{"id":32187,"date":"2015-09-23T19:00:04","date_gmt":"2015-09-23T18:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=32187"},"modified":"2015-09-24T14:17:00","modified_gmt":"2015-09-24T13:17:00","slug":"gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna","title":{"rendered":"We wsp\u00f3lnocie pisarzy"},"content":{"rendered":"

Katarzyna Tubylewicz: Zadebiutowa\u0142e\u015b w 2006 roku powie\u015bci\u0105 dla m\u0142odzie\u017cy i ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej wst\u0105pi\u0142e\u015b do Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy. Dlaczego chcia\u0142e\u015b tak od razu by\u0107 zrzeszony?<\/strong><\/p>\n

Gunnar Ardelius:<\/strong>\u00a0Moj\u0105 pierwsz\u0105 powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na kursie kreatywnego pisania w szkole Biskops Arn\u00f6.<\/p>\n

\"\u201eSzwecja<\/a>
\u201eSzwecja czyta, Polska czyta\u201d, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa KP)<\/figcaption><\/figure>\n

Legendarnej!<\/strong><\/p>\n

Maj\u0105 tam rzeczywi\u015bcie dobre kursy\u00a0creative writing<\/em>. Sporo moich znajomych z tej szko\u0142y wyda\u0142o po niej ksi\u0105\u017cki i zosta\u0142o pisarzami. Odwiedzali nas tam pisarze b\u0119d\u0105cy cz\u0142onkami Szwedzkiego Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy i opowiadali o jego dzia\u0142alno\u015bci. To wzbudzi\u0142o moje zainteresowanie. Poza tym to, \u017ce zacz\u0105\u0142em pisa\u0107, ucz\u0119szczaj\u0105c na kurs, oznacza\u0142o, \u017ce nie pracowa\u0142em tak du\u017co w samotno\u015bci. Od pocz\u0105tku by\u0142 w tym jaki\u015b element kolektywny.<\/p>\n

Chocia\u017c pisanie jest na og\u00f3\u0142 wielk\u0105 samotno\u015bci\u0105.<\/strong><\/p>\n

Mia\u0142em \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce potrzebuj\u0119 kontaktu z innymi pisarzami. By\u0107 mo\u017ce by\u0142 w tym jaki\u015b element pokoleniowy. W ka\u017cdym razie, kiedy wyda\u0142em powie\u015b\u0107, chcia\u0142em ponownie sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jakiej\u015b grupy. Pisanie by\u0142o wtedy dla mnie tylko hobby, mia\u0142em po studiach r\u00f3\u017cne tymczasowe prace, proces profesjonalizacji w roli pisarza sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z kilku etap\u00f3w. Na pocz\u0105tku potrzebowa\u0142em kontaktu z kolegami i kole\u017cankami po fachu, \u017ceby si\u0119 dowiedzie\u0107, jak ubiega\u0107 si\u0119 o stypendia, jak negocjowa\u0107 umowy i tak dalej. Chcia\u0142em po prostu by\u0107 pisarzem we wsp\u00f3lnocie pisarzy, a poniewa\u017c w 2007 roku mia\u0142em ju\u017c gotow\u0105 drug\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, mog\u0142em z\u0142o\u017cy\u0107 podanie o cz\u0142onkostwo w zwi\u0105zku.<\/p>\n

To bardzo du\u017cy zwi\u0105zek, dzi\u015b liczy dwa tysi\u0105ce dziewi\u0119ciuset cz\u0142onk\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich zar\u00f3wno pisarze, jak i t\u0142umacze.<\/strong><\/p>\n

Tak. Autorzy literatury pi\u0119knej, literatury faktu, literatury dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy oraz t\u0142umacze.<\/p>\n

Jak jeste\u015bcie zorganizowani?<\/strong><\/p>\n

Postaram si\u0119 opowiedzie\u0107 o tym w skr\u00f3cie, cho\u0107 nie b\u0119dzie to proste. Jeste\u015bmy organizacj\u0105 o d\u0142ugich tradycjach, zwi\u0105zek istnieje od 1893 roku. Jeste\u015bmy te\u017c bardzo du\u017c\u0105 organizacj\u0105, bo w latach siedemdziesi\u0105tych dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia czterech oddzielnych zwi\u0105zk\u00f3w, w tym zwi\u0105zku t\u0142umaczy ze zwi\u0105zkiem pisarzy.<\/p>\n

W du\u017cej grupie tkwi du\u017ca si\u0142a.<\/strong><\/p>\n

Zjednoczenie bardzo wzmocni\u0142o nasz\u0105 pozycj\u0119 we wszelkich negocjacjach. Cz\u0142onk\u00f3w zwi\u0105zku reprezentuje jedenastoosobowy zarz\u0105d, wybierany podczas corocznego walnego zebrania.<\/p>\n

Na jak d\u0142ugo?<\/strong><\/p>\n

Cz\u0142onkowie zarz\u0105du s\u0105 wybierani na dwa lata, a przewodnicz\u0105cy na rok, przy czym mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 t\u0119 funkcj\u0119 maksymalnie przez siedem lat. Ja jestem przewodnicz\u0105cym trzeci rok. W zarz\u0105dzie mo\u017cna by\u0107 d\u0142u\u017cej.<\/p>\n

Zarz\u0105d podejmuje wi\u0119c wszystkie kluczowe decyzje. Kto pilnuje, by zosta\u0142y zrealizowane?<\/strong><\/p>\n

Mamy biuro, w kt\u00f3rym na sta\u0142e jest zatrudnionych dwana\u015bcie os\u00f3b. Zarz\u0105d jest odpowiedzialny za planowanie dzia\u0142alno\u015bci, a biuro za jej wcielanie. W biurze pracuje trzech prawnik\u00f3w i kilku ekonomist\u00f3w, mamy te\u017c sekretariat, odpowiedzialny mi\u0119dzy innymi za informowanie o naszych poczynaniach.<\/p>\n

Czy przewodnicz\u0105cy sekcji te\u017c s\u0105 zatrudnieni na etatach?<\/strong><\/p>\n

W niepe\u0142nym wymiarze godzin, kilka dni w miesi\u0105cu. Generalnie jeste\u015bmy organizacj\u0105 non profit.<\/p>\n

Ale pensje, kt\u00f3re wyp\u0142acacie osobom zatrudnionym w biurze, pochodz\u0105 ze sk\u0142adek cz\u0142onkowskich?<\/strong><\/p>\n

Cz\u0119\u015bciowo tak, ale cz\u0119\u015bciowo pokrywa je pa\u0144stwowy dodatek dla organizacji.<\/p>\n

Zajmujecie si\u0119 przede wszystkim kwestiami zwi\u0105zanymi z obron\u0105 komercyjnych praw autorskich pisarzy i t\u0142umaczy?<\/strong><\/p>\n

Nie tylko! Zajmujemy si\u0119 te\u017c wieloma innymi kwestiami, takimi jak chocia\u017cby obrona prawa do wolno\u015bci wypowiedzi czy dba\u0142o\u015b\u0107 o sytuacj\u0119 bibliotek, nad kt\u00f3rymi czuwa specjalna rada zwi\u0105zku. Mamy rozwini\u0119t\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105, kontakty z podobnymi zwi\u0105zkami na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jeste\u015bmy te\u017c w du\u017cym stopniu organizacj\u0105 lobbystyczn\u0105 i pozostajemy w cz\u0119stym kontakcie z Ministerstwem Kultury.<\/p>\n

Dlaczego rz\u0105d widzi w Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy partnera do negocjacji? Jakich argument\u00f3w mo\u017cecie u\u017cywa\u0107? Przecie\u017c nie zagrozicie strajkiem?<\/strong><\/p>\n

Reprezentujemy w zasadzie niemal wszystkich szwedzkich pisarzy i t\u0142umaczy, a s\u0142owa ludzi pi\u00f3ra maj\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0119. Nie jeste\u015bmy silniejsi ni\u017c nasi cz\u0142onkowie.<\/p>\n

Dzia\u0142acie na wielu poziomach.<\/strong><\/p>\n

Na prawnym, ekonomicznym, politycznym, mi\u0119dzynarodowym, regionalnym. Staramy si\u0119 po prostu zajmowa\u0107 wszystkimi kwestiami, kt\u00f3re dotycz\u0105 ludzi pi\u00f3ra. Wydajemy pismo \u201eF\u00f6rfattare\u201d, kt\u00f3re trafia do naszych cz\u0142onk\u00f3w, bardzo rozbudowana jest nasza dzia\u0142alno\u015b\u0107 stypendialna. Mamy kilka dom\u00f3w pracy tw\u00f3rczej, mi\u0119dzy innymi na Archipelagu Sztokholmskim i w Grecji, gdzie nasi cz\u0142onkowie mog\u0105 pracowa\u0107 lub sp\u0119dza\u0107 wakacje.<\/p>\n

Jeden z dom\u00f3w, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w posiadaniu zwi\u0105zku, to podarunek od Henninga Mankella.<\/strong><\/p>\n

Tak\u017ce Mankell jest oczywi\u015bcie cz\u0142onkiem zwi\u0105zku.<\/p>\n

Kt\u00f3re z obszar\u00f3w waszej dzia\u0142alno\u015bci uwa\u017cacie za najwa\u017cniejsze?<\/strong><\/p>\n

Najistotniejsze jest to, \u017ce zabiegamy o uczciwe umowy dla pisarzy. Du\u017co czasu po\u015bwi\u0119camy negocjacjom z wydawnictwami, zw\u0142aszcza tymi najwi\u0119kszymi w Szwecji, jak Bonniers, Natur & Kultur czy Norstedts.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce istnieje jaka\u015b ramowa umowa obowi\u0105zuj\u0105ca wszystkie wydawnictwa?<\/strong><\/p>\n

Istnia\u0142a w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Mieli\u015bmy wtedy podpisan\u0105 umow\u0119 ze Zwi\u0105zkiem Wydawc\u00f3w Szwedzkich, ale od tego typu rozwi\u0105za\u0144 odchodzi si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jedynym krajem, w kt\u00f3rym jeszcze istnieje taka ramowa umowa, jest dzi\u015b Norwegia. Podpisujemy za to umowy z poszczeg\u00f3lnymi wydawnictwami.<\/p>\n

Co znajduje si\u0119 w takich umowach?<\/strong><\/p>\n

Zapis o minimalnych akceptowanych stawkach, na przyk\u0142ad o wysoko\u015bci tantiem dla autora; zapis praw, jakie autor przekazuje wydawnictwu; gwarancja przyznania autorowi przyzwoitej zaliczki.<\/p>\n

Jakie s\u0105 minimalne tantiemy wynegocjowane z cz\u0119\u015bci\u0105 wydawnictw?<\/strong><\/p>\n

Dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 procent od ceny hurtowej ksi\u0105\u017cki to absolutne minimum.<\/p>\n

A ile wynosi przyzwoita zaliczka?<\/strong><\/p>\n

To oczywi\u015bcie zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w: od nak\u0142adu, rodzaju ksi\u0105\u017cki i tak dalej, ale zwyczajowo zaliczka to tantiemy wyliczone od po\u0142owy pierwszego nak\u0142adu. Powiedzmy wi\u0119c, \u017ce ksi\u0105\u017cka debiutanta ma nak\u0142ad trzech tysi\u0119cy egzemplarzy. Umowa gwarantuje w\u00f3wczas, \u017ce autor, bez wzgl\u0119du na to, czy ksi\u0105\u017cki si\u0119 sprzedadz\u0105, czy nie, otrzymuje jako zaliczk\u0119 tantiemy od tysi\u0105ca pi\u0119ciuset egzemplarzy. W Szwecji b\u0119dzie to przeci\u0119tnie jakie\u015b trzydzie\u015bci, czterdzie\u015bci tysi\u0119cy koron. To nie jest wielka suma, ale dzi\u0119ki niej pisarz mo\u017ce zacz\u0105\u0107 pracowa\u0107 nad nast\u0119pn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105.<\/p>\n

Jakie inne kwestie uznajecie za priorytetowe?<\/strong><\/p>\n

Okre\u015blenie minimalnych stawek dla pisarzy za spotkania z czytelnikami w bibliotekach, w szko\u0142ach i tym podobnych.<\/p>\n

Z tego, co wiem, honoraria, kt\u00f3re rekomenduje zwi\u0105zek, s\u0105 dosy\u0107 wysokie \u2013 to ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy koron. Czy rzeczywi\u015bcie pisarze otrzymuj\u0105 tak\u0105 zap\u0142at\u0119 za wszystkie spotkania autorskie?<\/strong><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tak. Organizujemy kampanie, kt\u00f3rych celem jest informowanie naszych cz\u0142onk\u00f3w o tym, \u017ce powinni nas zawiadamia\u0107 w sytuacjach, gdy nie otrzymuj\u0105 rekomendowanego przez nas wynagrodzenia.<\/p>\n

Co wtedy robicie?<\/strong><\/p>\n

Najwa\u017cniejsze jest, \u017ceby nasi cz\u0142onkowie nie zgadzali si\u0119 na zani\u017cone stawki, bo to psuje rynek. Oczywi\u015bcie s\u0105 pewne sytuacje, gdy nale\u017cy uczyni\u0107 wyj\u0105tek, na przyk\u0142ad kiedy spotkanie autorskie aran\u017cuje organizacja non profit, kt\u00f3ra nie jest zbyt bogata, powiedzmy Pen Club. Szko\u0142y i biblioteki w Szwecji na szcz\u0119\u015bcie maj\u0105 pieni\u0105dze.<\/p>\n

Na stronie zwi\u0105zku mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 modelowe przyk\u0142ady uczciwych um\u00f3w wydawniczych dla pisarzy i dla t\u0142umaczy.<\/strong><\/p>\n

Tak, poza tym nasi cz\u0142onkowie przed podpisaniem umowy z wydawnictwem mog\u0105 poprosi\u0107 o jej przejrzenie naszych prawnik\u00f3w.<\/p>\n

Czy dostaj\u0105 t\u0119 pomoc za darmo?<\/strong><\/p>\n

Tak, je\u015bli s\u0105 cz\u0142onkami zwi\u0105zku. Mo\u017cemy im wtedy doradzi\u0107, kt\u00f3re punkty umowy warto ponegocjowa\u0107. To wa\u017cne zw\u0142aszcza dla m\u0142odych autor\u00f3w, kt\u00f3rzy w relacji przede wszystkim z du\u017cymi wydawnictwami s\u0105 do\u015b\u0107 bezbronni i nie wiedz\u0105, jakie stawki dostaj\u0105 inni pisarze.<\/p>\n

Czym jest Szwedzki Fundusz Pisarzy? Nie jest cz\u0119\u015bci\u0105 zwi\u0105zku, prawda?<\/strong><\/p>\n

Nie, ale przewodnicz\u0105cy zwi\u0105zku pe\u0142ni te\u017c funkcj\u0119 wiceprzewodnicz\u0105cego Funduszu Pisarzy. Fundusz to instytucja pa\u0144stwowa. Jego istnienie jest powi\u0105zane z istnieniem op\u0142at bibliotecznych. W szwedzkim prawie s\u0105 zapisy gwarantuj\u0105ce, \u017ce wydawane tu ksi\u0105\u017cki trafiaj\u0105 do bibliotek. Za ka\u017cde wypo\u017cyczenie jest naliczana op\u0142ata biblioteczna w wysoko\u015bci jednej korony i czterdziestu jeden \u00f6re. W 2014 roku zebra\u0142o si\u0119 z tego przesz\u0142o sto trzydzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 milion\u00f3w koron. Pieni\u0105dze te wp\u0142ywaj\u0105 do funduszu pisarzy jako kompensacja dla autor\u00f3w za to, \u017ce ich ksi\u0105\u017cki nie zawsze s\u0105 kupowane, bo trafiaj\u0105 do bibliotek i mo\u017cna je wypo\u017cycza\u0107. Dochody te s\u0105 dzielone na dwie cz\u0119\u015bci. Jedna trafia bezpo\u015brednio do pisarza. Ja dostaj\u0119 co roku za wypo\u017cyczanie moich ksi\u0105\u017cek jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy koron. Pieni\u0105dze dzielone s\u0105 mi\u0119dzy pisarzami do\u015b\u0107 r\u00f3wno, zgodnie z zasad\u0105 solidarno\u015bci, co oznacza, \u017ce ten, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017cki s\u0105 wypo\u017cyczane w milionach egzemplarzy, wcale nie dostaje gigantycznej sumy pieni\u0119dzy. Druga cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy \u2013 ta, kt\u00f3ra nie trafia bezpo\u015brednio do pisarzy \u2013 staje si\u0119 baz\u0105 dla stypendi\u00f3w tw\u00f3rczych. Fundusz Pisarzy rozdziela stypendia r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci: p\u00f3\u0142roczne, roczne, kilkuletnie, s\u0105 te\u017c nieliczni pisarze i t\u0142umacze, kt\u00f3rzy otrzymuj\u0105 do ko\u0144ca \u017cycia tak zwany\u00a0f\u00f6rfattarpenning<\/em>, rodzaj pa\u0144stwowej pensji. Stypendia te s\u0105 wi\u0119c fundowane z pieni\u0119dzy, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do nas, pisarzy, rozdzielamy je mi\u0119dzy sob\u0105. Dostaj\u0105 je przede wszystkim m\u0142odsi koledzy i ci, kt\u00f3rych ksi\u0105\u017cki s\u0142abiej si\u0119 sprzedaj\u0105. W ten spos\u00f3b gwarantowana jest jako\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 na rynku ksi\u0105\u017cki. To wielka pomoc dla literatury niekomercyjnej, dla poezji. Stypendia nie podlegaj\u0105 opodatkowaniu.<\/p>\n

Pisarka Katarina Kieri powiedzia\u0142a w jakim\u015b wywiadzie, \u017ce dzi\u0119ki op\u0142acie bibliotecznej w Szwecji w og\u00f3le powstaje literatura. Czy to prawda?<\/strong><\/p>\n

Bez pieni\u0119dzy z op\u0142aty bibliotecznej pisarzom by\u0142oby du\u017co trudniej zaistnie\u0107. Zw\u0142aszcza w ostatnim czasie, kiedy rynek ksi\u0105\u017cki bardzo si\u0119 skomercjalizowa\u0142. Wcze\u015bniej du\u017cymi wydawnictwami zarz\u0105dzali ludzie pochodz\u0105cy ze \u015bwiata literatury, teraz to si\u0119 zmienia. Obecni dyrektorzy wydawnictw zaczynali w innych bran\u017cach, \u017cycie ksi\u0105\u017cki stopniowo si\u0119 skraca. Op\u0142ata biblioteczna przeciwdzia\u0142a tym tendencjom.<\/p>\n

Czy szwedzcy autorzy bestseller\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c tych bardzo komercyjnych, tak\u017ce nale\u017c\u0105 do zwi\u0105zku?<\/strong><\/p>\n

Tak, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich. Wiarygodno\u015b\u0107 zwi\u0105zkowi zapewnia w\u0142a\u015bnie to, \u017ce nale\u017c\u0105 do nas reprezentanci r\u00f3\u017cnych form i gatunk\u00f3w. Zar\u00f3wno tacy, kt\u00f3rzy sprzedaj\u0105 miliony egzemplarzy, na przyk\u0142ad Henning Mankell czy Jan Guillou, jak i ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 male\u0144k\u0105 grup\u0119 czytelnik\u00f3w.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da sytuacja finansowa przeci\u0119tnego pisarza w Szwecji? Czy mo\u017ce on utrzyma\u0107 si\u0119 z pisania?<\/strong><\/p>\n

To dobre pytanie! Odpowied\u017a brzmi niestety: raczej nie. Jaki\u015b czas temu zrobili\u015bmy badanie zarobk\u00f3w pisarzy. Pokaza\u0142o ono, \u017ce kiedy\u015b istnia\u0142a wi\u0119ksza grupa pisarzy, kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o nazwa\u0107 literack\u0105 klas\u0105 \u015bredni\u0105, to znaczy sprzedaj\u0105cych po par\u0119 tysi\u0119cy egzemplarzy ka\u017cdej ksi\u0105\u017cki i b\u0119d\u0105cych w stanie jako\u015b utrzyma\u0107 si\u0119 z pisania. Obecnie istnieje ma\u0142a grupa pisarzy, kt\u00f3rzy zarabiaj\u0105 ogromne pieni\u0105dze, a reszta systematycznie biednieje.<\/p>\n

Czyli mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce post\u0119puj\u0105cym zjawiskiem jest rozwarstwienie maj\u0105tkowe w\u015br\u00f3d ludzi pi\u00f3ra. Co jest jego przyczyn\u0105? Dlaczego tak gwa\u0142townie wzrastaj\u0105 r\u00f3\u017cnice zarobk\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce wydawnictwa stawiaj\u0105 na sprzeda\u017c jak najwi\u0119kszej liczby egzemplarzy wybranych tytu\u0142\u00f3w.<\/p>\n

I te wybrane tytu\u0142y dostaj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 promocj\u0119. Dlaczego tak si\u0119 dzieje?<\/strong><\/p>\n

To po prostu bardziej op\u0142acalne. Im wi\u0119cej sprzedasz jednego tytu\u0142u, tym wi\u0119cej masz czystego zarobku. Lepiej sprzeda\u0107 jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w stu tysi\u0105cach ni\u017c po tysi\u0105c egzemplarzy powie\u015bci stu autor\u00f3w. Ma to te\u017c zwi\u0105zek z przemianami w \u015bwiecie medi\u00f3w. Jest w nich dzi\u015b miejsce dla mniejszej liczby autor\u00f3w. Uwag\u0119 prasy skupia przede wszystkim to, \u017ce jaki\u015b tytu\u0142 sprzeda\u0142 si\u0119 do trzydziestu kraj\u00f3w, a autor dosta\u0142 gigantyczn\u0105 zaliczk\u0119.<\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie w Szwecji nadal jest do\u015b\u0107 du\u017co miejsca dla literatury w gazetach. Nawet lokalne gazety wci\u0105\u017c maj\u0105 swoich krytyk\u00f3w i publikuj\u0105 recenzje. W Polsce przestrze\u0144 dla krytyki kurczy si\u0119 w zastraszaj\u0105cym tempie.<\/strong><\/p>\n

To przykre, ale i w Szwecji, niestety, mo\u017cna ju\u017c zauwa\u017cy\u0107 takie tendencje.<\/p>\n

Czy da si\u0119 temu przeciwdzia\u0142a\u0107?<\/strong><\/p>\n

Jest to oczywi\u015bcie trudne i wymaga kompleksowych dzia\u0142a\u0144, promocji czytelnictwa i literatury na r\u00f3\u017cnych poziomach. Zar\u00f3wno media, jak i \u015bwiat wok\u00f3\u0142 nas dzia\u0142aj\u0105 w coraz wi\u0119kszym po\u015bpiechu, a literatura wymaga pewnej powolno\u015bci, namys\u0142u. W gr\u0119 wchodz\u0105 te\u017c kwestie ekonomiczne. Dwadzie\u015bcia lat temu krytyk m\u00f3g\u0142 \u017cy\u0107 z pisania recenzji i mog\u0142o wystarczy\u0107, \u017ce napisze ich dwie, trzy na miesi\u0105c. Dzi\u015b to ju\u017c tak nie wygl\u0105da.<\/p>\n

Ale Szwedzi nadal du\u017co czytaj\u0105.<\/strong><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce jest to powi\u0105zane z siln\u0105 tradycj\u0105 edukacji, tak\u017ce ludowej. Poza tym oczywi\u015bcie tak\u017ce z dobrobytem. Jest wiele czynnik\u00f3w.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da sytuacja szwedzkich t\u0142umaczy literatury? Czy jest por\u00f3wnywalna z sytuacj\u0105 pisarzy?<\/strong><\/p>\n

Jest zdecydowanie inna. T\u0142umacze maj\u0105 ramow\u0105 umow\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a podpisana przez nasz zwi\u0105zek ze Zwi\u0105zkiem Wydawc\u00f3w, mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce ich pozycja jest naprawd\u0119 niez\u0142a. W ostatnim czasie du\u017co pracowali\u015bmy, \u017ceby zwi\u0119kszy\u0107 ich widoczno\u015b\u0107, mamy w zwi\u0105zku zatrudnionego rzecznika do spraw t\u0142umaczy. Poniewa\u017c t\u0142umacze podpisuj\u0105 na og\u00f3\u0142 wi\u0119cej um\u00f3w ni\u017c pisarze, ich dochody s\u0105 bardziej regularne.<\/p>\n

Z drugiej strony na szwedzkim rynku ksi\u0105\u017cki zmniejsza si\u0119 liczba przek\u0142ad\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

To prawda. Pozycja literatury jest zagro\u017cona, ale staramy si\u0119 to zmienia\u0107. Przyk\u0142adowo, podczas Festiwalu Literatury w Moderna Museet przyznajemy now\u0105 nagrod\u0119, kt\u00f3rej celem jest wyeksponowanie roli t\u0142umacza. Bez t\u0142umaczy \u015bwiat literatury by\u0142by beznadziejnie ma\u0142y i ograniczony.<\/p>\n

W jaki spos\u00f3b wielokulturowo\u015b\u0107 dzisiejszej Szwecji wp\u0142ywa na wasz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107? Czy pisarze imigranci s\u0105 wystarczaj\u0105co widoczni i doceniani w szwedzkich kr\u0119gach literackich?<\/strong><\/p>\n

To bardzo wa\u017cne pytanie. Uwa\u017cam, \u017ce pisarze tworz\u0105cy w Szwecji w innych j\u0119zykach s\u0105 zbyt ma\u0142o widoczni. W naszym kraju istnieje strukturalna dyskryminacja, co wp\u0142ywa tak\u017ce na sytuacj\u0119 tych autor\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce jest przyk\u0142adowo wielu pisarzy uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rzy odnosili sukcesy w swoich krajach, a jest im trudno odnale\u017a\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie szwedzkiej literatury. Na targach ksi\u0105\u017cki w G\u00f6teborgu jedno z naszych seminari\u00f3w zosta\u0142o po\u015bwi\u0119cone ich sytuacji. W tym temacie jest naprawd\u0119 mn\u00f3stwo do zrobienia. Staramy si\u0119, by ci ludzie byli bardziej widoczni w Szwecji. Pisz\u0105 felietony w ka\u017cdym numerze naszego pisma zwi\u0105zkowego. W\u015br\u00f3d naszych cz\u0142onk\u00f3w jest wiele os\u00f3b, kt\u00f3re pisz\u0105 w innym j\u0119zyku ni\u017c szwedzki. Jest im trudniej znale\u017a\u0107 wydawc\u0119, czasem to wr\u0119cz niemo\u017cliwe. Zwi\u0105zek ma dla nich du\u017ce znaczenie.<\/p>\n

To jaka jest pozycja literatury w dzisiejszej Szwecji?<\/strong><\/p>\n

Na wiele sposob\u00f3w niepewna, ale mo\u017ce zawsze tak to wygl\u0105da\u0142o. Problemem jest dzi\u015b kwestia utrzymywania si\u0119 pisarzy z pisania, spadaj\u0105ce czytelnictwo, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy, wydawnictwa te\u017c s\u0105 pod du\u017c\u0105 presj\u0105. Nie wiadomo, jakie konsekwencje dla literatury i praw autorskich b\u0119dzie mia\u0142 proces digitalizacji, co si\u0119 stanie, gdy do Szwecji wtargn\u0105 wielcy gracze, tacy jak Amazon. Nad wieloma rzeczami trzeba pracowa\u0107, ale w naszym zwi\u0105zku bardzo wierzymy w si\u0142\u0119 literatury i uwa\u017camy, \u017ce zar\u00f3wno pisarze, jak i tworzona przez nich literatura powinni mie\u0107 oczywiste miejsce w przestrzeni publicznej. To wa\u017cne dla demokracji.<\/p>\n

Op\u0142ata biblioteczna \/ Biblioteksers\u00e4ttningen \/ Public Lending Right<\/strong><\/p>\n

Pierwszym krajem na \u015bwiecie, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 op\u0142at\u0119 biblioteczn\u0105, jest Dania. W Szwecji op\u0142ata zosta\u0142a wprowadzona w 1954 roku. Nie jest uiszczana przez u\u017cytkownik\u00f3w bibliotek, tylko przez pa\u0144stwo. Ma charakter oczywistej rekompensaty dla autor\u00f3w za to, \u017ce ich ksi\u0105\u017cki nie tylko s\u0105 sprzedawane w ksi\u0119garniach, ale tak\u017ce wypo\u017cyczane za darmo w bibliotekach.<\/p>\n

Op\u0142ata jest uiszczana od ka\u017cdej wypo\u017cyczonej ksi\u0105\u017cki i trafia do Szwedzkiego Funduszu Pisarzy. Wysoko\u015b\u0107 op\u0142aty regularnie podlega negocjacjom (kt\u00f3re prowadzi z rz\u0105dem w imieniu pisarzy Szwedzki Zwi\u0105zek Pisarzy i T\u0142umaczy). Obecnie op\u0142ata za wypo\u017cyczenie ksi\u0105\u017cki szwedzkiego autora wynosi jedn\u0105 koron\u0119 i czterdzie\u015bci jeden \u00f6re, a za wypo\u017cyczenie ksi\u0105\u017cki w przek\u0142adzie \u2013 siedemdziesi\u0105t i p\u00f3\u0142 \u00f6re. W 2014 roku dzi\u0119ki op\u0142acie bibliotecznej do Funduszu Pisarzy trafi\u0142o sto trzydzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 milion\u00f3w dwie\u015bcie tysi\u0119cy koron, z czego pi\u0119\u0107dziesi\u0105t trzy miliony zosta\u0142y wyp\u0142acone pisarzom i t\u0142umaczom jako rekompensata finansowa za wypo\u017cyczanie dzie\u0142 literackich ich autorstwa, a reszta pieni\u0119dzy zosta\u0142a w postaci r\u00f3\u017cnych stypendi\u00f3w przekazana ludziom pi\u00f3ra. O tym, kto owe stypendia dostanie, nie zadecydowali urz\u0119dnicy, tylko grupa robocza sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze specjalist\u00f3w, mi\u0119dzy innymi pisarzy i t\u0142umaczy.<\/p>\n

Pieni\u0105dze wyp\u0142acane bezpo\u015brednio wszystkim autorom zosta\u0142y z kolei podzielone na zasadzie solidarno\u015bciowej, co oznacza, \u017ce autor, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a wypo\u017cyczona milion razy, nie zarobi\u0142 znacz\u0105co wi\u0119cej pieni\u0119dzy ni\u017c ten, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017ck\u0119 wypo\u017cyczy\u0142o tylko sto os\u00f3b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W szwedzkim prawie s\u0105 zapisy gwarantuj\u0105ce, \u017ce wydawane tu ksi\u0105\u017cki trafiaj\u0105 do bibliotek. Za ka\u017cde wypo\u017cyczenie jest naliczana op\u0142ata biblioteczna [\u2026]. Pieni\u0105dze te wp\u0142ywaj\u0105 do funduszu pisarzy jako kompensacja dla autor\u00f3w za to, \u017ce ich ksi\u0105\u017cki nie zawsze s\u0105 kupowane, bo trafiaj\u0105 do bibliotek i mo\u017cna je wypo\u017cycza\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":596,"featured_media":32189,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7414,7415,484,3219],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4086,4087],"yoast_head":"\nGunnar Ardelius: We wsp\u00f3lnocie pisarzy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Gunnar Ardelius, przewodnicz\u0105cy Szwedzkiego Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy, opowiada m.in. o ekonomicznej sytuacji pisarzy i t\u0142umaczy w Szwecji.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/szwecja-czyta-polska-czyta-krytyka-polityczna-2015-09-23.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/szwecja-czyta-polska-czyta-krytyka-polityczna-2015-09-23.jpg\",\"width\":\"1257\",\"height\":\"2000\",\"caption\":\"\u201eSzwecja czyta, Polska czyta\u201d, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa KP)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna\",\"name\":\"Gunnar Ardelius: We wsp\u00f3lnocie pisarzy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-09-23T18:00:04+00:00\",\"dateModified\":\"2015-09-24T13:17:00+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/098e25ab9a576f14e1cfdcb0f9ccf453\"},\"description\":\"Gunnar Ardelius, przewodnicz\u0105cy Szwedzkiego Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy, opowiada m.in. o ekonomicznej sytuacji pisarzy i t\u0142umaczy w Szwecji.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"We wsp\u00f3lnocie pisarzy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/098e25ab9a576f14e1cfdcb0f9ccf453\",\"name\":\"Gunnar Ardelius\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/gunnar-ardelius\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gunnar Ardelius: We wsp\u00f3lnocie pisarzy","description":"Gunnar Ardelius, przewodnicz\u0105cy Szwedzkiego Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy, opowiada m.in. o ekonomicznej sytuacji pisarzy i t\u0142umaczy w Szwecji.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/szwecja-czyta-polska-czyta-krytyka-polityczna-2015-09-23.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/szwecja-czyta-polska-czyta-krytyka-polityczna-2015-09-23.jpg","width":"1257","height":"2000","caption":"\u201eSzwecja czyta, Polska czyta\u201d, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Wydawnictwa KP)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna","name":"Gunnar Ardelius: We wsp\u00f3lnocie pisarzy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#primaryimage"},"datePublished":"2015-09-23T18:00:04+00:00","dateModified":"2015-09-24T13:17:00+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/098e25ab9a576f14e1cfdcb0f9ccf453"},"description":"Gunnar Ardelius, przewodnicz\u0105cy Szwedzkiego Zwi\u0105zku Pisarzy i T\u0142umaczy, opowiada m.in. o ekonomicznej sytuacji pisarzy i t\u0142umaczy w Szwecji.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/gunnar-ardelius-katarzyna-tubylewicz-krytyka-polityczna#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"We wsp\u00f3lnocie pisarzy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/098e25ab9a576f14e1cfdcb0f9ccf453","name":"Gunnar Ardelius","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/gunnar-ardelius"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/596"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32187"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32187\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32187"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=32187"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=32187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}