{"id":33593,"date":"2015-12-10T10:10:04","date_gmt":"2015-12-10T09:10:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=33593"},"modified":"2015-12-10T12:55:15","modified_gmt":"2015-12-10T11:55:15","slug":"klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc","title":{"rendered":"Pustynia to wolno\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"<p>\u201eZ wiatru przybywasz \/ I w wiatr odchodzisz \/ Obcy jak ulotne ziarno piasku\u201d. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u201eodej\u015b\u0107 z wiatrem\u201d to jedno z marze\u0144 Saharyjczyka. Bo wiatr kojarzy si\u0119 im z pustyni\u0105, a pustynia to dom. Wolny dom.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33616\" aria-describedby=\"caption-attachment-33616\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003\/\" rel=\"attachment wp-att-33616\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33616\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003.jpg 899w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33616\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Reporta\u017c Bartka Sabeli <em>Wszystkie ziarna piasku<\/em> rozpoczyna si\u0119 opisem, nie krajobrazu, a sposobu parzenia herbaty. Brak w nim tej finezji, wr\u0119cz boskiego pierwiastka, kt\u00f3ry cechuje proces przygotowywania herbaty w Japonii, ale to przecie\u017c nie Azja, a Afryka. Dok\u0142adnie: teren Sahary Zachodniej, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c pozostaje pod okupacj\u0105 maroka\u0144sk\u0105.\u00a0Tutaj wszystko jest inne. Nawet herbata. Czynno\u015bci maj\u0105 bardzo praktyczny charakter, s\u0105 wykonywane tak, by herbata by\u0142a po prostu smaczna. A smaczna znaczy \u201egorzka jak \u017cycie\u201d. Sabela ca\u0142y proces nazywa <em>herbacianym misterium,<\/em> kt\u00f3rego si\u0119 uczy \u2013 opisuje je tak, jakby chcia\u0142 dok\u0142adnie zapami\u0119ta\u0107 wszystkie etapy.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-33593 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33624\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33624'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-011'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-011-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33623\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33623'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33622\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33622'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33621\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33621'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33620\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33620'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33619\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33619'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33618\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33618'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33617\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33617'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33616\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33616'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33615\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33615'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33614\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33614'>\n\t\t\t\tSahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bartek Sabela, \u201eWszystkie ziarna piasku\u201d, Wyd. Czarne, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-33595\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-33595'>\n\t\t\t\tBartek Sabela, \u201eWszystkie ziarna piasku\u201d, Wyd. Czarne, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Jak dziennikarz zosta\u0142 architektem&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Maroka\u0144czycy wobec obcokrajowc\u00f3w s\u0105 bardzo podejrzliwi. Trzeba uwa\u017ca\u0107 nie tylko na to, co si\u0119 m\u00f3wi, ale r\u00f3wnie\u017c na to, co si\u0119 robi \u2013 \u201ejak zas\u0142onimy zas\u0142ony, to b\u0119dzie podejrzane, m\u00f3wi m\u00f3j gospodarz. Lepiej mie\u0107 ods\u0142oni\u0119te i nie zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do niego [okna \u2013 dop. K.D.] zanadto \u2013 niebezpiecze\u0144stwo czai tu\u017c za oknem, nie mo\u017cna wiedzie\u0107 czego si\u0119 spodziewa\u0107\u201d. Ju\u017c na pocz\u0105tku czytelnik dowiaduje si\u0119, \u017ce nie s\u0105 to tereny do zwiedzania. Okazuje si\u0119, \u017ce Sabela jest jednym z trzech, mo\u017ce czterech obcokrajowc\u00f3w w El Aai\u00fan. Uda\u0142o mu si\u0119 pozosta\u0107 w ukryciu ju\u017c od czterech dni, co jest nie lada sukcesem. Policja szuka ka\u017cdego, bo chce mie\u0107 kontrol\u0119 nad obcymi.<\/p>\n<p>Kim jest turysta w \u015bwiecie maroka\u0144skim wed\u0142ug Sabeli?<\/p>\n<blockquote><p>\u201eTurysta nie martwi si\u0119 tym, \u017ce El Aai\u00fan to miasto okupowane, \u017ce wczoraj wyrzucili z niego trzech obcokrajowc\u00f3w, a dw\u00f3ch innych przetrzymuj\u0105 w areszcie hotelowym. Turysta nie wie te\u017c o tym, \u017ce przedwczoraj i trzy dni wcze\u015bniej na ulicach tego miasta pobito do krwi wielu ludzi, niekt\u00f3rych skatowano, innych zamkni\u0119to w wi\u0119zieniach i torturowano. Przecie\u017c nie ogl\u0105da\u0142 ka\u017cdego dnia doniesie\u0144 z El Aai\u00fanu, nie widzia\u0142 zakrwawionych kobiet, woz\u00f3w pancernych na ulicach i oddzia\u0142\u00f3w specjalnych policji szturmuj\u0105cych prywatne domy. Nie widzia\u0142 tego wszystkiego. I nie chce tego ogl\u0105da\u0107\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<p>Sabela turyst\u0105 wi\u0119c nie jest i nawet by\u0107 nie mo\u017ce. A przyznanie si\u0119 do bycia dziennikarzem by\u0142oby r\u00f3wnoznaczne z wydanie na siebie wyroku, wi\u0119c na pytanie, jaki wykonuje zaw\u00f3d, odpowiada: architekt. Nie tylko dziennikarze s\u0105 zagro\u017ceniem \u2013 s\u0105 nim tak\u017ce aktywi\u015bci zajmuj\u0105cy si\u0119 prawami cz\u0142owieka i \u201epopapra\u0144cy z wypaczonymi ideami\u201d.<\/p>\n<p>Dla Maroka\u0144czyk\u00f3w obcokrajowiec to \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w, dla Saharyjczyk\u00f3w to szansa na wolno\u015b\u0107. Dlatego te\u017c polski dziennikarz przed podr\u00f3\u017c\u0105 otrzyma\u0142 jasne i wyra\u017ane wskaz\u00f3wki: \u201eNie rozmawiaj z nikim d\u0142u\u017cej ni\u017c czterdzie\u015bci sekund, nigdy nie podawaj \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, miejsc, nazwisk. Spotkanie na tych terenach \u201ebrzmi prawie jak mi\u0142o\u015b\u0107 w czasie zarazy\u201d \u2013 te s\u0142owa Bartka Sabeli zapad\u0142y mi najbardziej w pami\u0119\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33621\" aria-describedby=\"caption-attachment-33621\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009\/\" rel=\"attachment wp-att-33621\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33621\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-009.jpg 899w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33621\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Zaufany przewodnik<\/strong><\/p>\n<p>Hamza. Urodzony w 1982 roku, pro-POLISARIO, aktywista, z zawodu poeta. Wyda\u0142 tomik poezji we Francji, kt\u00f3rego nigdy nie widzia\u0142, poniewa\u017c nie uzyska\u0142 zgody na wyjazd na wiecz\u00f3r autorski. Wydawca chcia\u0142 przys\u0142a\u0107 mu jeden egzemplarz poczt\u0105, ale to te\u017c si\u0119 nie powiod\u0142o. Poezja sta\u0142a si\u0119 dla niego pewnego rodzaju broni\u0105 \u2013 \u201eto Darwisz u\u015bwiadomi\u0142 Hamzie, \u017ce poezja mo\u017ce by\u0107 broni\u0105 w walce o wolno\u015b\u0107, r\u00f3wnie skuteczn\u0105 jak karabin\u201d.<\/p>\n<p>Z ka\u017cdym kolejnym s\u0142owem mo\u017cna bardziej wyra\u017anie poczu\u0107 groz\u0119, strach, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c \u201eczuwa\u0142a\u201d nad autorem. Obcokrajowcy to chyba jedyni, kt\u00f3rzy odczuwaj\u0105 tego typu emocje. Potwierdza to zreszt\u0105 Hamza, m\u00f3wi\u0105c \u201ejak si\u0119 tu urodzi\u0142e\u015b, to ju\u017c si\u0119 niczego nie boisz. \u017byjesz bez strachu\u201d. Wojna mi\u0119dzy partyzantami POLISARIO a maroka\u0144skim wojskiem trwa\u0142a 16 lat, potem 25 lat negocjacji i zero efektu. Ci, kt\u00f3rzy mieli wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia zdo\u0142ali uciec do Algierii, do obozu uchod\u017ac\u00f3w \u2013 pa\u0144stwa na wygnaniu. Tego typu obozy s\u0105 zazwyczaj tymczasowe, w tym przypadku \u201etymczasowy\u201d znaczy 40-letni. Pozostali \u017cyj\u0105 w sferze okupacyjnej, kt\u00f3r\u0105 od \u201ealgierskiego raju\u201d dzieli tzw. \u201emur wstydu\u201d, zbudowany przez Maroka\u0144czyk\u00f3w. Reporta\u017c Bartka Sabeli to reporta\u017c o wojnie, kt\u00f3ra zosta\u0142a zapomniana przez \u015bwiat, ludziach, kt\u00f3rzy ci\u0105gle \u017cyj\u0105 \u201etymczasowo\u201d i wydarzeniach, kt\u00f3rych ofiary widzimy do dzi\u015b.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33620\" aria-describedby=\"caption-attachment-33620\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008\/\" rel=\"attachment wp-att-33620\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33620\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008-540x360.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-008.jpg 964w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33620\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>W naszym kraju kraty w okna wstawiamy, by uchroni\u0107 si\u0119 przez przest\u0119pcami, kradzie\u017cami. Robi\u0105 to g\u0142\u00f3wnie ludzi mieszkaj\u0105cy w blokach, na najni\u017cszych pi\u0119trach. Chroni nasz te\u017c policja i inne s\u0142u\u017cby mundurowe. W El Aai\u00fanie kraty wstawiane s\u0105 we wszystkie okna w domach, by uchroni\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przed&#8230; policj\u0105 \u2013 \u201ewej\u015b\u0107 do dom\u00f3w strzeg\u0105 obowi\u0105zkowo ci\u0119\u017ckie stalowe, ryglowane kilkoma zamkami drzwi. Czasami do wej\u015bcia domurowany jest niewielki przedsionek z drugimi stalowymi drzwiami lub metalow\u0105 siatk\u0105. Wierzchy mur\u00f3w okalaj\u0105cych wewn\u0119trzne dziedzi\u0144ce dom\u00f3w je\u017c\u0105 si\u0119 zatopionym w betonie porozbijanym szk\u0142em. Domy wygl\u0105daj\u0105 niczym wie\u017ce warowne, gotowe stawi\u0107 czo\u0142o wszelkim przest\u0119pcom. Tylko \u017ce w El Aai\u00fanie przest\u0119pczo\u015b\u0107 w zasadzie nie istnieje. Te wszystkie wyszukane \u015brodki ochrony maj\u0105 zabezpieczy\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przed str\u00f3\u017cami prawa \u2013 policj\u0105\u201d.<\/p>\n<p>W stolicy Sahary Zachodniej nie ma instytucji kultury \u2013 bibliotek, galerii, muze\u00f3w, opery, kina, teatru, nic. Brak tutaj te\u017c porz\u0105dnej infrastruktury \u2013 chocia\u017cby dworca, uczelni wy\u017cszej, wiele do \u017cyczenia pozostawiaj\u0105 drogi, opr\u00f3cz rz\u0105dowej cz\u0119\u015bci 5-kilometrowej ulicy Smara, inaczej Boulevard Mekka, stanowi\u0105cej \u201eEl Aai\u00fan, kt\u00f3ry pokazuje si\u0119 przyjezdnym, delegacjom, politykom\u201d. Boulevard Mekka w innym odcinku, biegn\u0105cym przez stare dzielnice miasta,\u00a0s\u0142u\u017cy tak\u017ce do t\u0142umienia demonstracji \u2013 jest na tyle szeroka, \u017ce mieszcz\u0105 si\u0119 na niej i demonstranci, i policja z ca\u0142ym swoim sprz\u0119tem.<\/p>\n<p>W cz\u0119\u015bci miasta, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b zamieszkuj\u0105 Maroka\u0144czycy, nie ma \u015bladu po biedzie, zacofaniu i represjach Saharyjczyk\u00f3w. S\u0105 tu urz\u0119dy, instytucje, centra administracyjne, szpital wojskowy i w ko\u0144cu&#8230; \u201ej\u0105dro ciemno\u015bci\u201d miasta, gdzie znajduje si\u0119 szpital miejski i dwa wi\u0119zienia. Jedno tajne \u2013 PCCMI (Point de Commandement de la Campagne Mobile d\u2019Intervention, Komenda Krajowej Kom\u00f3rki Interwencyjnej), o kt\u00f3rym wiedz\u0105 wszyscy, i drugie, jawne. Pi\u0119\u0107set metr\u00f3w za Czarnym Wi\u0119zieniem mo\u017cna zobaczy\u0107 bia\u0142y budynek \u201eotoczony barykad\u0105, zasiekami i drutem kolczastym\u201d \u2013 kwater\u0119 ONZ.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Historia zapomniana<\/strong><\/p>\n<p>W szkole dzieci ucz\u0105 si\u0119 historii. Na przyk\u0142ad tego, \u017ce \u201ehistoria ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na 1975 roku, na triumfalnym Zielonym Marszu\u201d. Nie wspomina si\u0119 ju\u017c o tym, \u017ce w 1987 roku do El Aai\u00fan mia\u0142a zawita\u0107 delegacja ONZ. Saharyjczycy wyszli z flagami POLISARIO, by przywita\u0107 go\u015bci. Sami za\u015b zostali \u201epowitani\u201d przez kordony policji. Czterysta os\u00f3b uwi\u0119ziono, a delegaci ONZ spokojnie przybyli kilka dni p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33623\" aria-describedby=\"caption-attachment-33623\" style=\"width: 536px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-011\/\" rel=\"attachment wp-att-33623\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-33623\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-011.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"536\" height=\"357\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33623\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Spos\u00f3b traktowania wi\u0119\u017ani\u00f3w zna prawie ka\u017cdy, ale nie wszyscy s\u0105 w stanie o tym m\u00f3wi\u0107. Dopiero brat Hamzy, kt\u00f3ry odczu\u0142 to na w\u0142asnej sk\u00f3rze, \u201eopowiada\u201d o swoich prze\u017cyciach, kt\u00f3re nawet Hamza s\u0142yszy po raz pierwszy:<\/p>\n<blockquote><p><em>\u00a0<\/em>\u201ena pierwszym obrazku rozebrany do naga ludzik w opasce na oczach ma skr\u0119powane r\u0119ce i nogi. Nie jestem pewien, czy dobrze interpretuj\u0119 lekko ko\u015blawy rysunek. Widz\u0105c moje zak\u0142opotanie, Abdelhay przekr\u0119ca w moich r\u0119kach kartk\u0119, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce patrzy\u0142em do g\u00f3ry nogami. Teraz ludzik wisi powieszony u sufitu za nogi. Dynda tak godzinami, a\u017c kt\u00f3ry\u015b ze znudzonych oprawc\u00f3w zdecyduje o zmianie. Wtedy rysowany d\u0142ugopisem ludzik zawisa w innej pozycji. Tym razem jak kurczak na ro\u017cnie. Bo to zreszt\u0105 troch\u0119 ro\u017cen w\u0142a\u015bnie jest. Wisz\u0105ca twarz\u0105 do pod\u0142ogi, wygi\u0119ta w \u0142uk posta\u0107 przywi\u0105zana jest za r\u0119ce i nogi do stalowej belki. Obok niej stoi pan w policyjnej czapce z daszkiem. W r\u0119ku ma pa\u0142k\u0119 i zapalniczk\u0119. Zreszt\u0105 nie trzeba wcale przypala\u0107 ogniem, wystarczy samo wiszenie, od kt\u00f3rego kr\u0119gos\u0142up chce p\u0119kn\u0105\u0107. Zw\u0142aszcza gdy r\u0119ce s\u0105 coraz bli\u017cej n\u00f3g, a na plecach k\u0142ad\u0105 ci kolejne ceg\u0142y. Repertuar funkcjonariuszy PCCMI jest bogaty, a ich fantazja nie zna granic. Na kolejnej ilustracji ludzik ju\u017c nie wisi. Tym razem siedzi nago, po turecku, na pod\u0142odze. Nad nim stoi dw\u00f3ch pan\u00f3w, w chwili obecnej wy\u0142\u0105cznych dyspozytor\u00f3w jego \u017cycia. Jeden ze stoj\u0105cych pan\u00f3w wylewa na siedz\u0105cego wiaderko czego\u015b. To szczyny, \u015bwie\u017co skomponowana mieszanka, na kt\u00f3r\u0105 zrzucili si\u0119 wszyscy uczestnicy zabawy pr\u00f3cz rzecz jasna siedz\u0105cego. Moje zainteresowanie wzbudzaj\u0105 du\u017ce, wysokie buty, jakby kalosze, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 funkcjonariusze tajnej policji. Wszystko nabiera sensu, gdy Abdelhay dorysowuje ka\u0142u\u017c\u0119 wody pod siedz\u0105cym, a w r\u0119ku jednego z oprawc\u00f3w kabel z piorunkiem\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<p>To jednak tylko cz\u0105stka tego, co si\u0119 tam dzieje, bo \u201egdyby chcia\u0142 to wszystko narysowa\u0107, mog\u0142oby zabrakn\u0105\u0107 kartek\u201d.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d wi\u0119zionych i torturowanych nie brakowa\u0142o te\u017c kobiet \u2013 mi\u0119dzy innymi Aminet Haidar, dzisiejszej ikony ruchu oporu, nazywanej \u201esaharyjskim Gandhim\u201d. Sp\u0119dzi\u0142a w wi\u0119zieniu cztery lata. Przez ca\u0142y ten czas wi\u0119ziona by\u0142a z opask\u0105 na oczach. Dzi\u015b jest symbolem saharyjskiej walki o wolno\u015b\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33614\" aria-describedby=\"caption-attachment-33614\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001\/\" rel=\"attachment wp-att-33614\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33614\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001-900x599.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-001.jpg 965w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33614\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>W oczekiwaniu na \u015bmier\u0107<\/strong><\/p>\n<p><em>Wszystkie ziarna piasku<\/em> to te\u017c reporta\u017c o \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w-wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy czekaj\u0105 na \u015bmier\u0107 kr\u00f3la. Gdy ten upragniony moment nadszed\u0142, nie wolno by\u0142o manifestowa\u0107 rado\u015bci, ale \u017caden Saharyjczyk nie zaprzeczy, \u017ce poczu\u0142 ulg\u0119. Niestety to uczucie nie trwa\u0142o zbyt d\u0142ugo \u2013 kr\u00f3l Hassan II mia\u0142 syna. W\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 Mohammed VI \u2013 potomek dynastii Alawit\u00f3w, pochodz\u0105cej z Janbu an-Nachil, rodziny wywodz\u0105cej si\u0119 w linii prostej od Mahometa, Proroka Islamu. Mohammed VI nie by\u0142 wymarzonym nast\u0119pc\u0105 Hassana II. W jednym z wywiad\u00f3w Hassan II mia\u0142 powiedzie\u0107: \u201eNigdy bym sobie nie \u017cyczy\u0142, by ten kraj by\u0142 ofiar\u0105 pomy\u0142ki chromosom\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Nast\u0119puje moment, kiedy wszystkie opowie\u015bci o przes\u0142uchaniach i kontrolach policji zaczynaj\u0105 si\u0119 ziszcza\u0107. Nasz reporter wraz z towarzyszem zostaje \u201ezaproszony\u201d na pogadank\u0119. Podczas przes\u0142uchania Sabeli czytelnik czeka niecierpliwie na rozw\u00f3j wydarze\u0144. Gdy wie, jakie metody stosuj\u0105 i co jest zagro\u017ceniem, szykuje si\u0119 na najgorsze. Czas, by dziennikarz zacz\u0105\u0142 si\u0119 zachowywa\u0107 jak turysta \u2013 zabytki, kafejki i mecz Bayernu z Realem. Oszukanie wroga to te\u017c walka, bo nie ka\u017cdy walczy karabinem czy inn\u0105 broni\u0105. Najwi\u0119ksz\u0105 broni\u0105 uci\u015bnionych sta\u0142a si\u0119 kamera \u2013 \u201eskuteczniejsza ni\u017c transparenty, ni\u017c kamienie. W budynkach s\u0105siaduj\u0105cych z ulic\u0105 Smara ukryci s\u0105 cz\u0142onkowie tak zwanych grup medialnych, czyli ludzie odpowiadaj\u0105cy za filmowanie i fotografowanie zbrodni, jakich dopuszcza si\u0119 policja. Materia\u0142y te s\u0105 jeszcze tego samego wieczora wrzucane do internetu, na YouTube\u2019a, na Facebooka, rozsy\u0142ane do organizacji mi\u0119dzynarodowych\u201d.<\/p>\n<p>Tutejsza grupa medialna to Equipe Media. Kr\u0119ci, wrzuca i&#8230; czeka, a\u017c kto\u015b film obejrzy i przyjdzie z pomoc\u0105. Problem w tym, \u017ce film\u00f3w z Sahary Zachodniej nie ogl\u0105da zbyt wielu ludzi, bo, jak ju\u017c wspomnia\u0142am wcze\u015bniej, to zapomniana wojna zapomnianych ludzi, o zapomniane cele.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33624\" aria-describedby=\"caption-attachment-33624\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012\/\" rel=\"attachment wp-att-33624\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33624\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012-900x599.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-012.jpg 965w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33624\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Herbata \u0142\u0105czy ludzi<\/strong><\/p>\n<p>II cz\u0119\u015b\u0107 reporta\u017cu r\u00f3wnie\u017c rozpoczyna si\u0119 procesem picia herbaty, zaparzonej po raz kolejny. Tutaj wed\u0142ug Saharyjczyk\u00f3w, herbata \u201es\u0142odka jak mi\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Poznajemy Mohammeda Mouluda, kt\u00f3ry prowadzi sklep z pami\u0105tkami, kiedy\u015b fotografa na froncie i Hamida Abdullaha, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 Sabel\u0119 do swojego domu w obozie oraz Ainani \u2013 przewodnika Sabeli po Tifariti. Trzecia cz\u0119\u015b\u0107, nie inaczej ni\u017c dwie poprzednie, zaczyna si\u0119 piciem herbaty. Herbata staje si\u0119 tym razem \u201e\u0142agodna jak \u015bmier\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Sabela w\u0119druje po obozie i rozmawia z Saharyjczykami. W ich wspomnieniach niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 kobiety. To one wszystko zbudowa\u0142y, stworzy\u0142y nar\u00f3d dzi\u0119ki swojej sile, cierpliwo\u015bci i solidarno\u015bci. Gdy m\u0119\u017cczy\u017ani gin\u0119li w walce, one zapami\u0119tywa\u0142y ich waleczne czyny, by m\u00f3wi\u0107 o nich innym. Jak dobrze us\u0142ysze\u0107 dobre s\u0142owa o arabskiej kobiecie z ust arabskiego m\u0119\u017cczyzny.<\/p>\n<p>Obozy na terenie Algierii zosta\u0142y nazwane tak jak miasta, z kt\u00f3rych uciekali Saharyjczycy \u2013 \u201esetki kilometr\u00f3w od ojczystej ziemi, po\u015brodku algierskiej hamady, jest inny El Aai\u00fan, inna Smara, inna Dakhla, Ausert i Bojador\u201d. Jak podaje autor, w 1976 roku w obozach by\u0142o oko\u0142o 50 tysi\u0119cy uchod\u017ac\u00f3w, dzi\u015b ta liczba waha si\u0119 od 120 do 200 tysi\u0119cy. To pa\u0144stwo na uchod\u017astwie, kt\u00f3re posiada system obowi\u0105zkowego szkolnictwa, opieki zdrowotnej, administracj\u0119 lokaln\u0105, ministerstwa, rz\u0105d i prezydenta. To \u201eprojekcja wymarzonej i na razie nieosi\u0105galnej przysz\u0142o\u015bci\u201d. Mimo \u017ce to tylko namiastka wolno\u015bci, ka\u017cdy mieszkaniec obozu ma prawo do darmowej edukacji. Badacze twierdz\u0105, \u017ce Saharyjczycy \u017cyj\u0105cy na uchod\u017astwie s\u0105 najlepiej wykszta\u0142conym narodem afryka\u0144skim. Z kolei Maroka\u0144czycy w jednej trzeciej to analfabeci.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33622\" aria-describedby=\"caption-attachment-33622\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010\/\" rel=\"attachment wp-att-33622\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33622\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010-900x599.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-010.jpg 965w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33622\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong><em>Wszystkie ziarna piasku<\/em> jako przewodnik?<\/strong><\/p>\n<p>Sabela wspomina orwellowski <em>Rok 1984<\/em>. To nie przypadek. Futurystyczna powie\u015b\u0107 Brytyjczyka mog\u0142aby by\u0107 \u201es\u0142ownikiem\u201d do <em>Wszystkich ziaren piasku<\/em> \u2013 bo jak wiemy, dzi\u0119ki Bartkowi Sabeli, \u201eWielki Brat patrzy\u201d nawet na kontynencie afryka\u0144skim i \u201ewszystkie zwierz\u0119ta s\u0105 r\u00f3wne, ale niekt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wniejsze\u201d<em> \u2013 <\/em>te maroka\u0144skie, jak i te saharyjskie.<\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cka polskiego dziennikarza to nie tylko reporta\u017c, to te\u017c przewodnik \u2013 mamy wykaz skr\u00f3t\u00f3w, kt\u00f3rymi pos\u0142uguje si\u0119 autor i wyja\u015bnienia dot. kwestii j\u0119zykowych. Tak prosty zabieg, a tak bardzo u\u0142atwia zwyk\u0142emu czytelnikowi \u017cycie. To te\u017c przewodnik po tym, jak zachowywa\u0107 si\u0119 na tym terenie, by nie wzbudzi\u0107 podejrze\u0144, jak \u017cy\u0107 w\u015br\u00f3d Saharyjczyk\u00f3w udaj\u0105c turyst\u0119, a tak naprawd\u0119 zbiera\u0107 informacje.<\/p>\n<p>Do tego du\u017co szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u2013 wiemy np., \u017ce \u015bciany pokoju, w kt\u00f3rym mieszka Sabela s\u0105 koloru budyniu \u015bmietankowego. Tylko jaki kolor ma prawdziwy budy\u0144 \u015bmietankowy? \u017b\u00f3\u0142ty? Piaskowy? Jasnobe\u017cowy? Mimo \u017ce pok\u00f3j jest pusty (wyposa\u017cenie to totalne minimum), to autor za ka\u017cdym razem dostrzega co\u015b nowego, co\u015b, czego do tej pory nie zauwa\u017cy\u0142. Mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce im mniej rzeczy znajduje si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas, tym wi\u0119cej jeste\u015bmy w stanie dostrzec.<\/p>\n<figure id=\"attachment_33618\" aria-describedby=\"caption-attachment-33618\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006\/\" rel=\"attachment wp-att-33618\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-33618\" title=\" Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006-540x359.jpg\" alt=\"Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-sahara-zahodnia-006.jpg 899w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-33618\" class=\"wp-caption-text\">Sahara Zachodnia, fot. Bartek Sabela (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dok\u0142adnie wiemy te\u017c, gdzie znajdujemy si\u0119 w opowie\u015bci: El Aai\u00fan, Agadir, dolina rzeki Saguia el Hamra czy Gdeim Izik. Ciekawie uj\u0119ty jest czas, kt\u00f3ry biegnie w opowie\u015bciach inaczej \u2013 \u201eoficjalnie jest dziesi\u0105ta, strefa GMT, taka jak w Maroku. Ale jak nie masz nic do roboty, jak ja na przyk\u0142ad, to \u017cyjesz sobie w GMT+1, jak w Algierii albo Hiszpanii. (\u2026) My \u017cyjemy dniem dzisiejszym. Wy macie zegarki, my mamy czas. Co jutro, B\u00f3g jeden wie\u201d.<\/p>\n<p><em>Wszystkie ziarna piasku<\/em> to te\u017c kawa\u0142ek historii kolonializmu, pisany z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnego Polaka, kt\u00f3ry widzi skutki tego, z czasem nieop\u0142acalnego, procesu do dzi\u015b \u2013 \u201es\u0105 takie decyduj\u0105ce momenty w historii, kiedy patrz\u0105c z perspektywy lat, wydaje si\u0119, \u017ce niewiele brakowa\u0142o, by losy \u015bwiata, regionu czy kraju mog\u0142y si\u0119 potoczy\u0107 inaczej\u201d. Reporta\u017c mo\u017cna te\u017c \u015bmia\u0142o nazwa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o Saharze Zachodniej, ostatniej kolonii afryka\u0144skiej i najwi\u0119kszym wi\u0119zieniu \u015bwiata bez krat. Ponadto Maroko \u2013 pa\u0144stwo, kt\u00f3re w naszym kraju jest postrzegane jako ewentualny cel podr\u00f3\u017cy czy wycieczki, nagle staje si\u0119 gettem dla obcokrajowc\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce jedynymi, kt\u00f3rzy odwa\u017c\u0105 si\u0119 tam pojecha\u0107, s\u0105 w\u0142a\u015bnie znienawidzeni tam dziennikarze i aktywi\u015bci.<\/p>\n<p>Recenzja ksi\u0105\u017cki pisana w obliczu paryskich wydarze\u0144, daje zupe\u0142nie inne spojrzenie na obc\u0105 kultur\u0119. Z jednej strony kolonie, kt\u00f3re musia\u0142y wyzwoli\u0107 si\u0119 spod francuskiego czy hiszpa\u0144skiego ucisku, a z drugiej \u2013 aktualne wydarzenia \u201eponownego wyzwalania si\u0119\u201d z rzekomego, chrze\u015bcija\u0144skiego panowania. Granica tolerancji innej kultury znacznie si\u0119 zaw\u0119\u017ca.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><em>Wszystkie ziarna piasku<\/em> to te\u017c kawa\u0142ek historii kolonializmu, pisany z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnego Polaka, kt\u00f3ry widzi skutki tego, z czasem nieop\u0142acalnego, procesu do dzi\u015b \u2013 \u201es\u0105 takie decyduj\u0105ce momenty w historii, kiedy patrz\u0105c z perspektywy lat, wydaje si\u0119, \u017ce niewiele brakowa\u0142o, by losy \u015bwiata, regionu czy kraju mog\u0142y si\u0119 potoczy\u0107 inaczej\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":602,"featured_media":33595,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[4420,4421,4242,484],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4241],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bartek Sabela: Pustynia to wolno\u015b\u0107<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bartek Sabela i jego druga ksi\u0105\u017cka, &quot;Wszystkie ziarna piasku&quot;, w artykule Klaudii D\u0105browskiej.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku.jpg\",\"width\":768,\"height\":1233,\"caption\":\"Bartek Sabela, \u201eWszystkie ziarna piasku\u201d, Wyd. Czarne, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\",\"name\":\"Bartek Sabela: Pustynia to wolno\u015b\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-12-10T09:10:04+00:00\",\"dateModified\":\"2015-12-10T11:55:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b2c7060386423443d42098ae9a944f42\"},\"description\":\"Bartek Sabela i jego druga ksi\u0105\u017cka, \\\"Wszystkie ziarna piasku\\\", w artykule Klaudii D\u0105browskiej.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pustynia to wolno\u015b\u0107\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b2c7060386423443d42098ae9a944f42\",\"name\":\"Klaudia D\u0105browska\",\"description\":\"KLAUDIA D\u0104BROWSKA \u2013 filolo\u017cka, wkr\u00f3tce ekonomistka. Czyta, by pisa\u0107. Mi\u0142o\u015bniczka Murakamiego i mistrza Larssona. Podziwia sztuk\u0119 Kandinskiego i muzyk\u0119 Mozarta.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/klaudia-dabrowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bartek Sabela: Pustynia to wolno\u015b\u0107","description":"Bartek Sabela i jego druga ksi\u0105\u017cka, \"Wszystkie ziarna piasku\", w artykule Klaudii D\u0105browskiej.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/bartek-sabela-wszystkie-ziarna-piasku.jpg","width":768,"height":1233,"caption":"Bartek Sabela, \u201eWszystkie ziarna piasku\u201d, Wyd. Czarne, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc","name":"Bartek Sabela: Pustynia to wolno\u015b\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#primaryimage"},"datePublished":"2015-12-10T09:10:04+00:00","dateModified":"2015-12-10T11:55:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b2c7060386423443d42098ae9a944f42"},"description":"Bartek Sabela i jego druga ksi\u0105\u017cka, \"Wszystkie ziarna piasku\", w artykule Klaudii D\u0105browskiej.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/klaudia-dabrowska-pustynia-to-wolnosc#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pustynia to wolno\u015b\u0107"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/b2c7060386423443d42098ae9a944f42","name":"Klaudia D\u0105browska","description":"KLAUDIA D\u0104BROWSKA \u2013 filolo\u017cka, wkr\u00f3tce ekonomistka. Czyta, by pisa\u0107. Mi\u0142o\u015bniczka Murakamiego i mistrza Larssona. Podziwia sztuk\u0119 Kandinskiego i muzyk\u0119 Mozarta.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/klaudia-dabrowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33593"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/602"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33593\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33595"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33593"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=33593"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=33593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}