{"id":3322,"date":"2010-12-18T20:39:42","date_gmt":"2010-12-18T19:39:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=3322"},"modified":"2013-01-16T00:24:22","modified_gmt":"2013-01-15T23:24:22","slug":"fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945","title":{"rendered":"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach"},"content":{"rendered":"<p>W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 <em>Krak\u00f3w \u2013 czas okupacji 1939\u20131945.<strong> <\/strong><\/em>Pierwsze nowoczesne muzeum w Krakowie sta\u0142o si\u0119 wzornikiem lokalnego my\u015blenia o muzealnictwie, historii i to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3333\" aria-describedby=\"caption-attachment-3333\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040\/\" rel=\"attachment wp-att-3333\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3333\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3333\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<h4 id=\"mapa\">Mapa<\/h4>\n<p>Pr\u00f3buj\u0105c nakre\u015bli\u0107 wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne wyznaczaj\u0105ce rzeczywiste miejsce tego obiektu,\u00a0 nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 od opozycji. Tw\u00f3rcy tego muzeum zdaj\u0105 si\u0119 bowiem szuka\u0107 r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy dwiema najwa\u017cniejszymi polskimi opowie\u015bciami o historii tego okresu, muzeami Auschwitz-Birkenau i Powstania Warszawskiego. Pierwsze jest przejmuj\u0105cym w swoim ch\u0142odzie, surowym \u015bwiadectwem masowego mordu, rodzajem zbiorowego grobu, miejscem, kt\u00f3re najpe\u0142niej wyra\u017ca strategia nieobecno\u015bci. To doskona\u0142a w swoim ascetyzmie, zakonserwowana figura narzuconej ofiary. Druga instytucja, utworzona po dziesi\u0105tkach lat stara\u0144 i spo\u0142ecznych dyskusji, jest wielozmys\u0142ow\u0105 eksplozj\u0105 kumulowanej energii, u\u017cywaj\u0105c\u0105 ca\u0142kiem nowego j\u0119zyka. Stanowi studium aktu \u2212 ofiary tym razem b\u0119d\u0105cej wynikiem politycznej decyzji, nie za\u015b bezw\u0142adnej si\u0142y tarana dwudziestowiecznej historii. Fascynuj\u0105ce ekspresyjnym sensualizmem, miejsce pami\u0119ci za strategi\u0119 uobecniania obra\u0142o intensywno\u015b\u0107 komunikatu. Przyj\u0119te pocz\u0105tkowo z entuzjazmem, jest dzi\u015b poddawane coraz wyra\u017aniejszej krytyce. W jego kontek\u015bcie padaj\u0105 pytania o etyczne aspekty polityki historycznej i zasadno\u015b\u0107 odbudowywania narodowego kultu walki za cen\u0119 \u017cycia, skazanej na pora\u017ck\u0119. Kontrowersje te przyczyni\u0142y si\u0119 do g\u0142\u0119bszej refleksji muzealnik\u00f3w nad ideologiczn\u0105 jednog\u0142osowo\u015bci\u0105 formalnie polifonicznej instytucji. Przede wszystkim za\u015b nad moralnymi aspektami konstruowania muzealnego komunikatu w og\u00f3le. Powr\u00f3ci\u0142y utopijne postulaty obiektywizmu, a dotychczasowy bezwarunkowy priorytet multimedialno\u015bci zacz\u0119to postrzega\u0107 jako rodzaj technologicznego kompleksu, kt\u00f3ry mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyja\u0142owienia my\u015bli. Istnienie Muzeum Powstania jest wa\u017cne, bo sta\u0142o si\u0119 ono punktem odniesienia praktyk\u00f3w \u2013 z jednej strony jest rodzajem memento, pomagaj\u0105cym wystrzec si\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w, z drugiej jego obecno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce mo\u017cemy wi\u0119cej wymaga\u0107 od nowych muzealnych dyskurs\u00f3w. Jest te\u017c trzeci aspekt \u2013 pierwsza w Polsce narracyjna, scenograficzna ekspozycja, mimo dezawuacji niekt\u00f3rych naturalistycznych rozwi\u0105za\u0144, wci\u0105\u017c jako ca\u0142o\u015b\u0107 stanowi formalny wzorzec, d\u0105\u017cenie, wyzwanie. Te nieco schizofreniczne dyskusje, w kt\u00f3rych atmosferze powstawa\u0142a koncepcja nowej przestrzeni dotykaj\u0105cej tematu drugiej wojny, jak\u0105 jest Fabryka Emalia, odcisn\u0119\u0142y si\u0119 na jej ostatecznym kszta\u0142cie.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-3322 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-041-2'><img width=\"161\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-0411.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3337\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3337'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-007'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-007.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3323\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3323'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-009'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-009.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3324\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3324'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-018'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-018.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3325\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3325'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-022'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-022.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3326\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3326'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-026'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-026.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3327\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3327'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-032'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-032.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3328\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3328'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-033'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-033.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3329\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3329'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-035'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-035.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3330\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3330'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-036'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-036.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3331\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3331'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-038'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-038.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3332\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3332'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3333\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3333'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-043'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-043.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3335\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3335'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-045'><img width=\"360\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-045.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-3336\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-3336'>\n\t\t\t\tFabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Krak\u00f3w jest miastem historycznym, co stanowi o jego sile, a zarazem tworzy balast. Zabytkowa tkanka i dominuj\u0105cy tradycjonalizm sprawiaj\u0105, \u017ce szczeg\u00f3lne znaczenie zacz\u0119to przypisywa\u0107 nie tyle minionym zdarzeniom, ile nowym, skuteczniejszym sposobom ich komunikowania. Wielowiekowa obecno\u015b\u0107 \u017cydowskiej diaspory sta\u0142a si\u0119 istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 opowie\u015bci o miejscu, zar\u00f3wno poprzez kategori\u0119 utraconego dziedzictwa, jak wci\u0105\u017c konstytuuj\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 fundament\u00f3w. Opowie\u015bci, kt\u00f3ra w ostatnich latach, cho\u0107by przez coroczny Festiwal Kultury \u017bydowskiej, znalaz\u0142a drog\u0119 do kultury masowej nie naruszaj\u0105c tabu wra\u017cliwej materii. Opowie\u015bci wreszcie, kt\u00f3r\u0105 przetwarzaj\u0105c narz\u0119dziami hollywoodzkiego dyskursu, przet\u0142umaczy\u0142 na powszechnie zrozumia\u0142y, ponadlokalny j\u0119zyk g\u0142\u00f3wnego nurtu kultury Steven Spielberg. Jego <em>Lista Schindlera<\/em> (1993) przyci\u0105gn\u0119\u0142a uwag\u0119 \u015bwiata do przestrzeni odleg\u0142ej od skomercjalizowanego turystycznym przemys\u0142em Kazimierza.<\/p>\n<p>Po drugiej stronie Wis\u0142y, ju\u017c za granicami \u017cydowskiego getta, mie\u015bci\u0142a si\u0119 zbudowana w mi\u0119dzywojniu przez \u017cydowskich przedsi\u0119biorc\u00f3w fabryka naczy\u0144 emaliowanych. W roku 1939 zosta\u0142a przej\u0119ta przez Oskara Schindlera, kt\u00f3ry, pocz\u0105tkowo kieruj\u0105c si\u0119 czysto biznesowymi wzgl\u0119dami, w miar\u0119 zyskiwania \u015bwiadomo\u015bci wojennej zbrodni uczyni\u0142 z zak\u0142adu pracy swoist\u0105 ark\u0119 dla przeznaczonych do eksterminacji \u017byd\u00f3w. Trudno o bardziej wdzi\u0119czny mitograficznie materia\u0142. Mimo to przez ostatnie p\u00f3\u0142 wieku przestrze\u0144, wraz z ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 dzielnic\u0105 Zab\u0142ocie, zarasta\u0142a chwastami podupadaj\u0105cego przemys\u0142u. W efekcie sta\u0142a si\u0119 synonimem niebezpiecznych peryferii pozbawionych funkcji i celu. Dopiero w ostatnich latach, wraz z mod\u0105 na postindustrializm za spraw\u0105 niezale\u017cnych artyst\u00f3w, na pozbawionym infrastruktury obszarze wykluczenia, zacz\u0119\u0142y l\u0119gn\u0105\u0107 si\u0119 na powr\u00f3t nowe formy \u017cycia. W\u0142adze miejskie, porz\u0105dkuj\u0105c plany rozwoju Krakowa, podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o usytuowaniu na terenie dawnej fabryki dw\u00f3ch presti\u017cowych instytucji \u2013 hale produkcyjne mia\u0142y zosta\u0107 zamienione na Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, budynek administracyjny za\u015b uczyniono siedzib\u0105 Muzeum Historycznego. Projekt zak\u0142ada\u0142 ryzykown\u0105 dychotomi\u0119; niewielka dzia\u0142ka mia\u0142a pomie\u015bci\u0107 dwie instytucje o odmiennym rytmie i celach, poza wsp\u00f3ln\u0105 misj\u0105 turystycznej, a p\u00f3\u017aniej inwestycyjnej rewitalizacji. Co wyniknie z tego oryginalnego s\u0105siedztwa i czy instytucje b\u0119d\u0105 konstruowa\u0107 programy we wzajemnej opozycji czy dialogu, dowiemy si\u0119 za kilka lat. Nie da si\u0119 jednak nie dostrzec pewnych prawide\u0142 \u2212 hale fabryczne znikn\u0119\u0142y z powierzchni ziemi, a ich miejsce zaj\u0105\u0142 plac budowy oczekiwanego spo\u0142ecznie architektonicznego totemu nowoczesno\u015bci. Muzeum Historyczne zaadaptowa\u0142o za\u015b swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu, nie ingeruj\u0105c w jego zewn\u0119trzn\u0105 form\u0119, podejmuj\u0105c wyzwanie wykorzystania trudnej, nieekspozycyjnej logiki architektury w imi\u0119 zachowania jej autentyzmu.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<h4 id=\"labirynt\">Labirynt<\/h4>\n<p>Zajrzyjmy do \u015brodka, by zobaczy\u0107 jak instytucja operuje wielo\u015bci\u0105 kontekst\u00f3w danych jej wraz z siedzib\u0105. Tytu\u0142 sta\u0142ej ekspozycji, <em>Krak\u00f3w \u2013 czas okupacji 1939\u20131945,<strong> <\/strong><\/em>jest jasnym komunikatem okre\u015blaj\u0105cym ide\u0119 tego miejsca. Tematem nie jest martyrologia, lecz codzienno\u015b\u0107, ca\u0142o\u015bciowa opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie i czasie, nie przyjmuj\u0105ca \u017cadnej z mo\u017cliwych subiektywnych optyk \u2013 polskiej, \u017cydowskiej czy niemieckiej, z pewno\u015bci\u0105 za\u015b nie jednej konkretnej. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce kolokwialnie funkcjonuje ono jako \u201emuzeum Schindlera\u201d. Hipokryzj\u0105 by\u0142oby uznanie tego za przypadek, bierno\u015bci\u0105 brak przeciwdzia\u0142ania takiemu uproszczeniu, bo nie jest tajemnic\u0105, \u017ce granie symbolik\u0105 miejsca mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 broni\u0105 obosieczn\u0105. Mieszcz\u0105ca si\u0119 na parterze kawiarnia filmowa, dekorowana fotosami z obrazu Spielberga, jest posuni\u0119ciem zrozumia\u0142ym, podobnie jak potrzeba mitu. Za wcze\u015bnie na wnioski, id\u017amy dalej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3323\" aria-describedby=\"caption-attachment-3323\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-007\/\" rel=\"attachment wp-att-3323\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3323\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-007\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-007-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3323\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u201ePrzepraszam, nie w t\u0119 stron\u0119, ekspozycja zaczyna si\u0119 na lewo\u201d \u2212 informuje uprzejmie, lecz stanowczo bileter. Dobrze, pod\u0105\u017cajmy zatem za my\u015bl\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w ekspozycji. Do zak\u0142adu przedwojennego fotografa \u2013 magika utrwalaj\u0105cego na zawsze jednym b\u0142yskiem magnezji czas \u015bwi\u0105teczny. Na \u015bcianach zdj\u0119cia \u015blub\u00f3w, chrzt\u00f3w, komunii \u2013 ma\u0142ych osobistych fakt\u00f3w, o kt\u00f3rych pami\u0119\u0107 historia zwykle si\u0119 nie troszczy. S\u0142ycha\u0107 stanowczy, lecz uprzejmy g\u0142os mistrza, kt\u00f3ry ustawia do fotografii. Kompetentna opieka, spokojny porz\u0105dek, detal i rytua\u0142 pieczo\u0142owitej konserwacji znacze\u0144 to pierwszy komunikat zar\u00f3wno samej narracji, jak i obs\u0142uguj\u0105cej j\u0105 muzealnej machiny. Ta wyborna sp\u00f3jno\u015b\u0107 nie mo\u017ce jednak potrwa\u0107 d\u0142ugo, z g\u0142adkiej powierzchni historii zacznie osypywa\u0107 si\u0119 tynk. O ironio, pierwszy poka\u017ce to fotoplastykon, maszyna t\u0119sknot i wyobra\u017ce\u0144, kt\u00f3ry zdj\u0119cia egzotycznych kraj\u00f3w poprzeplata jeszcze r\u00f3wnie nierzeczywistymi fotografiami Anschluss. Nie tak \u0142atwo jednak rozerwa\u0107 wi\u0119zy \u015bwie\u017cej, euforycznej niepodleg\u0142o\u015bci. Zapraszamy do poczekalni, poci\u0105g zaraz b\u0119dzie. \u201eKierunek jest jeden, ku zwyci\u0119stwu\u201d \u2212 krzycz\u0105 ze \u015bcian plakaty. Porzucony przez kogo\u015b \u201eKurier Codzienny\u201d z 31sierpnia 1939 roku drukuje <em>Za trzy dni koniec \u015bwiata<\/em> Maurice`a Dekobry i uczy, jak zak\u0142ada\u0107 mask\u0119 przeciwgazow\u0105. Odpryski czerwieni, strza\u0142\u00f3w, rz\u0105dowych odezw, sp\u0142oszonych rozm\u00f3w, po\u015br\u00f3d chaosu mantra radiowego komunikatu: \u201eWesterplatte walczy\u201d. Nie da si\u0119 ju\u017c jednak wr\u00f3ci\u0107, Hans Frank buduje w Krakowie Generaln\u0105 Guberni\u0119. Ekspozycja zamienia kr\u00f3lewski bruk na kafelki z deseniem swastyki. Trudna gra geometrii przedwojennego, modernistycznego porz\u0105dku i nowego germa\u0144skiego \u0142adu. Trzeba twardo st\u0105pa\u0107 po ziemi i patrze\u0107 pod nogi. Gdy podniesiemy wzrok, \u017byd\u00f3w ju\u017c nie b\u0119dzie, pozostan\u0105 \u015bciany wytapetowane agresj\u0105 obwieszcze\u0144 i portretami Hitlera. Wysiedlenia, cele, szubienice.<\/p>\n<p>Na pi\u0119trze, jeszcze bli\u017cej nieba, jest getto \u2013 w\u0105ska, kr\u0119ta \u015bcie\u017cka wzd\u0142u\u017c muru. Bez \u015bwiat\u0142a, powietrza, z lepk\u0105 cisz\u0105, jak stary zapomniany cmentarz. \u015awiadectwa strachu pisane dzieci\u0119c\u0105 r\u0119k\u0105. Pozory normalno\u015bci celebrowane przez gipsowe nadmarionety w przeludnionym mieszkaniu. Jak w akwarium, za szyb\u0105, kt\u00f3ra pozwala patrze\u0107, ale jednocze\u015bnie ustanawia opozycj\u0119 wewn\u0105trz \u2212 na zewn\u0105trz. Ca\u0142o\u015b\u0107 brechtowskim efektem obco\u015bci odbiera widzowi prawo do do\u015bwiadczenia. Cho\u0107 to efekt niezamierzony, s\u0142uszny \u2013 ten \u015bwiat ju\u017c nie istnieje. Likwidacja getta. \u017bydowski \u015bpiew akompaniuje t\u0142umowi w jego i naszym marszu ciasnym korytarzem klaustrofobii i beznadziei. I tu nast\u0119puje pierwsze kluczowe dla tej ekspozycji wyj\u015bcie z mroku. Prosto w \u015bwietlist\u0105, przestronn\u0105 enklaw\u0119 biur fabryki. Ch\u0142odny azyl pokoju Schindlera jest te\u017c chwil\u0105 wytchnienia dla narracji, kt\u00f3ra powoli zaczyna d\u0142awi\u0107 si\u0119 intensywno\u015bci\u0105 tempa. Gabinet tworzy triada \u015bciennej mapy Europy, solidnego biurka i po przeciwleg\u0142ej stronie spi\u0119trzonego memento tysi\u0119cy blaszanych garnk\u00f3w. Te ostatnie nawi\u0105zuj\u0105 do gablot ze stosami but\u00f3w w Auschwitz \u2212 biednej materii, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 bardziej trwa\u0142a od ludzkich istnie\u0144. Ch\u0142\u00f3d pomieszczenia i metalu ma moc ocalenia, tworzy walcowaty schron, kryj\u00f3wk\u0119 wype\u0142nion\u0105 muzyk\u0105 d\u017awi\u0119k\u00f3w pracy ta\u015bmowej. Wymowa ascetycznego kontinuum historii jest a\u017c nadto jasna. Dalej ciasny korytarz \u2212 parodia ulicy, sklepowe witryny s\u0105 raczej teatralnym magazynem przykurzonych produkt\u00f3w cywilizacji. Szkoda, \u017ce histori\u0119 Pa\u0144stwa Podziemnego ukrywa ekran, kt\u00f3ry \u0142atwo przeoczy\u0107 w scenografii kolejnego, zwyczajnego mieszkania, zadowalaj\u0105c si\u0119 b\u0142yskiem komiksu z akcji dywersyjnej. Widocznie tw\u00f3rcy wystawy chc\u0105, by karuzela \u017cycia kr\u0119ci\u0142a si\u0119 w rytm odg\u0142os\u00f3w likwidacji getta. Drugie wyj\u015bcie z mroku, szuranie w \u017cwirze nieprzyjemnej bieli. Ob\u00f3z P\u0142asz\u00f3w przedstawiono w sali imituj\u0105cej ziemi\u0119 ja\u0142ow\u0105 kamienio\u0142omu, w kt\u00f3rym najsilniejszym jednostkom praca uprawomocnia\u0142a \u017cycie, reszcie \u015bmier\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3326\" aria-describedby=\"caption-attachment-3326\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-022\/\" rel=\"attachment wp-att-3326\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3326\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-022\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-022-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3326\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Schodz\u0105c w d\u00f3\u0142, obserwujemy, jak antysemickie plakaty zast\u0119puje antyradziecka propaganda, bolszewicy nadchodz\u0105, o czym dowiadujemy si\u0119 ze szmeru rozmowy w salonie fryzjerskim. Parada broni \u2212 rzeczywistych insygni\u00f3w wojennych \u2212 ilustruje gorycz tego wyswobodzenia: oto, Krakowie, wraz z reszt\u0105 kraju uroczy\u015bcie wkraczasz w kolejn\u0105 epok\u0119 terroru. Wszystkiemu niemo przygl\u0105da si\u0119 kolekcja zabytkowych zabawek, a zwiedzaj\u0105cy zaczynaj\u0105 nerwowo rozgl\u0105da\u0107 si\u0119 za wyj\u015bciem. Nie mo\u017cna wydosta\u0107 si\u0119 jednak na powierzchni\u0119 bez puenty. Zapadamy si\u0119, grz\u0119zn\u0105c w mi\u0119sistej tkance ciemnego, organicznego korytarza, dla odzyskania r\u00f3wnowagi opieraj\u0105c si\u0119 o mi\u0119kkie \u015bciany. Wreszcie muzeum wypluwa nas z freudycznego \u0142ona w ostateczn\u0105 jasno\u015b\u0107 wypreparowanego panteonu \u2013 na harmonijnym planie ko\u0142a &#8211; kt\u00f3rego jedyn\u0105 dekoracj\u0119 stanowi\u0105 napisy w j\u0119zykach \u015bwiata. Nawi\u0105zanie do Sali Imion Instytutu Yad Vashem ma w sobie prowizoryczny, tekturowy monumentalizm. Ale w ko\u0144cu symbol nie b\u0119dzie mie\u0107 si\u0142y autentyku, intensywno\u015b\u0107 odczuwania jest kwesti\u0105 wra\u017cliwo\u015bci, chodzi o wymow\u0119 ostatecznego przekazu. B\u0142\u0105d, to jeszcze nie koniec. Ostatnie pomieszczenie, zwane Sal\u0105 Wybor\u00f3w, pozornie zawiera niewiele \u2013 spoczywaj\u0105ce obok siebie bia\u0142\u0105 i czarn\u0105 ksi\u0119g\u0119. Ich elektroniczne karty z dziesi\u0105tkami \u015bwiadectw ucz\u0105 jednak o moralnych decyzjach. Ubrane w strz\u0119pki historii nazwiska Polak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, Niemc\u00f3w z obu stron barykady maj\u0105 tworzy\u0107 wielog\u0142osowy dyskurs ods\u0142aniaj\u0105cy prawd\u0119 czas\u00f3w. S\u0105 wszyscy, nie ma tylko nas. To znaczy jeste\u015bmy, stoimy nachyleni nad nowoczesnym procesorem, kt\u00f3ry <em>de facto<\/em> nie jest niczym innym ni\u017c gablot\u0105 sprzed muzealnej rewolucji. Jak w symulowanym ekspozycyjnym labiryncie nie zaprojektowano mo\u017cliwo\u015bci wyboru drogi, tak i tutaj nasza aktywno\u015b\u0107 sprowadza si\u0119 do przewracania stron. Co wa\u017cne \u2212 w dw\u00f3ch oddzielnych tomach, bo wybory s\u0105 tylko czarne i bia\u0142e, wy\u0142uskane z wcze\u015bniejszej realistycznej narracji. Decyzj\u0119 o kwalifikacji czynu podj\u0119to za nas, skazanych za\u015b na role bohater\u00f3w i zdrajc\u00f3w podpisano w\u0142asnymi nazwiskami.<\/p>\n<p>Naturalnie, wobec tak udanej realizacji ca\u0142o\u015bci mo\u017cna przemilcze\u0107 zamykaj\u0105cy j\u0105 incydent. B\u0119dzie to jednak przejaw fa\u0142szywej lojalno\u015bci, zw\u0142aszcza w odniesieniu do puenty, kt\u00f3ra nie do\u015b\u0107, \u017ce razi nachalno\u015bci\u0105, to stanowi podw\u00f3jn\u0105 niekonsekwencj\u0119. Po pierwsze dlatego, \u017ce w swej istocie powiela retoryk\u0119 Muzeum Powstania Warszawskiego, owego ryzykownego punktu odniesienia, od kt\u00f3rego dystansuj\u0105 si\u0119 tw\u00f3rcy tej koncepcji. Po drugie za\u015b finalna koda jest niesp\u00f3jna ze stonowaniem przekazu i rzeteln\u0105 informacyjno\u015bci\u0105 wystawy, przekre\u015bla trud bezstronno\u015bci. Pr\u00f3by bezstronno\u015bci, bo jak ka\u017cdy przekaz, ekspozycja musi narzuca\u0107 normy patrzenia. Ca\u0142a kontrowersja jest kwesti\u0105 niuans\u00f3w \u2013 wystarczy po\u0142\u0105czy\u0107 zawarto\u015b\u0107 dw\u00f3ch twardych dysk\u00f3w i usun\u0105\u0107 personalia bohater\u00f3w, ocen\u0119 post\u0119powania \u201ezwyk\u0142ych ludzi\u201d pozostawi\u0107 widzowi. Cho\u0107 i na to niewielu si\u0119 powa\u017cy tylko po lekturze zdeformowanych przez wspomnienia fragment\u00f3w jednostkowych historii. Bez \u015bwiadomo\u015bci wojennego trwania, bo tego nie dostarczy najbardziej ekspresyjna, sensualna, realistyczna aran\u017cacja.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<h4 id=\"w-poszukiwaniu-puenty\">W poszukiwaniu puenty<\/h4>\n<p>Muzea pr\u00f3buj\u0105 tworzy\u0107 obraz nieistniej\u0105cych rzeczywisto\u015bci, dysponuj\u0105c tylko ich odpryskami. St\u0105d nacisk na narracyjno\u015b\u0107, wielog\u0142osowo\u015b\u0107, scenograficzne czy elektroniczne symulacje. Technologie to jednak wci\u0105\u017c tylko tworzywo, <em>papier-m\u00e2ch\u00e9<\/em>, a w\u0142a\u015bciwy proces tworzenia po\u0142\u0105cze\u0144, wype\u0142niania wy\u0142om\u00f3w, rekonstruowania ca\u0142o\u015bci nale\u017ce\u0107 powinien do widza.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3337\" aria-describedby=\"caption-attachment-3337\" style=\"width: 403px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-041-2\/\" rel=\"attachment wp-att-3337\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3337\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-041\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-0411-403x600.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"403\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3337\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<p>O ile bardziej frapuj\u0105ca by\u0142oby wn\u0119trze fabryki, gdyby pozwoli\u0107 na odwr\u00f3cenie narracji, samodzielne poszukiwanie uzasadnie\u0144 dla wybor\u00f3w, o kt\u00f3rych czytaliby\u015bmy na pocz\u0105tku, z ch\u0142odnym umys\u0142em na ch\u0142odnym ekranie. Gdyby umo\u017cliwi\u0107 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 pod pr\u0105d okrutnej nieodwracalno\u015bci historii, przenosz\u0105c punkt ci\u0119\u017cko\u015bci ze skutk\u00f3w na analiz\u0119 ich przyczyn. Wreszcie gdyby utrwala\u0107 na twarzach widz\u00f3w pami\u0119\u0107 kilkugodzinnego do\u015bwiadczenia ko\u0144cowym zdj\u0119ciem w zak\u0142adzie fotograficznym. Teraz nie ma na to miejsca, ale muzealne konstrukcje nie s\u0105 ustalone raz na zawsze, szczeg\u00f3lnie gdy \u2212 jak tu \u2212 chc\u0105 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do schematu labiryntu. Mog\u0105 stopniowo wype\u0142nia\u0107 si\u0119 tre\u015bci\u0105, uczy\u0107 swego kszta\u0142tu od zwiedzaj\u0105cych. Zw\u0142aszcza \u017ce deklarowana labiryntowo\u015b\u0107 struktury wci\u0105\u017c jest dyskusyjna \u2212 obecny uk\u0142ad przestrzeni zmusza do poruszania si\u0119 jedynym korytarzem chronologii. Symboliczne przej\u015bcia w narracji zdaj\u0105 si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do figury klasycznego labiryntu jako drogi do ukrytych w centrum prawd, wiedzy o \u015bwiecie i samo\u015bwiadomo\u015bci. Tu jednak nie ma ani centrum, ani poszukiwania. Nie jest to wi\u0119c tym bardziej Borgesowski model biblioteki Babel \u2013 pozbawionego granic, nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 labiryntu ze zmiennym, nieuchwytnym centrum. A przecie\u017c przywo\u0142anie jednej z ulubionych dla postmodernizmu figur uprawomocnia sam temat muzeum i towarzysz\u0105ce mu bogactwo dyskurs\u00f3w: wielokulturowo\u015bci mi\u0119dzywojennego Krakowa, wojny, wsp\u00f3\u0142czesnych komentarzy, pami\u0119tnik\u00f3w, hollywoodzkich transkrypcji, artystycznej awangardy. By jednak model ten m\u00f3g\u0142 zaistnie\u0107, konieczne jest otwarcie si\u0119 na nowe \u015bcie\u017cki pami\u0119ci, przede wszystkim za\u015b zaufanie wyobra\u017ani widza. Ich brak ujawnia si\u0119 w danym z g\u00f3ry, gotowym komunikacie i sprawia, \u017ce mamy do czynienia z tradycyjn\u0105 ideowo przestrzeni\u0105 ubran\u0105 w ekspresyjne, nowoczesne formy prezentacji.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3331\" aria-describedby=\"caption-attachment-3331\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-036\/\" rel=\"attachment wp-att-3331\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3331\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-036\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-036-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3331\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Drugi problem, kt\u00f3ry musi pojawi\u0107 si\u0119 podczas wizyty w Fabryce Schindlera, to pytanie o miejsce i znaczenie zabytku w ekspozycji. Nie chodzi tu o dawno dokonany wyb\u00f3r mi\u0119dzy muzeum kolekcji a muzeum narracji, lecz o konsekwencje realizacji drugiej opcji. Scenografia i nowe technologie w za\u0142o\u017ceniach maj\u0105 wzmacnia\u0107 przekaz, uobecnia\u0107, stymulowa\u0107 prze\u017cycie, umo\u017cliwia\u0107 do\u015bwiadczenie. Jako efekt uboczny prowadz\u0105 jednak do zatarcia granic mi\u0119dzy autentykiem a jego protez\u0105, dlatego rzetelno\u015b\u0107 kuratorska wymaga, by szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywa\u0107 do wytworzenia czytelnego kodu oznacze\u0144. Jego brak jest najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego muzealnictwa, kt\u00f3re w pogoni za efektem katharsis dokonuje coraz bardziej ryzykownych retuszy. Tendencja ta nie omija te\u017c krakowskiej ekspozycji. W efekcie gubimy si\u0119 w morzu kopii: powi\u0119kszone, przeskalowane fotografie przyt\u0142aczaj\u0105 zepchni\u0119te do ciasnych gablot statyczne odznaczenia, d\u017awi\u0119ki lotniczych nalot\u00f3w zag\u0142uszaj\u0105 kruche relacje ocala\u0142ych. Komiksy, gipsowe figury, inscenizowane rozmowy staj\u0105 si\u0119 dominant\u0105 w\u0142asnej ekspresyjno\u015bci t\u0142umi\u0105c\u0105 autentyk. Cho\u0107 na Zab\u0142ociu to wci\u0105\u017c raczej incydent ni\u017c zasada. Prawd\u0105 jest te\u017c, \u017ce swoisty \u201emonta\u017c atrakcji\u201d sta\u0142 si\u0119 prawem wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i zamiast z nim walczy\u0107, uwa\u017cny odbiorca powinien po prostu bardziej wyt\u0119\u017ca\u0107 wzrok. Ale jednak dramaturgii nie zaszkodzi\u0142by\u00a0 jasny komunikat sygnalizuj\u0105cy statut autentyku b\u0105d\u017a falsyfikatu. Czy raczej \u201ezmuzeifikowanego\u201d symulakru, bo przepisane dzieci\u0119cym charakterem pisma fragmenty powsta\u0142ych po latach dziennik\u00f3w czy autobiografii nie s\u0105 ju\u017c niewinn\u0105 reprezentacj\u0105, przywo\u0142uj\u0105 Jeana Baudrillarda i jego s\u0142ynne: \u201erzeczywisto\u015b\u0107 nie istnieje\u201d. Zatarcie granicy mi\u0119dzy tym, co realne, i tym, co wyobra\u017cone; symulakry \u2013 puste modele, pozbawione znaczenia znaki, kt\u00f3re nie odnosz\u0105 do niczego, przepisuj\u0105cy rzeczywisto\u015b\u0107 przepych hiperrealizmu s\u0105 codzienno\u015bci\u0105 popkultury. Ta \u201eelektrownia wyobra\u017ce\u0144 zaopatruje w rzeczywisto\u015b\u0107\u201d<sup>1<\/sup> \u015bwiat, kt\u00f3ry utraci\u0142 zdolno\u015b\u0107 prze\u017cywania, zaanga\u017cowania i tworzenia wi\u0119zi. Przez swoj\u0105 potrzeb\u0119 uobecniania muzea s\u0105 szczeg\u00f3lnie podatne na t\u0119 pokus\u0119, kt\u00f3ra jednak w istocie podwa\u017ca prawd\u0119 i przyczyn\u0119, tworzy jedynie p\u0119tl\u0119 pustych odniesie\u0144. Opanowa\u0142a telewizyjny dyskurs holokaustu jako zdarzenia \u201ezimnego\u201d, niedost\u0119pnego i sta\u0142a si\u0119 \u201esposobno\u015bci\u0105 do prze\u017cycia dreszczu dotyku i po\u015bmiertnego wzruszenia, dr\u017cenia o dzia\u0142aniu prewencyjnym, dzi\u0119ki czemu pogr\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one [masy \u2013 przyp. M.L.-L.] w sferze zapomnienia z czystym sumieniem i estetyczn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 katastrofy\u201d<sup>2<\/sup>. Cho\u0107 wzorce medialnej terapii ameryka\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa trudno przyk\u0142ada\u0107 literalnie do \u015brodkowoeuropejskich rozwi\u0105za\u0144 ekspozycyjnych, magnetyzm ekran\u00f3w staje si\u0119 faktem tak\u017ce w muzeach. Dlatego te ostatnie jako rezerwaty orygina\u0142u musz\u0105 pami\u0119ta\u0107, \u017ce interaktywna hipnoza oferuje jedynie symulacj\u0119 prze\u017cycia. Mimo \u017ce poddawani jej widzowie robi\u0105 wszystko, by tego nie zauwa\u017ca\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3336\" aria-describedby=\"caption-attachment-3336\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-045\/\" rel=\"attachment wp-att-3336\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-3336\" title=\"otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-045\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-045-540x360.jpg\" alt=\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\" width=\"540\" height=\"360\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3336\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w &#8211; czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zdaniem Baudrillarda \u201eprzej\u015bcie od znak\u00f3w, kt\u00f3re co\u015b skrywaj\u0105, do znak\u00f3w, kt\u00f3re skrywaj\u0105, \u017ce nic nie istnieje\u201d, ju\u017c si\u0119 dokona\u0142o. Ze starcia jednak polityki historycznej z wiekiem ekran\u00f3w w multisensorycznej fabryce cudem ocala\u0142o szk\u0142o gabloty, kt\u00f3re poprowadzi z\u0142aknionych orygina\u0142u pewn\u0105, cho\u0107 mo\u017ce niepe\u0142n\u0105 drog\u0105. Ekspozycja <em>Krak\u00f3w \u2013 czas okupacji 1939\u20131945<\/em> otwiera zatem przed widzem dwie nieoficjalne \u015bcie\u017cki tematyczne: pierwsz\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zobaczenia \u201eprocesji symulakr\u00f3w\u201d, wcielonej w scenografi\u0119 muzealnej, \u015brodkowoeuropejskiej praktyki, drug\u0105 \u015bledzenie autentyku \u2013 wci\u0105\u017c mo\u017cliwe, jednak nieco pod pr\u0105d obowi\u0105zuj\u0105cej kulturowej narracji. Obie wymagaj\u0105ce \u015bwiadomego odbioru, ale te\u017c warte r\u00f3wnej uwagi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 <em>Krak\u00f3w \u2013 czas okupacji 1939\u20131945.<\/em><\/p>\n","protected":false},"author":45,"featured_media":3333,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[724,529,73,7260,7262,723],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[722],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 Krak\u00f3w...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040.jpg\",\"width\":1000,\"height\":667,\"caption\":\"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\",\"name\":\"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2010-12-18T19:39:42+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-15T23:24:22+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3dfe897af4b278a606fffba47f03a9cf\"},\"description\":\"W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 Krak\u00f3w...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3dfe897af4b278a606fffba47f03a9cf\",\"name\":\"Magdalena Link-Lenczowska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-link-lenczowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach","description":"W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 Krak\u00f3w...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/otwarcie-fabryki-schindlera-2010-fot-t-kalarus-040.jpg","width":1000,"height":667,"caption":"Fabryka Schindlera, Wystawa \u201eKrak\u00f3w - czas okupacji 1939-1945\u201d, fot. T. Kalarus"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945","name":"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#primaryimage"},"datePublished":"2010-12-18T19:39:42+00:00","dateModified":"2013-01-15T23:24:22+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3dfe897af4b278a606fffba47f03a9cf"},"description":"W czerwcu tego roku otwarto nowy oddzia\u0142 Muzeum Historycznego Miasta Krakowa Fabryka Emalia Oskara Schindlera z ekspozycj\u0105 Krak\u00f3w...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2010\/fabryka-schindlera-krakow-czas-okupacji-1939-1945#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u015amier\u0107 w nowych dekoracjach"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/3dfe897af4b278a606fffba47f03a9cf","name":"Magdalena Link-Lenczowska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/magdalena-link-lenczowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3322"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/45"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3322"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3322\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3333"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3322"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=3322"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=3322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}