{"id":35637,"date":"2016-04-27T19:00:26","date_gmt":"2016-04-27T18:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=35637"},"modified":"2020-11-09T12:09:37","modified_gmt":"2020-11-09T11:09:37","slug":"miroslaw-ratajczak-powrot-waclawa-szpakowskiego-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/miroslaw-ratajczak-powrot-waclawa-szpakowskiego-odra","title":{"rendered":"Powr\u00f3t Wac\u0142awa Szpakowskiego"},"content":{"rendered":"

Od grudnia 2012 roku do kwietnia roku nast\u0119pnego w nowojorskim Museum of Modern Art (MoMA) trwa\u0142a wystawa Inventing Abstraction 1910 \u20131925<\/em>. Leah Dickerman i Masha Chlenova, kuratorzy tej wystawy, zapragn\u0119li raz jeszcze przyjrze\u0107 si\u0119 temu, jak \u201ewymy\u015blano\u201d sztuk\u0119 abstrakcyjn\u0105, co si\u0119 na ten proces z\u0142o\u017cy\u0142o i jakie \u017ar\u00f3d\u0142a dostarczy\u0142y wody na m\u0142yn nowoczesno\u015bci. W\u015br\u00f3d wielu nazwisk i dzie\u0142 doskonale znanych, s\u0142awnych i docenionych nie zabrak\u0142o tak\u017ce takich, kt\u00f3re mog\u0142y zaskoczy\u0107 nawet dobrze zorientowanych historyk\u00f3w sztuki oraz krytyk\u00f3w, jak Wac\u0142aw Szpakowski (1883\u20131973), polski architekt, urodzony w Warszawie, absolwent Instytutu Politechnicznego w Rydze, zmar\u0142y we Wroc\u0142awiu. Pojawienie si\u0119 Szpakowskiego w MoMA z pewno\u015bci\u0105 by\u0142o zaskoczeniem tak\u017ce dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki w Polsce, gdzie co prawda o nim pisano i wystawiano jego prace, ale od jedynej ca\u0142o\u015bciowej prezentacji jego dorobku min\u0119\u0142o z g\u00f3r\u0105 dwadzie\u015bcia lat. To w naszych czasach do\u015b\u0107, by nazwisko artysty niemal znikn\u0119\u0142o z horyzontu uwagi. Tym bardziej \u017ce pojawi\u0142o si\u0119 tam niespodziewanie, p\u00f3\u017ano i bez zakotwiczenia w dziejach polskiej sztuki. Wac\u0142aw Szpakowski bowiem lokowa\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie poza \u015brodowiskami artystycznymi i naukowymi (to ostatnie, wobec pewnych aspekt\u00f3w jego dzia\u0142alno\u015bci, tak\u017ce ma swoje znaczenie).<\/p>\n

\"\u201eWac\u0142aw<\/a>
\u201eWac\u0142aw Szpakowski 1883\u20131973. Linie rytmiczne\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

W roku 1969 ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eOdra\u201d artyku\u0142 Mariusza Hermansdorfera, \u00f3wczesnego kustosza dzia\u0142u sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej wroc\u0142awskiego Muzeum Narodowego, po\u015bwi\u0119cony rysunkom Wac\u0142awa Szpakowskiego, oraz towarzysz\u0105cy mu komentarz artysty do prac obj\u0119tych wsp\u00f3lnym tytu\u0142em Linie rytmiczne<\/em>. By\u0142y to pierwsze teksty wydobywaj\u0105ce prace Szpakowskiego na \u015bwiat\u0142o dzienne i jedyna opublikowana za \u017cycia autora eksplikacja do nich. W cztery lata p\u00f3\u017aniej blisko dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni tw\u00f3rca zmar\u0142, nie doczekawszy si\u0119 zainteresowania swoim dzie\u0142em ze strony ani ludzi sztuki, ani nauki (Szpakowski pr\u00f3bowa\u0142 interpretacji matematycznych swoich Linii rytmicznych<\/em> oraz p\u00f3\u017aniejszych Linii \u0141amanych<\/em> i parokrotnie s\u0142a\u0142 stosowne opracowania do PAN).<\/p>\n

Zafascynowana pracami Szpakowskiego jego c\u00f3rka, znana malarka Anna Szpakowska-Kujawska, nie da\u0142a jednak za wygran\u0105 \u2013 trafi\u0142a do Muzeum Sztuki w \u0141odzi i zainteresowa\u0142a nimi jego \u00f3wczesnego dyrektora Ryszarda Stanis\u0142awskiego. W tym\u017ce muzeum odby\u0142a si\u0119 w roku 1978 pierwsza wystawa Linii rytmicznych<\/em>, a w roku 1983 Stanis\u0142awski pokaza\u0142 te prace na wystawie Pr\u00e9sences Polonaises<\/em> w Centre Georges Pompidou w Pary\u017cu. Trudno powiedzie\u0107, \u017ceby sta\u0142y si\u0119 one wydarzeniem, poniewa\u017c wci\u0105\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w nie bardzo wiedzia\u0142a, co z tym fantem zrobi\u0107. Dopiero badania Janusza Zagrodzkiego, kustosza sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej Muzeum Narodowego w Warszawie, doprowadzi\u0142y do prze\u0142omu w recepcji tw\u00f3rczo\u015bci Wac\u0142awa Szpakowskiego \u2013 wprowadzi\u0142y go i nobilitowa\u0142y jako artyst\u0119-prekursora w kr\u0105g sztuki abstrakcyjnej dzi\u0119ki wystawie w Brukseli w roku 1992, a rok p\u00f3\u017aniej w warszawskim Muzeum Narodowym. Dzi\u0119ki solidnemu podej\u015bciu badawczemu Zagrodzkiego ujawnione zosta\u0142y tak\u017ce zapiski Szpakowskiego, jego prace fotograficzne (m.in. popularny ju\u017c portret wielokrotny z 1912 roku) oraz powi\u0105zania, jakie budowa\u0142 tw\u00f3rca mi\u0119dzy swoimi \u201elinearnymi\u201d dzie\u0142ami a muzyk\u0105 i matematyk\u0105.<\/p>\n