{"id":34108,"date":"2016-01-15T11:00:06","date_gmt":"2016-01-15T10:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=34108"},"modified":"2016-01-15T10:25:48","modified_gmt":"2016-01-15T09:25:48","slug":"katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja","title":{"rendered":"Fikcja, prawda, Rosja"},"content":{"rendered":"<p>\u201eNie umiem powiedzie\u0107, co jest gorsze \u2013 to, co teraz, czy historia z KPZR?\u201d \u2013 zastanawia si\u0119 jedna z rozm\u00f3wczy\u0144 Swiet\u0142any Aleksijewicz w <em>Czasach secondhand<\/em> (prze\u0142. J. Czech, wyd. Czarne 2015). Nie jedyna. W\u0105tpliwo\u015b\u0107 t\u0119 podzielaj\u0105 inne osoby, kt\u00f3rych wys\u0142ucha\u0142a noblistka. \u201eW tym kapitalizmie \u017cyj\u0105 socjalistyczni ludzie\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0105 jedni, inni bardziej trze\u017awo deklaruj\u0105 \u201eNie przejmuj\u0119 si\u0119 tym, \u017ce kto\u015b je gorsz\u0105 kie\u0142bas\u0119 ni\u017c ja. Wszyscy przecie\u017c chcieli\u015bcie, \u017ceby by\u0142 kapitalizm\u201d. Sama Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji. Odradzaj\u0105 si\u0119, wprowadzaj\u0105c czasow\u0105 wyrw\u0119 w linearnym rozwoju. Dzisiejsza Rosja trwa w czasach <em>secondhand<\/em>; u\u017cywanych, w kt\u00f3rych przysz\u0142o\u015b\u0107 nie jest na swoim miejscu, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 podszywaj\u0105 widma przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<figure id=\"attachment_34116\" aria-describedby=\"caption-attachment-34116\" style=\"width: 498px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=34116\" rel=\"attachment wp-att-34116\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-34116\" title=\"Peter Pomerantsev, \u201eJ\u0105ro dziwno\u015bci. Nowa Rosja\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015-498x800.jpg\" alt=\"Peter Pomerantsev, \u201eJ\u0105ro dziwno\u015bci. Nowa Rosja\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" width=\"498\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015-498x800.jpg 498w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015-561x900.jpg 561w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015-576x924.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 498px) 100vw, 498px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-34116\" class=\"wp-caption-text\">Peter Pomerantsev, \u201eJ\u0105ro dziwno\u015bci. Nowa Rosja\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Przesz\u0142o\u015bci, ale i przysz\u0142o\u015bci, bo Rosja wsp\u00f3\u0142czesna to nieustannie reprodukowana fantazja, kt\u00f3rej zwornikiem jedno z istotniejszych zdarze\u0144 w rosyjskim XXI wieku. Wtedy w Rosji wydarzy\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze, jak pisze Peter Pomerantsev w <em>J\u0105drze dziwno\u015bci<\/em> (prze\u0142. I. Noszczyk, wyd. Czarne 2015). Jako \u015bwiadek wielu przemian, wielu \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3re zast\u0119powa\u0142y si\u0119 w zawrotnym tempie, Rosja widziana przez Pomerantseva to maskarada. Jego rozm\u00f3wcy m\u00f3wi\u0105 o potrzebie przeobra\u017cania si\u0119, wchodzenia w role i niech\u0119ci wobec stabilnych to\u017csamo\u015bci. Dzisiejsza Rosja to nie czasowy <em>secondhand<\/em>, to symulakrum. Przynajmniej Moskwa.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-34108 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\/roman-senczin-rodzina-joltyszewow-noir-sur-blanc-2015'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/roman-senczin-rodzina-joltyszewow-noir-sur-blanc-2015-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Roman Senczin, \u201eRodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-34117\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-34117'>\n\t\t\t\tRoman Senczin, \u201eRodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/pomerantsev-jadro-dziwnosci-czarne-2015-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Peter Pomerantsev, \u201eJ\u0105ro dziwno\u015bci. Nowa Rosja\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-34116\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-34116'>\n\t\t\t\tPeter Pomerantsev, \u201eJ\u0105ro dziwno\u015bci. Nowa Rosja\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-400x240.jpeg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-34115\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-34115'>\n\t\t\t\tSwiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Przynajmniej, bo rosyjska prowincja ogl\u0105dana w prozie Romana Senczina zdaje si\u0119 zawieszona w jeszcze innej czasoprzestrzeni. <em>Rodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w<\/em> (prze\u0142. M. Hornung, Oficyna Literacka Noir sur Blanc 2015) trwa gdzie\u015b pomi\u0119dzy dawnym \u015bwiatem a nowym; pomi\u0119dzy wsp\u00f3lnot\u0105 a pieni\u0119dzmi; pomi\u0119dzy \u017cyciem i upodleniem. To epos o niepowstrzymanym zmierzaniu ku przepa\u015bci, w kt\u00f3rym obco\u015b\u0107 zawsze pozostaje obco\u015bci\u0105, a budowanie wsp\u00f3lnoty dokonuje si\u0119 gestem podporz\u0105dkowania lub wykluczenia. Dzisiejsza Rosja nie jest ani <em>secondhandem<\/em>, ani symulakrum. To samotne oczekiwanie na \u015bmier\u0107.<\/p>\n<p>Te kr\u00f3tkie notatki o trzech polskich przek\u0142adach literatury reprezentuj\u0105cej now\u0105 (tj. najbardziej wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, XXI-wieczn\u0105) Rosj\u0119, m\u00f3wi\u0105 mo\u017ce najwi\u0119cej o literackich strategiach konstruowania fantazji o imperium, fantazji tak\u017ce w wariancie <em>noir.<\/em> To reporta\u017ce i fikcje, w kt\u00f3rych postmodernizm miesza si\u0119 z wiar\u0105 w esencjonalnie poj\u0119te cz\u0142owiecze\u0144stwo. Jak zatem radz\u0105 sobie z tym maria\u017cem?<\/p>\n<figure id=\"attachment_34115\" aria-describedby=\"caption-attachment-34115\" style=\"width: 495px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=34115\" rel=\"attachment wp-att-34115\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-34115\" title=\"Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-495x800.jpeg\" alt=\"Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" width=\"495\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-495x800.jpeg 495w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-120x194.jpeg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-90x145.jpeg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-320x517.jpeg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-560x905.jpeg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-556x900.jpeg 556w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014-576x930.jpeg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014.jpeg 768w\" sizes=\"(max-width: 495px) 100vw, 495px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-34115\" class=\"wp-caption-text\">Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Disneyland Wschodu<\/strong><\/p>\n<p><em>Nothing is True and Everything is Possible. The Surreal Heart of the New Russia<\/em> (<em>Nic nie jest prawdziwe i\u00a0wszystko jest mo\u017cliwe. Surrealistyczne serce nowej Rosji<\/em>). To oryginalny tytu\u0142 <em>J\u0105dra dziwno\u015bci <\/em>Pomerantseva. To r\u00f3wnie\u017c zasada oddzia\u0142ywania telewizji, kt\u00f3ra zdaniem brytyjskiego pisarza, urodzonego z ZSRR, kszta\u0142tuje nowy autorytaryzm rosyjski. Pomerantsev, jako producent telewizyjny, znalaz\u0142 si\u0119 w samym centrum tego skomplikowanego mechanizmu. Telewizyjny przemys\u0142 zaludniaj\u0105 postaci Prosper\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 w stanie wymy\u015bli\u0107 ka\u017cdy los, \u0142\u0105cz\u0105c sowieck\u0105 kontrol\u0119 z zachodni\u0105 rozrywk\u0105. Telewizja, wraz z jej g\u0142\u00f3wn\u0105 strategi\u0105 generowania informacyjnego szumu, rozpuszcza opozycj\u0119 \u201eprawda-fa\u0142sz\u201d, a \u201edemiurg Kremla\u201d, W\u0142adys\u0142aw Surkow, re\u017cyseruje rosyjskie spo\u0142ecze\u0144stwo tak, by sta\u0142o si\u0119 wielkim <em>reality show<\/em>. S\u0142u\u017c\u0105 mu do tego odpryski postmodernistycznych poj\u0119\u0107 i hase\u0142 \u2013 szafuje symulakrami i upadkiem wielkich narracji. I s\u0142u\u017c\u0105 skutecznie, bo \u201eMoskwa Surkowa rano jest oligarch\u0105, po po\u0142udniu demokracj\u0105, na kolacj\u0119 serwuje monarchi\u0119, a do \u0142\u00f3\u017cka k\u0142adzie si\u0119 z totalitaryzmem\u201d. <em>Everything is possible<\/em>. W tak zorganizowanej Moskwie traci si\u0119 poczucie rzeczywisto\u015bci, bo konstruuj\u0105ce j\u0105 (jakby si\u0119 wydawa\u0142o) pieni\u0105dze nie s\u0142u\u017c\u0105 podtrzymywaniu stabilno\u015bci. Cho\u0107 ich wydarzenie si\u0119 w XXI wieku mia\u0142o charakter prze\u0142omowy, Pomerantsev odpiera zachodni mit, jakoby Rosjanie mieli obsesj\u0119 na punkcie pieni\u0119dzy. \u201ePieni\u0105dze kr\u0105\u017c\u0105 tu migotliwie i zwiewnie, jak brokat w szklanej kuli, a to sprawia, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie nierzeczywiste. Nie s\u0105 czym\u015b, co nale\u017cy gromadzi\u0107 i oszcz\u0119dza\u0107, ale czym\u015b, w czym mo\u017cna ta\u0144czy\u0107 jak w chmurze konfetti\u201d. <em>Nothing is True.<\/em> Rzeczywisto\u015b\u0107 ulega rozpadowi tak\u017ce poprzez obsesje na\u015bladowania styl\u00f3w. Architektura Moskwy to uciele\u015bnienie ca\u0142ego zachodniego \u015bwiata, kt\u00f3ry zabudowuje wyparte wspomnienia, kt\u00f3rych no\u015bnikami s\u0105 miejsca egzekucji, zdrad, masowych zbrodni. Rosja musi wi\u0119c nieustannie podejmowa\u0107 prac\u0119 zapomnienia, zaprzeczenia i wynajdywania swego \u015bwiata na nowo.<\/p>\n<p>\u201eW \u015bwiecie rzeczywi\u015bcie odwr\u00f3conym na opak prawda jest momentem fa\u0142szu\u201d \u2013 s\u0142owa Deborda zdaj\u0105 si\u0119 podszywa\u0107 <em>J\u0105dro dziwno\u015bci<\/em>, w kt\u00f3rym Rosja jest pa\u0144stwem na wskro\u015b przenikni\u0119tym fikcj\u0105. Ale w \u015bwiecie tym, obok filozoficznych, niekiedy przesadnie efekciarskich uog\u00f3lnie\u0144 Pomerantseva, pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c jednostki \u2013 kobiety z prowincji, kt\u00f3re przyje\u017cd\u017caj\u0105 do Moskwy, by znale\u017a\u0107 sponsora i kszta\u0142c\u0105 si\u0119 na zawodowe naci\u0105gaczki, modelki, kt\u00f3re trafiaj\u0105 do sekt, by nada\u0107 swojemu \u017cyciu sens, milionerzy, kt\u00f3rzy wiedz\u0105 ju\u017c, \u017ce Moskwa po\u017cera sam\u0105 siebie. Wszyscy oni zdaj\u0105 si\u0119 jednak wyst\u0119powa\u0107 wy\u0142\u0105cznie po to, by uzasadni\u0107 tezy autora. Brakuje im jednostkowo\u015bci, s\u0142u\u017c\u0105 bardziej za <em>exempla<\/em> zbiorowych los\u00f3w w symulakrycznej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n<p>Pomerantsev dostrzega jeszcze jeden niepokoj\u0105co istotny rys nowego spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego \u2013 to ironiczny dystans elit, bawi\u0105cych si\u0119 na przyk\u0142ad na Putin Party. \u201eNastr\u00f3j jaki panuje na Putin Party, nale\u017ca\u0142oby okre\u015bli\u0107 jako mieszank\u0119 feudalnych p\u00f3z i pewnej figlarnej, postmodernistycznej ironii. Z jednej strony idealnie i ca\u0142kowicie podlizujemy si\u0119 naszemu w\u0142adcy, ale z drugiej (wszak wszyscy jeste\u015bmy wyzwoleni, mamy XXI wiek i kochamy filmy braci Coen) uprawiamy to wazeliniarstwo z ironicznym u\u015bmiechem, cho\u0107 doskonale zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce je\u015bli cho\u0107by na chwil\u0119 go rozz\u0142o\u015bcimy, natychmiast zginiemy\u201d. Ironiczny u\u015bmiech dzia\u0142a niczym bufor bezpiecze\u0144stwa a zarazem wspornik iluzji \u2013 to gwarant bezpiecze\u0144stwa i wiary w mo\u017cliwo\u015b\u0107 krytycznego gestu, cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci symulakrycznej taki krytyczny gest zostaje natychmiast wch\u0142oni\u0119ty w widowisko.<\/p>\n<p>Pomerantsev si\u0119ga po obrazy fantasmagoryczne, nie stroni od przesady i fantazji, jednak im bardziej kolorowe s\u0105 chmury konfetti, tym bardziej ponury staje si\u0119 obraz zanurzaj\u0105cego si\u0119 w nim spo\u0142ecze\u0144stwa. Moskwa Pomerantseva to przestrze\u0144 Disneylandu \u2013 fikcja, kt\u00f3ra istnieje, by ukry\u0107 fakt, \u017ce wszystko jest fikcj\u0105. Jedynym gestem, kt\u00f3ry wykonuje Pomerantsev, by na chwil\u0119 obudzi\u0107 si\u0119 z tej fikcji, jest porzucenie pracy z filmami dokumentalnymi, bo kiedy \u201estarasz nie chwyci\u0107 tylko najprawdziwsz\u0105 prawd\u0119, to i tak zawsze jako\u015b manipulujesz rzeczywisto\u015bci\u0105, bo to ty tu rz\u0105dzisz\u201d. Zdaje si\u0119, \u017ce to niestety g\u0142\u00f3wna zasada organizuj\u0105ca noworosyjskie obserwacje Petera Pomerantseva.<\/p>\n<figure id=\"attachment_34117\" aria-describedby=\"caption-attachment-34117\" style=\"width: 494px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=34117\" rel=\"attachment wp-att-34117\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-34117\" title=\"Roman Senczin, \u201eRodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/roman-senczin-rodzina-joltyszewow-noir-sur-blanc-2015.jpg\" alt=\"Roman Senczin, \u201eRodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\" width=\"494\" height=\"800\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-34117\" class=\"wp-caption-text\">Roman Senczin, \u201eRodzina Jo\u0142tyszew\u00f3w\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Katastrofa prawdy<\/strong><\/p>\n<p>Je\u015bli Pomerantsev upiera\u0142 si\u0119 przy Rosji prze\u017cartej przez fikcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 czyni\u0142 przedmiotem swojego reporta\u017cu, to Roman Senczin si\u0119ga po proz\u0119 werystyczn\u0105, ascetyczn\u0105 i maksymalnie przezroczyst\u0105, by wywo\u0142a\u0107 efekt autentyczno\u015bci do\u015bwiadczenia rosyjskiej prowincji. Jego bohaterowie, Walentyna, Niko\u0142aj oraz ich synowie, Atriom i Denis Jo\u0142tyszewowie przenosz\u0105 si\u0119 na wie\u015b w obliczu kl\u0119ski \u017cycia w mie\u015bcie, przypiecz\u0119towanej utrat\u0105 pracy przez Niko\u0142aja, ojca rodziny. To wie\u015b, w kt\u00f3rej wychowa\u0142a si\u0119 Walentyna, ale w 2002 roku to ju\u017c \u015bwiat, z kt\u00f3rego uciek\u0142o \u017cycie. Takie my\u015bli towarzysz\u0105 bohaterom ju\u017c od samego pocz\u0105tku ich historii. Trafiaj\u0105 bowiem do miejsca, w kt\u00f3rym s\u0105 obcymi, pr\u00f3buj\u0105 je oswoi\u0107, ale ich wysi\u0142ki nap\u0119dzaj\u0105 jedynie kolejne katastrofy. S\u0105 upokarzani, oszukiwani, a wiejska wsp\u00f3lnota nieustannie d\u0105\u017cy do wykorzystania i pog\u0142\u0119bienia ich obco\u015bci. Pocz\u0105tkowo jako miastowi czuj\u0105 pewn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107, maj\u0105 plany i cele, jednak w ich historii nawet pocz\u0105tek zwiastuje tragedi\u0119. I nie jest to tragedia, kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 wy\u0142\u0105cznie zewn\u0119trzne, cho\u0107 te przyczyniaj\u0105 si\u0119 znacz\u0105co do upadku bohater\u00f3w. To raczej historia o \u0142atwo\u015bci, z jak\u0105 dochodzi do przeobra\u017cenia cz\u0142owieka w drapie\u017cne, bezmy\u015blne zwierz\u0119. \u201eNie zauwa\u017cysz, jak si\u0119 zamienisz w Jurk\u0119, zdechniesz gdzie\u015b na schodkach\u201d \u2013 m\u00f3wi ojciec do syna, gdy ten chce pozby\u0107 si\u0119 by\u0142ego kochanka \u017cony. Najbardziej dotkliwe rozpoznanie Senczina tkwi jednak w tym, \u017ce ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie ma mocy ochronnej. Jo\u0142tyszewowie wiedz\u0105, co im grozi, ale nie zauwa\u017caj\u0105 momentu, w kt\u00f3rym gro\u017aba zostaje wcielona w \u017cycie. Broni\u0107 staraj\u0105 si\u0119 tylko przez chwil\u0119, nim ostatecznie dowiedz\u0105 si\u0119, \u017ce zezwierz\u0119cenie to forma adaptacji do warunk\u00f3w wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra z nowych czas\u00f3w przej\u0119\u0142a wy\u0142\u0105cznie pragnienie jednostkowego zysku. Rosyjska prowincja XXI wieku zdaje si\u0119 wci\u0105\u017c dzia\u0142a\u0107 wed\u0142ug osobliwych, plemiennych regu\u0142, kt\u00f3re z opisywanym przez Pomerantseva \u015bwiatem zdaje si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 jedynie telewizja. Jo\u0142tyszewowie ogl\u0105daj\u0105 j\u0105 nieustannie, stopniowo coraz bardziej bezrefleksyjnie ch\u0142on\u0105c \u015bwiat, kt\u00f3ry jest dla nich fantazj\u0105. Przyswojenie tej fantazji w warunkach zawieszonej w czasie prowincji znajduje swoje zwie\u0144czenie w figurze Walentyny, ostatniej, kt\u00f3ra pozostaje przy \u017cyciu tylko po to, by sprowadzi\u0107 je do oczekiwania na \u015bmier\u0107.<\/p>\n<p>\u201ePojecha\u0142em na wie\u015b do matki. S\u0105siedzi opowiedzieli, jak kto\u015b podpali\u0142 w nocy dom w\u0142a\u015bciciela farmy. Ludzie ocaleli, zwierz\u0119ta sp\u0142on\u0119\u0142y. Przez dwa dni wie\u015b pi\u0142a z rado\u015bci. A pani m\u00f3wi: kapitalizm\u2026 W tym kapitalizmie \u017cyj\u0105 socjalistyczni ludzie\u2026\u201d \u2013 m\u00f3wi jeden z bohater\u00f3w <em>Czas\u00f3w secondhand. <\/em>Senczin zdaje si\u0119 sugerowa\u0107, \u017ce to kapitalistycznie usposobione jednostki \u017cyj\u0105 w miejscach, w kt\u00f3rych wci\u0105\u017c jeszcze dogorywa socjalizm. Cho\u0107 i jeden, i drugi s\u0105 systemami wykolejonymi, wymuszaj\u0105cymi na jednostkach coraz bardziej radykalne dzia\u0142ania.<\/p>\n<p>Pomerantsev pisze mocno zmetaforyzowany reporta\u017c, eksponuj\u0105cy wyra\u017anie podmiotowo\u015b\u0107 pisz\u0105cego, przedstawiaj\u0105cy Rosj\u0119 jako przestrze\u0144 fikcji i fantazji. Senczin si\u0119ga po j\u0119zyk prozy, w kt\u00f3rej w kt\u00f3rym nie ma miejsca na ornamenty i metafory, bo stawk\u0105 jest rozpadaj\u0105ce si\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwo. Fikcja d\u0105\u017cy do weryzmu, reporta\u017c do ba\u015bni o symulakrach. \u201eW \u015bwiecie rzeczywi\u015bcie odwr\u00f3conym na opak prawda jest momentem fa\u0142szu\u201d \u2013 zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107 literatura zmagaj\u0105ca si\u0119 z do\u015bwiadczeniem XXI-wiecznej Rosji, w kt\u00f3rej obok ironicznego dystansu trwa bierne oczekiwanie na \u015bmier\u0107. Dlatego <em>J\u0105dro dziwno\u015bci <\/em>i <em>Rodzin\u0119 Jo\u0142tyszew\u00f3w<\/em>, przy ca\u0142ej ich za\u0142o\u017conej odmienno\u015bci, mo\u017cna czyta\u0107 jako dwa typy reprezentacji zjawiska, kt\u00f3rego domen\u0105 jest fikcja rzeczywisto\u015bci, \u015bwiadomo\u015bci i egzystencji. Fikcj\u0105 jest bowiem \u015bwiat moskiewskich oligarch\u00f3w, ale fikcj\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c wiara w ocalenie cz\u0142owiecze\u0144stwa w warunkach zezwierz\u0119cenia, w kt\u00f3re wrzuceni zostaj\u0105 Jo\u0142tyszewowie. Dla jednych i drugich jednak to w\u0142a\u015bnie fikcja jest tym, poprzez co rozpaczliwie podtrzymuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji. Odradzaj\u0105 si\u0119, wprowadzaj\u0105c czasow\u0105 wyrw\u0119 w linearnym rozwoju. Dzisiejsza Rosja trwa w czasach <em>secondhand<\/em>; u\u017cywanych, w kt\u00f3rych przysz\u0142o\u015b\u0107 nie jest na swoim miejscu, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 podszywaj\u0105 widma przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":294,"featured_media":34115,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7361,484,4537,4535,4536,4534,713,905],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[2017],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Fikcja, prawda, Rosja: Aleksijewicz, Pomerantsev, Senczin<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014.jpeg\",\"width\":768,\"height\":1241,\"caption\":\"Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\",\"name\":\"Fikcja, prawda, Rosja: Aleksijewicz, Pomerantsev, Senczin\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-01-15T10:00:06+00:00\",\"dateModified\":\"2016-01-15T09:25:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104\"},\"description\":\"Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Fikcja, prawda, Rosja\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104\",\"name\":\"Katarzyna Trzeciak\",\"description\":\"KATARZYNA TRZECIAK \u2013 krytyczka i badaczka literatury. Wsp\u00f3\u0142redaktorka audycji krytycznoliterackiej Book's not dead w radiofonia.net. Doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-trzeciak\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Fikcja, prawda, Rosja: Aleksijewicz, Pomerantsev, Senczin","description":"Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014.jpeg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/aleksijewicz-czasy-secondhand-czarne-2014.jpeg","width":768,"height":1241,"caption":"Swiet\u0142ana Aleksijewicz, \u201eCzasu secondhand\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja","name":"Fikcja, prawda, Rosja: Aleksijewicz, Pomerantsev, Senczin","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#primaryimage"},"datePublished":"2016-01-15T10:00:06+00:00","dateModified":"2016-01-15T09:25:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104"},"description":"Aleksijewicz pisze, \u017ce dzi\u015b w Rosji odradzaj\u0105 si\u0119 stare idee: wielkiego imperium, \u017celaznej r\u0119ki, odr\u0119bnej drogi Rosji.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/katarzyna-trzeciak-fikcja-prawda-rosja#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Fikcja, prawda, Rosja"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/38ad1a36a4f0eb354c14ef58c90c6104","name":"Katarzyna Trzeciak","description":"KATARZYNA TRZECIAK \u2013 krytyczka i badaczka literatury. Wsp\u00f3\u0142redaktorka audycji krytycznoliterackiej Book's not dead w radiofonia.net. Doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/katarzyna-trzeciak"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34108"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/294"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34108"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34108\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34108"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=34108"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=34108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}