przez przypadek \u2013 na skutek \u017cartu (vide<\/em> Ferdydurke<\/em> Witolda Gombrowicza) czy jako odreagowanie chwilowej niemocy tw\u00f3rczej (Dumanowski<\/em> Wita Szostaka). Bywa, \u017ce nie zostaj\u0105 zrealizowane, gdy\u017c ich rozmach przekracza mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rcze b\u0105d\u017a czasowe autora (siedmiotomowy cykl W poszukiwaniu straconego czasu<\/em> de facto<\/em> nie zosta\u0142 doko\u0144czony przez Marcela Prousta). Szalony pomys\u0142 napisania wielkiej ksi\u0119gi, zbieraj\u0105cej w sobie ca\u0142o\u015bciowe ludzkie do\u015bwiadczenie i m\u0105dro\u015b\u0107, na dodatek drobiazgowo ukazanej na tle epoki i rozdzieraj\u0105cych j\u0105 konflikt\u00f3w, skazany jest zatem na pora\u017ck\u0119. Wyb\u00f3r bohatera-kamikadze, kt\u00f3ry by\u0142by zar\u00f3wno przewodnim motywem ksi\u0105\u017cki, jak i spajaj\u0105cym j\u0105 elementem, okazuje si\u0119 kluczowy. Je\u015bli czytelnik nie zapa\u0142a sympati\u0105 do takiej postaci, to ksi\u0105\u017cka najpewniej oka\u017ce si\u0119 klap\u0105.<\/p>\n

\"Olga<\/a>
Olga Tokarczuk, \u201eKsi\u0119gi Jakubowe\u201d, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa Literackiego)<\/figcaption><\/figure>\n

Jakub Lejbowicz Frank: pierwotnie wyznania moj\u017ceszowego, p\u00f3\u017aniej zak\u0142ada w\u0142asn\u0105 sekt\u0119, by pod koniec dokona\u0107 konwersji na islam. Za m\u0142odu intensywnie pryszczaty, p\u00f3\u017aniej z rudawym zarostem. G\u0142os tubalny, charakter niestroni\u0105cy od z\u0142o\u015bliwych uczynk\u00f3w wzgl\u0119dem bli\u017anich. Pewny swego, niesk\u0142onny do kompromis\u00f3w. Wykorzystuj\u0105cy okazje, by upokorzy\u0107 innych \u2013 wystarczy przypomnie\u0107 sytuacj\u0119 burzy na morzu, podczas kt\u00f3rej wym\u00f3g\u0142 na Nachmanie, jednym ze swych kompan\u00f3w, poni\u017caj\u0105c\u0105 obietnic\u0119[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Czy tak skonstruowany bohater mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 akcj\u0119 dziewi\u0119\u0107setstronicowej ksi\u0105\u017cki<\/a>, sprawiaj\u0105c, i\u017c czytelnik nie b\u0119dzie chcia\u0142 porzuci\u0107 tak zawi\u0142ej opowie\u015bci? Wydaje si\u0119, \u017ce antypatyczny i moralnie niejednoznaczny Frank powinien chocia\u017c swoj\u0105 charyzm\u0105 przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 zar\u00f3wno swoich wyznawc\u00f3w, jak i wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika. O ile osiemnastowieczni wyznawcy frankizmu z\u0142apali si\u0119 na pi\u0119kne s\u0142owa i \u201eodwrotne czyny\u201d Jakuba Franka, o tyle czytelnik mo\u017ce nie da\u0107 si\u0119 zniewoli\u0107 takiej postaci \u2013 i od\u0142o\u017cy\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 ju\u017c po kilkudziesi\u0119ciu stronach. Mo\u017ce dopiero u\u015bwiadomienie sobie faktu, i\u017c Jakub Frank jest wzorowany na postaci historycznej, a najbardziej kuriozalne do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re mu si\u0119 przytrafi\u0142y \u2013 jak na przyk\u0142ad areszt na Jasnej G\u00f3rze \u2013 maj\u0105 swe odbicie w rzeczywisto\u015bci, uzmys\u0142awia, jak bardzo \u201epokr\u0119cone\u201d by\u0142o \u017cycie zar\u00f3wno jego, jak i jego wyznawc\u00f3w. A co za tym idzie, jak wielkie pole do popisu \u2013 lub spektakularnej kl\u0119ski \u2013 mia\u0142a przed sob\u0105 Olga Tokarczuk.<\/p>\n

Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce posta\u0107 Jakuba Franka jest tylko pretekstem, by \u2013 jednocze\u015bnie szerokimi poci\u0105gni\u0119ciami i drobn\u0105 kresk\u0105 \u2013 szkicowa\u0107 portret epoki ze wszystkimi jej zawi\u0142o\u015bciami i konfliktami. T\u0142umaczy\u0142oby to r\u00f3wnie\u017c nieoczywist\u0105 kwesti\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z okazjonaln\u0105 bytno\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wnego bohatera na kartach powie\u015bci \u2013 pojawia si\u0119 on o wiele cz\u0119\u015bciej w formie zapo\u015bredniczonej, jako element czyjej\u015b opowie\u015bci, ni\u017c osobi\u015bcie.<\/p>\n

Warto u\u015bwiadomi\u0107 sobie, i\u017c zarys Ksi\u0105g Jakubowych<\/em> powsta\u0142 wiele lat wcze\u015bniej. Ju\u017c w 2006 roku Olga Tokarczuk na \u0142amach miesi\u0119cznika \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d opublikowa\u0142a Notatki o Franku<\/em>[3]<\/sup><\/a> \u2013 zarys historii Jakuba Franka i jego wyznawc\u00f3w, stanowi\u0105cy niejako szkic do powie\u015bci, kt\u00f3ra ukaza\u0107 si\u0119 mia\u0142a dopiero za osiem lat. Zanim wszystkie w\u0105tki i postaci Ksi\u0105g Jakubowych<\/em> wykrystalizowa\u0142y si\u0119 i zosta\u0142y domkni\u0119te, pisarka zdo\u0142a\u0142a opublikowa\u0107 Ann\u0119 In w grobowcach \u015bwiata<\/em> (2006), Biegun\u00f3w<\/em> (2007), Prowad\u017a sw\u00f3j p\u0142ug przez ko\u015bci umar\u0142ych<\/em> (2009) oraz niewielki zbi\u00f3r esej\u00f3w Moment nied\u017awiedzia<\/em> (2012). Anegdota g\u0142osi, i\u017c Tokarczuk \u2013 zobowi\u0105zana umow\u0105 wydawcy o cyklicznym oddawaniu do druku swych ksi\u0105\u017cek \u2013 przerwa\u0142a zaawansowane prace nad Ksi\u0119gami Jakubowymi<\/em>, aby napr\u0119dce stworzy\u0107 Prowad\u017a sw\u00f3j p\u0142ug\u2026<\/em>, dzie\u0142o podszyte my\u015bl\u0105 Williama Blake\u2019a, okre\u015blane nawet jako \u201ekrymina\u0142 ekologiczny\u201d lub \u201ethriller metafizyczny\u201d[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n