{"id":353,"date":"2009-11-20T12:24:55","date_gmt":"2009-11-20T10:24:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=353"},"modified":"2013-01-06T23:36:08","modified_gmt":"2013-01-06T22:36:08","slug":"chiny-a-globalny-kryzys","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys","title":{"rendered":"Chiny a globalny kryzys"},"content":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym. Na przyk\u0142ad, mieszkaj\u0105cy i pracuj\u0105cy od lat w Azji, Mark Mobius pisze: \u201eNa ca\u0142ym \u015bwiecie m\u00f3wi si\u0119 dzi\u015b o Chinach jako przyk\u0142adzie sukcesu ekonomicznego, a \u017ar\u00f3d\u0142em tego sukcesu s\u0105, wed\u0142ug mnie, sami Chi\u0144czycy. Od lat pracowali bardzo ci\u0119\u017cko, oszcz\u0119dzali pieni\u0105dze i przetrwali wiele trudno\u015bci od czasu rewolucji. Teraz Chi\u0144czycy pokonuj\u0105 kolejne problemy i wyzwania, i s\u0105dz\u0119, \u017ce buduj\u0105 znacznie lepsze Chiny ni\u017c te, kt\u00f3re obserwowali\u015bmy w przesz\u0142o\u015bci\u201d1<\/sup>.<\/p>\n

\"Nazwa
Nazwa Zh\u014dnggu\u00f3 (Chiny), \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/figcaption><\/figure>\n

Czy to oznacza, \u017ce obecny kryzys nie jest na tyle globalny, by dotrze\u0107 do Pa\u0144stwa \u015arodka? A jednak Chiny s\u0105 uwik\u0142ane w z\u0142o\u017cony splot zjawisk i proces\u00f3w okre\u015blanych ostatnio umownie globalnym kryzysem. S\u0105 nawet \u2013 zdaniem coraz wi\u0119kszej liczby badaczy \u2013 uczestnikiem kluczowym tych zjawisk i proces\u00f3w. A jednak dok\u0142adne rozpoznanie charakteru tego uwik\u0142ania i roli Chin w globalnym kryzysie nie jest \u0142atwe przynajmniej z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze \u2013 okre\u015blenie globalny kryzys jest bardzo wieloznaczne. W\u0142a\u015bciwiej by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o obserwowanych przez nas rozmaitych zjawiskach kryzysowych o zasi\u0119gu globalnym. Przedmiotem zainteresowania s\u0105 wi\u0119c r\u00f3\u017cnego rodzaju kryzysy zwi\u0105zane z dolarem ameryka\u0144skim jako walut\u0105 globaln\u0105: spadek jego warto\u015bci, kryzys zaufania\u2026 Niekt\u00f3rzy pisz\u0105 o kryzysie hegemonicznej pozycji Stan\u00f3w Zjednoczonych i diagnozuj\u0105, \u017ce \u017cyjemy ju\u017c w \u015bwiecie post-ameryka\u0144skim2<\/sup>. Inni wskazuj\u0105 na jeszcze rozleglejszy kryzys euro-ameryka\u0144skiej ekonomii ko\u0144cz\u0105cy globaln\u0105 dominacj\u0119 Oceanu Atlantyckiego i obszar\u00f3w ulokowanych na jego wschodnim i zachodnim wybrze\u017cu3<\/sup>. Jedni pisz\u0105 o kryzysie rozwi\u0105za\u0144 politycznych i ekonomicznych charakterystycznych dla okresu ostatnich 3 dekad rozwoju gospodarki kapitalistycznej, zdominowanego przez neoliberalne idee4<\/sup>, inni o kryzysie ko\u0144cz\u0105cym kapitalizm5<\/sup>. To tylko przyk\u0142ady analiz r\u00f3\u017cnego rodzaju kryzys\u00f3w. Drug\u0105 przyczyn\u0105 naszych trudno\u015bci w rozpoznaniu roli Chin s\u0105 nasze, to jest polskie, europejskie, Zachodnie wyobra\u017cenia, stereotypy, fascynacje i uprzedzenia dotycz\u0105ce tego kraju. Elementy konstytuuj\u0105ce wizerunek Chin sta\u0142y si\u0119 trwa\u0142ym sk\u0142adnikiem kultur Zachodu. Dla jednych Chiny od wielu lat s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em fascynacji orientaln\u0105 sztuk\u0105, kuchni\u0105, taoizmem czy feng shui. W innych obraz despotycznych rz\u0105d\u00f3w czy zacofania gospodarczego wzbudza l\u0119k, uprzedzenia czy poczucie wy\u017cszo\u015bci Europejczyka czy cz\u0142owieka Zachodu. Andre Gunder Frank twierdzi, \u017ce g\u0142\u00f3wne nauki spo\u0142eczne: historia, socjologia, ekonomia s\u0105 zdominowane przez europocentryzm i przepe\u0142nione przes\u0105dami czy przed-s\u0105dami, utrudniaj\u0105cymi lub wr\u0119cz uniemo\u017cliwiaj\u0105cymi rozumienie Chin i ich roli w \u015bwiecie w przesz\u0142o\u015bci i obecnie6<\/sup>.<\/p>\n

Pewne wyja\u015bnienia s\u0105 jednak mo\u017cliwe. Chiny odegra\u0142y istotn\u0105 rol\u0119 w procesach prowadz\u0105cych do obecnych kryzysowych zjawisk. Niall Ferguson w swojej koncepcji Chimeryki wskazuje na z\u0142o\u017cone zale\u017cno\u015bci, jakie powi\u0105za\u0142y ze sob\u0105 Chiny i Stany Zjednoczone. Chiny tanio produkowa\u0142y a Amerykanie kupowali na kredyt. Pozwala\u0142o to na utrzymywanie ameryka\u0144skiego poziomu \u017cycia za cen\u0119 coraz wi\u0119kszego zad\u0142u\u017cania si\u0119 Ameryki. Po drugiej stronie Oceanu Spokojnego, w Chinach umo\u017cliwia\u0142o to rozw\u00f3j gospodarczy i gromadzenie oszcz\u0119dno\u015bci w ameryka\u0144skich papierach warto\u015bciowych7<\/sup>. Autorzy raportu banku HSBC pod znamiennym tytu\u0142em Przemieszczaj\u0105ce si\u0119 fortuny<\/em> pisz\u0105: \u201eW skali bezprecedensowej w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach systemu globalnego bogactwo podlega jednocze\u015bnie niszczeniu i gromadzeniu\u201d8<\/sup>. Podaj\u0105 te\u017c liczby, kt\u00f3re koreluj\u0105 z tezami Fergusona: w 2007 roku Stany Zjednoczone posiada\u0142y najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiatowego zad\u0142u\u017cenia. Chiny za\u015b posiada\u0142y 21% \u015bwiatowych oszcz\u0119dno\u015bci. Wzajemne zwi\u0105zki, kt\u00f3re prowadzi\u0142y i nadal prowadz\u0105 do powi\u0119kszania ameryka\u0144skiego zad\u0142u\u017cenia, umo\u017cliwia\u0142y gromadzenie chi\u0144skich oszcz\u0119dno\u015bci.<\/p>\n

Tak\u017ce i obecnie rola Chin jest w wielu globalnych zagadnieniach kluczowa. Dzisiejsza rola dolara jako waluty globalnej jest wa\u017cnym instrumentem ameryka\u0144skiej polityki wewn\u0119trznej i mi\u0119dzynarodowej, kszta\u0142tuj\u0105cych obecny globalny porz\u0105dek. Ograniczenie globalnej roli ameryka\u0144skiej waluty to jednocze\u015bnie powa\u017cne ograniczenia mo\u017cliwo\u015bci dotychczasowej ameryka\u0144skiej polityki. Andy Xie w tek\u015bcie pod znacz\u0105cym tytu\u0142em Dolar upadnie, kiedy Chiny strac\u0105 w niego wiar\u0119<\/em> pisze, \u017ce wa\u017cna jest nie tylko polityka w\u0142adz Chi\u0144skiej Republiki Ludowej: \u201eEtniczni Chi\u0144czycy, czyli obywatele Chin, Hongkongu, Tajwanu oraz innych kraj\u00f3w mog\u0105 kontrolowa\u0107 nawet po\u0142ow\u0119 zagranicznych inwestycji w aktywa dolarowe\u201d9<\/sup>. Gideon Rachman tak\u017ce wskazuje na charakter tych zale\u017cno\u015bci: \u201eHillary Clinton zada\u0142a sobie w 2007 r. do\u015b\u0107 retoryczne pytanie: – Czy nie mo\u017cemy usztywni\u0107 naszych stosunk\u00f3w z Chinami? Odpowiedzia\u0142a sobie sama: – Jak usztywni\u0107 stosunki z w\u0142asnym bankierem? Od tego czasu kryzys finansowy znacznie zwi\u0119kszy\u0142 deficyt ameryka\u0144skiego bud\u017cetu i sprawi\u0142, \u017ce Ameryka w jeszcze wi\u0119kszym stopniu sta\u0142a si\u0119 zale\u017cna [od] chi\u0144skich zakup\u00f3w ameryka\u0144skich papier\u00f3w skarbowych. Szacuje si\u0119, \u017ce obecnie Chiny ka\u017cdego miesi\u0105ca kupuj\u0105 bony i obligacje skarbowe o warto\u015bci ok. 20 mld dolar\u00f3w\u201d10<\/sup>.<\/p>\n

Coraz cz\u0119stsze s\u0105 opinie, \u017ce globalna rola Chin w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie jeszcze wi\u0119ksza:\u00a0 \u201eNajbardziej spektakularny krok, kiedy Chiny zostan\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 gospodark\u0105 \u015bwiata, zbli\u017ca si\u0119. Kilka lat temu Goldman Sachs zapowiedzia\u0142, \u017ce nast\u0105pi to w 2027 r., ale to by\u0142o przed kryzysem finansowym. Je\u015bli Ameryka jest teraz skazana na d\u0142ugi okres wolniejszego wzrostu gospodarczego, ten prze\u0142omowy moment mo\u017ce nadej\u015b\u0107 jeszcze szybciej\u201d11<\/sup>. Niekt\u00f3rzy badacze wskazuj\u0105 na dalsze konsekwencje proces\u00f3w ekonomicznych: \u201ew tle tych finansowo-handlowych uzale\u017cnie\u0144 \u2013 typowych dla globalizacji \u2013 jest te\u017c cicha rywalizacja polityczna, a nawet wojskowa. (\u2026) g\u0142\u00f3wnym partnerem dla USA \u2013 ale i przysz\u0142ym rywalem na scenie politycznej \u2013 s\u0105 i b\u0119d\u0105 Chiny. O tym, \u017ce do starcia o pierwsze\u0144stwo musi doj\u015b\u0107 gdzie\u015b w okolicach roku 2025, m\u00f3wi wprost raport ameryka\u0144skiej agencji badawczej\u201d12<\/sup>. Andre Gunder Frank umieszcza t\u0119 przysz\u0142o\u015b\u0107 w kontek\u015bcie perspektywy badawczej, si\u0119gaj\u0105cej \u015bredniowiecza i pisze: \u201eJe\u015bli jakikolwiek region dominowa\u0142 w \u015bwiatowej ekonomii przed 1800 rokiem to znajdowa\u0142 si\u0119 on w Azji. Je\u015bli jakakolwiek ekonomia zajmowa\u0142a pozycj\u0119 i rol\u0119 <<centraln\u0105>> w ekonomii \u015bwiatowej i jej mo\u017cliwej hierarchii <<centr\u00f3w>>, by\u0142y to Chiny\u201d13<\/sup>. Podkre\u015bla on, \u017ce w r\u00f3\u017cnych okresach historii Chin, gdy czasy rozwoju przerywane by\u0142y zastojami czy kryzysami, kraj ten pozostawa\u0142 wielkim spo\u0142ecze\u0144stwem z wielk\u0105 gospodark\u0105 na poziomie rozwini\u0119tym w por\u00f3wnaniu z innymi rejonami \u015bwiata. W tej d\u0142ugiej perspektywie historycznej obserwowany przez nas rozw\u00f3j Chin to koniec ostatniego, najnowszego okresu kryzysu i zastoju trwaj\u0105cego ponad dwa stulecia. Jednocze\u015bnie by\u0142by to powr\u00f3t do przesz\u0142o\u015bci i do normalno\u015bci, to znaczy do roli kluczowej w \u015bwiatowej ekonomii. St\u0105d tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki autora, ReOrient<\/em>, czyli m.in. powr\u00f3t centrum ekonomicznego na wsch\u00f3d, ko\u0144cz\u0105cy okres globalnej dominacji Zachodu, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 sukcesj\u0105 nast\u0119puj\u0105cych po sobie pot\u0119g globalnych: Hiszpanii, Holandii, Wielkiej Brytanii i Stan\u00f3w Zjednoczonych. Frank cytuje tak\u017ce s\u0142owa Adama Smitha z 1776 roku: \u201eChiny s\u0105 bardziej bogatym krajem ni\u017c jakakolwiek cz\u0119\u015b\u0107 Europy\u201d14<\/sup>.<\/p>\n

Nawet, je\u015bli Frank ma racj\u0119, \u017ce coraz wi\u0119ksza rola Chin jest swoistym powrotem do przesz\u0142o\u015bci, to nie oznacza likwidacji czy nawet umniejszania zasadniczych, radykalnych r\u00f3\u017cnic istniej\u0105cych pomi\u0119dzy obecnym globalnym porz\u0105dkiem a zjawiskami i procesami z przesz\u0142o\u015bci. \u015awiat i globalny porz\u0105dek, w kt\u00f3rym w odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y Chiny by\u0142 pod wieloma wzgl\u0119dami odmienny od wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci a Janet Abu-Lughod wymienia te r\u00f3\u017cnice w swojej ciekawej pracy15<\/sup>. By\u0142 to \u015bwiat, gdy chi\u0144ski jedwab czy ceramika dociera\u0142y do r\u00f3\u017cnych rejon\u00f3w afro-euro-azjatyckiej ekumeny kulturowej, ale za spraw\u0105 licznych po\u015brednik\u00f3w. Na afryka\u0144skim wybrze\u017cu czy na targach w Troyes we Francji pojawia\u0142y si\u0119 produkty chi\u0144skie, ale nie pojawiali si\u0119 chi\u0144scy kupcy, politycy, pracownicy, tury\u015bci. Chiny by\u0142y dla mieszka\u0144c\u00f3w r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w krain\u0105 nieznan\u0105 i mityczn\u0105. Dzi\u015b jest inaczej. Gdy z \u017con\u0105 w tym roku byli\u015bmy w Mielnie nad Ba\u0142tykiem, to przy deszczowej pogodzie grali\u015bmy w ko\u015bci \u201eMade In China\u201d a w radiu chi\u0144skiej produkcji mogli\u015bmy odbiera\u0107 jedynie dwa programy: jeden po chi\u0144sku, drugi po polsku, lecz by\u0142a to polskoj\u0119zyczna audycja Mi\u0119dzynarodowego Radia Pekin z chi\u0144skimi piosenkami t\u0142umaczonymi przez prowadz\u0105cego program na j\u0119zyk polski. Chiny przesta\u0142y by\u0107 mityczn\u0105 krain\u0105, cho\u0107 nadal niewiele o nich wiemy. Chi\u0144skie towary, kapita\u0142, programy telewizyjne, radiowe a tak\u017ce sami Chi\u0144czycy staj\u0105 si\u0119 coraz wyra\u017aniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia ludzi z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci \u015bwiata. Decyzje polityczne w\u0142adz chi\u0144skich wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142t \u017cycia nie tylko samych Chi\u0144czyk\u00f3w, ale w coraz wi\u0119kszym stopniu maj\u0105 wp\u0142yw tak\u017ce na \u017cycie ludzi w innych krajach. I tu mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 tak\u017ce o kulturowych konsekwencjach ekonomicznych i politycznych zmian globalnej roli Chin.<\/p>\n

Z jednej strony coraz wyra\u017aniejszy wp\u0142yw tego odleg\u0142ego kraju na nasze \u017cycie mo\u017ce sprzyja\u0107 ujawnianiu lub nawet nasilaniu naszych fascynacji, l\u0119k\u00f3w, uprzedze\u0144, cho\u0107 b\u0119d\u0105 one zapewne ulega\u0142y zmianom, by\u0107 mo\u017ce nawet radykalnym pod wp\u0142ywem obserwowanych przez nas zjawisk i wydarze\u0144. Te kulturowe sentymenty mog\u0105 i zapewne b\u0119d\u0105 kszta\u0142towa\u0107 tak\u017ce nasze wybory konsumenckie i decyzje polityczne. Wa\u017cne b\u0119d\u0105 tak\u017ce decyzje, wybory i zachowania Chi\u0144czyk\u00f3w: w\u0142adz, przedsi\u0119biorc\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w kraju, turyst\u00f3w i imigrant\u00f3w poszukuj\u0105cych pracy. Martin Stuart-Fox wskazuje na pewn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 podstawowych chi\u0144skich idei kszta\u0142tuj\u0105cych moralno\u015b\u0107 i polityk\u0119 w Chinach przynajmniej od pocz\u0105tku dynastii Shang w XVII\/XVI stuleciu przed n.e. do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. W\u0142adca Chin jest uznawany za \u201eSyna Niebios, kt\u00f3ry reprezentuje rodzaj ludzki i jest istotnym \u0142\u0105cznikiem pomi\u0119dzy Niebiosami a \u015bwiatem ludzkim i sam\u0105 Ziemi\u0105. Obowi\u0105zkiem ka\u017cdego w\u0142adcy jest utrzymywa\u0107 ten zwi\u0105zek w imieniu ca\u0142ej ludzko\u015bci (\u2026) Syn Niebios przewodniczy moralnemu porz\u0105dkowi \u015bwiata\u201d16<\/sup>. Autor podkre\u015bla, \u017ce te kulturowe tre\u015bci pomimo zmian politycznych w Chinach w okresie ostatniego stulecia nadal wp\u0142ywa\u0142y na decyzje polityczne zmieniaj\u0105cych si\u0119 rz\u0105d\u00f3w w r\u00f3\u017cnych ustrojach. Te i inne kulturowe uwarunkowania tak\u017ce mog\u0105 mie\u0107 wp\u0142yw na chi\u0144skie decyzje w najbli\u017cszej i dalszej przysz\u0142o\u015bci. Globalna rola Chin, gospodarki, polityki i kultury tego kraju b\u0119d\u0105 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towane przez chi\u0144sk\u0105 kultur\u0119, moralno\u015b\u0107, idee polityczne. Tre\u015bci te tak\u017ce mog\u0105 ulega\u0107 trudnym dzi\u015b do przewidzenia przeobra\u017ceniom, gdy Chi\u0144czycy b\u0119d\u0105 dostrzega\u0107 swoj\u0105 coraz wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w \u015bwiecie. My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017co zale\u017cy na przyk\u0142ad od tego, czy i jak w\u0142adze chi\u0144skie b\u0119d\u0105 uczy\u0142y si\u0119 swojej nowej globalnej roli. Jak pisze Frank \u201echi\u0144skie znaczenie okre\u015blenia <<kryzys>> jest kombinacj\u0105 niebezpiecze\u0144stwa i mo\u017cliwo\u015bci\u201d17<\/sup>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym. <\/p>\n","protected":false},"author":79,"featured_media":355,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7219,89,90],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[88],"yoast_head":"\nChiny a globalny kryzys<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/2009-chiny.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/2009-chiny.jpg\",\"width\":\"576\",\"height\":\"350\",\"caption\":\"Nazwa Zh\u014dnggu\u00f3 (Chiny), \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys\",\"name\":\"Chiny a globalny kryzys\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2009-11-20T10:24:55+00:00\",\"dateModified\":\"2013-01-06T22:36:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/153c65ac844baba7a0c36aa98aa1eff6\"},\"description\":\"W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Chiny a globalny kryzys\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/153c65ac844baba7a0c36aa98aa1eff6\",\"name\":\"Adam Nobis\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/adam-nobis\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Chiny a globalny kryzys","description":"W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/2009-chiny.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/2009-chiny.jpg","width":"576","height":"350","caption":"Nazwa Zh\u014dnggu\u00f3 (Chiny), \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys","name":"Chiny a globalny kryzys","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#primaryimage"},"datePublished":"2009-11-20T10:24:55+00:00","dateModified":"2013-01-06T22:36:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/153c65ac844baba7a0c36aa98aa1eff6"},"description":"W\u015br\u00f3d docieraj\u0105cych do nas informacji z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o globalnym kryzysie, z Chin nap\u0142ywaj\u0105 wiadomo\u015bci o rozwoju gospodarczym i spo\u0142ecznym.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2009\/chiny-a-globalny-kryzys#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Chiny a globalny kryzys"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/153c65ac844baba7a0c36aa98aa1eff6","name":"Adam Nobis","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/adam-nobis"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/79"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=353"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=353"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=353"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}