{"id":33892,"date":"2015-12-27T00:00:07","date_gmt":"2015-12-26T23:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=33892"},"modified":"2020-09-01T13:03:28","modified_gmt":"2020-09-01T12:03:28","slug":"barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany","title":{"rendered":"Kochamy ju\u017c tylko seriale"},"content":{"rendered":"

Je\u015bli mityczna kinofilia istnieje naprawd\u0119, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przybiera form\u0119 ogl\u0105dania seriali. Dzi\u015b to w\u0142a\u015bnie produkcje telewizyjne s\u0105 na ustach i w sercach widz\u00f3w. Serial wyznacza nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spycha kino na jej peryferia. Jest te\u017c znacznie bardziej przyst\u0119pny od filmu spod znaku tradycyjnej kinofilii zabunkrowanej w festiwalowym snobizmie.<\/p>\n

\"\u201eHannibal\u201d,<\/a>
\u201eHannibal\u201d, 2013-2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n

Wszystko to trwa mniej wi\u0119cej od dekady. Cho\u0107 pierwszy odcinek Rodziny Soprano<\/em> (HBO, 1999\u20132007), pionierskiego serialu \u201enowej generacji\u201d, zosta\u0142 wyemitowany u schy\u0142ku XX wieku, musia\u0142o up\u0142yn\u0105\u0107 jeszcze troch\u0119 czasu, nim przestali\u015bmy si\u0119 wstydzi\u0107, \u017ce ogl\u0105damy telewizj\u0119. Wyra\u017ana zmiana w jako\u015bci serialu rezonowa\u0142a przede wszystkim na rytua\u0142 jego odbioru \u2013 wyczekiwanie na kolejny odcinek oraz jego szerokie komentowanie. Od kilkunastu lat seriale nie spe\u0142niaj\u0105 jedynie czysto \u201etelenowelowych\u201d potrzeb kompensacyjnych i emocjonalnych. Zacz\u0119\u0142y wychodzi\u0107 naprzeciw oczekiwaniom poznawczym i artystycznym, kojarzonym wcze\u015bniej z \u2013 jak nazywaj\u0105 to stetryczali estetycy \u2013 \u201esztuk\u0105 wysok\u0105\u201d.<\/p>\n

Telewizja jako\u015bciowa, seriale nowej generacji, neoseriale, post-soap<\/em> \u2013 to tylko niekt\u00f3re z termin\u00f3w wskazuj\u0105cych na \u201eawans\u201d narracji telewizyjnych. Mad Men<\/em> (AMC, 2007\u20132015), Prawo ulicy<\/em> (HBO, 2002\u20132008), House of Cards<\/em> (Netflix, 2013\u2013), Homeland<\/em> (Showtime, 2011\u2013), Breaking Bad<\/em> (AMC, 2008\u20132013), Gra o tron<\/em> (HBO, 2011\u2013) stanowi\u0105 zaledwie cz\u0119\u015b\u0107 tytu\u0142\u00f3w uchodz\u0105cych za wsp\u00f3\u0142czesny kanon oraz must see<\/em> ka\u017cdego szanuj\u0105cego si\u0119 widza. Seriale nie s\u0105 przy tym tak podatne na szufladkowanie i kategoryzacj\u0119 jak wsp\u00f3\u0142czesne kino. Podczas gdy \u0142atwo etykietowa\u0107 dany film jako blockbuster<\/em>, kino gatunkowe, mainstream czy art-house<\/em>, przedsi\u0119wzi\u0119cia serialowe silniej opieraj\u0105 si\u0119 przypisaniu do artystycznych rejestr\u00f3w. Co wi\u0119cej, w telewizyjnej ram\u00f3wce p\u0142yn\u0105 wraz ze strumieniem program\u00f3w o zupe\u0142nie innych funkcjach i celach poznawczo-rozrywkowych. Niemniej, bior\u0105c pod uwag\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 kultury masowej, nadal mo\u017cna kocha\u0107 seriale, zachowuj\u0105c elitarystyczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 od antenowej pulpy. Spektrum mo\u017cliwo\u015bci ich ogl\u0105dania zak\u0142ada zar\u00f3wno legalne, jak i alternatywne sposoby pozyskiwania konkretnych tytu\u0142\u00f3w. Inaczej m\u00f3wi\u0105c \u2013 intermedialne otoczenie telewizji sprawia, \u017ce ogl\u0105daj\u0105c serial, mo\u017cemy zapomnie\u0107 o jej tradycyjnym istnieniu.<\/p>\n

Widzieli\u015bmy z\u0142oty wiek<\/strong><\/p>\n

Serial telewizyjny jest nader sprytny. Od kilkunastu lat eksperymentuje cz\u0119\u015bciej i rozwija si\u0119 dynamiczniej ni\u017c kino, paradoksalnie osi\u0105gaj\u0105c to poprzez kopiowanie jego konwencji. Antybohater, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 narracyjna, gra z poprawno\u015bci\u0105 polityczn\u0105, seks i przemoc \u2013 oto najatrakcyjniejsze aspekty neoserialu, kt\u00f3re ma\u0142y ekran powtarza za swym starszym bratem. Dlaczego wi\u0119c tak si\u0119 nim ekscytujemy, skoro wszystko ju\u017c by\u0142o? Sk\u0105d bierze si\u0119 niezaprzeczalna popularno\u015b\u0107 serialu, kt\u00f3ry jeszcze 15 lat temu zwyk\u0142 uchodzi\u0107 za niezobowi\u0105zuj\u0105c\u0105 rozrywk\u0119? Od ponad dekady obserwujemy zar\u00f3wno jako\u015bciow\u0105, jak i ilo\u015bciow\u0105 zmian\u0119. Powstaje coraz wi\u0119cej interesuj\u0105cych tytu\u0142\u00f3w, za kt\u00f3rymi trudno nad\u0105\u017cy\u0107, mimo \u017ce bezsprzecznie na to zas\u0142uguj\u0105. Ka\u017cda ameryka\u0144ska stacja pragnie mie\u0107 swoj\u0105 flagow\u0105 ambitn\u0105 produkcj\u0119 na miar\u0119 Mad Men<\/em> czy House of Cards<\/em>, kt\u00f3ra, nawet je\u015bli nie pobije rekordu ogl\u0105dalno\u015bci, b\u0119dzie szeroko komentowana w mediach i bran\u017cy.<\/p>\n

Nowa jako\u015b\u0107 serialu rodzi\u0142a si\u0119 na naszych oczach. Najwyra\u017aniej dostrzega to chyba pokolenie urodzone w latach 80. Jeszcze niedawno wmawiano nam bowiem, \u017ce literatura, muzyka popularna, teatr i przede wszystkim film okres \u015bwietno\u015bci maj\u0105 ju\u017c dawno za sob\u0105. Zostali\u015bmy otoczeni kultem modernizmu, zdano nas na \u201esztuk\u0119 wyczerpania\u201d, nieustanne powt\u00f3rzenia i postmodernistyczne zapo\u017cyczenia. My\u015bl\u0105c o Prawdziwej Kulturze, zawsze spogl\u0105dali\u015bmy wstecz. Panaceum na t\u0119 nostalgi\u0119 okaza\u0142a si\u0119 telewizja, kt\u00f3ra ods\u0142oni\u0142a nowe oblicze. Doceni\u0142a poznawcze ambicje widz\u00f3w, jednocze\u015bnie pozostaj\u0105c przyst\u0119pn\u0105 i komunikatywn\u0105. Serial wskrzesi\u0142 nasz\u0105 wiar\u0119 w nowo\u015b\u0107 i oryginalno\u015b\u0107. Pokaza\u0142, \u017ce nie \u017cyjemy jeszcze na ziemi ja\u0142owej. Co wi\u0119cej, uzmys\u0142owi\u0142, \u017ce kultura masowa mo\u017ce dysponowa\u0107 ofert\u0105 o wiele ciekawsz\u0105 ni\u017c sztuka z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki. Nowy, intensywniejszy i bardziej autentyczny wymiar zaanga\u017cowania w odbi\u00f3r seriali by\u0142 wynikiem tego, \u017ce czuli\u015bmy si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wa\u017cnych i wyra\u017anych zmian zachodz\u0105cych w pejza\u017cu kulturalnym pocz\u0105tku XXI wieku. Ogl\u0105danie seriali jest dla nas kulturalnym prze\u017cyciem pokoleniowym.<\/p>\n

Wielko\u015b\u0107 uzale\u017cnia<\/strong><\/p>\n

Brett Martin, autor ksi\u0105\u017cki o showrunnerach Difficult Men: Behind the Scenes of a Creative Revolution<\/em>, por\u00f3wnuje nawet obecny skok jako\u015bciowy seriali z wielkimi prze\u0142omami w najnowszej historii kultury ameryka\u0144skiej: \u201eDwunasto- lub trzynastoodcinkowy serial dramatyczny o otwartym zako\u0144czeniu wykszta\u0142ci\u0142 w\u0142asn\u0105, wyra\u017an\u0105 form\u0119 artystyczn\u0105. Co wi\u0119cej, sta\u0142 si\u0119 sygnatur\u0105 ameryka\u0144skiej sztuki pierwszej dekady XXI wieku, ekwiwalentem film\u00f3w Scorsesego, Altmana i Coppoli z lat 70. oraz powie\u015bci Updike\u2019a, Rotha i Mailera z lat 60.\u201d (s. 11). \u201e\u0179r\u00f3d\u0142owa\u201d kinofilia nie bez przyczyny narodzi\u0142a si\u0119 w latach 60. To wtedy kino sta\u0142o si\u0119 Kinem, m.in. dzi\u0119ki u\u017cyciu wysublimowanej estetyki i poruszaniu wa\u017cnych temat\u00f3w. Z dok\u0142adnie tych samych powod\u00f3w kult serialu przypada na ostatnie kilka lat. W tempie, w kt\u00f3rym kiedy\u015b biegli bohaterowie ikonicznej sceny filmu Jules i Jim<\/em> (1962) Fran\u00e7ois Truffauta, wsp\u00f3\u0142cze\u015bni serialofile \u015bpiesz\u0105 z pracy, by zobaczy\u0107 kolejny odcinek.<\/p>\n

Na ten nag\u0142y przyp\u0142yw szcz\u0119\u015bcia nie mogli\u015bmy zareagowa\u0107 z umiarem. Seriale ch\u0142oniemy \u0142apczywie i bez przebaczenia. Grzegorz Wysocki nazwa\u0142 ten stan \u201echroniczn\u0105 serialoz\u0105\u201d, kt\u00f3ra \u201ezatacza coraz szersze kr\u0119gi, nie spos\u00f3b przed ni\u0105 uciec i bezpiecznie si\u0119 ukry\u0107, infekuje i zniewala nawet najbardziej do tej pory o(d)pornych\u201d (\u201eDwutygodnik\u201d 2011, nr 60). Celnie komentuje to r\u00f3wnie\u017c rysunek Marka Raczkowskiego, na kt\u00f3rym pracuj\u0105cy m\u0119\u017cczyzna m\u00f3wi do telefonu: \u201eNie, na pi\u0105tek nie dam rady. Mam nowe odcinki Lost\u00f3w<\/em>, Prison Break<\/em> i niedoko\u0144czonego Dextera<\/em>. Jestem udupiony na tydzie\u0144\u201d. Serialofilia jest wi\u0119c mi\u0142o\u015bci\u0105 patologiczn\u0105, przypominaj\u0105c\u0105 raczej na\u0142\u00f3g lub syndrom sztokholmski.<\/p>\n

<\/p>\n

O wy\u017cszo\u015bci serialu nad filmem<\/strong><\/p>\n

Dlaczego nagle najwierniejsi fani kina zacz\u0119li przechodzi\u0107 na stron\u0119 serialu? Wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie produkcje telewizyjne lepiej odpowiadaj\u0105 na potrzeb\u0119 \u201erealizmu\u201d. Podczas gdy wsp\u00f3\u0142czesne hity box office\u2019u testuj\u0105 wszechmoc efekt\u00f3w specjalnych i zapraszaj\u0105 nas do coraz to nowszych, technologicznie wykreowanych \u015bwiat\u00f3w, seriale ch\u0119tniej symuluj\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej \u017cyjemy. Niemal natychmiastowo (a nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 miesi\u0105ce dziel\u0105ce powstanie scenariusza od emisji sezonu) reaguj\u0105 na bie\u017c\u0105ce kontrowersje. Tegoroczny sezon Homeland<\/em> porusza problem wojny w Syrii i migracji uchod\u017ac\u00f3w, \u017bona idealna<\/em> (CBS, 2009\u2013) <\/em>odnosi\u0142a si\u0119 do kwestii monopolizacji us\u0142ug przez Google, z kolei House of Cards<\/em> sugerowa\u0142 spraw\u0119 Edwarda Snowdena, a jednym z najwa\u017cniejszych bohater\u00f3w trzeciego sezonu uczyni\u0142 W\u0142adimira Putina. Kino, szczeg\u00f3lnie to g\u0142\u00f3wnonurtowe, wydaje si\u0119 przy tym zachowawcze i eskapistyczne.<\/p>\n

Czego wi\u0119c szukamy w serialach? Na pewno nie wizualnego rozmachu i spektakularno\u015bci. Zas\u0142on\u0119 na marniutkie efekty specjalne, np. smoki w Grze o tron<\/em>, kt\u00f3re s\u0105 tylko troch\u0119 lepsze od swych kuzyn\u00f3w z nies\u0142awnej adaptacji Wied\u017amina<\/em> (2001, M. Brodzki). Si\u0142a serialu tkwi w jego potencjale narracyjnym. Serial, realizowany zazwyczaj kilka lat i zawieraj\u0105cy po kilkana\u015bcie godzin emisji, jest rozleg\u0142\u0105 opowie\u015bci\u0105 zdoln\u0105 zar\u00f3wno do poszerzania granic w\u0142asnego \u015bwiata przedstawionego, jak i rozci\u0105gania fabu\u0142y w czasie. Mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na niespotykany wcze\u015bniej w kinie rozmach opowie\u015bci, kt\u00f3ra staje si\u0119 no\u015bnikiem wielorakich temat\u00f3w i problem\u00f3w. \u017baden film nie powiedzia\u0142 nam o Ameryce tyle, ile ideologicznie wieloznaczni Mad Men<\/em>. Wraz z up\u0142ywem kolejnych serialowych sezon\u00f3w nie tylko \u015bledzimy post\u0119puj\u0105c\u0105 fabu\u0142\u0119, lecz tak\u017ce liczymy w\u0142asny czas po\u015bwi\u0119cony na zaanga\u017cowanie w odcinkow\u0105 opowie\u015b\u0107.<\/p>\n

Razem na zawsze<\/strong><\/p>\n

Opowie\u015b\u0107 ta musi by\u0107 jednocze\u015bnie powtarzalna i zmienna. Powtarzalna na tyle, by widzowie ulubionego tytu\u0142u znale\u017ali w nim charakterystyczne i swoiste elementy \u2013 co odcinek i co sezon. Zmienna, by przy rozpoznawalno\u015bci poetyki lub tematu odznacza\u0107 si\u0119 atrakcyjn\u0105 dynamik\u0105 i nieustannie podsyca\u0107 zainteresowanie. Z regu\u0142y osi\u0105ga si\u0119 to dzi\u0119ki budowaniu postaci. G\u0142\u00f3wny bohater, kojarzony cz\u0119sto z brawurowym wyst\u0119pem nieznanego wcze\u015bniej aktora, rozwija si\u0119 na naszych oczach i \u2013 jak chc\u0105 tw\u00f3rcy telewizji \u2013 na dobre rozgaszcza w naszym salonie. Czy mamy \u201ekinow\u0105\u201d konkurencj\u0119 dla Dona Drapera (Jon Hamm), Franka Underwooda (Kevin Spacey), doktora House\u2019a (Hugh Laurie), Jona Snowa (Kit Harington)? Dzi\u015b ikonami popkultury s\u0105 bohaterowie serialowi: wielowymiarowi, nieprzewidywalni, skomplikowani, moralnie ambiwalentni, uwik\u0142ani w meandry fabularnych zale\u017cno\u015bci. Od lat kino nie wyda\u0142o postaci, kt\u00f3ra porusza\u0142aby masow\u0105 wyobra\u017anie w stopniu por\u00f3wnywalnym do wy\u017cej wymienionych.<\/p>\n

Serial wydaje si\u0119 dzi\u015b zdecydowanie bardziej immersyjny ni\u017c kino, mimo \u017ce to w\u0142a\u015bnie X muza jest ogl\u0105dana w bardziej sprzyjaj\u0105cych temu warunkach. Snuj\u0105c romantyczny mit o kinofilii lat 60., nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 jej celebry \u2013 warunk\u00f3w \u201ejaskini Platona\u201d oraz elitarnego klubu zrzeszaj\u0105cego intelektualnie odwa\u017cnych widz\u00f3w. Tu nic nie przerywa\u0142o seansu, a samo kino nadawa\u0142o status wyj\u0105tkowo\u015bci. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni serialoholicy w niczym nie przypominaj\u0105 nowofalowych pary\u017can. Seriale ogl\u0105damy w domu, nierzadko w \u015bwietle dziennym, rozpraszani przek\u0105sk\u0105, nag\u0142ym telefonem lub uzupe\u0142nieniem lampki wina. Powszednio\u015b\u0107 serialowej konsumpcji bynajmniej nie jest jej wad\u0105. Tworzy inny rodzaj wsp\u00f3lnotowo\u015bci. To ju\u017c nie szeroka widownia, lecz intymne grono wsp\u00f3\u0142lokator\u00f3w lub partner\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bledzenie los\u00f3w bohater\u00f3w traktuj\u0105 jako rytua\u0142 codzienno\u015bci. Co wi\u0119cej \u2013 w przeciwie\u0144stwie do \u201ezwartego\u201d i d\u0142u\u017cszego filmu \u2013 pozwala na interakcj\u0119 grupy ogl\u0105daj\u0105cych: komentarze, wyja\u015bnienia i interpretacje w trakcie emisji lub w przerwie na reklam\u0119. Serial jest wi\u0119c bardziej przyst\u0119pny tak\u017ce w tym sensie \u2013 pozwala \u0142atwiej si\u0119 ogl\u0105da\u0107.<\/p>\n

Dowody mi\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n

Dwa lata temu nadrabia\u0142am hurtowo trzy sezony serialu Homeland<\/em>. Obliczy\u0142am w\u00f3wczas, \u017ce z przerwami na podstawow\u0105 higien\u0119 i nieskomplikowane posi\u0142ki powinno mi to zaj\u0105\u0107 sze\u015b\u0107 dni. Pech chcia\u0142, \u017ce w mi\u0119dzyczasie zosta\u0142am zaproszona na imprez\u0119 urodzinow\u0105. Wywi\u0105zuj\u0105c si\u0119 z towarzyskiego obowi\u0105zku, postanowi\u0142am wyj\u015b\u0107 z niej wcze\u015bniej, by doko\u0144czy\u0107 ogl\u0105danie sezonu. Zapytana o pow\u00f3d wcze\u015bniejszej ewakuacji odpar\u0142am szczerze: \u201eChc\u0119 dzi\u015b jeszcze zobaczy\u0107 dwa odcinki Homeland<\/em>\u201d. By\u0142am przekonana, \u017ce spotka mnie wzgarda i niedowierzanie. Us\u0142ysza\u0142am jednak: \u201eJasne. To znakomity serial\u201d.<\/p>\n

Premiera drugiego sezonu House of Cards<\/em> odby\u0142a si\u0119 w walentynki. Sp\u0119dzenie tego dnia z Netflixem wydaje si\u0119 bardziej ekscytuj\u0105ce ni\u017c standardowy randkowy rytua\u0142. I jest wyrazem prawdziwszej mi\u0142o\u015bci. Mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra zdaje si\u0119 odwzajemniona. Fandom seriali ro\u015bci sobie bowiem prawo do wp\u0142ywania na fabu\u0142\u0119. Rzesze fan\u00f3w pozostawiaj\u0105 w Internecie r\u00f3\u017cnego rodzaju \u015blady swojego zaanga\u017cowania: fanfiction, fanart, fanvideo. Te ostatnie bardzo cz\u0119sto sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z sekwencji serialu przemontowanych tak, by \u201estworzy\u0107\u201d mi\u0142osn\u0105 relacj\u0119 mi\u0119dzy bohaterami, kt\u00f3rych w oryginalnej wersji serialu \u0142\u0105cz\u0105 jedynie platoniczne stosunki. Na portalu YouTube roi si\u0119 od tego typu mashup\u00f3w<\/em> konkretyzuj\u0105cych \u201ealternatywny\u201d serial zrealizowany przez wyobra\u017ani\u0119 nadaktywnych widz\u00f3w. Jak g\u0142osi legenda, nastroje widowni badane s\u0105 przez producent\u00f3w m.in. w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki \u015bledzeniu tej oddolnej tw\u00f3rczo\u015bci. Czy wierni fani zostaj\u0105 zaproszeni do dialogu z producentami i zyskuj\u0105 przywilej negocjacji serialowej historii? Cho\u0107 ich sprawczo\u015b\u0107 jest du\u017co bardziej ograniczona, ni\u017c chcieliby sami zainteresowani, telewizja wydaje si\u0119 s\u0142ucha\u0107 swoich odbiorc\u00f3w \u2013 feedback otrzyma\u0142y fandomy m.in. Sherlocka<\/em> (BBC, 2010-) i Nie z tego \u015bwiata<\/em> (The WB, The CW 2005; M. Tyma\u0144ska, Wp\u0142yw realny czy wyobra\u017cony?…<\/em> [w:] Seriale w konte\u015bcie kulturowym<\/em>, red. A. Krawczyk-\u0141askarzewska, A. Naruszewicz-Duchli\u0144ska, P. Przytu\u0142a, Olsztyn 2014). .<\/p>\n

Nowy, intensywniejszy rodzaj zaanga\u017cowania widoczny jest nie tylko w\u015br\u00f3d fan\u00f3w, lecz tak\u017ce w grupie widz\u00f3w \u201ezinstytucjonalizowanych\u201d \u2013 dziennikarzy, krytyk\u00f3w i naukowc\u00f3w. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce o serialach pisze si\u0119 w spos\u00f3b zdecydowanie bardziej osobisty ni\u017c o filmach. Nawet publikacje naukowe z zakresu \u201eserialoznawstwa\u201d charakteryzuj\u0105 si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 swad\u0105 i zdecydowanym zbli\u017ceniem badacza do analizowanego przedmiotu. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem jest organizowana na szerok\u0105 skal\u0119 konferencja naukowa o serialach na Uniwersytecie Warmi\u0144sko-Mazurskim. Niemal z ka\u017cdego referatu mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, jaki jest ulubiony serial prelegenta i dlaczego na takie miano zas\u0142uguje. Mi\u0142o\u015b\u0107 sprawia, \u017ce tracimy dystans. Tak\u017ce ten badawczy.<\/p>\n

<\/p>\n

Dzie\u0144 serialowy \u015bwi\u0119ci\u0107<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 stwierdzenie, \u017ce seriale zapewniaj\u0105 nam poczucie to\u017csamo\u015bciowej ci\u0105g\u0142o\u015bci zakrawa na nadu\u017cycie, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce proponuj\u0105 one nowy podzia\u0142 czasu. W ze\u015bwiecczonym \u015bwiecie rok ko\u015bcielny zosta\u0142 wyparty przez sezon produkcji telewizyjnej. Tak jak kiedy\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 przejmowa\u0142 poga\u0144skie celebracje, tak dzi\u015b rytm telewizyjnej produkcji \u017cywi si\u0119 szcz\u0105tkami \u015bwi\u0105t religijnych \u2013 przygotowuje specjalne odcinki na Bo\u017ce Narodzenie lub \u015awi\u0119to Dzi\u0119kczynienia. G\u0142\u00f3wn\u0105 jednostk\u0105 czasu jest sezon, czyli \u201erok telewizyjny\u201d \u2013 zaczynaj\u0105cy si\u0119 w Stanach Zjednoczonych wczesn\u0105 jesieni\u0105 i ko\u0144cz\u0105cy wiosn\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 seriali nowej generacji (rozpisanych na 12\u201313 lub 6 odcink\u00f3w) nie wype\u0142nia jednak tego cyklu. Nie zmienia to faktu, \u017ce poszczeg\u00f3lne tytu\u0142y maj\u0105 swoje premiery w konkretnych okresach: luty to czas House of Cards<\/em>, wiosna nale\u017cy do Gry o tron<\/em>, a Fargo<\/em> (FX, 2014\u2013) i Homeland<\/em> przypisane s\u0105 do jesieni. Ka\u017cdy serialofil ma w pami\u0119ci roczn\u0105 ram\u00f3wk\u0119 tytu\u0142\u00f3w, kt\u00f3rym pozostaje wierny. Mniejsz\u0105 jednostk\u0105 czasu jest zazwyczaj tydzie\u0144, kt\u00f3ry dzieli kolejne odcinki w ram\u00f3wce (a co za tym idzie \u2013 w Internecie). Przy coraz mniej widocznym podziale na dni robocze i wolne, prac\u0119 rano i odpoczynek po po\u0142udniu (kt\u00f3\u017c zatrudniony na umow\u0119 o dzie\u0142o jeszcze tak funkcjonuje?) to w\u0142a\u015bnie premiery kolejnych odcink\u00f3w s\u0105 sta\u0142ymi punktami w tygodniowym rytmie. Zdrad\u017a mi, jaki serial dzi\u015b ogl\u0105dasz, a powiem ci, jaki mamy dzie\u0144.<\/p>\n

Tym sposobem seriale na powr\u00f3t wt\u0142aczaj\u0105 nas w tryb mitycznej cykliczno\u015bci. Co tydzie\u0144 i co rok prze\u017cywamy \u201ema\u0142y powr\u00f3t\u201d ulubionych historii. Ich repetycja aran\u017cuje rytua\u0142y naszej codzienno\u015bci. Umberto Eco nazwa\u0142 to \u201eczasem serii\u201d, pisz\u0105c, \u017ce \u201emamy tu do czynienia ze szczeg\u00f3lnym wyczuleniem widza na czas (\u2026) dzie\u0142o wypowiada up\u0142yw czasu i (\u2026) daje odczu\u0107, \u017ce rozwija si\u0119 w czasie\u201d (Po drugiej stronie lustra i inne eseje<\/em>, Warszawa 2012, s. 165, 166). Niekt\u00f3rzy traktuj\u0105 serial jako nagrod\u0119 za produktywny dzie\u0144. Jeszcze inni wstaj\u0105 godzin\u0119 wcze\u015bniej, by rozkoszowa\u0107 si\u0119 nim przed prac\u0105. Znam te\u017c przypadki, gdy widzowie czekaj\u0105 na koniec sezonu, by zobaczy\u0107 wszystkie odcinki naraz, w nieprzerwanym ci\u0105gu.<\/p>\n

Mimo powy\u017cszej powtarzalno\u015bci ka\u017cdy serial ma r\u00f3wnie\u017c aspekt teleologiczny. Jego narracja skrojona jest tak, by sko\u0144czy\u0107 si\u0119 nie tylko w danym sezonie, ale i \u2013 w dalszej przysz\u0142o\u015bci \u2013 na zawsze. Czas serialu jest zintegrowany z naszym czasem. Wykracza poza ramy konsumpcji zamkni\u0119tego dzie\u0142a. Ile sezon\u00f3w b\u0119dzie jeszcze mia\u0142 m\u00f3j ukochany serial? Jak d\u0142ugo potrwa ekranowe \u017cycie ulubionego bohatera? Co b\u0119d\u0119 ogl\u0105da\u0107, gdy serial si\u0119 sko\u0144czy? Serialowa temporalno\u015b\u0107 kieruje si\u0119 ku przysz\u0142o\u015bci niepewnej i otwartej. Przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3rej kolejne etapy dryfuj\u0105 z pr\u0105dem naszej codzienno\u015bci.<\/p>\n

Korsarze ma\u0142ych narracji<\/strong><\/p>\n

Zajmuj\u0105c si\u0119 recepcj\u0105 serialu, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce inaczej odbiera go Amerykanin, a inaczej Polak. Widzowie ze Stan\u00f3w Zjednoczonych maj\u0105 (i wykorzystuj\u0105) szans\u0119 ogl\u0105dania serialu w jego \u015brodowisku naturalnym \u2013 ram\u00f3wce. Ameryka\u0144ski serial wpleciony jest w telewizj\u0119 nie tylko ze wzgl\u0119du na form\u0119 emisji, lecz tak\u017ce intertekstualn\u0105 sie\u0107 odniesie\u0144. Cz\u0119sto mo\u017cemy tu zaobserwowa\u0107 nawi\u0105zania do innych seriali lub program\u00f3w. Ta telewizyjna samozwrotno\u015b\u0107 mo\u017ce przypomina\u0107 rodzaj \u201erekurencji\u201d. Dla przyk\u0142adu \u2013 bohaterka Czystej krwi<\/em> (HBO, 2008\u20132014) ogl\u0105da Teori\u0119 wielkiego podrywu<\/em> (CBS, 2007\u2013), kt\u00f3rej to bohaterowie z zapartym tchem \u015bledz\u0105 Gr\u0119 o tron<\/em>. Wydaje si\u0119, \u017ce dla Amerykan\u00f3w telewizja to anga\u017cuj\u0105ce uniwersum, kt\u00f3re wytwarza integruj\u0105ce je autocytaty r\u00f3\u017cnego rodzaju: ludyczne, ironiczne, reklamowe.<\/p>\n

Z tego strumienia nie b\u0119dzie niestety poi\u0142 si\u0119 polski widz (kontynuuj\u0105c t\u0119 j\u0119zykow\u0105 zabaw\u0119, mo\u017cna jednak powiedzie\u0107, \u017ce telewizyjny stream<\/em> zamieniamy na internetowy torrent<\/em>). Je\u015bli chcemy by\u0107 z serialami na bie\u017c\u0105co, jeste\u015bmy zdani na zupe\u0142nie inny tryb ogl\u0105dania \u2013 internetowy \u201edrugi obieg\u201d. Seriale ogl\u0105damy w zasadzie jak filmy i bynajmniej nie identyfikujemy ich z medium telewizyjnym. Szczeg\u00f3lnie te \u201enajbardziej jako\u015bciowe\u201d, kt\u00f3re kr\u0119cone dla p\u0142atnych kabl\u00f3wek nie maj\u0105 tradycyjnej struktury dramaturgicznej zale\u017cnej od przerw na reklam\u0119. Mo\u017ce dlatego \u0142atwiej jest nam przyzna\u0107 si\u0119 do \u201eserialozy\u201d, gdy\u017c nie kojarzy si\u0119 ona z w\u0105tpliwym statusem telewizji? Binge-watching<\/em>, czyli niepohamowane ogl\u0105danie ca\u0142ego serialu lub sezonu ci\u0105giem, r\u00f3wnie\u017c odcina serial od ram\u00f3wki. Sprawia, \u017ce ogl\u0105damy go w kompulsywnym ci\u0105gu jako gigametra\u017cowy film, po kt\u00f3rym jeste\u015bmy zdani na mimowolny roczny detoks.<\/p>\n

Niebezpieczne zwi\u0105zki<\/strong><\/p>\n

Ciekawie przedstawiaj\u0105 si\u0119 transfery na linii serial\u2013film, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o \u201edowarto\u015bciowanie\u201d pierwszego przez typowo kinowe rytua\u0142y. Premiery najwi\u0119kszych telewizyjnych hit\u00f3w przypominaj\u0105 rozmachem promocje blockbuster\u00f3w<\/em>. Festiwale filmowe (np. krakowska Off Camera) w\u0142\u0105czaj\u0105 je w swoje sekcje programowe. Nagroda Emmy dawno ju\u017c przesta\u0142a by\u0107 nagrod\u0105 pocieszenia. Przy wsobno\u015bci Oscar\u00f3w, kt\u00f3rych zwyci\u0119zcy plasuj\u0105 si\u0119 zazwyczaj na dalszych miejscach <\/em>box office\u2019u, to trofea telewizyjne mog\u0105 za kilka lat budzi\u0107 wi\u0119ksze emocje. Kiedy\u015b to serial wydawa\u0142 si\u0119 przepustk\u0105 do \u201eprawdziwej\u201d, bo filmowej kariery. Przepustk\u0105, kt\u00f3r\u0105 dostawali naprawd\u0119 nieliczni. Dzi\u015b najbardziej spektakularne s\u0105 aktorskie transfery o przeciwnym wektorze. Kevin Spacey ju\u017c na zawsze pozostanie Frankiem Underwoodem, a nie mieszczaninem z American Beauty<\/em> (1999, S. Mendes). Wszystkie ekranowe \u015bmierci Seana Beana s\u0105 niczym w por\u00f3wnaniu z jego dekapitacj\u0105 w pierwszym sezonie Gry o tron<\/em>. Nikt nie pami\u0119ta ju\u017c dziewcz\u0119cego emploi<\/em> Claire Danes po jej aktorskiej szar\u017cy w Homeland<\/em>.<\/p>\n

Serial jest nie tylko towarem, ale te\u017c pe\u0142noprawnym i coraz bardziej presti\u017cowym rodzajem narracji. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie na rodzimym gruncie. W obliczu wyra\u017anej poprawy polskiego kina nie domagamy si\u0119 ju\u017c \u201ewybitnego i wa\u017cnego\u201d filmu. Teraz oczekujemy dobrego polskiego (neo)serialu spod znaku ameryka\u0144skiej telewizji jako\u015bciowej. I wybaczamy rodzimym tw\u00f3rcom wiele na ich drodze do prawdziwego sukcesu.<\/p>\n

Albowiem mi\u0142o\u015b\u0107 do seriali cierpliwa jest, \u0142askawa jest, wszystko przetrzyma. Nawet gorszy sezon, usuni\u0119cie ukochanego bohatera, zaanga\u017cowanie s\u0142abego aktora, igranie z naszymi oczekiwaniami. Zaprawd\u0119 powiadam wam, w tym sezonie zn\u00f3w b\u0119dziemy w serialowym raju.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b to w\u0142a\u015bnie produkcje telewizyjne s\u0105 na ustach i w sercach widz\u00f3w. Serial wyznacza nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spycha kino na jej peryferia. Jest te\u017c znacznie bardziej przyst\u0119pny od filmu spod znaku tradycyjnej kinofilii zabunkrowanej w festiwalowym snobizmie.<\/p>\n","protected":false},"author":513,"featured_media":33897,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3261,1607,377],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3260],"yoast_head":"\nKochamy ju\u017c tylko seriale<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Seriale wyznaczaj\u0105 nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spychaj\u0105 kino na jej peryferia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/hannibal.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/hannibal.jpg\",\"width\":1200,\"height\":899,\"caption\":\"\u201eHannibal\u201d, 2013-2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany\",\"name\":\"Kochamy ju\u017c tylko seriale\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2015-12-26T23:00:07+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:03:28+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/bf8a49747f89b497919626ab9f3b4306\"},\"description\":\"Seriale wyznaczaj\u0105 nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spychaj\u0105 kino na jej peryferia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Kochamy ju\u017c tylko seriale\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/bf8a49747f89b497919626ab9f3b4306\",\"name\":\"Barbara Szczeka\u0142a\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/barbara-szczekala\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kochamy ju\u017c tylko seriale","description":"Seriale wyznaczaj\u0105 nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spychaj\u0105 kino na jej peryferia.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/hannibal.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/hannibal.jpg","width":1200,"height":899,"caption":"\u201eHannibal\u201d, 2013-2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany","name":"Kochamy ju\u017c tylko seriale","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2015-12-26T23:00:07+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:03:28+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/bf8a49747f89b497919626ab9f3b4306"},"description":"Seriale wyznaczaj\u0105 nowy rytm uczestnictwa w kulturze i spychaj\u0105 kino na jej peryferia.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2015\/barbara-szczekala-kochamy-juz-tylko-seriale-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Kochamy ju\u017c tylko seriale"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/bf8a49747f89b497919626ab9f3b4306","name":"Barbara Szczeka\u0142a","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/barbara-szczekala"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/513"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33892"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=33892"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=33892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}