![\"\u201ePortrety](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/zamek-krolewski-warszawa-portrety-artystow-w-grafice-2015-540x763.jpg\" "\\"\u201ePortrety")
<\/a>Tym razem mieli\u015bmy okazj\u0119 podziwia\u0107 73 graficzne portrety artyst\u00f3w zgromadzone przez Adama Bro\u017ca \u2013 historyka sztuki, dziennikarza, popularyzatora kultury polskiej w Rzymie. Nie b\u0119dzie chyba przesady w twierdzeniu, \u017ce w\u00a0gruncie rzeczy ka\u017cdy polski badacz trafiaj\u0105cy do miasta nad Tybrem od pocz\u0105tku lat 70. XX wieku mia\u0142 okazj\u0119 spotka\u0107 si\u0119 z tym niezwyk\u0142ym cz\u0142owiekiem, jedn\u0105 z\u00a0najwa\u017cniejszych postaci licznej kolonii polskiej w stolicy W\u0142och. Podobnie by\u0142o ze mn\u0105. Gdy w 1976 roku otrzyma\u0142em skromne stypendium z Centro Incontri e Studi Europei, natychmiast po przyje\u017adzie dowiedzia\u0142em si\u0119 od pani Wandy Gawro\u0144skiej, dobrego ducha tej instytucji wspomagaj\u0105cej m\u0142odych naukowc\u00f3w z\u00a0kraj\u00f3w Europy \u015arodkowowschodniej, \u017ce zarezerwowa\u0142a mi nocleg w\u00a0Hospicjum Zwi\u0105zku Polskich Kawaler\u00f3w Malta\u0144skich. To miejsce pe\u0142ne uroku, ale po\u0142o\u017cone dosy\u0107 daleko od centrum i \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o \u2013 niestety nie na moj\u0105 kiesze\u0144. Kiedy po wcze\u015bniejszej zapowiedzi pojawi\u0142em si\u0119 w holu kamienicy mieszcz\u0105cej hospicjum, wysz\u0142o na jaw, \u017ce nie mam dziesi\u0119ciu lir\u00f3w, kt\u00f3re trzeba w\u0142o\u017cy\u0107 do specjalnego automatu uruchamiaj\u0105cego wind\u0119. Dzi\u0119ki pomocy portiera \u2013 lekko zestresowany pierwszym niepowodzeniem \u2013 dotar\u0142em na czwarte pi\u0119tro, gdzie w drzwiach hospicjum powita\u0142 mnie dystyngowany pan w \u015brednim (jak mi si\u0119 w\u00f3wczas wydawa\u0142o) wieku i \u015bredniego wzrostu, z mi\u0142ym u\u015bmiechem, ale tak\u017ce wyczuwaln\u0105 rezerw\u0105 w przenikliwym spojrzeniu. Panem tym by\u0142 Adam Bro\u017c, kt\u00f3ry w zwi\u0119z\u0142ych s\u0142owach przedstawi\u0142 mi moje prawa i\u00a0obowi\u0105zki jako rezydenta, zwracaj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na zachowanie czysto\u015bci (zar\u00f3wno w moim pokoju, jak i we wsp\u00f3lnej kuchni i toalecie) oraz ciszy w hospicjum (nie tylko w porze nocnej), niezapraszanie do pokoju obcych os\u00f3b, a tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 zamykania wewn\u0119trznych drzwi windy po jej opuszczeniu. Je\u017celi si\u0119 bowiem tego nie zrobi\u0142o, winda nie funkcjonowa\u0142a. Naturalnie ju\u017c pierwszego dnia zapomnia\u0142em o tym drobiazgu, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na kulturalnie wyra\u017con\u0105 uwag\u0119 pod adresem mego gapiostwa.<\/p>\n
M\u00f3j pobyt w hospicjum, w kt\u00f3rym \u2013 jako urodzony w Bydgoszczy zwolennik jasno okre\u015blonych regu\u0142 wsp\u00f3\u0142\u017cycia \u2013 od razu poczu\u0142em si\u0119 dobrze, trwa\u0142 jednak zaledwie siedem dni. Mimo \u017ce czynsz nie by\u0142 horrendalnie wysoki, nie mog\u0142em sobie jednak pozwoli\u0107, aby ca\u0142e stypendium posz\u0142o wy\u0142\u0105cznie na op\u0142acenie noclegu. W ko\u0144cu, jako pocz\u0105tkuj\u0105cy historyk sztuki po raz pierwszy goszcz\u0105cy w Rzymie chcia\u0142em pozna\u0107 wspania\u0142e zbiory licznych muze\u00f3w (a to przecie\u017c kosztowa\u0142o).<\/p>\n
Kim jest pan Adam Bro\u017c i jak\u0105 rol\u0119 odgrywa w \u015brodowisku rzymskich Polak\u00f3w, tak naprawd\u0119 dowiedzia\u0142em si\u0119 dopiero kilka dni potem, gdy na pro\u015bb\u0119 mego profesora Andrzeja Ryszkiewicza (notabene znakomitego kolekcjonera ekslibris\u00f3w i szkie\u0142 secesyjnych) z\u0142o\u017cy\u0142em wizyt\u0119 Emerykowi Augustowi hr. Hutten-Czapskiemu (1897-1979), urodzonemu w Sta\u0144kowie k. Mi\u0144ska Litewskiego wnukowi tak\u017ce tam urodzonego Emeryka hr. Hutten-Czapskiego (1828-1896), wybitnego kolekcjonera (zw\u0142aszcza numizmat\u00f3w), za\u0142o\u017cyciela Muzeum Czapskich w Krakowie. To zapewne pod jego wp\u0142ywem Emeryk August zainteresowa\u0142 si\u0119 kolekcjonerstwem. Ale o ile jego dziadka interesowa\u0142y przede wszystkim numizmaty (stanowi\u0105ce dzisiaj podstaw\u0119 wspania\u0142ych zbior\u00f3w numizmatycznych Muzeum Narodowego w Krakowie), on skierowa\u0142 swoje zainteresowanie w stron\u0119 kartografii, zw\u0142aszcza kolekcjonowania map dawnej Rzeczypospolitej oraz widok\u00f3w miast polskich (g\u0142\u00f3wnie z czas\u00f3w nowo\u017cytnych), kt\u00f3re nast\u0119pnie \u2013 jeszcze za jego \u017cycia \u2013 zosta\u0142y przekazane do zbior\u00f3w narodowych. \u201eW 1972 r. w zwi\u0105zku z decyzj\u0105 odbudowy Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie Emeryk Czapski zainicjowa\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 funduszy na dokonywanie we W\u0142oszech zakupu potrzebnych na ten cel materia\u0142\u00f3w. Z zebranych pieni\u0119dzy zakupione zosta\u0142y marmury o uzgodnionych z Dyrekcj\u0105 Odbudowy w\u0142a\u015bciwo\u015bciach i wymiarach\u201d[1]<\/sup><\/a>. Warto odnotowa\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie on pod koniec wojny odnalaz\u0142 w Norymberdze o\u0142tarz Wita Stwosza, wywieziony przez Niemc\u00f3w z ko\u015bcio\u0142a Mariackiego w Krakowie.<\/p>\n Z rozlicznych funkcji, jakie pe\u0142ni\u0142 Emeryk August hr. Hutten-Czapski po osiedleniu si\u0119 na obczy\u017anie po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, interesuje nas w tym momencie jego aktywny wk\u0142ad w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Zwi\u0105zku Polskich Kawaler\u00f3w Malta\u0144skich (funkcjonuj\u0105cego ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych po 1945 roku we W\u0142oszech). W latach 1946-1975 by\u0142 prezydentem tej instytucji, a nast\u0119pnie \u2013 ku satysfakcji wszystkich zainteresowanych \u2013 zosta\u0142 jej prezydentem honorowym. To Hutten-Czapski zainicjowa\u0142 utworzenie i zorganizowa\u0142 hospicjum zwi\u0105zku w\u00a0Rzymie, gdzie znalaz\u0142o wsparcie wielu naukowc\u00f3w z Polski.<\/p>\n W 1968 roku Emeryk August zosta\u0142 wybrany na prezesa Fundacji Rzymskiej Margrabiny Janiny z Sadowskich Umiastowskiej (w swoim czasie \u017cony Ignacego hr. Korwin-Milewskiego, najwybitniejszego kolekcjonera malarstwa polskiego XIX wieku). Fundacja ta powsta\u0142a zaraz po wojnie, ale jej osi\u0105gni\u0119cia na polu wspomagania kultury polskiej do ko\u0144ca lat 60. XX wieku by\u0142y wi\u0119cej ni\u017c skromne. Emeryk August hr. Hutten-Czapski pozostawa\u0142 na stanowisku prezesa a\u017c do \u015bmierci. W ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat jego przewodniczenia fundacji zosta\u0142y nareszcie uporz\u0105dkowane kwestie zaniedbanej administracji, sp\u0142acono d\u0142ugi, zapewniono sta\u0142e, skromne dochody, a przede wszystkim przyjecha\u0142o do W\u0142och na stypendia \u2013 kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym celem fundacyjnej dzia\u0142alno\u015bci \u2013 ok. 250 pracownik\u00f3w nauki i kultury z r\u00f3\u017cnych o\u015brodk\u00f3w uniwersyteckich i innych instytucji naukowych w kraju.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie od otrzymania takiego rocznego stypendium \u2013 w 1965 roku \u2013 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 rzymska przygoda \u017cycia Adama Bro\u017ca. Ten absolwent historii sztuki na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie (1955-1961), zauroczony Wiecznym Miastem, jego bogat\u0105 histori\u0105 i zabytkami, pozosta\u0142 w stolicy W\u0142och na sta\u0142e. Dzi\u0119ki inteligencji, pracowito\u015bci i sumienno\u015bci pe\u0142ni\u0142 w latach 1969-1979 odpowiedzialn\u0105 funkcj\u0119 sekretarza fundacji oraz osobistego sekretarza Emeryka Augusta hr. Hutten-Czapskiego, a tak\u017ce \u2013 od 1968 roku \u2013 administrowa\u0142 wspomnianym wcze\u015bniej Hospicjum Zwi\u0105zku Polskich Kawaler\u00f3w Malta\u0144skich.<\/p>\n \u201eW mi\u0119dzyczasie z powodzeniem oddawa\u0142 si\u0119 swojej wielkiej pasji \u2013 dziennikarstwu. Jego liczne artyku\u0142y, w tym te popularyzuj\u0105ce histori\u0119 sztuki, ukazywa\u0142y si\u0119 w najbardziej poczytnych czasopismach w kraju i za granic\u0105, m.in. w \u00abTygodniku Powszechnym\u00bb, \u00abPrzekroju\u00bb, \u00abKulturze\u00bb czy w nowojorskim \u00abNowym Dzienniku\u00bb[2]<\/sup><\/a>. Ale dzia\u0142alno\u015b\u0107 pisarska Adama Bro\u017ca nie ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na publikowaniu artyku\u0142\u00f3w prasowych. Ogromna wiedza i znajomo\u015b\u0107 Rzymu zainspirowa\u0142y go do wydania przewodnik\u00f3w (m.in. Rzym i Watykan. Przewodnik<\/em>, Rzym 1982; Rzym i okolice. Przewodnik turystyczny<\/em>, Warszawa 1984; Rzym. Watykan. Historia lat \u015awi\u0119tych. Przewodnik<\/em>, Rzym 2001; Watykan. Przewodnik pielgrzyma<\/em>, Warszawa 2010, wsp\u00f3lnie z Mari\u0105 Betlejewsk\u0105), kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 dla wielu naszych rodak\u00f3w przybywaj\u0105cych nad Tybr lektur\u0105 obowi\u0105zkow\u0105.<\/p>\n Moim zdaniem najciekawsza dla polskich turyst\u00f3w jest ksi\u0105\u017cka Rzym po polsku<\/em> (Warszawa 2009) \u2013 z werw\u0105 napisana historia Wiecznego Miasta i jego licznych zabytk\u00f3w, w kt\u00f3rej autor uwzgl\u0119dni\u0142 polskie \u015blady, przede wszystkim pozostawione na polu literatury i sztuki w okresie, gdy niepodleg\u0142a Polska nie istnia\u0142a na mapach Europy (przez ca\u0142y wiek XIX a\u017c do roku 1918). Bez w\u0105tpienia Adam Bro\u017c poszed\u0142 drog\u0105 wytyczon\u0105 przez Witolda Zahorskiego, \u017co\u0142nierza 2 Korpusu gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa, a zarazem dziennikarza, kt\u00f3ry z my\u015bl\u0105 o\u00a0rodakach przybywaj\u0105cych do Rzymu na XVII Igrzyska Olimpijskie w 1960 roku wyda\u0142 skromny Informator polski<\/em>, wielokrotnie potem wznawiany i obecnie funkcjonuj\u0105cy w \u015bwiadomo\u015bci wielu z nas pod zmienionym tytu\u0142em jako Polak we W\u0142oszech<\/em>. Obaj autorzy po\u0142o\u017cyli nacisk z jednej strony na przybli\u017cenie i om\u00f3wienie najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w, z drugiej za\u015b \u2013 na zasygnalizowanie nieznanych dotychczas polskim turystom trop\u00f3w zwi\u0105zanych z nasz\u0105 obecno\u015bci\u0105 w Wiecznym Mie\u015bcie. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce przewodnik Adama Bro\u017ca \u2013 napisany przez znakomicie zorientowanego w temacie historyka sztuki \u2013 jest pe\u0142niejszy, wi\u0119cej w tej pasjonuj\u0105cej i wielow\u0105tkowej opowie\u015bci intryguj\u0105cych fakt\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c arcyciekawych anegdot, kt\u00f3re czyni\u0105 lektur\u0119 przyjemniejsz\u0105.<\/p>\n Pisarska pasja Adama Bro\u017ca nie przeszkodzi\u0142a mu w podj\u0119ciu \u2013 jak s\u0105dz\u0119 pod wp\u0142ywem bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy z Emerykiem Augustem hr. Hutten-Czapskim \u2013 dzia\u0142a\u0144 o charakterze kolekcjonerskim. W przeciwie\u0144stwie do swego wielkiego mentora, kt\u00f3rego interesowa\u0142y przede wszystkim plany i widoki miast oraz przedstawienia zabytk\u00f3w polskich, a w dalszej kolejno\u015bci wszystko to, co dotyczy\u0142o Malty i zakonu malta\u0144skiego, Adama Bro\u017ca zaciekawi\u0142y rytowane podobizny artyst\u00f3w. Temat bardzo specyficzny i w\u0105ski, a zarazem \u2013 jeszcze do niedawna \u2013 ma\u0142o popularny, wymagaj\u0105cy od potencjalnego zbieracza znakomitej orientacji w rynku antykwarycznym, zw\u0142aszcza jednak posiadania tzw. cultura antiquaria (okre\u015blenie w\u0142oskie). Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 Adam Bro\u017c sta\u0142 si\u0119 kompetentnym kolekcjonerem w wyniku wielu podr\u00f3\u017cy podejmowanych z Emerykiem Augustem hr. Hutten-Czapskim, m.in. do zaprzyja\u017anionych antykwariuszy w\u00a0Pary\u017cu i\u00a0Londynie.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo wizyty te nie przynosi\u0142y osza\u0142amiaj\u0105cych efekt\u00f3w. Z regu\u0142y bowiem wszyscy (kolekcjonerzy, krytycy i historycy sztuki oraz naturalnie liczni widzowie) wol\u0105 si\u0119 zachwyca\u0107 obrazami autorstwa wielkich mistrz\u00f3w, wykazuj\u0105c znacznie mniejsze zainteresowanie ich portretami. Najcz\u0119\u015bciej nie wiemy zreszt\u0105, jak wygl\u0105da\u0142 ten czy inny artysta. Tymczasem w okresie nowo\u017cytnym (w\u00a0renesansie i baroku) oraz u zarania sztuki nowoczesnej (w klasycyzmie) bardzo modne sta\u0142o si\u0119 zamawianie rycin z portretami najs\u0142ynniejszych tw\u00f3rc\u00f3w. Ryciny owe \u2013 wykonane przez najlepszych mistrz\u00f3w rylca \u2013 by\u0142y albo graficznymi wersjami wcze\u015bniej namalowanych portret\u00f3w olejnych, kt\u00f3re \u2013 z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej komercyjnych \u2013 rzadko pokazywano na wystawach publicznych, albo te\u017c powstawa\u0142y z pomini\u0119ciem pierwowzoru namalowanego farbami (g\u0142\u00f3wnie olejnymi lub akwarelami) w jednej z technik graficznych (wy\u0142\u0105cznie metalowych) do \u015bci\u015ble okre\u015blonych cel\u00f3w, z regu\u0142y jako frontispisy lub ilustracje w publikacji.<\/p>\n I taki w\u0142a\u015bnie charakter maj\u0105 Portrety artyst\u00f3w w grafice. Ryciny z kolekcji Adama Bro\u017ca<\/em>, kt\u00f3re zosta\u0142y pokazane na Zamku Kr\u00f3lewskim w Warszawie \u2013 Muzeum. Ten ciekawy, licz\u0105cy siedemdziesi\u0105t trzy eksponaty zbi\u00f3r, podzielony na trzy dzia\u0142y (renesans, barok i klasycyzm), pozwoli\u0142 wielu polskim widzom (wystawa cieszy\u0142a si\u0119 du\u017cym zainteresowaniem) spojrze\u0107 na interesuj\u0105cych ich tw\u00f3rc\u00f3w nieco inaczej ni\u017c dotychczas. Poznali\u015bmy bowiem nie tylko fizjonomie artyst\u00f3w, to, jak si\u0119 ubierali, ale niekiedy tak\u017ce wn\u0119trza ich pracowni i wybrane fragmenty stworzonych przez nich dzie\u0142.<\/p>\n Najliczniej w kolekcji Adama Bro\u017ca s\u0105 reprezentowane portrety Micha\u0142a Anio\u0142a, przedstawiaj\u0105ce m\u0119\u017cczyzn\u0119 z charakterystyczn\u0105 twarz\u0105, w kt\u00f3rej zwraca uwag\u0119 z\u0142amany w m\u0142odo\u015bci nos. Nie brak r\u00f3wnie\u017c wr\u0119cz romantycznie nastrojowych wizerunk\u00f3w takich wielkich mistrz\u00f3w p\u0119dzla jak: Peter Paul Rubens (z lat 1630-1640), sir Joshua Reynolds (z 1854) i Nicolas Poussin (z lat 1856-1857). Uwag\u0119 przyci\u0105ga r\u00f3wnie\u017c wizyjny portret wybitnego niemieckiego malarza, grafika i\u00a0rysownika Albrechta D\u00fcrera (z 1608), b\u0119d\u0105cy lustrzanym powt\u00f3rzeniem autoportretu umieszczonego na obrazie pt. \u015awi\u0119to R\u00f3\u017ca\u0144cowe z 1506 roku<\/em> (Galeria Narodowa, Praga), a tak\u017ce sugestywne portrety Caravaggia (z 1729) i Antonia Canovy (z 1808), najwybitniejszego rze\u017abiarza w\u0142oskiego okresu klasycyzmu. To tylko niekt\u00f3re z zaprezentowanych na wystawie rycin, ale tak naprawd\u0119 na obejrzenie zas\u0142ugiwa\u0142y \u2013 ze wzgl\u0119du na wysoki poziom artystyczny i ciekawe aspekty ikonograficzne \u2013 wszystkie siedemdziesi\u0105t trzy.<\/p>\n Co prawda dzisiaj wystawy ju\u017c nie zobaczymy, ale pozosta\u0142 po niej \u015bwietnie zredagowany i jeszcze pi\u0119kniej wydany (do czego Arx Regia Oficyna Wydawnicza Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie \u2013 Muzeum zd\u0105\u017cy\u0142a nas ju\u017c przyzwyczai\u0107) katalog. Katalog ten zawiera przede wszystkim bardzo dobre jako\u015bciowo reprodukcje wszystkich rycin, z dok\u0142adnymi ich opisami, a tak\u017ce informacje o dodatkowych piecz\u0105tkach, sygnaturach i napisach umieszczonych na poszczeg\u00f3lnych rycinach, w opracowaniu Tomasza Jakubowskiego. Ponadto czytelnicy znajd\u0105 w katalogu obok zwi\u0119z\u0142ego wst\u0119pu prof. Andrzeja Rottermunda wprowadzenie do wystawy autorstwa samego Adama Bro\u017ca i wykaz jego publikacji, wszystko w polskiej i angielskiej wersji j\u0119zykowej, co pozwoli \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 na poznanie kolekcji i jej rozpowszechnienie poza granicami naszego kraju.<\/p>\n Pozostaje tylko wierzy\u0107, \u017ce z czasem podobne wystawy b\u0119d\u0105 trafia\u0107 tak\u017ce do mniejszych miejscowo\u015bci w Polsce, bo przecie\u017c nie zawsze mamy szans\u0119 pojecha\u0107 do Warszawy, Krakowa czy Poznania wy\u0142\u0105cznie po to, aby cieszy\u0107 oczy wielk\u0105 sztuk\u0105. A z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 tak\u0105 \u2013 mimo niewielkich rozmiar\u00f3w prezentowanych rycin \u2013 zaprezentowano na Zamku Kr\u00f3lewskim w Warszawie w ramach ekspozycji Portrety artyst\u00f3w w grafice. Ryciny z kolekcji Adama Bro\u017ca<\/em>.<\/p>\n Tym razem mieli\u015bmy okazj\u0119 podziwia\u0107 73 graficzne portrety artyst\u00f3w zgromadzone przez Adama Bro\u017ca [\u2026]. Nie b\u0119dzie chyba przesady w twierdzeniu, \u017ce w gruncie rzeczy ka\u017cdy polski badacz trafiaj\u0105cy do miasta nad Tybrem od pocz\u0105tku lat 70. XX wieku mia\u0142 okazj\u0119 spotka\u0107 si\u0119 z tym niezwyk\u0142ym cz\u0142owiekiem [\u2026]. Podobnie by\u0142o ze mn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":593,"featured_media":32349,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[4121,4120,2466,849,190,1734],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4049],"yoast_head":"\n\n