{"id":35078,"date":"2016-03-10T08:45:39","date_gmt":"2016-03-10T07:45:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=35078"},"modified":"2016-03-14T21:17:47","modified_gmt":"2016-03-14T20:17:47","slug":"edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent","title":{"rendered":"\u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d"},"content":{"rendered":"

O ksi\u0105\u017cce Krall<\/em> Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a by\u0142o g\u0142o\u015bno na d\u0142ugo przedtem, zanim si\u0119 ukaza\u0142a. O planach jej powstania wspomina\u0142a sama tytu\u0142owa bohaterka ju\u017c w 2013 roku podczas spotkania z cyklu \u201eGo\u015bcie Akcentu\u201d w Teatrze Starym w Lublinie. P\u00f3\u017aniej \u201eprzecieki\u201d z pracy nad t\u0105 publikacj\u0105 pojawia\u0142y si\u0119 co jaki\u015b czas na stronie internetowej i facebookowym profilu Instytutu Reporta\u017cu, a\u00a0jej fragmenty mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 w \u201eAkcencie\u201d (2015, nr 3). Swoistym preludium poprzedzaj\u0105cym wydanie dzie\u0142a Tochmana i Szczyg\u0142a by\u0142o wznowienie przez oficyn\u0119 Dowody na Istnienie dw\u00f3ch wa\u017cnych, aczkolwiek troch\u0119 zapomnianych ksi\u0105\u017cek Krall: Na wsch\u00f3d od Arbatu<\/em> oraz Sze\u015bciu odcieni bieli i innych historii<\/em>. Pierwsza z nich jest antologi\u0105 reporta\u017cy, kt\u00f3re powsta\u0142y na prze\u0142omie lat 60. i 70., gdy autorka Bia\u0142ej Marii<\/em> przebywa\u0142a w Zwi\u0105zku Radzieckim (artyku\u0142y owe ukazywa\u0142y si\u0119 pierwotnie w tygodniku \u201ePolityka\u201d), druga natomiast zawiera teksty z kultowych, zakazanych przez PRL-owsk\u0105 cenzur\u0119 tom\u00f3w: tytu\u0142owych Sze\u015bciu odcieni bieli<\/em> oraz Trudno\u015bci ze wstawaniem<\/em>. Oba wznowione zbiory nie nale\u017c\u0105 do najbardziej znanych dzie\u0142 w dorobku Hanny Krall, mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce na tle innych jej publikacji s\u0105 to wydawnictwa do\u015b\u0107 nieoczekiwane. Tak samo zaskakuj\u0105ca wydaje si\u0119 ksi\u0105\u017cka najnowsza, firmowana nazwiskami dw\u00f3ch wybitnych reporter\u00f3w, kt\u00f3rzy \u2013 jak cz\u0119sto podkre\u015blaj\u0105 \u2013 s\u0105 uczniami autorki Zd\u0105\u017cy\u0107 przed panem Bogiem<\/em> i pod jej kierunkiem stawiali na pocz\u0105tku lat 90. pierwsze zawodowe kroki w redakcji reporta\u017cu \u201eGazety Wyborczej\u201d.<\/p>\n

\"Hanna<\/a>
Hanna Krall, \u201eNa Wsch\u00f3d od Arbatu\u201d, Wydawnictwo Dowody na Istnienie, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki oparta jest na bardzo ciekawym pomy\u015ble \u2013 stanowi zapis rozmowy, jak\u0105 Wojciech Tochman prowadzi z tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0105, odwiedzaj\u0105c miejsca wa\u017cne dla jej biografii. W Milan\u00f3wku szukaj\u0105 domu Kebera, w kt\u00f3rym Krall schroni\u0142a si\u0119 z matk\u0105 po upadku powstania warszawskiego. Pisarka wspomina wej\u015bcie Armii Czerwonej, koniec wojny. Cho\u0107 uwa\u017ca, \u017ce jej \u201epami\u0119\u0107 jest jak \u017ale zmontowany film. W najwa\u017cniejszych momentach s\u0105 ci\u0119cia i nie wiem, co by\u0142o dalej\u201d (s. 5), podaje wiele informacji, nazwisk i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Tochman stwierdza nawet w\u00a0pewnym momencie: \u201eJu\u017c jako dziecko \u015bwietnie pani dokumentowa\u0142a \u015bwiat\u201d (s. 6). O tym, \u017ce ma racj\u0119, \u015bwiadczy chocia\u017cby spos\u00f3b, w jaki Krall zapami\u0119ta\u0142a moment, gdy po raz pierwszy posz\u0142a do szko\u0142y \u2013 fragment ten jest jednym z\u00a0najbardziej poruszaj\u0105cych, a zarazem doskonale obrazuje sytuacj\u0119 dziecka, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142o wojn\u0119: \u201eA jak si\u0119 nazywasz? \u2013 zapyta\u0142. Zaniem\u00f3wi\u0142am. Nie wiedzia\u0142am jak (…) Nie uzgodni\u0142am tego z mam\u0105. Obie o tym zapomnia\u0142y\u015bmy. Czy ja si\u0119 nazywam Krysia Szczepa\u0144ska, tak jak si\u0119 nazywa\u0142am w powstaniu, czy si\u0119 nazywam Wiesia Ostrowska, tak jak przed wpadk\u0105 w komisariacie. Czy ju\u017c si\u0119 nazywam Hania Krall. I on, ten dyrektor szko\u0142y, popatrzy\u0142 na mnie: O! Taka du\u017ca dziewczynka i\u00a0nie wie, jak si\u0119 nazywa? A ja sobie pomy\u015bla\u0142am: Cz\u0142owieku! Ja nie wiem, jak ja si\u0119 dzisiaj nazywam\u201d (ss. 10-11).<\/p>\n

Kolejnym punktem podr\u00f3\u017cy jest Otwock, gdzie autorka Bia\u0142ej Marii<\/em> przebywa\u0142a w domu dziecka podczas choroby matki. Cho\u0107 po przedwojennym budynku pozosta\u0142y dzi\u015b tylko fundamenty, Krall \u201eoprowadza\u201d swego rozm\u00f3wc\u0119 po sieroci\u0144cu (\u201ePrzy tej samosiejce by\u0142 pok\u00f3j z pianinem i lekcje muzyki. A pod klonem by\u0142a nasza sypialnia\u201d; s. 18) oraz wspomina dramatyczne historie przebywaj\u0105cych tam dzieci. W Warszawie na ulicy Targowej reporta\u017cystka chce pokaza\u0107 Tochmanowi kamienic\u0119, w kt\u00f3rej mieszka\u0142a z matk\u0105 jako \u201euczennica, studentka i debiutantka\u201d, okazuje si\u0119 jednak, \u017ce dom zosta\u0142 wyburzony. Pretekstem do wspomnie\u0144 staje si\u0119 wi\u0119c widok bramy \u2013 Krall m\u00f3wi o matce, studiach, reporterskim debiucie.<\/p>\n

Krall i Tochman odwiedzaj\u0105 te\u017c dawn\u0105 siedzib\u0119 redakcji \u201ePolityki\u201d. Z tygodnikiem tym reporta\u017cystka wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a przez wiele lat i \u2013 jak sama przyznaje\u00a0\u2013 by\u0142 to dla niej bardzo istotny okres: \u201eLubi pani opowiada\u0107 o \u201ePolityce\u201d. Lubi\u0119. Ale zawsze m\u00f3wi\u0119 to samo. \u017be by\u0142a wa\u017cna. Bardzo wa\u017cna. W moim \u017cyciu. W historii prasy polskiej. I w historii Polski\u201d (s. 33). Ten fragment rozmowy to opowie\u015b\u0107 o\u00a0\u017cyciu dziennikarza w bardzo trudnym momencie polskiej historii: od lat 60. XX wieku do ko\u0144ca stanu wojennego. Krall m\u00f3wi o walce z cenzur\u0105: \u201eMy, reporterzy, je\u017adzili\u015bmy po Polsce i wiedzieli\u015bmy, jak jest. A cenzorzy wiedzieli, jak by\u0107 powinno. (…) Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 nie zgodzi\u0107: jak nie, to nie, zdejmujemy wszystko, ca\u0142y tekst. Redakcja tego nie lubi\u0142a. A i cz\u0142owiek sam siebie ok\u0142amywa\u0142. My\u015bla\u0142 sobie: jeszcze z tego zrezygnuj\u0119, jeszcze z tamtego, ale co\u015b przecie\u017c zostanie, jaka\u015b prawda w tym amputowanym reporta\u017cu\u201d (ss. 38-39); o ge\u015bcie lojalno\u015bci podczas antysemickiej nagonki w marcu 1968 roku: \u201eRakowski powiedzia\u0142, \u017ce po powrocie do Warszawy mog\u0119 liczy\u0107 na prac\u0119 w \u201ePolityce\u201d. Nie dlatego, \u017ce si\u0119 lituje nad moj\u0105 dol\u0105, tylko podobaj\u0105 mu si\u0119 moje reporta\u017ce. Powiedzia\u0142am: panie redaktorze, ja panu pogorsz\u0119 sk\u0142ad narodowo\u015bciowy redakcji. Na co on \u2013 \u017ce nie robi tego dla mnie, tylko dla siebie, \u017ce nie zamierza ulega\u0107…\u201d (s. 37); o zamkni\u0119ciu redakcji podczas stanu wojennego: \u201eStali\u015bmy wszyscy w korytarzu, tutaj, panie Wojtku, a Janek u\u015bmiecha\u0142 si\u0119 z zak\u0142opotaniem. I m\u00f3wi\u0142, \u017ce pan pu\u0142kownik zaraz zamknie redakcj\u0119. I \u017ce nie wolno nam b\u0119dzie tutaj przychodzi\u0107, w og\u00f3le nie wolno nam b\u0119dzie si\u0119 spotyka\u0107. (…) I wtedy kto\u015b, nie pami\u0119tam kto, powiedzia\u0142, \u017ce my si\u0119 w tym sk\u0142adzie nie spotkamy ju\u017c nigdy\u201d (s. 44); oraz o jej powt\u00f3rnym otwarciu: \u201eKiedy odwieszono redakcj\u0119, ludzie zacz\u0119li odchodzi\u0107. By\u0142am zwi\u0105zana z \u201ePolityk\u0105\u201d i nie wyobra\u017ca\u0142am sobie bez niej \u017cycia. By\u0142a nie tylko miejscem pracy, ale tak\u017ce jak\u0105\u015b grup\u0105 odniesienia, wsp\u00f3lnot\u0105. To byli ludzie, z kt\u00f3rymi si\u0119 liczy\u0142am, dla kt\u00f3rych pisa\u0142am, kt\u00f3rych zdanie by\u0142o wa\u017cne. Rakowski og\u0142osi\u0142, \u017ce ka\u017cdy sam podejmie decyzj\u0119. Ka\u017cdy po kolei mia\u0142 przyj\u015b\u0107 do niego, do Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w, gdzie by\u0142 wicepremierem, i powiedzie\u0107: zostaj\u0119 albo odchodz\u0119. Podesz\u0142am do Rakowskiego i zachcia\u0142o mi si\u0119 p\u0142aka\u0107. Nic nie m\u00f3wi\u0142am. (…) Sta\u0142am jak g\u0142upia jaka\u015b. Bez s\u0142owa. On popatrzy\u0142 na mnie: Ty te\u017c odchodzisz? Kiwn\u0119\u0142am g\u0142ow\u0105\u201d (s. 45).<\/p>\n

W tej cz\u0119\u015bci znale\u017a\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c refleksje dotycz\u0105ce warsztatu reporterskiego, np.: mniejsza o to, o czym napiszesz, forma jest najwa\u017cniejsza<\/em> (s. 45). Rzeczywi\u015bcie teksty pisane przez Krall w tym okresie potwierdzaj\u0105, i\u017c znalezienie odpowiedniej formy by\u0142o warunkiem \u201ewymkni\u0119cia\u201d si\u0119 cenzurze: \u201eMia\u0142am do\u015b\u0107 prosty pomys\u0142 na pisanie: jedno miejsce, jedno \u017cycie jednego cz\u0142owieka. Ma\u0142y realizm wynika\u0142 z tego pomys\u0142u. Sprowadza\u0142am wszystko do najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. \u015awiat zacz\u0105\u0142 si\u0119 sk\u0142ada\u0107 z koszul non-iron, ma\u0142ych fiat\u00f3w, zwi\u0119d\u0142ych gerber, sztucznych szcz\u0119k, przecenionej kamionki, fasolki po breto\u0144sku…\u201d (s. 39). Bardzo dobrze wida\u0107 to w tekstach ze wspomnianego ju\u017c zbioru Sze\u015b\u0107 odcieni bieli i inne historie<\/em>. Ka\u017cdy z reporta\u017cy po\u015bwi\u0119cony jest pewnemu konkretnemu wycinkowi \u017cycia, brak tu \u201ewielkich\u201d og\u00f3lnopolskich temat\u00f3w, g\u0142o\u015bnych spraw. Krall przygl\u0105da si\u0119 \u201ezwyk\u0142ym ludziom\u201d \u2013 ich dramatom, sukcesom, pora\u017ckom, mi\u0142o\u015bciom. Ukazuj\u0105c codzienno\u015b\u0107, obna\u017ca mechanizmy funkcjonowania systemu, gr\u0119 pozor\u00f3w, sztuczno\u015b\u0107, groteskowo\u015b\u0107. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem takiego zabiegu mo\u017ce by\u0107 tekst Marzenie o siedemnastej bili<\/em>. Jego bohaterem jest m\u0142ody ch\u0142opak ze wsi, kt\u00f3ry nauczy\u0142 si\u0119 wykonywa\u0107 sztuczki magiczne. Pocz\u0105tkowo prezentowa\u0142 swoje umiej\u0119tno\u015bci znajomym i przyjacio\u0142om, wkr\u00f3tce jednak zdolnym ch\u0142opakiem zainteresowali si\u0119 dzia\u0142acze partyjni, kt\u00f3rzy zaproponowali mu \u201epolityczn\u0105 rob\u00f3tk\u0119\u201d \u2013 jego zadaniem by\u0142o roz\u0142adowywanie napi\u0119cia podczas zebra\u0144 i dyskusji: \u201eKo\u0144czy si\u0119 zebranie \u2013 \u017ceby nie wiem jak nerwowe \u2013 ja otwieram walizk\u0119, wyjmuj\u0119 chusty, bile, chi\u0144skie pa\u0142eczki… i robi si\u0119 cisza. \u017beby nie wiem jak by\u0142o g\u0142o\u015bno przedtem, to teraz robi si\u0119 cichute\u0144ko \u2013 i ja zaczynam czarowa\u0107. I te w\u0142adze siedz\u0105 zapatrzone, i ci z komitet\u00f3w strajkowych, i z partii, i \u017cadnych od\u0142am\u00f3w ju\u017c nie ma, tylko wszyscy siedz\u0105 i patrz\u0105 na mnie…\u201d[1]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n

W dalszej cz\u0119\u015bci rozmowy z Tochmanem bohaterka wraca do czas\u00f3w wojennych. Fragment b\u0119d\u0105cy opowie\u015bci\u0105 o \u201ema\u0142ej, kilkuletniej dziewczynce\u201d, kt\u00f3r\u0105 Krall \u201ezna\u0142a do\u015b\u0107 dobrze\u201d, ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie w \u201eGazecie Wyborczej\u201d w 2011 roku jako rodzaj komentarza, dopowiedzenia do opublikowanej w\u0142a\u015bnie Bia\u0142ej Marii<\/em>[2]<\/sup><\/a>. <\/em>W Krall<\/em> pe\u0142ni natomiast funkcj\u0119 wst\u0119pu do wspomnie\u0144 o Marii \u2013 krawcowej, kt\u00f3ra w czasie wojny uratowa\u0142a przysz\u0142\u0105 pisark\u0119 z r\u0105k gestapo. Tochman i jego mentorka odwiedzaj\u0105 mieszkanie tej kobiety, rozmawiaj\u0105 z jej s\u0105siadk\u0105. Krall opowiada o Marii w typowy dla siebie spos\u00f3b: bez patosu, zwyczajnie, za to z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w: \u201eBo tu Maria gotowa\u0142a wszystkie swoje pyszno\u015bci, zawsze te same. Najpierw by\u0142a galaretka z n\u00f3\u017cek, potem sa\u0142atka jarzynowa i w\u0119dliny. Szynk\u0119 udawa\u0142o si\u0119 jej dosta\u0107, bo szy\u0142a dla sprzedawczyni z mi\u0119snego. A na imieniny, 2\u00a0lutego, by\u0142y pyzy i g\u0119\u015b. Albo wo\u0142owa piecze\u0144. Wspania\u0142a, naprawd\u0119\u201d (s. 65).<\/p>\n

\"Wojciech<\/a>
Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, \u201eKrall\u201d, Wyd. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Ostatnim etapem w\u0119dr\u00f3wki s\u0105 odwiedziny w obecnym mieszkaniu reporta\u017cystki: \u201eTo co na koniec, panie Wojtku? Mo\u017ce mieszkanie? To, w kt\u00f3rym rozmawiamy. W\u00a0kt\u00f3rym mieszkam od trzydziestu sze\u015bciu lat. Ursyn\u00f3w. Wielka p\u0142yta. Jako\u015b mnie to nie kr\u0119ci. Bo pana kr\u0119c\u0105 rzeczy straszne. A tu nic. \u017bycie sobie p\u0142ynie\u201d (s. 71). Szybko jednak okazuje si\u0119, \u017ce nawet to \u201enic\u201d jest bardzo interesuj\u0105ce. Krall pokazuje przedmioty codziennego u\u017cytku \u2013 pralk\u0119, zegar, st\u00f3\u0142 \u2013 jednak ka\u017cdy z nich jest tylko pretekstem do przedstawienia niezwyk\u0142ej historii. Ostatnia z ogl\u0105danych rzeczy to zeszyt z lu\u017anymi zapiskami. Kartkuj\u0105c go, Tochman dziwi si\u0119: \u201eTak pani sobie pisze o ludziach do szuflady?\u201d (s. 77). Odpowied\u017a brzmi jak \u017cyciowa maksyma, memento dla kolejnych pokole\u0144 reporter\u00f3w: \u201eWszystko musi by\u0107 zapisane, m\u00f3wi\u0142am panu\u201d (s. 77).<\/p>\n

Dialog Tochmana z Krall nie jest zwyk\u0142ym wywiadem. Sprawia wra\u017cenie, jakby by\u0142 spisywany na \u017cywo. Tochman nie pomija np. rozm\u00f3w ze spotykanymi przypadkowo lud\u017ami: \u201ePrzepraszam, pa\u0144stwo chyba sobie id\u0105. Chwileczk\u0119! Cz\u0119sto tutaj przychodzicie? Po jakiej terapii? I nie bierze si\u0119 potem? Blisko macie. I terapia, i piwo, wszystko na Brzeskiej? I nie musicie Targow\u0105 chodzi\u0107? Na skr\u00f3ty, widz\u0119, chodzicie, prosto z podw\u00f3rka. Pan najm\u0142odszy tu jest, a jak panu na imi\u0119?\u201d (s. 28). Uwag\u0119 czytelnik\u00f3w mog\u0105 te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 fragmenty, kt\u00f3re ujawniaj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 blisko\u015b\u0107 zadaj\u0105cego pytania reporta\u017cysty i bohaterki ksi\u0105\u017cki \u2013 raz po raz pojawiaj\u0105 si\u0119 s\u0142owne przekomarzania, a mentorka strofuje swego dawnego ucznia, np.: \u201eI co pana tak \u015bmieszy? Reporter nie powinien si\u0119 \u015bmia\u0107 ze swojego rozm\u00f3wcy\u201d (s. 29).<\/p>\n

Krall okazuje si\u0119 nie\u0142atw\u0105 rozm\u00f3wczyni\u0105 \u2013 mno\u017cy w\u0105tki, nazwiska, szczeg\u00f3\u0142y, przywo\u0142uje liczne anegdoty, zaczepia innych ludzi. \u015awiadczy to o t\u0119sknocie bohaterki za prac\u0105 reportersk\u0105 (\u201eTak\u0105 nostalgi\u0119 poczu\u0142am, jak zobaczy\u0142am te kobitki na zwalonym drzewie. Za? Za sob\u0105 \u00f3wczesn\u0105. Za tamt\u0105 m\u0142od\u0105 reporterk\u0105, kt\u00f3ra by si\u0119 przysiad\u0142a\u201d; s. 29), a zarazem sprawia wra\u017cenie, jakby chcia\u0142a odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 Tochmana od w\u0142asnej osoby. W wywiadzie dla \u201eGazety Wyborczej\u201d reporta\u017cystka ciekawie uzasadni\u0142a swoj\u0105 postaw\u0119: \u201eRozmawiaj\u0105c z panem Wojtkiem, obawia\u0142am si\u0119, \u017ce zapominamy, dlaczego w og\u00f3le si\u0119 ze mn\u0105 rozmawia. Ja nie jestem wa\u017cna. Wa\u017cne jest to, co przeze mnie przep\u0142yn\u0119\u0142o. Przez ka\u017cdego reportera co\u015b przep\u0142ywa, a ja mia\u0142am to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce przeze mnie przep\u0142yn\u0119\u0142a pierwsza po\u0142owa XX wieku. Kt\u00f3ra by\u0142a jednym z najwa\u017cniejszych okres\u00f3w w historii ludzko\u015bci. Zosta\u0142am w\u00a0t\u0119 wa\u017cno\u015b\u0107 wch\u0142oni\u0119ta, wessana, a potem u\u017cyta do zapisania. I tylko dlatego tu z\u00a0wami siedz\u0119\u201d[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Pomys\u0142odawc\u0105 drugiej cz\u0119\u015bci tomu jest Mariusz Szczygie\u0142. Nosi ona tytu\u0142 Szuflada<\/em> i stanowi \u2013 jak bardzo trafnie okre\u015bli\u0142 j\u0105 krytyk literacki Rafa\u0142 Hetman \u2013 \u201ekola\u017c z \u017cycia Hanny Krall\u201d[4]<\/sup><\/a>. W\u015br\u00f3d zamieszczonych tam r\u00f3\u017cnorodnych tekst\u00f3w reporta\u017cystki (r\u00f3wnie\u017c tych og\u0142oszonych drukiem po raz pierwszy), lu\u017anych notatek, list\u00f3w (zeskanowanych, a nie przedrukowanych), fotografii czy ok\u0142adek zagranicznych wyda\u0144 jej ksi\u0105\u017cek na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 artyku\u0142y, kt\u00f3re Krall pisa\u0142a dla \u201eWiadomo\u015bci W\u0119dkarskich\u201d. Ona sama tak wspomina \u00f3wczesn\u0105 prac\u0119: W \u201eWiadomo\u015bciach\u201d pisa\u0142am felietony w cyklu \u201eSmutek ryb\u201d. Sumiennie pracowa\u0142am, ale i tak mnie zwolnili<\/em> (s. 46). O kunszcie dziennikarskim Krall \u015bwiadczy fakt, i\u017c potrafi\u0142a nada\u0107 niepowtarzalny rys nawet \u201elekkiej\u201d z za\u0142o\u017cenia rubryce, przeznaczonej dla \u017con w\u0119dkarzy. W publikowanych tam tekstach zastanawia\u0142a si\u0119 na przyk\u0142ad nad funkcjonowaniem motywu ryby w kulturze, przeprowadza\u0142a wywiady z socjologami czy historykami sztuki.<\/p>\n

Zbi\u00f3r ten jeszcze wyra\u017aniej uzmys\u0142awia nam, \u017ce Hanna Krall jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych uczestniczek polskiego \u017cycia kulturalnego. W Szufladzie<\/em> znalaz\u0142a si\u0119 jej korespondencja z Leszkiem Ko\u0142akowskim, Ryszardem Kapu\u015bci\u0144skim, Krzysztofem Kie\u015blowskim czy Markiem Edelmanem, a tak\u017ce wiersz dedykowany pisarce przez Agnieszk\u0119 Osieck\u0105. A jednak Krall<\/em> to przede wszystkim ksi\u0105\u017cka bardzo intymna, pozwalaj\u0105ca czytelnikom zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do bohaterki, podejrze\u0107 dyskretnie jej \u017cycie. Nie ma tu gloryfikacji, patosu, wielkich s\u0142\u00f3w; publikacja ta nie jest \u2013 jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 bloger Adrian Fulneczek \u2013 \u201epomnikiem ani laurk\u0105 dla wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105cej idolki\u201d[5]<\/sup><\/a>. Stworzeniu takiej opowie\u015bci o wybitnej reporta\u017cystce podo\u0142a\u0107 mogli tylko jej wychowankowie.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. H. Krall: Sze\u015b\u0107 odcieni bieli i inne historie<\/em>. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015, s. 189.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Zob. Nieop\u0142akanie. Z Hann\u0105 Krall o jej nowej ksi\u0105\u017cce \u201eBia\u0142a Maria\u201d rozmawia Wojciech Tochman<\/em>. \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d z 2 maja 2011 roku.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. A. Wi\u015bniewska: Po prostu KRALL.<\/em> Rozmowa z Hann\u0105 Krall, Wojciechem Tochmanem i Mariuszem Szczyg\u0142em<\/em>. \u201eGazeta Wyborcza\u201d z 20 sierpnia 2015 roku (dodatek \u201eMagazyn Reporter\u00f3w. Du\u017cy Format\u201d). Tekst dost\u0119pny na stronie internetowej http:\/\/wyborcza.pl\/duzyformat\/1,147366,18592593,po-prostu-krall.html (09.01.2016).\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. R. Hetman: Mariusz Szczygie\u0142, Wojciech Tochman \u201eKrall\u201d<\/em>. http:\/\/czytamrecenzuje.pl\/recenzja\/463\/krall (09.01.2016).\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. A. Fulneczek: KRALL \u2013 Anty-portret reporterki<\/em>. http:\/\/niska-kultura.blog.pl\/2015\/09\/02\/hanna-krall-recenzja-antyportret-reporterki\/ (09.01.2016).\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Krall okazuje si\u0119 nie\u0142atw\u0105 rozm\u00f3wczyni\u0105 \u2013 mno\u017cy w\u0105tki, nazwiska, szczeg\u00f3\u0142y, przywo\u0142uje liczne anegdoty, zaczepia innych ludzi. \u015awiadczy to o t\u0119sknocie bohaterki za prac\u0105 reportersk\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":558,"featured_media":35085,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3704,2397,4756,7321,484,1079,2290,714,4757],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[3703],"yoast_head":"\nHanna Krall: \u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"O ksi\u0105\u017cce "Krall" Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a by\u0142o g\u0142o\u015bno na d\u0142ugo przedtem, zanim si\u0119 ukaza\u0142a.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/hanna-krall-na-wschod-od-arbatu.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/hanna-krall-na-wschod-od-arbatu.jpg\",\"width\":\"768\",\"height\":\"1264\",\"caption\":\"Hanna Krall, \u201eNa Wsch\u00f3d od Arbatu\u201d, Wydawnictwo Dowody na Istnienie, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent\",\"name\":\"Hanna Krall: \u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-03-10T07:45:39+00:00\",\"dateModified\":\"2016-03-14T20:17:47+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a805d1901309963fb087684734ae8e1e\"},\"description\":\"O ksi\u0105\u017cce \\\"Krall\\\" Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a by\u0142o g\u0142o\u015bno na d\u0142ugo przedtem, zanim si\u0119 ukaza\u0142a.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a805d1901309963fb087684734ae8e1e\",\"name\":\"Edyta Ignatiuk\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/edyta-ignatiuk\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hanna Krall: \u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d","description":"O ksi\u0105\u017cce \"Krall\" Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a by\u0142o g\u0142o\u015bno na d\u0142ugo przedtem, zanim si\u0119 ukaza\u0142a.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/hanna-krall-na-wschod-od-arbatu.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/hanna-krall-na-wschod-od-arbatu.jpg","width":"768","height":"1264","caption":"Hanna Krall, \u201eNa Wsch\u00f3d od Arbatu\u201d, Wydawnictwo Dowody na Istnienie, 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent","name":"Hanna Krall: \u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2016-03-10T07:45:39+00:00","dateModified":"2016-03-14T20:17:47+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a805d1901309963fb087684734ae8e1e"},"description":"O ksi\u0105\u017cce \"Krall\" Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a by\u0142o g\u0142o\u015bno na d\u0142ugo przedtem, zanim si\u0119 ukaza\u0142a.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/edyta-ignatiuk-wszystko-musi-byc-zapisane-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u201eWszystko musi by\u0107 zapisane\u201d"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a805d1901309963fb087684734ae8e1e","name":"Edyta Ignatiuk","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/edyta-ignatiuk"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35078"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/558"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35078"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35078\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35078"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=35078"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=35078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}