{"id":33549,"date":"2015-12-04T18:00:51","date_gmt":"2015-12-04T17:00:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=33549"},"modified":"2020-09-01T13:03:32","modified_gmt":"2020-09-01T12:03:32","slug":"andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum","title":{"rendered":"W kr\u00f3lestwie"},"content":{"rendered":"
\n

\u201eOni s\u0105 chirurgami, a Maroko to st\u00f3\u0142, na kt\u00f3rym spoczywa nasza bezradna dusza\u201d<\/p>\n

Alfred Chester<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ju\u017c pierwszego dnia pobytu w Tangerze zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce w Maroku portrety panuj\u0105cego kr\u00f3la Mohammada VI s\u0105 wsz\u0119dzie. Na dworcach, w sklepikach, w toaletach, w halach sportowych, w hotelach. Kr\u00f3la mo\u017cna ujrze\u0107 w powadze majestatu, z wymalowan\u0105 na twarzy wizj\u0105 przysz\u0142o\u015bci, gdzie\u015b indziej u\u015bmiechni\u0119tego. Za to nigdy nie zobaczy\u0142em portretu maroka\u0144skiego Boga namalowanego przez anonimowego artyst\u0119 w formie muralu, szablonu czy niechlujnie nabazgranej, nie daj Bo\u017ce, karykatury.<\/p>\n

\"Tanger,<\/a>
Tanger, Maroko (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Kr\u00f3l spogl\u0105da zawsze na sw\u00f3j lud z fotografii przypi\u0119tej do proporca czy makatki, billboard\u00f3w, nalepek przylepianych w autobusach i niezliczonej ilo\u015bci kr\u00f3lewskich gad\u017cet\u00f3w rozpowszechnianych na przedmiotach codziennego u\u017cytku. Kiedy stary sprzedawca kawy podarowa\u0142 mi czarno-bia\u0142e zdj\u0119cie kr\u00f3la, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce to na szcz\u0119\u015bcie, nie zastanawia\u0142em si\u0119 ani chwili i ochoczo w\u0142o\u017cy\u0142em portret monarchy do czarnej nerki, oblekaj\u0105cej moje biodra. Od tej chwili czu\u0142em si\u0119 ju\u017c bezpiecznie.<\/p>\n

Jak niebawem si\u0119 okaza\u0142o, w towarzystwie kr\u00f3la w Maroku sp\u0119dzi\u0142em miesi\u0105c. Dzie\u0144 w dzie\u0144, noc w noc, nawet w snach na krok mnie nie opuszcza\u0142. Czasami czu\u0142em si\u0119 osaczony obecno\u015bci\u0105 i u\u015bciskiem jego wizerunk\u00f3w. Wiedzia\u0142em ju\u017c, \u017ce b\u0119dziemy podr\u00f3\u017cowali razem. Ja i kr\u00f3l. Dosz\u0142o do tego, \u017ce zacz\u0119li\u015bmy nawet rozmawia\u0107. Radzi\u0142em si\u0119 kr\u00f3la w drobnych sprawach, a on, niewidoczny, a przecie\u017c zawsze przy mnie obecny, wspiera\u0142 mnie dobrym s\u0142owem. Chc\u0105c nie chc\u0105c, zaprzyja\u017anili\u015bmy si\u0119 i dosz\u0142o do tego, \u017ce zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 targowa\u0107 o ka\u017cde s\u0142owo. Wnet po\u017c\u0105dane si\u0119 sta\u0142o, jak pisa\u0142 Elias Canetti w G\u0142osach Marrakeszu<\/em>, aby nasze wzajemne pertraktacje trwa\u0142y ma\u0142\u0105, pe\u0142n\u0105 tre\u015bci wieczno\u015b\u0107. <\/strong><\/p>\n

B\u00f3g, nar\u00f3d, kr\u00f3l<\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3la kochaj\u0105 wszyscy i za wszystko. Pompatyczny rytua\u0142 codziennie sk\u0142adanego ho\u0142du, ten istny festiwal nieskr\u0119powanej prokr\u00f3lewskiej tw\u00f3rczo\u015bci narodowej, dane mi by\u0142o ujrze\u0107 w Marrakeszu. Poczu\u0142em si\u0119 w\u00f3wczas jak na konferencji prasowej \u017cywego i zarazem umar\u0142ego Boga, jak na jakiej\u015b zbiorowej stypie w meksyka\u0144skim stylu, przy kt\u00f3rej \u015bmier\u0107 ksi\u0119\u017cnej Diany to bu\u0142ka z mas\u0142em. Na kilkudziesi\u0119ciu metrach kwadratowych w oczy wbija\u0142y mi si\u0119 dziesi\u0105tki, je\u015bli nie setki tysi\u0119cy portret\u00f3w kr\u00f3la. Przyozdobione kwiatami, orientalnymi cekinami i li\u015bcikami z dowodem dozgonnej mi\u0142o\u015bci, zdawa\u0142y si\u0119 podpowiada\u0107, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 wiernych do Mohammada VI nie zna granic. Idol stadion\u00f3w, urz\u0119d\u00f3w, kr\u00f3l na balonie, kr\u00f3l zamy\u015blony, kr\u00f3l gra w golfa, kr\u00f3l mr\u00f3wek\u2026<\/p>\n

Nasza relacja przypomina\u0142a mo\u017ce troch\u0119 berka \u2013 ilekro\u0107 ucieka\u0142em od jego wsz\u0119dobylskich spojrze\u0144, to on, kr\u00f3l, dopada\u0142 mnie w najbardziej niespodziewanych miejscach \u2013 czai\u0142 si\u0119 w hotelikach, na stacjach benzynowych, czujnym okiem spogl\u0105da\u0142 na mnie pod meczetem i nawet wtedy, kiedy korzysta\u0142em z toalety. Ju\u017c wiedzia\u0142em, \u017ce bez kr\u00f3la Maroko jakby nie istnieje.<\/p>\n

Cz\u0119sto co\u015b do mnie m\u00f3wi\u0142.<\/p>\n

\u2013 W ubieg\u0142ym roku powo\u0142a\u0142em do \u017cycia komisj\u0119 do spraw \u201ezamkni\u0119tych meczet\u00f3w\u201d, aby wierni nie wykorzystywali \u015bwi\u0105tyni do politykowania \u2013 powiedzia\u0142 niespodziewanie \u2013 m\u00f3j gabinet wyda\u0142 ju\u017c komunikat w tej sprawie. Og\u0142osi\u0142em dekret, kt\u00f3ry zakazuje duchownym prowadzenia otwartego demonstrowania postaw politycznych. Jeste\u015bmy ostatnim krajem w Afryce P\u00f3\u0142nocnej, kt\u00f3ry jest stabilny, a wierny w Maroko musi si\u0119 czu\u0107 bezpiecznie \u2013 doda\u0142.<\/p>\n

Wiedzia\u0142em, \u017ce kr\u00f3l mnie teraz czaruje. Przecie\u017c zachowanie kontroli politycznej nad meczetami jest jego priorytetem i ma na celu propagowanie islamu z poszanowaniem autorytetu religijnego w\u0142a\u015bnie kr\u00f3la. Gra toczy si\u0119 w rzeczywisto\u015bci o ograniczenie wp\u0142yw\u00f3w szyit\u00f3w i salafit\u00f3w. Teraz, po tych s\u0142owach, zrozumia\u0142em, dlaczego tak totalnie wpisa\u0142 si\u0119 swoim wizerunkiem w przestrze\u0144 publiczn\u0105, a wisz\u0105ce w ca\u0142ym kraju portrety, pocz\u0105wszy od miejskich billboard\u00f3w, a ko\u0144cz\u0105c na salonikach fryzjerskich, maj\u0105 swoje g\u0142\u0119bsze uzasadnienie.<\/p>\n

Wed\u0142ug Forbesa<\/em>, maj\u0105tek kr\u00f3la szacuje <\/strong>si\u0119 na dwa i p\u00f3\u0142 miliarda dolar\u00f3w. Jednak fortuna nie przeszkodzi\u0142a Mohammadowi VI w uzyskaniu przydomku \u201ekr\u00f3la ubogich\u201d.<\/p>\n

Usiedli\u015bmy w ma\u0142ej, zamglonej od dymu kafejce. W jednej z takich kafejek pomylono mnie kiedy\u015b z Lionelem Messim, bo pami\u0119tajmy, \u017ce w Maroku haszysz pal\u0105 wszyscy. Pod patronatem i czujnym okiem kr\u00f3la m\u0119\u017cczy\u017ani w tradycyjnych d\u017celadach z kapturem, z d\u0142ugimi fajkami, z osmaganymi s\u0142o\u0144cem paszczami, jak jacy\u015b czarodzieje rodem z Tolkiena, ogl\u0105dali we mgle futbol. A po meczu pa\u0144stwowy kana\u0142 zacz\u0105\u0142 transmisj\u0119 polityczn\u0105 z kolejnej rewolucji, intrygi, zamachu, przewrotu. I tak dzie\u0144 w dzie\u0144.<\/p>\n

\u2013 Umo\u017cliwi\u0142em powr\u00f3t do kraju rodzinie najs\u0142awniejszej z ofiar opresyjnego systemu \u2013 Bena Barki, socjalistycznego przyw\u00f3dcy nazywanego \u201emaroka\u0144skim Che Guevar\u0105\u201d \u2013 kr\u00f3l kontynuowa\u0142 swoje, na moje skromne potrzeby, expos<\/em>\u00e9<\/em>. \u2013 Wi\u0119kszo\u015b\u0107 <\/strong>Maroka\u0144czyk\u00f3w \u2013 perorowa\u0142 \u2013 darzy mnie szacunkiem <\/strong>z tego powodu, \u017ce jestem fanem przemian, wspieram rozw\u00f3j i modernizacj\u0119 kraju. Dzi\u0119ki mnie w Maroku pr\u0119\u017cnie rozwija si\u0119 edukacja i walka z analfabetyzmem. Powsta\u0142a te\u017c fundacja mojego imienia, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 edukacj\u0105, ochron\u0105 \u015brodowiska i kultur\u0105 oraz pomoc\u0105 maroka\u0144skim emigrantom. Dbam o bran\u017c\u0119 turystyczn\u0105 i zapewniam bezpiecze\u0144stwo turystom \u2013 pochwali\u0142 si\u0119 kr\u00f3l.<\/p>\n

Z tym ostatnim stwierdzeniem trudno mi by\u0142o si\u0119 nie zgodzi\u0107. W Maroku turysta faktycznie czuje si\u0119 bezpiecznie. Na temat liberalizacji praw islamu, prowadz\u0105cej do wzgl\u0119dnej niezale\u017cno\u015bci kobiet i podwy\u017cszenia wieku zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw, nie chcia\u0142em si\u0119 wypowiada\u0107, chocia\u017c obecno\u015b\u0107 kobiet w <\/strong>maroka\u0144skim parlamencie zdaje si\u0119 potwierdza\u0107 wol\u0119 przeprowadzenia zmian. Podobnie trudno mi by\u0142o rozstrzygn\u0105\u0107, czy Maroko jest krajem coraz wi\u0119kszej tolerancji religijnej, chocia\u017c s\u0142ysza\u0142em, \u017ce cudzoziemcy mog\u0105 praktykowa\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119. Za bardzo te\u017c nie wierzy\u0142em w powa\u017cne traktowanie roszcze\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych Berber\u00f3w, gdy\u017c mieszkaj\u0105cy na po\u0142udniu kraju, w namiotach i prowizorycznych chatkach, koczownicy nie maj\u0105 szans na usamodzielnienie si\u0119 przy boku pot\u0119\u017cnego mi\u0119dzynarodowego dyplomaty. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce w ramach interes\u00f3w z Uni\u0105 Europejsk\u0105 tereny Sahary Zachodniej s\u0105 od lat okupowane przez Rabat i wyp\u0142ukiwane ze z\u0142\u00f3\u017c naturalnych, w tym z piasku pustynnego, kt\u00f3ry trafia na wulkaniczne pla\u017ce s\u0105siedniej Teneryfy.<\/p>\n

<\/p>\n

Wiarygodno\u015b\u0107 biedy<\/strong><\/p>\n

Powr\u00f3\u0107my jednak do Tangeru. Kalendarz muzu\u0142ma\u0144ski cofa nas o 579 lat i wysz\u0142o mi, \u017ce tutejsza kapsu\u0142a czasu przenios\u0142a mnie w rok 1436. To inne poczucie czasu wydaje si\u0119 najdotkliwiej odczuwalne w\u0142a\u015bnie w najstarszej cz\u0119\u015bci miasta, w medynie, gdzie kr\u00f3luj\u0105 pochwa\u0142a niespodzianki, improwizacja, chwilowo\u015b\u0107. O ile w Europie jeszcze dzie\u0144 wcze\u015bniej \u017cy\u0142em w bli\u017cej nieokre\u015blonym czasie przysz\u0142ym, to tu, w Tangerze, zmierzy\u0142em si\u0119 nagle z cofni\u0119t\u0105 realno\u015bci\u0105 czasu tera\u017aniejszego.<\/p>\n

Tangeru nie mo\u017cna poj\u0105\u0107 bez jego ci\u0119\u017caru gatunkowego, nie mo\u017cna omin\u0105\u0107 faktu, \u017ce jeszcze niedawno by\u0142 \u017cyw\u0105 legend\u0105. To unikatowa na skal\u0119 \u015bwiata scheda po latach 50., kiedy miasto by\u0142o w zasadzie niczyje, administrowane przez kolejnych mi\u0119dzynarodowych zarz\u0105dc\u00f3w. Podobno wtedy w Tangerze mo\u017cliwe by\u0142o wszystko. By\u0142 kapita\u0142, rozszarpane w anarchii przez barbarzy\u0144c\u00f3w miasto i jego mieszka\u0144cy, muzu\u0142manie, p\u0142acz\u0105cy z rozpaczy na w\u0142asnych \u015bmieciach. Alfred Chester, ameryka\u0144ski prozaik i eseista, nazwa\u0142 Tanger cudown\u0105 dziur\u0105: \u201eCz\u0142owiek si\u0119 otwiera, otwiera si\u0119 jak d\u0142o\u0144, kokon, wulkan. Zaczyna traci\u0107 rozum. Nareszcie nie boi si\u0119 odda\u0107 swojemu szale\u0144stwu\u201d. <\/em><\/p>\n

Stary Tanger, bo tylko o nim b\u0119d\u0119 teraz pisa\u0142, to paj\u0119cza sie\u0107 w\u0105skich zau\u0142k\u00f3w i uliczek, otoczony pancerzem muru, do kt\u00f3rego mo\u017cna si\u0119 dosta\u0107 tylko przez kilka otwor\u00f3w. Z dachu hotelu Memora, po\u0142o\u017conego przy rue des Postes<\/em>, rozci\u0105ga si\u0119 szeroki widok na czubek starego buta medyny i z perspektywy lotu ptaka ta cz\u0119\u015b\u0107 miasta wygl\u0105da jak trampek, zacumowany na niewielkim wzniesieniu. S\u0142o\u0144ca w nim nie u\u015bwiadczysz, raczej o\u015blepiaj\u0105c\u0105 ciemno\u015b\u0107. Wieczory s\u0105 tam dziwne. Mrok rozmna\u017ca si\u0119 nagle, zaskakuje, a r\u00f3j \u015bwiat\u0142a odp\u0142ywa w nieznane. W takich chwilach odczuwa\u0142em zawsze jakby nadmiar tego, co ubywa\u0142o. To uciekaj\u0105ce nagromadzenie powierzchni starej cz\u0119\u015bci miasta by\u0142o zawsze dla mnie jakby ciemn\u0105 stron\u0105 samego cz\u0142owieka, w \u015brodku kt\u00f3rego rz\u0105dzi prawo ba\u015bni i uczy cz\u0142owieka korzystania z \u017cycia takim, jakie ono jest.<\/p>\n

Dlatego Tanger funkcjonuje poza jak\u0105kolwiek definicj\u0105 i fakty w Tangerze <\/em>\u201ep\u0142ynnie przechodz\u0105 w sny, a sny eksploduj\u0105 w \u015bwiat realny\u201d \u2013 jak naucza\u0142 nas przed laty wujek Burroughs. Dlatego wreszcie jest to miasto-ku\u017ania iskier, kt\u00f3re nie wiadomo gdzie, po co i kiedy zainspiruj\u0105. Tutaj wszystko jest jak pod mikroskopem, ka\u017cdy mo\u017ce zdefiniowa\u0107 i przeczu\u0107 swoje najdziksze fantazje, powo\u0142a\u0107 do \u017cycia w\u0142asn\u0105, najbardziej nawet pokr\u0119tn\u0105 mitologi\u0119.<\/p>\n

Gdy wejdziemy na ulic\u0119 rue Es-Siaghine<\/em>, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142 w stron\u0119 portu od p\u00f3\u0142nocnego wschodu, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Grande Socco z Petit Socco, gdzie przed laty znajdowa\u0142o si\u0119 zag\u0142\u0119bie burdeli damskich, m\u0119skich i nijakich \u2013 geriatryk, sierociniec i \u017c\u0142obek seksualny w jednym \u2013 i gdy tamt\u0105 niegdysiejsz\u0105 atmosfer\u0119 przypadkiem na chwil\u0119 przywo\u0142amy, to zobaczymy, \u017ce rytm miasta wyznaczaj\u0105 nam nie foldery turystyczne, tylko koty, w stadach i osobno, martwe i \u017cywe, zawsze wychudzone na tangerskiej diecie.<\/p>\n

No i gdy zanurzymy si\u0119 w zag\u0142\u0119bie maroka\u0144skich warsztacik\u00f3w, zak\u0142adzik\u00f3w i kantork\u00f3w, funkcjonuj\u0105cych na niewiarygodnie ma\u0142ych powierzchniach. Wszystkie zawody \u015bwiata wykonywane s\u0105 tu przez biednych rzemie\u015blnik\u00f3w na kilku metrach kwadratowych, s\u0105 pochwa\u0142\u0105 improwizacji, prowizorki, przez kt\u00f3r\u0105 przeziera rodzaj godnej biedy. Przecie\u017c ku\u017anie rzeczy niemo\u017cliwych do zrealizowania, obecne mo\u017ce nie w takim zag\u0119szczeniu, jak w Fezie czy Marrakeszu, musz\u0105 budzi\u0107 szacunek.<\/p>\n

New Tanger<\/strong><\/p>\n

Do tej magicznej, co by tu nie pisa\u0107, uk\u0142adanki nie pasuj\u0105 tylko tury\u015bci. Mi\u0142o\u015bnika starej cz\u0119\u015bci Tangeru oficjalna strona internetowa miasta wprowadzi w b\u0142\u0105d. Zobaczymy b\u0142\u0119kit, biel, optymizm, a kreowany wizerunek miasta jest obietnic\u0105 mi\u0142ego sp\u0119dzenia czasu. Boom budowlany przypomina pioniersk\u0105 energi\u0119 Warszawy z lat 90., gdy\u017c dzisiaj nowa cz\u0119\u015b\u0107 miasta stara si\u0119 imitowa\u0107 Europ\u0119 \u2013 betonowo-szklan\u0105, pn\u0105c\u0105 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 i nastawion\u0105 na dojenie przyjezdnych. Dlatego dla wielu turyst\u00f3w najwa\u017cniejszym punktem odniesienia zdaje si\u0119 dzielnica Ville Nouvelle z Grand Socco na czele.<\/p>\n

Rondo z zieleni\u0105, kultowe kino Rif, <\/em>szarmanccy kelnerzy, naganiacz, tw\u00f3j przyjaciel, od zaraz i na zawsze for<\/em> you<\/em> \u2013 to przede wszystkim kszta\u0142tuje wyobra\u017ani\u0119 turysty. To dobry punkt wyj\u015bcia dla zjednoczonych narod\u00f3w zorganizowanych wycieczek licz\u0105cych na Tanger w wersji glamour<\/em>. Z powodu modernistycznych ambicji zabytkowy fragment miasta przechodzi metamorfoz\u0119, trudn\u0105 do przewidzenia w skutkach. Kr\u00f3l pokazuje si\u0119 cz\u0119sto w wielu maroka\u0144skich mediach i piecz\u0119tuje swoim wizerunkiem nowe inwestycje. Gdy zapyta\u0142em Mohammada VI, co ostatnio otworzy\u0142 w starym Tangerze, popatrzy\u0142 na mnie, u\u015bmiechn\u0105\u0142 si\u0119 i wskaza\u0142 palcem na zniszczony port, w ca\u0142o\u015bci przez siebie sponsorowany.<\/p>\n

P\u00f3ki co rezultat jest taki, \u017ce tony wylanego betonu agresywnie wciskaj\u0105 si\u0119 w szpic\u0119 starego miasta, w to eksterytorium cofni\u0119tego czasu. Tangerska aplikacja do zoorganizowania \u015awiatowej Wystawy EXPO w 2012 roku sta\u0142a si\u0119 motorem i wyrazicielem modernistycznych ambicji kr\u00f3la. Wszystko wskazuje na to, \u017ce nowoczesna tendencja si\u0119 utrzyma i Tanger, w znanej nam wersji, zniknie z przewodnik\u00f3w. <\/strong><\/p>\n

Maroka\u0144ska wiosna?<\/strong><\/p>\n

Banknoty i monety z portretem wsz\u0119dobylskiego Mohammada VI \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce Maroko czeka jeszcze d\u0142uga droga do demokracji. W kraju wci\u0105\u017c utrzymuje si\u0119 wiele niechlubnych zjawisk: kobiety spycha si\u0119 na margines spo\u0142eczny, dyskryminuje przedstawicieli innych ni\u017c islam religii oraz prze\u015bladuje tych muzu\u0142man\u00f3w, kt\u00f3rzy nie przestrzegaj\u0105 religijnego rytua\u0142u. W Maroku szerzy si\u0119 korupcja, oparta na dawnej tradycji makhzen<\/em>, polegaj\u0105ca na pe\u0142nym podporz\u0105dkowaniu si\u0119 zwierzchnikowi. Do tego dochodz\u0105 problemy wewn\u0119trzne: dyskryminacja Berber\u00f3w i oczywi\u015bcie nierozwi\u0105zany od lat problem Sahary Zachodniej, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c czeka na zapowiedziane dwadzie\u015bcia cztery lata temu referendum niepodleg\u0142o\u015bciowe.<\/p>\n

Po ostatnich atakach terrorystycznych w Tunezji mo\u017cna ju\u017c dywagowa\u0107 nie tyle o arabskiej wio\u015bnie, tylko o tym, czy ostatni przycz\u00f3\u0142ek w Afryce P\u00f3\u0142nocnej bez terrorystycznych atak\u00f3w zostanie obroniony. Do niedawna wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce szanse na pok\u00f3j teoretycznie s\u0105 spore \u2013 napawa\u0142y nadziej\u0105 dobre stosunki Maroka z Uni\u0105 Europejsk\u0105, dobry bilans ekonomiczny z Francj\u0105 i Hiszpani\u0105. Nie bez znaczenia w \u015bwiecie arabskim jest \u015bwietny kontakt Mohammeda VI z elit\u0105 polityczn\u0105 USA. Jednak trzy miesi\u0105ce temu co\u015b p\u0119k\u0142o, gdy maroka\u0144skie MSW aresztowa\u0142o siedmiu cz\u0142onk\u00f3w \u201ekom\u00f3rki terrorystycznej\u201d, kt\u00f3ra planowa\u0142a \u201eporwania i likwidacj\u0119\u201d turyst\u00f3w w Maroku. Aresztowani deklarowali przynale\u017cno\u015b\u0107 do Pa\u0144stwa Islamskiego. Kr\u00f3l nie kryje ju\u017c zaniepokojenia galopuj\u0105cym zagro\u017ceniem. Tym bardziej \u017ce jak si\u0119 szacuje, w boj\u00f3wkach Pa\u0144stwa Islamskiego walczy obecnie ponad tysi\u0105c Maroka\u0144czyk\u00f3w, a negocjacje z Polisario \u2013 partyzantami walcz\u0105cymi o odci\u0119cie Sahary Zachodniej od Maroka \u2013 mog\u0105 nie wytrzyma\u0107 pr\u00f3by czasu.<\/p>\n

Sytuacja i mnie zaniepokoi\u0142a.<\/p>\n

Zostawiwszy za sob\u0105 w\u0105skie gard\u0142o Gibraltaru, pokonawszy cienk\u0105 granic\u0119 dziel\u0105c\u0105 dwa \u015bwiaty, wyp\u0142yn\u0105\u0142em z Tangeru, znanego mi ju\u017c nie tylko z opowie\u015bci. Zostawi\u0142em za sob\u0105 smr\u00f3d, mrok, flaki zwierz\u0105t walaj\u0105ce si\u0119 pod nogami, watahy brudnych kot\u00f3w. Opu\u015bci\u0142em bezdomnych, kt\u00f3rzy si\u0119 modl\u0105. \u015awi\u0119tych, kt\u00f3rzy s\u0105 bezdomni. Diler\u00f3w udaj\u0105cych kupc\u00f3w. Przecie\u017c i tak nie wierzy\u0142em, \u017ce nic mi tych widok\u00f3w nie wyja\u015bni, bowiem Tanger jest jednym z tych miejsc, kt\u00f3re si\u0119 kocha albo nim gardzi.<\/p>\n

Ka\u017cdy, kto cho\u0107 raz sp\u0119dzi\u0142 samotnie noc w Tangerze, wie, o czym m\u00f3wi\u0119. S\u0105dz\u0119, \u017ce nadal ma racj\u0119 William Burroughs, przypominaj\u0105c nam, \u017ce miasto daje przybyszowi rodzaj immunitetu. A przed czym? W tej kwestii, drogi czytelniku, nie mam jednoznacznej odpowiedzi.<\/p>\n

W tek\u015bcie korzysta\u0142em z informacji agencyjnych PAP<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tangeru nie mo\u017cna poj\u0105\u0107 bez jego ci\u0119\u017caru gatunkowego, nie mo\u017cna omin\u0105\u0107 faktu, \u017ce jeszcze niedawno by\u0142 \u017cyw\u0105 legend\u0105. To unikatowa na skal\u0119 \u015bwiata scheda po latach 50., kiedy miasto by\u0142o w zasadzie niczyje, administrowane przez kolejnych mi\u0119dzynarodowych zarz\u0105dc\u00f3w. Podobno wtedy w Tangerze mo\u017cliwe by\u0142o wszystko. <\/p>\n","protected":false},"author":116,"featured_media":33556,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7274,529,484,7301,4345],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[941],"yoast_head":"\nW kr\u00f3lestwie: Maroko<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W Maroku portrety panuj\u0105cego kr\u00f3la Mohammada VI s\u0105 wsz\u0119dzie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/tanger-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/tanger-001.jpg\",\"width\":1024,\"height\":768,\"caption\":\"Tanger, Maroko (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum\",\"name\":\"W kr\u00f3lestwie: Maroko\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-12-04T17:00:51+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:03:32+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d055856b174d2c5c842756a318ef4e4\"},\"description\":\"W Maroku portrety panuj\u0105cego kr\u00f3la Mohammada VI s\u0105 wsz\u0119dzie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"W kr\u00f3lestwie\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d055856b174d2c5c842756a318ef4e4\",\"name\":\"Andrzej Ficowski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-ficowski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"W kr\u00f3lestwie: Maroko","description":"W Maroku portrety panuj\u0105cego kr\u00f3la Mohammada VI s\u0105 wsz\u0119dzie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/tanger-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/tanger-001.jpg","width":1024,"height":768,"caption":"Tanger, Maroko (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum","name":"W kr\u00f3lestwie: Maroko","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#primaryimage"},"datePublished":"2015-12-04T17:00:51+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:03:32+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d055856b174d2c5c842756a318ef4e4"},"description":"W Maroku portrety panuj\u0105cego kr\u00f3la Mohammada VI s\u0105 wsz\u0119dzie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/andrzej-ficowski-w-krolestwie-rita-baum#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"W kr\u00f3lestwie"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d055856b174d2c5c842756a318ef4e4","name":"Andrzej Ficowski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-ficowski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33549"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/116"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33549"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33549\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33549"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=33549"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=33549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}