{"id":31981,"date":"2015-10-07T11:00:19","date_gmt":"2015-10-07T10:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=31981"},"modified":"2021-01-12T09:43:00","modified_gmt":"2021-01-12T08:43:00","slug":"ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu","title":{"rendered":"\u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu"},"content":{"rendered":"

Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w<\/em> jest antologi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 26 tekst\u00f3w (nie licz\u0105c harmonogramu dzia\u0142a\u0144 OFSW, czy Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2007 w sprawie spo\u0142ecznego statusu artyst\u00f3w), pi\u00f3ra ponad pi\u0119tnastu autorek i autor\u00f3w, w tym tak\u017ce przek\u0142ad\u00f3w. Te ostatnie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c istotne, poniewa\u017c pozwalaj\u0105 na por\u00f3wnanie warunk\u00f3w, w jakich o rozwi\u0105zanie podobnych problem\u00f3w upominali si\u0119, na przyk\u0142ad, aktywi\u015bci ameryka\u0144scy (Precarious Workers Brigade), niemieccy (Haben und Brauchen) czy ukrai\u0144scy (Zgromadzenie na Rzecz Kultury na Ukrainie). Czarna ksi\u0119ga<\/em> porz\u0105dkuje historie i opisuje przyczyny powstania inicjatyw takich, jak Obywatelskie Forum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej (OFSW), czy Komisja \u015arodowiskowa Pracownik\u00f3w Sztuki.<\/p>\n

\"\u201eCzarna<\/a>
\u201eCzarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w\u201d, Krytyka Polityczna, 2015, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n

Ksi\u0105\u017cka podzielona jest na cztery tematyczne bloki, gromadz\u0105ce teksty wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 takich, jak: co to jest status artysty, pracownicy sztuki, strajk artyst\u00f3w w Polsce i organizacje zrzeszaj\u0105ce artyst\u00f3w oraz tw\u00f3rc\u00f3w kultury i sztuki. Czytelnicy znajd\u0105 w tej antologii zar\u00f3wno materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe, jak i eseje krytyczne czy polemiczne, a tak\u017ce teksty, takie jak artyku\u0142 Miko\u0142aja Iwa\u0144skiego, Wszystko, co chcia\u0142by\u015b wiedzie\u0107 o pracy artyst\u00f3w, a boisz si\u0119 zapyta\u0107<\/em> (s.33-41), kt\u00f3ry w lapidarny, ale czytelny spos\u00f3b rozprawia si\u0119 ze stereotypami utrwalaj\u0105cymi antagonizmy (zar\u00f3wno wewn\u0105trz\u015brodowiskowe, jak i powszechne) na temat ekonomicznych i socjalnych problem\u00f3w, b\u0119d\u0105cych udzia\u0142em artyst\u00f3w. Iwa\u0144ski wymienia kolejno argumenty, kt\u00f3re mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 (i zapewne cz\u0119sto si\u0119 pojawiaj\u0105) w niedostatecznie pog\u0142\u0119bionej dyskusji (\u201ePrawdziwy artysta jest w stanie utrzyma\u0107 si\u0119 ze swojej pracy\u201d, \u201eSystemy stypendialne rozleniwiaj\u0105 artyst\u00f3w\u201d), by wykaza\u0107 przyczyny nieporozumie\u0144 i wyja\u015bni\u0107 pobudki aktywistycznego dzia\u0142ania.<\/p>\n

Bardzo klarownie porz\u0105dkuje przedmiotow\u0105 problematyk\u0119 Kuba Szreder w tek\u015bcie Praca, prace i sztuka. O r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy prac\u0105 pracownik\u00f3w sztuki a wytwarzaniem prac artystycznych<\/em> (s. 45-61). Autor omawia poj\u0119cia pracy \u201ejako procesu spo\u0142ecznej wytw\u00f3rczo\u015bci i jako petryfikuj\u0105cego ten proces dzie\u0142a\u201d (s. 46). Miejscem pracy ludzi sztuki jest \u201erozszerzone pole sztuki\u201d (s. 47), o kt\u00f3rym Szreder pisze za Karen van der Berg (cho\u0107 sam termin przypomina tak\u017ce o my\u015bli Rosalind Krauss), podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce \u201ewi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w jest zar\u00f3wno pracownikami sztuki, jak i wytw\u00f3rcami prac\u201d (s. 47) i wskazuj\u0105c na cz\u0119ste uproszczenie, jakim jest kojarzenie owego pola wy\u0142\u0105cznie z systemem grantowym (s. 50). Wielo\u015b\u0107 zada\u0144 i to, \u017ce \u201epraca projektowa na rozszerzonym polu sztuki aktywizuje kompetencje komunikacyjne, organizacyjne, intelektualne, kreatywne, afektywne, cielesne i fizyczne\u201d (s. 51), powoduje, \u017ce pracownicy sztuki borykaj\u0105 si\u0119 z licznymi trudno\u015bciami, z kt\u00f3rych najistotniejsz\u0105 (cho\u0107 cz\u0119sto niedostrzegaln\u0105) jest kwestia ich statusu. Wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z pytaniem o prekarialno\u015b\u0107 \u2013 szczeg\u00f3ln\u0105 kondycj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa odczuwaj\u0105cego konsekwencje funkcjonowania w rzeczywisto\u015bci kapitalizmu neoliberalnego. Szreder jest \u015bwiadom r\u00f3\u017cnic w poziomie trudno\u015bci i niepewno\u015bci, mi\u0119dzy artyst\u0105 a \u201ezwyk\u0142ym\u201d prekariuszem, jednak wskazywanym przeze\u0144 analogiom i diagnozom nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 trafno\u015bci.<\/p>\n

W tego rodzaju dzia\u0142aniach widoczna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 prapocz\u0105tk\u00f3w takich inicjatyw, jak np. ameryka\u0144ski aktywizm w ramach Art Workers\u2019 Coalition, o kt\u00f3rym to ruchu pisa\u0142, m.in., w ksi\u0105\u017cce W cieniu Duchampa<\/em>, zmar\u0142y niedawno Piotr Piotrowski. Widoczna jest tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesna \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, w jak odmiennych warunkach przychodzi dzi\u015b dzia\u0142a\u0107 artystom-aktywistom, walcz\u0105cym o swoje (i niekiedy innych) prawa ekonomiczne. Dlatego by\u0107 mo\u017ce w\u015br\u00f3d autor\u00f3w nie brakuje te\u017c \u015bwiadomo\u015bci aporii, przebijaj\u0105cej z niejednego tekstu. Zauwa\u017ca to ju\u017c Igor Stokfiszewski, gdy na pierwszych stronicach ksi\u0105\u017cki pisze o nieweso\u0142ych paradoksach i aporiach wynikaj\u0105cych ze stopniowego \u201eprzekszta\u0142cania domeny sztuki w sektor kreatywny\u201d (s. 8). Tak\u017ce Kuba Szreder pisze, m.in., o \u201ekoopetycji, czyli hybrydycznej strategii, \u0142\u0105cz\u0105cej cechy konkurencji i kooperacji\u201d (s. 53). Natomiast analizuj\u0105c sytuacj\u0119 w Holandii w tek\u015bcie Eksploatacja biednych artyst\u00f3w w \u015bwiecie sztuki<\/em> (s. 75-82), Hans Abbing wskazuje na utrwalone aporyczne mity, w kt\u00f3re wierzy nie tylko spo\u0142ecze\u0144stwo ale i sami arty\u015bci. Abbing pisze wyra\u017anie: \u201eWynikiem wierno\u015bci zasadzie \u00absztuka dla sztuki\u00bb jest samonakr\u0119canie si\u0119 spirali dzia\u0142a\u0144 prowadz\u0105cych do tego, \u017ce arty\u015bci s\u0105 maksymalnie wykorzystywani\u201d (s. 79). Autor jednak nie tylko diagnozuje problem, ale tak\u017ce wskazuje mo\u017cliwo\u015bci przezwyci\u0119\u017cenia owych aporycznych trudno\u015bci, inaczej, ni\u017c tylko poprzez uczestniczenie w wielkich wystawach w ramach swoistego \u201ewentylu bezpiecze\u0144stwa\u201d sztuki krytycznej. Abbing krytykuje tego rodzaju przedsi\u0119wzi\u0119cia i kurator\u00f3w wielkich wystaw, wykorzystuj\u0105cych przedstawicieli sztuki krytycznej dla w\u0142asnych cel\u00f3w (s. 80). Potwierdzeniem jego pogl\u0105d\u00f3w mog\u0105 by\u0107 realizacje artystycznego kolektywu Critical Art Ensemble, uto\u017csamianego z nurtem taktycznych medi\u00f3w, powsta\u0142e podczas documenta (13) <\/em>w 2012 roku. W ramach projektu A Public Misery Message: A Temporary Monument to Global Economic Inequality<\/em>, CAE wskazywali na napi\u0119cia mi\u0119dzy presti\u017cem \u015bwiata sztuki a ekonomicznym wyzyskiem, zamieniaj\u0105c wyr\u00f3\u017cnienie w upokorzenie poprzez dewaluacj\u0119 kulturowej warto\u015bci dodanej.<\/p>\n

W\u0105tek pustego presti\u017cu pobrzmiewa tak\u017ce w tek\u015bcie Przesyt, nadprodukcja, nadmiar<\/em> (s. 83-108), kt\u00f3rego autorem jest Gregory Sholette. Wskazuje on na post\u0119puj\u0105c\u0105 \u201enadpoda\u017c artystycznej pracy\u201d (s. 84), kt\u00f3rej skutkiem (i, paradoksalnie, tak\u017ce przyczyn\u0105) jest outsourcing i niestabilno\u015b\u0107, dotycz\u0105ca nie tylko kondycji prekarialnej, ale stanowi\u0105ca realne ryzyko, poniewa\u017c: \u201ejest coraz bardziej wszechogarniaj\u0105ca, zadamawia si\u0119 w naszym codziennym \u017cyciu\u201d (s. 106). Je\u017celi autor, wywodz\u0105cy si\u0119 ze \u015bwiata o wiele bardziej stabilnego ekonomicznie i socjopolitycznie, ni\u017c nasz wschodnioeuropejski, pisze, \u017ce \u201e(\u2026) granica, kt\u00f3ra niegdy\u015b oddziela\u0142a umiarkowanie dokuczliwe ekonomiczne problemy (\u2026) od ca\u0142kowitej katastrofy (\u2026) jest ju\u017c tak cienka, \u017ce a\u017c trudno j\u0105 dostrzec\u201d (s. 107), to z pewno\u015bci\u0105 jest to pogl\u0105d godzien zapami\u0119tania.<\/p>\n

Warto jednak wr\u00f3ci\u0107 do reali\u00f3w rodzimych, poniewa\u017c to o nich g\u0142\u00f3wnie m\u00f3wi\u0105 autorki i autorzy tekst\u00f3w zebranych w Czarnej ksi\u0119dze<\/em>. Jaros\u0142aw Urba\u0144ski pisze o kryzysie gospodarki kreatywnej, jako skutku kryzysu gospodarki kapitalistycznej (s. 143-154). Czyni to za pomoc\u0105 studium przypadku, jakim jest, trwaj\u0105cy od kilku lat, kryzys i konflikt w \u015brodowisku kultury w Poznaniu. Do kontekst\u00f3w pozna\u0144skich nawi\u0105zuje te\u017c Rafa\u0142 Jakubowicz w polemicznym artykule Arty\u015bci s\u0105 jak inni pracownicy. Musz\u0105 razem wspiera\u0107 tych, kt\u00f3rym jest jeszcze trudniej<\/em> (s. 181-187).<\/p>\n

Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki to zbi\u00f3r tekst\u00f3w, w tym manifest\u00f3w organizacji z kraj\u00f3w takich, jak: Dania, Niemcy, Stany Zjednoczone, Ukraina i Wielka Brytania, a tak\u017ce tekst mi\u0119dzynarodowej organizacji Artleaks. Ich lektura pozwala nie tylko na por\u00f3wnania sposob\u00f3w dzia\u0142ania, ale tak\u017ce uzmys\u0142awia zakres problem\u00f3w, jakie tw\u00f3rcy i dzia\u0142acze kultury z wymienionych powy\u017cej kraj\u00f3w uwa\u017caj\u0105 za istotne. Wsp\u00f3lnym mianownikiem wydaje si\u0119 by\u0107 potrzeba zjednoczenia podzielonych \u015brodowisk i wszcz\u0119cie oraz utrzymanie stosownego poziomu publicznej debaty na tematy najbardziej dla artyst\u00f3w istotne. Chocia\u017c w Czarnej ksi\u0119dze\u2026<\/em> kwestie merytoryczne nie budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, zastrze\u017ceniem mo\u017ce by\u0107 brak indeksu nazwisk i poj\u0119\u0107; w tak \u201eg\u0119stej\u201d informacyjnie publikacji by\u0142oby to bardzo przydatne.<\/p>\n

Recenzja ta powstaje dok\u0142adnie w drug\u0105 rocznic\u0119 Dnia bez sztuki<\/em>, czyli sTRAjku artystycznego, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 zar\u00f3wno zogniskowane wok\u00f3\u0142 przedmiotowej problematyki dzia\u0142ania, jak i skonsolidowa\u0142 \u015brodowisko aktywist\u00f3w, rekrutuj\u0105cych si\u0119 nie tylko z obszaru sztuk wizualnych. Has\u0142o strajku: \u201eJestem artyst\u0105, ale to nie znaczy, \u017ce pracuj\u0119 za darmo\u201d, spopularyzowane zamieszczon\u0105 na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki fotografi\u0105 Zbigniewa Libery, wskazywa\u0142o na jeden z postulat\u00f3w, dotycz\u0105cy wynagrodze\u0144 dla artyst\u00f3w za ich prac\u0119. Inne, wa\u017cne problemy wynika\u0142y m.in. z trudnej sytuacji socjalnej tw\u00f3rc\u00f3w, kwestii opodatkowania, praw autorskich czy przyznawania \u015brodk\u00f3w w ramach grant\u00f3w i dotacji. Wydarzenie to mia\u0142o by\u0107, jak pisze Stanis\u0142aw Ruksza \u201ecoming outem artysty prekariusza\u201d (s. 165). Bowiem to, \u017ce jak zauwa\u017ca Joanna Figiel, \u201eprekaryzacja jest w \u015bwiecie kultury i sztuki zjawiskiem nagminnym\u201d (s. 243), nie oznacza, \u017ce ten stan rzeczy musi by\u0107 ponur\u0105 norm\u0105. Walka artyst\u00f3w o godne \u017cycie, o kt\u00f3rej pisze we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Igor Stokfiszewski (s. 7-10), rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 i trwa, za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnorodnych \u015brodk\u00f3w, adekwatnych do mo\u017cliwo\u015bci, jakimi dysponuj\u0105 arty\u015bci zrzeszeni w aktywistycznych zwi\u0105zkach. Ale problemy, kt\u00f3re uwidoczni\u0142a, jak pisze Stokfiszewski \u201eoddolna mobilizacja artyst\u00f3w\u201d (s. 9) w ramach OFSW, widoczne by\u0142y, jak dostrzega to ten sam autor, ju\u017c wcze\u015bniej, tj. na marginesie Kongresu Kultury Polskiej w Krakowie (2009), w kt\u00f3rym r\u00f3wnie\u017c mia\u0142am okazj\u0119 aktywnie uczestniczy\u0107. Dobrze pami\u0119tam debaty i spory, kt\u00f3re toczono zar\u00f3wno w ramach paneli kongresowych, jak i w kuluarowych dyskusjach, a kt\u00f3re zaowocowa\u0142y powstaniem inicjatywy Obywatele Kultury. Poniewa\u017c, co podkre\u015bla Stanis\u0142aw Ruksza, kongres ten nie odpowiada\u0142 na rzeczywiste potrzeby \u015brodowisk niezale\u017cnych (s. 167), sta\u0142 si\u0119 tym samym bod\u017acem do zorganizowania dzia\u0142a\u0144 alternatywnych i egalitarnych (Antykongres, Alternatywny Kongres Kultury).<\/p>\n

Dlatego nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka ta jest niew\u0105tpliwie potrzebna i wydana zosta\u0142a we w\u0142a\u015bciwym momencie: idea\u0142y, kt\u00f3re leg\u0142y u podstaw powo\u0142ania Obywatelskiego Forum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej s\u0105 wci\u0105\u017c czytelne, ale mog\u0105 z \u0142atwo\u015bci\u0105 zosta\u0107 zapomniane lub wypaczone, je\u017celi nie uporz\u0105dkuje si\u0119 materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego. Istotne jest tak\u017ce, jak w ka\u017cdej tego rodzaju inicjatywie, by \u2013 nie b\u00f3jmy si\u0119 tego patetycznego okre\u015blenia \u2013 czysto\u015b\u0107 idea\u0142\u00f3w i potencja\u0142 aktywizmu nie rozproszy\u0142y si\u0119 w czasie partykularnych spor\u00f3w, nie zagin\u0119\u0142y w dygresyjno\u015bci osobistych wycieczek, czy wywo\u0142anego zm\u0119czeniem zniech\u0119cenia.<\/p>\n

Pisz\u0119 te s\u0142owa nie tylko jako jedna z czytelniczek tej ksi\u0105\u017cki, ale tak\u017ce jako wyk\u0142adowca uczelni artystycznej, ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 tego, \u017ce jej mury opuszcza co roku grono absolwent\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 musieli stawi\u0107 czo\u0142a problemom takim, jakie uchwycono i zdiagnozowano w Czarnej ksi\u0119dze polskich artyst\u00f3w<\/em>. Bowiem, jak trafnie ujmuje rzecz Zbigniew Libera, \u201e(\u2026) nie \u017cyjemy w sztuce. \u017byjemy w rzeczywisto\u015bci\u201d (s. 160).<\/p>\n

Recenzja zosta\u0142a przygotowana w maju 2015 roku.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka ta jest niew\u0105tpliwie potrzebna i wydana zosta\u0142a we w\u0142a\u015bciwym momencie: idea\u0142y, kt\u00f3re leg\u0142y u podstaw powo\u0142ania Obywatelskiego Forum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej s\u0105 wci\u0105\u017c czytelne, ale mog\u0105 z \u0142atwo\u015bci\u0105 zosta\u0107 zapomniane lub wypaczone, je\u017celi nie uporz\u0105dkuje si\u0119 materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego.<\/p>\n","protected":false},"author":76,"featured_media":32346,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[80,4125,4124,4128,4126,4127,4129,4123,4122,2687,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14127],"yoast_head":"\nCzarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w \u2013 \u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w jest antologi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 26 tekst\u00f3w pi\u00f3ra ponad pi\u0119tnastu autorek i autor\u00f3w.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/czarna-ksiega-polskich-artystow-krytyka-polityczna-2015.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/czarna-ksiega-polskich-artystow-krytyka-polityczna-2015.jpg\",\"width\":530,\"height\":764,\"caption\":\"\u201eCzarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w\u201d, Krytyka Polityczna, 2015, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu\",\"name\":\"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w \u2013 \u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-10-07T10:00:19+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-12T08:43:00+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260\"},\"description\":\"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w jest antologi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 26 tekst\u00f3w pi\u00f3ra ponad pi\u0119tnastu autorek i autor\u00f3w.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260\",\"name\":\"Ewa W\u00f3jtowicz\",\"description\":\"EWA W\u00d3JTOWICZ \u2013 dr hab. nauk humanistycznych, absolwentka pozna\u0144skiej ASP. Autorka ksi\u0105\u017cek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych sztuce medi\u00f3w. Wyk\u0142ada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ewa-wojtowicz\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w \u2013 \u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu","description":"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w jest antologi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 26 tekst\u00f3w pi\u00f3ra ponad pi\u0119tnastu autorek i autor\u00f3w.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/czarna-ksiega-polskich-artystow-krytyka-polityczna-2015.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/czarna-ksiega-polskich-artystow-krytyka-polityczna-2015.jpg","width":530,"height":764,"caption":"\u201eCzarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w\u201d, Krytyka Polityczna, 2015, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu","name":"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w \u2013 \u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#primaryimage"},"datePublished":"2015-10-07T10:00:19+00:00","dateModified":"2021-01-12T08:43:00+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260"},"description":"Czarna ksi\u0119ga polskich artyst\u00f3w jest antologi\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 26 tekst\u00f3w pi\u00f3ra ponad pi\u0119tnastu autorek i autor\u00f3w.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/ewa-wojtowicz-swiadomosc-art-prekariatu#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u015awiadomo\u015b\u0107 art-prekariatu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260","name":"Ewa W\u00f3jtowicz","description":"EWA W\u00d3JTOWICZ \u2013 dr hab. nauk humanistycznych, absolwentka pozna\u0144skiej ASP. Autorka ksi\u0105\u017cek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych sztuce medi\u00f3w. Wyk\u0142ada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ewa-wojtowicz"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31981"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/76"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49136,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31981\/revisions\/49136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31981"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=31981"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=31981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}