{"id":3456,"date":"2011-01-08T09:40:24","date_gmt":"2011-01-08T08:40:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=3456"},"modified":"2021-01-13T11:47:03","modified_gmt":"2021-01-13T10:47:03","slug":"wiezniowie-peerelu-polityczni-agnieszka-debska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2011\/wiezniowie-peerelu-polityczni-agnieszka-debska","title":{"rendered":"Polityczni"},"content":{"rendered":"

Pozbawienie wolno\u015bci w latach p\u00f3\u017anego Peerelu kojarzy si\u0119 przede wszystkim z do\u015bwiadczeniem internowania w okresie stanu wojennego (10 tysi\u0119cy os\u00f3b). Jednak mia\u0142o ono w\u00f3wczas te\u017c inny wymiar, mniej obecny w spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci \u2014 pobytu w \u201enormalnym\u201d zak\u0142adzie karnym w roli wi\u0119\u017ania.<\/p>\n

\"Ok\u0142adka<\/a>
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki “Polityczni” (2010)<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u015bwiadczenie to by\u0142o od 13 grudnia 1981 do jesieni 1986 udzia\u0142em ponad 5 tysi\u0119cy os\u00f3b \u2014 tymczasowo aresztowanych, z czego ponad 2 tysi\u0105ce skazano. Trzy kolejne amnestie \u2014 w 1983, 1984 i 1986 \u2014 zmienia\u0142y sk\u0142ady uwi\u0119zionych; po dw\u00f3ch pierwszych aresztowano znowu (czasem te same osoby) \u2014 co zosta\u0142o umo\u017cliwione przez wpisanie sporej cz\u0119\u015bci restrykcji prawnych z okresu stanu wojennego do kodeksu karnego;po ostatniej zacz\u0119\u0142a si\u0119 finalna \u201eodwil\u017c\u201d.<\/p>\n

Status wi\u0119\u017ania politycznego w\u00f3wczas formalnie nie istnia\u0142. Osoby aresztowane za dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 traktowane by\u0142y cz\u0119sto tak samo jak wi\u0119\u017aniowie kryminalni: przetrzymywane w podobnych warunkach, czasem tak\u017ce \u2014 w charakterze dodatkowej represji \u2014 wsp\u00f3lnie z kryminalnymi.<\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie zetkni\u0119cie z wi\u0119\u017aniami kryminalnymi \u2014 w r\u00f3\u017cnych wymiarach\u2014 stanowi motyw przewodni zebranych tekst\u00f3w. \u015awiat kryminalnych jest przedmiotem opisu obserwator\u00f3w rzuconych we\u0144 przemoc\u0105, ale jednak \u2014 jedynych w swoim rodzaju. I cho\u0107 dzi\u015b ju\u017c spojrzenie z perspektywy tego rodzaju \u201ezewn\u0119trznych\u201d obserwator\u00f3w nie wydaje si\u0119 mo\u017cliwe, to \u015bwiat, do kt\u00f3rego dane im by\u0142o zajrze\u0107, zapewne zasadniczo si\u0119 nie zmieni\u0142.<\/p>\n

Specyfika prze\u017cy\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w sytuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, od samego pocz\u0105tku budzi\u0142a zainteresowanie, ale i niepok\u00f3j, gdy\u017c \u2014 inaczej ni\u017c w przypadku internowanych, te\u017c z racji \u015bci\u015blejszej izolacji \u2014 informacje dotycz\u0105ce los\u00f3w \u201epolitycznych\u201d nie tak \u0142atwo wydostawa\u0142y si\u0119 poza mury wi\u0119zie\u0144.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1984 zesp\u00f3\u0142 podziemnej \u201eKarty\u201d rozpocz\u0105\u0142 nagrywanie relacji os\u00f3b wychodz\u0105cych z wi\u0119zie\u0144. Nagrywanie trwa\u0142o ponad dwa lata. Okaza\u0142o si\u0119 procesem \u017cmudnym i cz\u0119sto ja\u0142owym \u2014 zapisywane \u201epo wyj\u015bciu\u201d opowie\u015bci na og\u00f3\u0142 zatrzymywa\u0142y si\u0119 na powierzchni do\u015bwiadczenia, s\u0142abo wnikaj\u0105c w jego istot\u0119. Ostatecznie zebrano oko\u0142o 30 relacji, spo\u015br\u00f3d nich14 wesz\u0142o do ksi\u0105\u017cki Polityczni, kt\u00f3r\u0105 w 1988 roku wyda\u0142 podziemny \u201ePrzed\u015bwit\u201d.<\/p>\n

W trakcie pracy nad t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 \u2014 w marcu 1985 \u2014 aresztowany zosta\u0142 redaktor naczelny \u201eKarty\u201d. Gdy kieruj\u0105cy zespo\u0142em przygotowuj\u0105cym teksty by\u0142ych uwi\u0119zionych sam znalaz\u0142 si\u0119 w sytuacji wi\u0119\u017ania \u2014 \u015bwiadom trudno\u015bci z p\u00f3\u017aniejszym odtwarzaniem \u017cycia w celi \u2014 zacz\u0105\u0142 zapisywa\u0107 je na gor\u0105co, codziennie, w cotygodniowych listach do \u017cony. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 rodzaj dziennika. Epizod. Dziennik zamkni\u0119cia, b\u0119d\u0105cy zapisem 6,5-miesi\u0119cznego pobytu Zbigniewa Gluzy na Rakowieckiej, zosta\u0142 wydany przez \u201ePrzed\u015bwit\u201d w 1988 roku.<\/p>\n

Zar\u00f3wno relacja Jerzego Geresza, jak i wi\u0119kszo\u015b\u0107 kr\u00f3tkich tekst\u00f3w zebranych w cz\u0119\u015bci Rekonesans, pochodzi z ksi\u0105\u017cki Polityczni. Wyj\u0105tek stanowi opowie\u015b\u0107 Wojciecha W. Wi\u015bniewskiego \u2014 zaczerpni\u0119ta z ksi\u0105\u017cki \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d \u2014 kruszenie muru (Krak\u00f3w 2000). Z kolei relacja Zbigniewa Gluzy (wyb\u00f3r z codziennych zapisk\u00f3w z 1,5-miesi\u0119cznego pobytu w jednej celi) \u2014 jest cz\u0119\u015bci\u0105 Epizodu.<\/p>\n

Rozszerzona i zmieniona wersja ksi\u0105\u017cki Polityczni <\/em>zosta\u0142a opublikowana przez O\u015brodek KARTA w ramach nowej serii wydawniczej \u201eTematy Karty\u201d.<\/p>\n

****<\/p>\n

Zapraszamy do lektury:<\/strong><\/p>\n