{"id":3423,"date":"2011-01-12T20:59:02","date_gmt":"2011-01-12T19:59:02","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=3423"},"modified":"2013-01-23T23:21:46","modified_gmt":"2013-01-23T22:21:46","slug":"louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce","title":{"rendered":"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis by\u0142a pe\u0142na sprzeczno\u015bci historia jej \u017cycia. Bourgeis \u201eosi\u0105gn\u0119\u0142a artystyczn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 d\u0142ugo po macierzy\u0144stwie, wdowie\u0144stwie i menopauzie. Krok od\u00a0 staro\u015bci znowu sta\u0142a si\u0119 jak dziecko, swobodnie wymy\u015blaj\u0105c siebie i sw\u00f3j \u015bwiat.\u201d<\/p>\n

Trudno powiedzie\u0107, czy jej \u017cycie zatoczy\u0142o jaki\u015b kr\u0105g \u2013 raczej zawsze konsekwentnie robi\u0142a to samo: niezale\u017cnie od tego, czy mia\u0142a 30, 50, czy 80 lat. Wieczna dziewczynka w \u015bwiecie dzieci\u0119cych fantazji psu\u0142a jedne zabawki, tworz\u0105c obsesyjnie nowe, u\u017cywaj\u0105c do tego wszystkich dost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w: o\u0142\u00f3wka, farb, drewna, marmuru, lateksu, szk\u0142a, w\u0142\u00f3czki, ga\u0142gank\u00f3w, luster, stalowych konstrukcji. \u015apiewaj\u0105c u\u0142o\u017cone przez siebie piosenki i organizuj\u0105c transwestyckie performanse. Artystka pracowa\u0142a jeszcze tydzie\u0144 przed \u015bmierci\u0105. Zmar\u0142a\u00a0 31 maja 2010 r.<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois, “Maman”, Muzeum Guggenheima w Bilbao<\/figcaption><\/figure>\n

Co takiego wydarzy\u0142o si\u0119 w rodzinie Louise, \u017ce przez ca\u0142e, prawie stuletnie \u017cycie, b\u0119dzie potrzebowa\u0142a niszczy\u0107 i odtwarza\u0107 ci\u0105gle te same w\u0105tki?<\/p>\n

Louise urodzi\u0142a si\u0119 w Pary\u017cu w 1911 roku. Ma 3 lata, gdy wybucha I wojna \u015bwiatowa i ojciec zostaje powo\u0142any do wojska. Matka je\u017adzi za nim z jednego miejsca na drugie. Okaleczone cia\u0142a, ca\u0142a armia kalek – nie pozostanie to bez wp\u0142ywu na spos\u00f3b widzenia cia\u0142a ludzkiego przez rze\u017abiark\u0119. Ojciec te\u017c zosta\u0142 ranny. Kiedy wr\u00f3ci\u0142 z wojny, zmieni\u0142 si\u0119 jak wielu m\u0119\u017cczyzn jego pokolenia. \u201eM\u0119\u017cczy\u017ani zrobili si\u0119 rozgor\u0105czkowani, a kobiety \u2013 smutne\u201d wspomina Bourgoeis w ameryka\u0144skim dokumencie pod tytu\u0142em \u201ePaj\u0105k, kochanka i mandarynka\u201d z 2008 roku zrealizowanym przez Amei Wallach i Marion Cajori. Ojciec zacz\u0105\u0142 si\u0119 ugania\u0107 za kobietami. Dzieci\u0144stwo Louise to walka z Sadie, angielsk\u0105 guwernantk\u0105, kt\u00f3ra przez 10 lat by\u0142a kochank\u0105 ojca i mieszka\u0142a z nimi pod jednym dachem. \u201cZawsze nienawidzi\u0142am tej kobiety, wyzna po kilkudziesi\u0119ciu latach \u201eThe Washington Post\u201d,\u00a0 Moja praca cz\u0119sto kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 morderstwa\u201d .<\/p>\n

Niedoko\u0144czona instalacja z lat 90.,\u00a0 \u201eCzerwony pok\u00f3j. Rodzice\u201d skrywa rodzinne tajemnice. Sypialnia, w kt\u00f3rej jest ma\u0142\u017ce\u0144skie \u0142o\u017ce i lustro, w kt\u00f3rym odbijaj\u0105 si\u0119 wspomnienia, mo\u017cliwie jak najdok\u0142adniejsze. To \u201emiejsce zbrodni\u201d, z kt\u00f3rego jednak – jak twierdzi Bourgeois \u2013 mo\u017cna uciec. Jak? Rze\u017abiarka otwiera pude\u0142ka z dziecinnymi cymba\u0142kami i zaczyna na nich gra\u0107\u2026 Sztuka to egzorcyzmy odprawiane, by nie udusi\u0107 si\u0119 w wydarzeniach z przesz\u0142o\u015bci. Jedyne zabezpieczenie przed szale\u0144stwem.<\/p>\n

Nad pokre\u015blon\u0105 flamastrem mandarynk\u0105 p\u0142acze po ilu? 70 latach? Trauma z dzieci\u0144stwa, kiedy ojciec wy\u015bmiewa\u0142 si\u0119 z niej i innych dzieci przy stole. Odreagowywa\u0142y upokorzenie p\u0142acz\u0105c po nocach.<\/p>\n

Smutek i gniew. Syn Jean-Louis wspomina, jak raz matka przygotowywa\u0142a piecze\u0144. Poniewa\u017c rzadko zajmowa\u0142a si\u0119 kuchni\u0105, kt\u00f3ry\u015b z jej m\u0119\u017cczyzn jako\u015b to skomentowa\u0142. Reakcja: piecze\u0144 wyrzucona przez okno –\u00a0 mieszkali na 3 pi\u0119trze – wyl\u0105dowa\u0142a na jezdni. Jean-Lous musia\u0142 po ni\u0105 i\u015b\u0107. Przyni\u00f3s\u0142 mi\u0119so uwalane \u017cwirem do domu. Umy\u0142 je i zjedli je w milczeniu.<\/p>\n

Po \u015bmierci ojca d\u0142ugo nie wstawa\u0142a z \u0142\u00f3\u017cka. 20 lat p\u00f3\u017aniej, w 1974 roku powstanie rze\u017aba \u201eZniszczenie ojca\u201d. Nigdy si\u0119 z nim nie pogodzi\u0142a.<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois, “Maman”, Muzeum Guggenheima w Bilbao<\/figcaption><\/figure>\n

Kobieta\u2013dom <\/strong><\/h4>\n

Szuka\u0142a jakiego\u015b daj\u0105cego poczucie bezpiecze\u0144stwa porz\u0105dku i \u0142adu studiuj\u0105c matematyk\u0119 na Sorbonie. Jednak szybko zrozumia\u0142a, \u017ce studia teoretyczne nie pozwol\u0105 jej doj\u015b\u0107 samej ze sob\u0105 do \u0142adu. Zrozumia\u0142a, \u017ce musi mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy z konkretn\u0105 materi\u0105: \u201d\u017ceby wyrazi\u0107 napi\u0119cia rodzinne nie do zniesienia, trzeba by m\u00f3j l\u0119k \u0107wiczy\u0142 si\u0119 na formach, kt\u00f3re mog\u0119 zmienia\u0107, niszczy\u0107 i rekonstruowa\u0107.\u201d Odkry\u0142a te\u017c, \u017ce tworz\u0105c nie jest pasywna, przestaje by\u0107 ofiar\u0105, ma moc sprawcz\u0105 i to w\u0142a\u015bnie daje uwolnienie od l\u0119k\u00f3w i obsesji. Studiowa\u0142a\u00a0 na kilku akademiach sztuk pi\u0119knych, m.in. u Ferdynanda Legera. Uczy\u0142a si\u0119 rysunku i malarstwem pozostaj\u0105c pod wp\u0142ywem kubizmu. Rze\u017aba przysz\u0142a p\u00f3\u017aniej. \u201eCia\u0142o jest rze\u017ab\u0105, moja rze\u017aba jest moim cia\u0142em. Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce.\u201d Twierdzi te\u017c: \u201eAgresja jest niezb\u0119dna do rze\u017abienia\u201d. Od pocz\u0105tku b\u0119dzie kr\u0105\u017cy\u0107 wok\u00f3\u0142 tematu prokreacji, narodzin, macierzy\u0144stwa i seksualno\u015bci. Kobiety-domy, popiersia w cegle, dom z kolumnami na ramionach, klatki\u00a0 \u2013 cia\u0142o i architektura s\u0105 jednym. W latach 50-tych ubieg\u0142ego wieku jej prace maj\u0105 charakter totem\u00f3w: wysmuk\u0142e i g\u0142adkie jak sylwetki Giacomettiego \u201ewykonuj\u0105 nadludzki wysi\u0142ek, by trzyma\u0107 si\u0119 prosto\u201d. Z nostalgii za rodzin\u0105 (jednak!), od kt\u00f3rej \u015bwiadomie uciek\u0142a, ustawia je w r\u00f3\u017cnych relacjach do siebie, jakby antycypowa\u0142a metod\u0119 ustawie\u0144 rodzinnych Berta Hellingera. Kontakt z pod\u015bwiadomo\u015bci\u0105 jako \u017ar\u00f3d\u0142o kreacji (\u201ePod\u015bwiadomo\u015b\u0107 jest moim przyjacielem\u201d) sprawi, \u017ce przylgnie do niej okre\u015blenie \u201ewnuczki Freuda\u201d.\u00a0 Dzia\u0142a\u0142a na uboczu nowojorskiej awangardy zdominowanej przez abstrakcyjny ekspresjonizm. Do po\u0142owy lat 70. XX wieku jej prace wydawa\u0142y si\u0119 zbyt narracyjne, zbyt literackie \u2013 w sztukach plastycznych panowa\u0142 formalizm. Zreszt\u0105 sama d\u0142ugo nie uwa\u017ca\u0142a siebie za profesjonalistk\u0119, a kiedy kuratorka przygotowywanej wystawy przysz\u0142a ogl\u0105da\u0107 jej prace w pracowni na Brooklynie, Louise w pewnym momencie wy\u0142\u0105czy\u0142a \u015bwiat\u0142o m\u00f3wi\u0105c \u201ei tak ju\u017c pokaza\u0142am pani za du\u017co\u201d. S\u0142awa przysz\u0142a, kiedy uko\u0144czy\u0142a 70 lat. Nowojorskie Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) zorganizowa\u0142o w 1982 roku ekspozycj\u0119 indywidualn\u0105 prezentuj\u0105c\u0105 jej dorobek. By\u0142a pierwsz\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra doczeka\u0142a si\u0119 tu retrospektywy. “To nie jest wystawa \u0142atwa do przetrawienia” – pisa\u0142a krytyk “New York Timesa”, Grece Gluck: “Jednak wynagradza widza spotkaniem z artystk\u0105, kt\u00f3ra zag\u0142\u0119bia si\u0119 w swoj\u0105 psyche wiele ryzykuj\u0105c”. Ryzyko artystki \u2013 ca\u0142kowite obna\u017cenie, totalny ekshibicjonizm. Nagroda widza? Wej\u015bcie w \u015bwiat sp\u00f3jny i jedyny w swoim rodzaju. 10 lat p\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki \u201eGuerilla Girls\u201d, kt\u00f3re manifestowa\u0142y pod Muzeum Guggenheima przeciwko m\u0119skiej dominacji w sztuce i nieobecno\u015bci w niej kobiet, dopisano j\u0105 do programu wystawy rze\u017aby, kt\u00f3ra zmieni\u0142a tytu\u0142 na \u201eOd Brancusiego do Bourgeois\u201d. \u201eChcia\u0142a tego czy nie, by\u0142a nasz\u0105 ikon\u0105” \u2013 twierdz\u0105 dzia\u0142aczki tego feministycznego ruchu. W wieku 82 lat Bourgeois przygotowywa\u0142a si\u0119 do Biennale w Wenecji, gdzie zaprezentowa\u0142a cztery prace z cyklu \u201eKom\u00f3rki\u201d.<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois, “Filette” (1982), fot. Robert Mapplethorpe, 1968,\u00a0\u00a9\u00a0the Estate of Robert Mapplethorpe<\/figcaption><\/figure>\n

<\/p>\n

Kobieta i dom <\/strong><\/h4>\n

Spotkali si\u0119 w 1937 roku we Francji, gdzie 31-letni Amerykanin Robert Goldwater zbiera\u0142 materia\u0142y do swojego doktoratu. Wyk\u0142ada\u0142 histori\u0119 sztuki na State Uniwersity of New York; by\u0142 autorem pionierskich prac o zwi\u0105zkach tak zwanej sztuki prymitywnej lud\u00f3w afryka\u0144skich z zachodni\u0105 sztuk\u0105 XX wieku. W roku 1938 roku pojecha\u0142a z nim do Stan\u00f3w. Ju\u017c w tym sensie\u00a0 podr\u00f3\u017cowa\u0142a pod pr\u0105d – w latach 20 i 30-tych XX wieku to raczej Amerykanie \u015bci\u0105gali do Pary\u017ca, artystycznej stolicy \u015bwiata\u2026\u00a0 Jak zaakceptowa\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0119 nienawidz\u0105c ojca macho? Twierdzi\u0142a, \u017ce po\u015blubi\u0142a Goldwatera dlatego, \u017ce by\u0142 puryta\u0144ski. I niewiele o nim m\u00f3wi ani o wsp\u00f3lnym przez 26 lat \u017cyciu. <\/strong>Matka tr\u00f3jki syn\u00f3w \u201ed\u0142uba\u0142a w drewnie balsa jak inne matki dzierga\u0142y na drutach\u201d – wspomina Jean-Loius w filmie \u201ePaj\u0105k, kochanka\u2026\u201d Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Jean-Louis jest zdominowany przez autorytarn\u0105\u00a0 matk\u0119. Surowa, wymagaj\u0105ca wobec siebie i otoczenia Louise onie\u015bmiela\u0142a obcych i w\u0142asne dzieci. Rachel Whiteread, angielska rze\u017abiarka, pytana o Bourgeois przez \u201eThe Observera\u201d: \u201cKiedy j\u0105 spotykasz, nie wiesz, co jest prawd\u0105, bo ona opowiada niestworzone historie. Bo tka t\u0119 swoj\u0105 sie\u0107 i \u0142apie w ni\u0105 ludzi i po drodze paru skonsumowa\u0142a.\u201d Historyk sztuki, jedna z najwa\u017cniejszych postaci w ameryka\u0144skim \u015bwiecie sztuki, Robert Storr m\u00f3wi o niej: \u201ePotrafi rani\u0107 i – to nie raz – tych, kt\u00f3rzy nie uciekaj\u0105 po tym pierwszym razie.\u201d Bywa wampirem energetycznym, ale g\u0142\u00f3wnie to ona wydatkuje niesamowite ilo\u015bci energii. Na pewno wsp\u00f3\u0142praca z ni\u0105 nie by\u0142a \u0142atwa. Mimo to Jerry Gorovoy, kt\u00f3ry porzuci\u0142 dla niej prac\u0119 w jednej z nowojorskich galerii, pomaga\u0142 Louise Bourgeois przez 28 lat: by\u0142 jej asystentem, kierowc\u0105, menad\u017cerem; nadzorowa\u0142 monta\u017c niezliczonych instalacji, s\u0142u\u017cy\u0142 te\u017c za modela do \u201e\u0141uku histerii\u201d. Bourgeois m\u00f3wi o nim \u201eszara eminencja\u201d \u2013 to wyraz jej uznania – bez jego dyskretnej obecno\u015bci ca\u0142e to dzie\u0142o pewnie nie by\u0142oby mo\u017cliwe. Zwi\u0105zywa\u0142a proste w\u0142osy spinaczem biurowym w kok. Na wielu zdj\u0119ciach w kolorowych czapkach i moherowych beretach. W zachowanych dokumentach apodyktycznym tonem wypowiada kr\u00f3tkie zdania w stylu: \u201eGilotyna, bo przesz\u0142o\u015b\u0107 jest zgilotynowana przez tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois<\/figcaption><\/figure>\n

Penisy i ekstaza<\/strong><\/h4>\n

Jej matka, restauratorka starych arras\u00f3<\/strong>w, wycina\u0142a kupidynom genitalia w gobelinach przeznaczonych dla puryta\u0144skich klient\u00f3w ameryka\u0144skich. Louise pami\u0119ta jak w Akademii model, kt\u00f3rego rze\u017abi\u0142a, mia\u0142 erekcj\u0119. \u201eTo smutne, \u017ce m\u0119\u017cczyzna mo\u017ce by\u0107 a\u017c tak wra\u017cliwy\u201d pomy\u015bla\u0142a wtedy. Fallus jest przedmiotem przyjaznym. Czterech m\u0119\u017cczyzn w domu, trudno my\u015ble\u0107 inaczej… <\/strong>Rze\u017abi\u0142a gigantyczne fallusy, podw\u00f3jne jak \u201eJanus w sk\u00f3rzanej marynarce\u201d. Na s\u0142ynnym zdj\u0119ciu Roberta Mapplethorpe\u2019a trzyma pod pach\u0105 swoj\u0105 rze\u017ab\u0119 penisa, u\u015bmiechni\u0119ta przewrotnym u\u015bmiechem. To rze\u017aba z 1968 roku, \u201eFillette\u201d (czyli \u201edziewczynka\u201d \u2013 Bourgeois bawi si\u0119 ironicznym kontrastem mi\u0119dzy tytu\u0142em a samym dzie\u0142em). W jakim\u015b wywiadzie wyja\u015bnia\u0142a: \u201eWzi\u0119\u0142am ze sob\u0105 t\u0119 rze\u017ab\u0119 na sesj\u0119 zdj\u0119ciow\u0105 do Mapplethorpe\u2019a, bo da\u0142a mi poczucie bezpiecze\u0144stwa. Zawsze czu\u0142am, \u017ce moja rze\u017aba jest bardziej mn\u0105 ni\u017c moja fizyczna obecno\u015b\u0107.\u201d Angielska malarka Stella Vine pytana w 2007 przez \u201eThe Observera\u201d o tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Louise Bourgeois: \u201eGdybym mia\u0142a wybra\u0107 jedn\u0105 rzecz zrobion\u0105 przez ni\u0105, by\u0142by to jeden z tych olbrzymich penis\u00f3w, kt\u00f3re zawsze chcia\u0142am zdj\u0105\u0107 i dotkn\u0105\u0107, kiedy stra\u017cnicy nie patrz\u0105. S\u0105 czu\u0142e, pe\u0142ne nami\u0119tno\u015bci i mi\u0142o\u015bci i jest w tym te\u017c odrobina komedianctwa.\u201d\u00a0 W latach 60. XX wieku Bourgeois eksperymentuje z nowymi materia\u0142ami: lateksem, marmurem. Pobyt we W\u0142oszech budzi jej zainteresowanie tym ostatnim: \u201echo\u0107 tak twardy, daje z\u0142udzenie mi\u0119kko\u015bci sk\u00f3<\/strong>ry\u201d.\u00a0 Z bia\u0142ego marmuru powstaje ca\u0142y cykl zatytu\u0142owany \u201cCumulus\u201d (1969). Kr\u0105g\u0142e formy uchwycone w ruchu, wychylone we wszystkich kierunkach w materii przypominaj\u0105cej fa\u0142dy materia\u0142u.\u00a0 “To s\u0105 chmury, formacja chmur, okr\u0105g\u0142e cumulusy. Nie widz\u0119 tu \u017cadnych form seksualnych”, twierdzi, cho\u0107 takie skojarzenie si\u0119 nasuwa \u2013 by\u0107 mo\u017ce przez analogi\u0119 z wcze\u015bniejsz\u0105 o dwa lata rze\u017ab\u0105 \u201eSleep II\u201d w formie cz\u0142onka m\u0119skiego w stanie spoczynku. Krytycy dostrzegli w \u201eKumulusie\u201d aluzj\u0119 do barokowej \u201eEkstazy \u015bwi\u0119tej Teresy\u201d Berniniego, kt\u00f3r\u0105 Louise zachwyca\u0142a si\u0119 w Rzymie: kr\u0105g\u0142e formy to g\u0142owy zakonnic wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z misternych fa\u0142d materia\u0142u. Kto powiedzia\u0142, \u017ce sztuka\u00a0 ma by\u0107 jednoznaczna?<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois<\/figcaption><\/figure>\n

Paj\u0105ki s\u0105 wsz\u0119dzie <\/strong><\/h4>\n

W latach 90. XX wieku powsta\u0142y jej najbardziej znane dzie\u0142a, takie jak seria gigantycznych paj\u0105k\u00f3w z br\u0105zu zatytu\u0142owanych “Matka\u201d, jakby rodem z \u201eMetamorfozy\u201d Kafki. To powr\u00f3t do tematu, kt\u00f3ry interesowa\u0142 j\u0105 od dawna \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 rysunek z 1943 roku, jakby szkic do rze\u017aby. Nie trzeba cierpie\u0107 na arachnofobi\u0119, \u017ceby by\u0107 zszokowanym tym skojarzeniem. A zatem zszokowanym odpowiada\u0142a: nic bardziej naturalnego jak paj\u0105k \u2013 przecie\u017c paj\u0105ki s\u0105 wsz\u0119dzie. \u201ePaj\u0105k jest intelektualny, precyzyjny, czysty, po\u017cyteczny, cierpliwy, jak moja matka. Widzi zwi\u0105zki mi\u0119dzy zjawiskami, dla innych niedostrzegalne\u2026. Tkanie, sie\u0107 \u2013 matka tak samo jak paj\u0105k pracowa\u0142a z nici\u0105.\u201d Kiedy indziej powie: \u201ePaj\u0105k\u201d to oda do matki. Rze\u017aby z tego cyklu by\u0142y wystawiane na ca\u0142ym \u015bwiecie: od Tokio po Sankt-Petersburg. Paj\u0119czyca by\u0142a eksponowana przed ko\u015bcio\u0142ami, na placach, w roma\u0144skich wn\u0119trzach, jak w Bordeaux, w ogrodach Holandii i Niemiec. Przed Rockefeller Center w Nowym Jorku jest to ca\u0142a paj\u0119cza rodzina. Chocia\u017c Bourgeois twierdzi, \u017ce matka by\u0142a jej najwi\u0119ksz\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 i sprzymierze\u0144cem, tak\u017ce ta praca ma raczej autobiograficzny wymiar: wysoka jak wie\u017ca matka z ociekaj\u0105cymi mlekiem piersiami. \u201eMleko kapie na pod\u0142og\u0119, marnuje si\u0119. Mo\u017ce gdyby by\u0142 tam kot\u2026\u00a0 m\u00f3<\/strong>wi Bourgeois. Dziewczynka chwytaj\u0105ca si\u0119 jej kostek jest zg\u0142odnia\u0142a kontaktu, jest wielkimi ustami.\u201d\u00a0 W Polsce\u00a0 monumentalna figura \u201ePaj\u0105k\u201d by\u0142a pokazana w 2002 roku na wystawie \u201eGeometria po\u017c\u0105dania”. A wraz z ni\u0105\u00a0 ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t rysunk\u00f3w, oko\u0142o dwudziestu rze\u017ab (w tym \u201eJanus w sk\u00f3rzanej marynarce\u201d), materia\u0142 d\u017awi\u0119kowy w postaci piosenek autorstwa Bourgeois i w jej wykonaniu, a tak\u017ce trzy instalacje z lat 2000-2002 ( klaustrofobiczne \u201eKom\u00f3rki\u201d), kt\u00f3re przyjecha\u0142y do Zach\u0119ty prosto z wystawy w Kassel. \u201eReprezentuj\u0105 one r\u00f3\u017cne typy b\u00f3lu: fizyczny, emocjonalny, psychologiczny, mentalny, intelektualny. Ka\u017cda \u201eKom\u00f3rka\u201d m\u00f3wi o l\u0119ku i ka\u017cda m\u00f3wi o przyjemno\u015bci podgl\u0105dania\u201d komentuje swoj\u0105 prac\u0119 Louise Bourgeois. W sumie, jak g\u0142osi has\u0142o jednej z jej instalacji: \u201eStrach rz\u0105dzi \u015bwiatem\u201d.<\/p>\n

\"Louise<\/a>
Louise Bourgeois, “Maman”, the National Gallery of Canada<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis by\u0142a pe\u0142na sprzeczno\u015bci historia jej \u017cycia. Bourgeis \u201eosi\u0105gn\u0119\u0142a artystyczn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 d\u0142ugo po macierzy\u0144stwie, wdowie\u0144stwie i menopauzie…\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":3429,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7264,739,319,740,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[738],"yoast_head":"\nLouise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/01\/Spider_Maman_and_Guggenheim_museum_at_Bilbao.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/01\/Spider_Maman_and_Guggenheim_museum_at_Bilbao.jpg\",\"width\":1600,\"height\":1200,\"caption\":\"Louise Bourgeois, \\\"Maman\\\", Muzeum Guggenheima w Bilbao\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce\",\"name\":\"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2011-01-12T19:59:02+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-23T22:21:46+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e82680c79e060e7c749e890dadda8364\"},\"description\":\"Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e82680c79e060e7c749e890dadda8364\",\"name\":\"Barbara Kuchta\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/barbara-kuchta\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce","description":"Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/01\/Spider_Maman_and_Guggenheim_museum_at_Bilbao.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2011\/01\/Spider_Maman_and_Guggenheim_museum_at_Bilbao.jpg","width":1600,"height":1200,"caption":"Louise Bourgeois, \"Maman\", Muzeum Guggenheima w Bilbao"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce","name":"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#primaryimage"},"datePublished":"2011-01-12T19:59:02+00:00","dateModified":"2013-01-23T22:21:46+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e82680c79e060e7c749e890dadda8364"},"description":"Jak napisa\u0142a po jej \u015bmierci w brytyjskim \u201eThe Guardian\u201d feministka Germaine Greer (\u201eKobiecy eunuch\u201d), najwi\u0119ksz\u0105 kreacj\u0105 Louise Bourgeis...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/louise-bourgeois-jestem-zabojczynia-w-sztuce#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Louise Bourgeois: Jestem zab\u00f3jczyni\u0105 w sztuce"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e82680c79e060e7c749e890dadda8364","name":"Barbara Kuchta","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/barbara-kuchta"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3423"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3423"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3423\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3429"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3423"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=3423"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=3423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}