{"id":36241,"date":"2016-06-01T12:43:05","date_gmt":"2016-06-01T11:43:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=36241"},"modified":"2020-09-01T13:03:15","modified_gmt":"2020-09-01T12:03:15","slug":"wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent","title":{"rendered":"\u201eNasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>Wobec wzor\u00f3w kultury<\/strong><\/p>\n<p>W wierszach Wis\u0142awy Szymborskiej powtarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje spotkania, w kt\u00f3rych oswajanie przestrzeni mi\u0119dzyludzkiej i potrzeba blisko\u015bci kontrastuj\u0105 z poetyckimi scenami odrzucenia, przerwania relacji, ucieczki od drugiego cz\u0142owieka, toksycznej ciszy, jaka zapada mi\u0119dzy partnerami, przypominaj\u0105c stan letargu b\u0105d\u017a \u015bmierci. Nic ju\u017c nie zostanie naprawione ani wyja\u015bnione, a status jednostki samotnej w \u015bwiecie tylko si\u0119 utrwala, chocia\u017c rozmowa wci\u0105\u017c jest podejmowana, a dialog przybiera wiele kszta\u0142t\u00f3w. Zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce przemo\u017cna potrzeba kontaktu mi\u0119dzyludzkiego mo\u017ce ustanowi\u0107 bezpieczn\u0105 przestrze\u0144 porozumienia, ale to tylko poz\u00f3r, gdy\u017c w poezji Szymborskiej afekty niszcz\u0105 w\u0142a\u015bciwe rozeznanie rzeczy, oczekiwania rozm\u00f3wc\u00f3w wci\u0105\u017c si\u0119 rozmijaj\u0105, dialog istotny nigdy si\u0119 nie rozwinie, a wymian\u0119 bezradnych s\u0142\u00f3w cz\u0119sto poch\u0142ania milczenie. Nierzadko partnerzy, nawet gdy znajduj\u0105 si\u0119 blisko siebie, przechodz\u0105 obok \u201ejak obcy \/ bez gestu i s\u0142owa\u201d (<em>Perspektywa<\/em>), czy te\u017c \u2013 sparafrazujemy wyra\u017cenie z wiersza\u00a0<em>Spis ludno\u015bci<\/em>\u00a0\u2013 \u201emijaj\u0105 si\u0119 na wieczno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n<figure id=\"attachment_36370\" aria-describedby=\"caption-attachment-36370\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002\/\" rel=\"attachment wp-att-36370\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-36370\" title=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-540x785.jpg\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" width=\"540\" height=\"785\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-540x785.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-800x1164.jpg 800w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-1056x1536.jpg 1056w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-120x175.jpg 120w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-90x131.jpg 90w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-320x465.jpg 320w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-560x815.jpg 560w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-1160x1687.jpg 1160w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-618x900.jpg 618w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-576x837.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002.jpg 1375w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-36370\" class=\"wp-caption-text\">Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym poetka przygl\u0105da si\u0119 z uwag\u0105, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny, gdy\u017c cz\u0142owiek, debiutant na scenie \u017cycia, nie potrafi dobrze zagra\u0107 wyznaczonych r\u00f3l, rutyna niszczy spontaniczno\u015b\u0107 wi\u0119zi, degradacji ulegaj\u0105 wysokie wyobra\u017cenia o dialogu. Pragnienie i wycofanie, oczekiwanie i odrzucenie przypominaj\u0105ce ruch wahad\u0142a wyznaczaj\u0105 rozpatrywane tutaj relacje, kt\u00f3re polegaj\u0105 na tym, \u017ce \u201eja\u201d, d\u0105\u017c\u0105c ku \u201einnym\u201d, przekracza granice samotno\u015bci, ale te\u017c we w\u0142asnym osobnym \u015bwiecie poszukuje oparcia. Co prawda w wierszach Wis\u0142awy Szymborskiej cud bycia we dwoje wzbogaca i przemienia cz\u0142owieka, ale z drugiej strony \u2013 warto\u015bci\u0105 jest istnienie pojedyncze: odpowiedzialne, \u015bwiadomie prze\u017cyte, co wcale nie znaczy, \u017ce szcz\u0119\u015bliwe oraz bezkonfliktowe. Na tym terytorium obcujemy z paradoksami. Intymna wsp\u00f3lnota partner\u00f3w \u2013 tak jak w wierszach\u00a0<em>Na wie\u017cy Babel<\/em>\u00a0czy\u00a0<em>Jestem za blisko\u2026<\/em>\u00a0\u2013 u\u015bwiadamia oddalenie, a z oddalonej perspektywy wida\u0107 dopiero, na czym polega skomplikowanie kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich. Mi\u0142o\u015b\u0107 jako fenomen wy\u0142\u0105czony z czasu ma by\u0107 wieczna, ale temu przecz\u0105 normalna dramaturgia \u017cycia i czas p\u0142yn\u0105cy \u2013 przynosz\u0105cy zmian\u0119. Zatem \u2013 co podkre\u015bla poetka \u2013 partnerzy \u201eprzez kr\u00f3tki czas \/ kochali si\u0119 na zawsze\u201d (<em>Perspektywa<\/em>).<\/p>\n<p>W utworach poetyckich Wis\u0142awy Szymborskiej problematyka kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich \u0142\u0105czy si\u0119 z rozwa\u017caniami o dzia\u0142aniu przypadku, z pytaniami o dzia\u0142anie niepoj\u0119tej si\u0142y zwanej losem, ale r\u00f3wnie\u017c, co podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej. Przy czym w odniesieniu do tych wierszy unika\u0107 nale\u017cy okre\u015blenia gatunkowego \u201eerotyki\u201d, gdy\u017c bezpo\u015brednia liryka wyznania z regu\u0142y bywa tutaj zast\u0119powana przez antropologicznie zorientowan\u0105 poezj\u0119 refleksyjn\u0105. Ot\u00f3\u017c w utworach z tom\u00f3w\u00a0<em>Wo\u0142anie do Yeti<\/em>,\u00a0<em>S\u00f3l<\/em>\u00a0oraz\u00a0<em>Sto pociech<\/em>\u00a0z du\u017c\u0105 intensywno\u015bci\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 ma\u0142e traktaty po\u015bwi\u0119cone mi\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rych docieka si\u0119 istoty tego zagadkowego fenomenu oraz sporz\u0105dza kolekcj\u0119 form porozumienia i nieporozumienia. W serii wypowiedzi artystycznych o postaciach mi\u0142o\u015bci (i \u201enie-mi\u0142o\u015bci\u201d) poetka tuszuje zaanga\u017cowanie, szukaj\u0105c kulturowych zapo\u015brednicze\u0144, przywo\u0142uj\u0105c obiektywizuj\u0105ce konwencje teatralnej gry.<\/p>\n<p>Cz\u0142owiek, pojmowany u Szymborskiej jak monada Leibniza, prowadzi \u017cywot osobny. Sprzyja to analitycznemu namys\u0142owi, wspiera postaw\u0119 refleksyjn\u0105. Zaanga\u017cowanie uczu\u0107 nie wyklucza wnikliwej obserwacji, cho\u0107 doda\u0107 trzeba, \u017ce w wierszach p\u00f3\u017anych \u201eona\u201d i \u201eon\u201d, uczestnicz\u0105cy w grach spotka\u0144 i rozsta\u0144, uwik\u0142ani w dramaturgi\u0119 przypadk\u00f3w losu, s\u0105 przedmiotem komentarza kogo\u015b, kto obserwuje i wyci\u0105ga wnioski (<em>Perspektywa<\/em>,\u00a0<em>Na lotnisku<\/em>,\u00a0<em>Rozw\u00f3d<\/em>). Mityczne i literackie wersje mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3re w kulturze funkcjonuj\u0105 jako wzory zachowa\u0144, jako \u201epodpowiadane\u201d sposoby wyra\u017cania, zostaj\u0105 odrzucone. Skoro \u201enadzy kochankowie\u201d (jak przeczytamy w liryku\u00a0<em>Upami\u0119tnienie<\/em>) \u2013 w tym sensie r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nieuzbrojeni w dobrze opanowany j\u0119zyk mi\u0142o\u015bci \u2013 pozostaj\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b bezradni, to relacja mi\u0142osna (i mi\u0119dzyludzka), bez wyrazistej formy, naje\u017cona jest trudno\u015bciami. Poziom realnego kontaktu u Szymborskiej \u015bci\u0105ga na ziemi\u0119 mity, do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnego bycia nie potwierdza wizji plato\u0144skiej czy romantycznej, w kt\u00f3rych wa\u017cne jest wykroczenie ku sferze idealnej, jak r\u00f3wnie\u017c poszukiwanie rzeczywisto\u015bci wy\u017cszej. Niezmiernie trudno zamkn\u0105\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 w granicach \u015bwiata realnego i pogodzi\u0107 transcenduj\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 oraz \u201eniebia\u0144ski\u201d wzlot z wilczymi, okrutnymi regu\u0142ami zwyk\u0142ego \u017cycia.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-36241 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36370\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36370'>\n\t\t\t\tWis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36371\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36371'>\n\t\t\t\tWis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36372\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36372'>\n\t\t\t\tWis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36373\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36373'>\n\t\t\t\tWis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36374\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36374'>\n\t\t\t\tWis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>W wierszach z tomu\u00a0<em>Wo\u0142anie do Yeti<\/em>\u00a0zauroczenie kochank\u00f3w rych\u0142o przechodzi w rozczarowanie, a terytorium mi\u0142o\u015bci wcale nie jest bezpieczne, cz\u0142owiek bowiem nie dorasta do tego wyj\u0105tkowego uczucia i nie pogodzi oddania drugiej osobie z w\u0142asn\u0105 odr\u0119bno\u015bci\u0105. We wspomnianym ju\u017c balladowym\u00a0<em>Upami\u0119tnieniu<\/em>, w kt\u00f3rym poetka pos\u0142uguje si\u0119 stylizacj\u0105 na modlitw\u0119, zakl\u0119cia magii mi\u0142osnej kryj\u0105 w sobie niepok\u00f3j, \u017ce kochankowie zapomn\u0105 o wyr\u00f3\u017cnieniu, jakie ich spotka\u0142o. Apostrofy kierowane do ustanowionego na chwil\u0119 ptasiego b\u00f3stwa (mo\u017cliwe, \u017ce wcielenia zmienno\u015bci) s\u0142u\u017c\u0105 (niemo\u017cliwemu?) zaklinaniu trwa\u0142ej mi\u0142o\u015bci: \u201eJask\u00f3\u0142ko, spraw, by nigdy \/ nie zapominali\u201d (<em>Upami\u0119tnienie<\/em>).<\/p>\n<p>W wierszu\u00a0<em>Jawno\u015b\u0107<\/em>, jednym z najpi\u0119kniejszych \u2013 obok\u00a0<em>Upami\u0119tnienia<\/em>\u00a0\u2013 utwor\u00f3w lirycznych Wis\u0142awy Szymborskiej, ukazana jest bezbronno\u015b\u0107 zakochanych wobec \u015bwiata. Przejrzysto\u015b\u0107 uczucia i \u017carliwo\u015b\u0107 wyra\u017cone zostaj\u0105 tutaj poprzez metafor\u0119 \u015bwiat\u0142a: \u201eJa nie przeczu\u0142am, ty\u015b nie odgad\u0142, \/ \u017ce nasze serca \u015bwiec\u0105 w mroku\u201d. Jawno\u015b\u0107, czyli ods\u0142oni\u0119cie sekretu, co mo\u017cna odczytywa\u0107 jako odmian\u0119 demaskacji, odsy\u0142a do kulturowej sytuacji, w kt\u00f3rej mi\u0142o\u015b\u0107 ma by\u0107 zakryta przed \u015bwiatem. Bohaterowie nowoczesnej bukoliki nie mog\u0105 jednak wyzby\u0107 si\u0119 wra\u017cenia, \u017ce s\u0105 obserwowani \u2013 przez wyimaginowane cienie, domowe sprz\u0119ty, ptaki czy domy\u015bln\u0105 \u0107m\u0119. Obco\u015b\u0107 azylu domowego jest odwrotnie proporcjonalna do blisko\u015bci kochank\u00f3w. Pojmowanie mi\u0142o\u015bci jako konspiracji \u017cywo przypomina spiskowanie z wiersza Boles\u0142awa Le\u015bmiana o incipicie \u201eHas\u0142o nasze ma dla nas swe dzieje tajemne\u2026\u201d (z cyklu\u00a0<em>W malinowym chru\u015bniaku<\/em>). Wed\u0142ug Szymborskiej kochankom najbardziej zagra\u017caj\u0105 czas i zmiana \u2013 wbrew wyobra\u017ceniu \u201emi\u0142o\u015bci wiecznej\u201d.<\/p>\n<p>Natomiast w\u00a0<em>Obmy\u015blam \u015bwiat<\/em>\u00a0pojawia si\u0119 poprawiona edycja istnienia, ufundowana na tym, co niemo\u017cliwe. Jak przeczytamy w epigramatycznej wzmiance, czas, kt\u00f3ry po\u017cera wszystko, nie powinien ingerowa\u0107 w sprawy zakochanych. Inicjacja przes\u0142ania wi\u0119c my\u015bl o przysz\u0142o\u015bci, zatrzymuje chwil\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z fascynacji i przera\u017cenia. Co wi\u0119cej, w utopijnej wizji lepszego \u015bwiata moment wtajemniczenia i zamkni\u0119cia w dwuosobowej wsp\u00f3lnocie winien trwa\u0107 bez ko\u0144ca, bezbronni kochankowie bowiem\u00a0nie maj\u0105 si\u0142, by podj\u0105\u0107 wyzwanie \u017cycia. Lepszy jest dla nich stan zawieszenia, gdy\u017c s\u0105 \u201ezbyt nadzy (\u2026), zbyt obj\u0119ci, z nastroszon\u0105 \/ dusz\u0105 jak wr\u00f3blem na ramieniu\u201d. W tych trzech przywo\u0142ywanych wierszach Szymborskiej o debiutantach mi\u0142o\u015bci czu\u0142e spojrzenie i empatia przes\u0105czaj\u0105 si\u0119 przez spokrewnion\u0105 z do\u015bwiadczeniem ironi\u0119.<\/p>\n<p>Wska\u017cmy inn\u0105 jeszcze posta\u0107 tematu mi\u0119dzyludzkich relacji w tomie\u00a0<em>Wo\u0142anie do Yeti<\/em>. Ot\u00f3\u017c przemiana, kt\u00f3rej sprawc\u0105 jest Eros, dzia\u0142a dora\u017anie, nieskutecznie. Wed\u0142ug sceptycznie usposobionego \u201eja\u201d m\u00f3wi\u0105cego metamorfoza w spojrzeniu zakochanej osoby to iluzja, a wcielenie kobiety w r\u00f3\u017c\u0119 (symbol mi\u0142o\u015bci oraz pi\u0119kna) pozostanie nie-do-wcieleniem czy \u2013 innymi s\u0142owy \u2013 mitem kultury. Ta kwestia trze\u017awo zostaje os\u0105dzona przez bohaterk\u0119 wiersza: \u201emam cia\u0142o pojedyncze, nieprzemienne w nic, \/ jestem jednorazowa a\u017c do szpiku ko\u015bci\u201d (<em>Pr\u00f3ba<\/em>). Symboliczna przemiana zostanie wstrzymana b\u0105d\u017a \u2013 jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u2013 wycofana. Jednak\u017ce wniosek, \u017ce w wierszach Wis\u0142awy Szymborskiej mi\u0142o\u015b\u0107 to uczucie destruktywne, by\u0142by przedwczesny. W tej poezji nieusuwalne napi\u0119cia pomi\u0119dzy oczekiwanym a niemo\u017cliwym, mitycznym a realnym, wspomagaj\u0105cym rozw\u00f3j a ustanawiaj\u0105cym regres \u2013 pozwalaj\u0105 analizowa\u0107 uczucia ludzkie w ca\u0142ym ich skomplikowaniu.<\/p>\n<p>\u201eGodzina dla trzydziestoletnich\u201d (<em>Czwarta nad ranem<\/em>), kiedy wartki nurt \u017cycia si\u0119 zatrzymuje, pozwala odwa\u017cnie wejrze\u0107 w samotn\u0105 egzystencj\u0119. \u201eJa\u201d \u2013 uwolnione od jakichkolwiek serwitut\u00f3w zewn\u0119trznych \u2013 wype\u0142nia jedynie obowi\u0105zki wobec siebie. Obecno\u015b\u0107 Innego czy Innych niczego nie u\u0142atwi, nie za\u017cegna odczucia kosmicznego osamotnienia. Czas, kt\u00f3ry nie nale\u017cy ani do nocy, ani do poranka, jest tu rodzajem egzystencjalnej przerwy, kiedy energie zdarze\u0144 si\u0119 wyczerpa\u0142y i nie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 cykl nowego dnia \u2013 wraz z marzeniami, z\u0142udzeniami i tworzonymi\u00a0<em>ad hoc<\/em>\u00a0mitami. Poetka tak pisze o wype\u0142nionej l\u0119kiem granicy czasu: \u201eGodzina pusta. \/ G\u0142ucha, czcza. \/ Dno wszystkich innych godzin\u201d (<em>Czwarta nad ranem<\/em>). O kameralnej grozie, kt\u00f3r\u0105 skojarzy\u0107 mo\u017cna ze skradaj\u0105c\u0105 si\u0119 nico\u015bci\u0105, o przera\u017caj\u0105cym rewersie godzin wype\u0142nionych dzia\u0142aniem, wiedz\u0105 ludzie ju\u017c dojrzali \u2013 trzydziestoletni. Szymborska podejmuje wi\u0119c problematyk\u0119 dla doros\u0142ych, staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 istot\u0119 relacji mi\u0119dzyludzkich i osobnego istnienia w \u015bwiecie \u2013 bez za\u0142o\u017ce\u0144 wst\u0119pnych, ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ryzyka poznawczego. Na pewno nie ods\u0142oni si\u0119 wy\u0142\u0105cznie jasna strona relacji z lud\u017ami i rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n<figure id=\"attachment_36373\" aria-describedby=\"caption-attachment-36373\" style=\"width: 516px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001\/\" rel=\"attachment wp-att-36373\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-36373\" title=\"Wis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001-516x800.jpg\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" width=\"516\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001-516x800.jpg 516w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001-580x900.jpg 580w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001-576x893.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-milosc-szczesliwa-rekopis-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-001.jpg 1290w\" sizes=\"(max-width: 516px) 100vw, 516px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-36373\" class=\"wp-caption-text\">Wis\u0142awa Szymborska, r\u0119kopis wiersza \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Obrabowani \u2013 obdarowani<\/strong><\/p>\n<p>Jak to ju\u017c zosta\u0142o zasugerowane, Wis\u0142awa Szymborska nie zadowala si\u0119 jednostronnymi spostrze\u017ceniami. Rewizja mi\u0142osnych mit\u00f3w nie unicestwia\u00a0<em>en bloc<\/em>\u00a0do\u015bwiadczenia mi\u0142o\u015bci \u2013 osobliwego, tajemniczego, a nade wszystko, przy pozorach powszechno\u015bci, niezwykle rzadkiego. Filozofia wyj\u0105tku Wis\u0142awy Szymborskiej tak w\u0142a\u015bnie traktuje zjawisko mi\u0142osnej harmonii. Wiele mo\u017cliwych przypadk\u00f3w rozczarowuje, ale ten jedyny, w\u0142a\u015bnie rozpatrywany, zbieg okoliczno\u015bci prowadzi ku mi\u0142o\u015bci szcz\u0119\u015bliwej. Kochankowie \u2013 pisze Szymborska \u2013 zostaj\u0105 \u201ewywy\u017cszeni ku sobie bez \u017cadnej zas\u0142ugi\u201d (<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em>). Zmienia si\u0119 ich \u015bwiadomo\u015b\u0107, wzrasta poczucie warto\u015bci. Wed\u0142ug okre\u015blenia Rolla Maya w mi\u0142osnym zwi\u0105zku \u201ejeste\u015bmy wyniesieni ponad to, czym jeste\u015bmy w danym momencie, dos\u0142ownie stajemy si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c byli\u015bmy chwil\u0119 przedtem\u201d. Oczywi\u015bcie taka nobilitacja u Szymborskiej napotyka na zagro\u017cenia przez brak uwa\u017cno\u015bci, koncentracji uczu\u0107, konsekwencji w dostrzeganiu drugiej osoby. Spo\u0142eczne otoczenie, kt\u00f3re odrzuca \u201ewywy\u017cszonych\u201d, pragn\u0105c mierno\u015bci, przeci\u0119tno\u015bci, r\u00f3wnie\u017c staje si\u0119 czynnikiem destruktywnym.<\/p>\n<p>\u201eJa\u201d w kontakcie z Innymi traci autonomi\u0119 istnienia, zostaje odkszta\u0142cone, w oczach Innych staje si\u0119 postaci\u0105 fikcyjn\u0105. Jak wyznaje kobieta: \u201ePozwoli\u0142am si\u0119 wymy\u015bli\u0107 \/ na podobie\u0144stwo odbicia \/ w jego oczach\u201d (<em>Przy winie<\/em>). Stwarzanie w spojrzeniu m\u0119\u017cczyzny jest magi\u0105 o dzia\u0142aniu chwilowym, a tak\u017ce przemian\u0105 nietrwa\u0142\u0105, poniewa\u017c \u201eja\u201d, odrzucaj\u0105c opowie\u015bci o sobie, powraca do w\u0142asnego wizerunku, kt\u00f3ry przestaje by\u0107 projekcj\u0105 oraz idealizacj\u0105. Albo jeszcze inaczej: magia mi\u0142osna tworzy fantazmaty. Trze\u017awo\u015b\u0107 oceny, jak\u0105 pos\u0142uguje si\u0119 \u201eja\u201d w wierszu\u00a0<em>Przy winie<\/em>, zaprzecza mitologicznym kreacjom. Ot\u00f3\u017c \u201eEwa z \u017cebra, Wenus z piany, \/ Minerwa z g\u0142owy Jowisza \/ by\u0142y bardziej rzeczywiste\u201d ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesna autokrytyczna i autoironiczna kobieta, kt\u00f3ra nie godzi si\u0119 na zaw\u0142aszczenie przez wzrok m\u0119\u017cczyzny. Przerwanie czar\u00f3w mi\u0142osnych dokonuje si\u0119 brutalnie \u2013 po idealnym portrecie (zapewne utworzonym na podobie\u0144stwo dzie\u0142a malarskiego) pozostaje wbity w \u015bcian\u0119 gw\u00f3\u017ad\u017a. Jakby nagle ods\u0142ania\u0142 si\u0119 ci\u0119\u017car istnienia \u2013 wraz z ograniczeniami ustanawianymi przez realno\u015b\u0107 rzeczy. Teraz pustk\u0119 nale\u017cy na powr\u00f3t wype\u0142ni\u0107 znaczeniem. W wierszu\u00a0<em>Przy winie<\/em>\u00a0oraz innych utworach Szymborskiej od lekcji urzeczowienia i odrzuconych rytua\u0142\u00f3w mi\u0142o\u015bci przechodzimy do refleksji o samotno\u015bci cz\u0142owieka.<\/p>\n<p>Pozornie nieszkodliwy demon przyzwyczajenia niepostrze\u017cenie potrafi zniewoli\u0107 \u017cyciowego partnera. Tak dzieje si\u0119 w wierszu\u00a0<em>Z\u0142ote gody<\/em>, w kt\u00f3rym niepok\u00f3j wyzwania mi\u0142osnego po p\u00f3\u0142wieczu ma\u0142\u017ce\u0144stwa zostaje zamieniony na oboj\u0119tne, tym razem \u0142agodnie niszcz\u0105ce przyzwyczajenie. Historia wsp\u00f3\u0142\u017cycia przedstawiana jest w wierszu Szymborskiej jako dialektyka \u201eobrabowania\u201d i \u201eobdarowania\u201d \u2013 s\u0142\u00f3w sk\u0105din\u0105d pokrewnych brzmieniowo. Za pokrewn\u0105 par\u0119 poj\u0119\u0107 uznamy tutaj \u201eprzyw\u0142aszczanie\u201d i \u201ewyw\u0142aszczanie\u201d, bo te\u017c partnerzy \u017cyciowi takie dzia\u0142ania praktykuj\u0105 \u2013 \u015bwiadomie i na p\u00f3\u0142 \u015bwiadomie. Powiedzmy w skr\u00f3cie: zniewolenie w kostiumie przyzwyczajenia wzmaga si\u0119 wraz z przyrastaj\u0105cymi latami. W\u00a0<em>Z\u0142otych godach<\/em>\u00a0Szymborskiej znajdziemy \u015bwietn\u0105 poetyck\u0105 definicj\u0119 po\u017c\u0105dania: \u201enapa\u015b\u0107 na niepodobie\u0144stwo\u201d. Znamienna jest tutaj sekwencja pyta\u0144 dotycz\u0105cych dominacji, bez gotowych odpowiedzi, \u017ce to wy\u0142\u0105cznie strona m\u0119ska dokonuje agresywnego zaw\u0142aszczenia partnerki, a tak\u017ce wprowadzaj\u0105cych problem zanikania odmienno\u015bci p\u0142ci. Ufundowana na r\u00f3\u017cnicy relacja przechodzi w pozbawion\u0105 napi\u0119\u0107, a zarazem dr\u0119cz\u0105c\u0105 identyczno\u015b\u0107:<\/p>\n<blockquote><p>Kto z nich jest podwojony, a kogo tu brak?<br \/>\nKto si\u0119 u\u015bmiecha dwoma u\u015bmiechami?<br \/>\nCzyj g\u0142os rozbrzmiewa na dwa g\u0142osy?<br \/>\n(\u2026)\u00a0Kto tutaj \u017cyje, a kto zmar\u0142<br \/>\nwpl\u0105tany w linie \u2013 czyjej d\u0142oni?<\/p>\n<p>(<em>Z\u0142ote gody<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p>Warto wspomnie\u0107, \u017ce wa\u017cnym wyznacznikiem poetyki Szymborskiej jest wyliczenie czy te\u017c nagromadzenie przyk\u0142ad\u00f3w alternatywnych \u2013 u\u0142o\u017conych w linie retorycznego nast\u0119pstwa. W\u00a0<em>Z\u0142otych godach<\/em>\u00a0rozpraszanie si\u0119 ciekawo\u015bci znosi r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy partnerami. Zatem czas sprawia, i\u017c \u201espe\u0142za p\u0142e\u0107, tlej\u0105 tajemnice\u201d. Co znamienne, w wierszu tym jubileusz ma\u0142\u017ce\u0144ski ma wymow\u0119 dwuznaczn\u0105: oto g\u0142osi si\u0119 triumf upartego trwania i przetrwania, a jednocze\u015bnie poetka rozwa\u017ca kwesti\u0119 symbolicznej, roz\u0142o\u017conej na raty, stopniowej duchowej \u015bmierci. Z drugiej jednak strony odwieczna walka kobiety i m\u0119\u017cczyzny schodzi na plan dalszy, wa\u017cniejsze bowiem \u2013 jak pisze Aneta Wiatr \u2013 staje si\u0119 \u201espotkanie p\u0142ci w fundamentalnym cz\u0142owiecze\u0144stwie\u201d.<\/p>\n<p>W porz\u0105dku pyta\u0144 oraz spostrze\u017ce\u0144 lekko zaznaczony zostaje trop parodii literackich (i dydaktycznych) zda\u0144 sentencjonalnych \u2013 w rodzaju: \u201eZa\u017cy\u0142o\u015b\u0107 jest najdoskonalsz\u0105 z matek\u201d. W\u00a0<em>Z\u0142otych godach<\/em>\u00a0poetka pos\u0142uguje si\u0119 retoryk\u0105 gwa\u0142towno\u015bci i uspokojenia, tworz\u0105c\u0105 konflikt znacze\u0144. Osobnym przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 powinna by\u0107 oryginalno\u015b\u0107 metafor Szymborskiej. We\u017amy wypis dotycz\u0105cy mi\u0142osnego przyzwyczajenia i obni\u017cania si\u0119 jako\u015bci prze\u017cy\u0107 emocjonalnych. Semantyka dotyku przekornie wyra\u017ca zanikanie afektu: \u201ew ramionach zosta\u0142o powietrze \/ prze\u017aroczyste po odlocie b\u0142yskawic\u201d. Czytelnicy otrzymuj\u0105 rodzaj rachunku zysk\u00f3w i strat, a tak\u0105 zasad\u0119 wywa\u017cania racji \u201eza\u201d i \u201eprzeciw\u201d cz\u0119sto spotykamy w wierszach Szymborskiej. A zatem w\u00a0<em>Z\u0142otych godach<\/em>\u00a0os\u0142abienie relacji erotycznej kompensowane jest po stronie \u2013 jak powiada Wies\u0142awa Wantuch \u2013 \u201epojednania uwolnionego od po\u015brednictwa s\u0142\u00f3w, teatralno\u015bci gest\u00f3w, przymusu dystansu\u201d.<\/p>\n<p>Przej\u015b\u0107 wypada do kolejnych przyk\u0142ad\u00f3w opracowania temat\u00f3w mi\u0142osnych. W wierszu\u00a0<em>Nic dwa razy<\/em>\u00a0poszukiwanie \u201ezgody\u201d kochank\u00f3w, kt\u00f3rzy przede wszystkim do\u015bwiadczaj\u0105 r\u00f3\u017cnicy, wyra\u017cone zostaje w kszta\u0142cie piosenkowego refrenu. B\u0142aha forma podkre\u015bla powtarzalno\u015b\u0107 udzia\u0142u w grze \u2013 grze, kt\u00f3ra jest stara jak rodzaj ludzki, przy czym u jej pocz\u0105tk\u00f3w fascynacja rodzi si\u0119 z odmienno\u015bci i odr\u0119bno\u015bci. Wszak\u017ce partnerzy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie \u201ejak dwie krople czystej wody\u201d. Zaprzeczony idiom zachowuje \u015blad po pierwotnym znaczeniu, ten frazeologizm bowiem w obrazowy spos\u00f3b nazywa podobie\u0144stwo. Liryk\u00a0<em>Nic dwa razy<\/em>\u00a0mo\u017cna odczytywa\u0107 jako wypowied\u017a o warto\u015bci chwili bycia we dwoje. I zn\u00f3w wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa rozwarstwiony podw\u00f3jny sens. \u201eZ\u0142a godzina\u201d \u2013 mo\u017ce nieobecno\u015bci partnera, mo\u017ce u\u015bwiadomienia, \u017ce istniejemy osobno, odwraca Goethea\u0144ski zachwyt chwil\u0105. Ten czas \u2013 niepe\u0142ny i niedope\u0142niony \u2013 szybko winien odchodzi\u0107 w przesz\u0142o\u015b\u0107:<\/p>\n<blockquote><p>Czemu ty si\u0119, z\u0142a godzino,<br \/>\nZ niepotrzebnym mieszasz l\u0119kiem?<br \/>\nJeste\u015b \u2013 a wi\u0119c musisz mija\u0107.<br \/>\nMiniesz \u2013 a wi\u0119c to jest pi\u0119kne.<\/p>\n<p>(<em>Nic dwa razy<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>P\u0142yn\u0105cy czas ma wyzwoli\u0107 inne pi\u0119kno \u2013 relacji mi\u0142osnej, o kt\u00f3rej wcale nie mo\u017cemy orzeka\u0107, \u017ce b\u0119dzie trwa\u0142a. Poetka wspomina jedynie o \u201epr\u00f3bie\u201d \u2013 podejmowanej z umiarkowan\u0105 nadziej\u0105. Cz\u0142owiek Szymborskiej to ucze\u0144 \u201ew szkole \u015bwiata\u201d, nieustanny debiutant na scenie \u017cycia, kt\u00f3ry niczego nie mo\u017ce ani powt\u00f3rzy\u0107, ani za\u017cegna\u0107. W kalkulacje mi\u0142osne nie nale\u017cy wpisywa\u0107 szcz\u0119\u015bliwych fina\u0142\u00f3w. Jednak\u017ce w\u00a0<em>Nic dwa razy<\/em>\u00a0idea jednorazowego szcz\u0119\u015bcia jest bardzo mocna. Nie nale\u017cy wi\u0119c podczas lektury przeoczy\u0107 niewyra\u017conego wprost prze\u015bwiadczenia, i\u017c bycie we dwoje to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w rzeczy cudownych, delikatnych, istniej\u0105cych, a zarazem rozwiewaj\u0105cych si\u0119, nie do\u015b\u0107 dobrze prze\u017cytych, niepochwytnych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_36372\" aria-describedby=\"caption-attachment-36372\" style=\"width: 518px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004\/\" rel=\"attachment wp-att-36372\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-36372\" title=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004-518x800.jpg\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" width=\"518\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004-518x800.jpg 518w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004-582x900.jpg 582w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004-576x889.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-004.jpg 967w\" sizes=\"(max-width: 518px) 100vw, 518px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-36372\" class=\"wp-caption-text\">Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Teatr mi\u0142osny wci\u0105\u017c grany<\/strong><\/p>\n<p>Teatralizacj\u0119 blisko\u015bci oraz rozstania odnajdziemy w wierszach Szymborskiej\u00a0<em>Buffo<\/em>\u00a0oraz\u00a0<em>Sen nocy letniej<\/em>. Gwa\u0142towne gesty, takie jak na p\u00f3\u0142 kiczowate samob\u00f3jstwo, powierza si\u0119 tutaj odbiciom i sobowt\u00f3rom:<\/p>\n<blockquote><p>B\u0119d\u0119, ach, lekka w ruchu ramion,<br \/>\nach, lekka w odwr\u00f3ceniu g\u0142owy,<br \/>\nkr\u00f3lu, przy naszym po\u017cegnaniu,<br \/>\nkr\u00f3lu na stacji kolejowej.<\/p>\n<p>Kr\u00f3lu, to b\u0142azen o tej porze,<br \/>\nKr\u00f3lu, po\u0142o\u017cy si\u0119 na torze. (<em>Cie\u0144<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w cytowanym fragmencie mamy do czynienia z parodi\u0105 monologu scenicznego i zabawow\u0105 destrukcj\u0105 afektowanych gest\u00f3w. Stylizowana zabawa w dworsk\u0105 ceremoni\u0119, przebieranie bohater\u00f3w \u201efarsy\u201d mi\u0142osnej w kr\u00f3lewskie szaty zakrywa wymow\u0119 w\u0142a\u015bciwego dramatu. Sztuka aktorska do tego s\u0142u\u017cy, by dzielnie znie\u015b\u0107 rozstanie. Tylko \u201ecie\u0144\u201d \u2013 plebejusz i b\u0142azen \u2013 wprowadza (pomy\u015blane) rozwi\u0105zanie w z\u0142ym gu\u015bcie, czyli samob\u00f3jstwo. B\u0142aze\u0144stwo mi\u0142o\u015bci u Szymborskiej podszyte zostaje prze\u017cyciami serio \u2013 o g\u0142\u0119bszym znaczeniu. \u015amieszno\u015b\u0107, paradoksalnie nieweso\u0142a, to integralna cecha prze\u017cy\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wystawia si\u0119 na ryzyko mi\u0142o\u015bci. Powag\u0119 oprawionego w ramy konwencji teatralnej do\u015bwiadczenia poetka powierza milczeniu.<\/p>\n<p>Aktorstwo, a nawet maj\u0105ce swe zalety komedianctwo, u Szymborskiej \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w omawianych utworach z kulturowym pojmowaniem mi\u0142o\u015bci, na co krytycy wielokrotnie zwracali uwag\u0119. I co zn\u00f3w jest paradoksem \u2013 sztuczno\u015b\u0107 bocznymi drzwiami wprowadza pochwa\u0142\u0119 \u017carliwo\u015bci, tak trudn\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia w dojrza\u0142ym \u017cyciu. Zatraci\u0107 si\u0119 w uczuciu mi\u0142osnym, z\u0142o\u017cy\u0107 z siebie ofiar\u0119, umrze\u0107 \u2013 na to mo\u017cna sobie pozwoli\u0107 w teatrze (<em>Reszta<\/em>). Dojrza\u0142o\u015b\u0107 u Szymborskiej to utrata z\u0142udze\u0144. Egzaltowana nastolatka jest \u015bmieszna, lecz autentyczna, cz\u0142owiek doros\u0142y natomiast traci spontaniczno\u015b\u0107, wyrasta z romantycznych wzlot\u00f3w, a miejsce wyobra\u017cenia idealnej mi\u0142o\u015bci zajmuje erotyzm, o kt\u00f3rym z dyskrecj\u0105 trzeba milcze\u0107. Za przyk\u0142ad niech pos\u0142u\u017cy wiersz\u00a0<em>\u015amiech<\/em>\u00a0(z tomu\u00a0<em>Sto pociech<\/em>). Dziewczynka (miniona posta\u0107 m\u00f3wi\u0105cego \u201eja\u201d) w naiwnym teatrze interpersonalnym pragnie rozpozna\u0107 nieznane jeszcze uczucie. Inscenizuj\u0105c wypadek, stara si\u0119 przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwag\u0119 studenta i s\u0105dzi, i\u017c zosta\u0107 zauwa\u017con\u0105, to ju\u017c bardzo wiele. Je\u015bli wyobrazimy sobie powr\u00f3t tamtej dziewczynki \u2013 w najmniej stosownej chwili prze\u017cywanego przez doros\u0142\u0105 kobiet\u0119 mi\u0142osnego spe\u0142nienia \u2013 to porozumienie dw\u00f3ch \u015bwiadomo\u015bci: przesz\u0142ej i obecnej, by\u0142oby niemo\u017cliwe. Podlotek z innej czasoprzestrzeni okaza\u0142by si\u0119 jedynie upiorem, duchem-powrotnikiem, intruzem podczas schadzki. Oto perswazja kierowana do samej siebie sprzed lat:<\/p>\n<blockquote><p>Id\u017a sobie, nie mam czasu.<\/p>\n<p>No przecie\u017c widzisz,<br \/>\n\u017be \u015bwiat\u0142o zgaszone.<br \/>\n(\u2026) Nie szarp za klamk\u0119 \u2013<br \/>\nten, co si\u0119 roze\u015bmia\u0142,<br \/>\nten, co mnie obj\u0105\u0142,<br \/>\nto nie jest tw\u00f3j student.<\/p>\n<p>(<em>\u015amiech<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Wis\u0142awa Szymborska analizuje role kulturowe kobiety i m\u0119\u017cczyzny, zdarzenia \u017cyciowe konfrontuje z konwencjami literackimi. Wydobywaj\u0105c relacje mi\u0142osne z mitologicznej otoczki, stara si\u0119 uchwyci\u0107 istot\u0119 do\u015bwiadczenia \u2013 niezale\u017cnie od dobrego czy z\u0142ego fina\u0142u. Zaciekawienie melodramatem, a tak\u017ce stron\u0105 sensacyjn\u0105 k\u0142opot\u00f3w mi\u0142osnych, ukszta\u0142towane wedle z\u0142ego gustu kultury masowej, zostaje oddalone. Jak przeczytamy w wierszu\u00a0<em>Album<\/em>:<\/p>\n<blockquote><p>Nikt w rodzinie nie umar\u0142 z mi\u0142o\u015bci.<br \/>\nCo tam by\u0142o to by\u0142o, ale nic dla mitu,<br \/>\n(\u2026) \u017badnego zaduszenia si\u0119 w stylowej szafie,<br \/>\nkiedy to raptem wraca m\u0105\u017c kochanki!<br \/>\n(\u2026) I nigdy z pistoletem do ogrodu!<\/p><\/blockquote>\n<p>Nieco prowokuj\u0105c odbiorc\u00f3w, poetka celowo gromadzi wyobra\u017cenia stereotypowe, z niskich obszar\u00f3w zbiorowej wyobra\u017ani, bawi si\u0119 kiczowatymi fabu\u0142ami. Odnajdziemy w tym po\u015brednio zasygnalizowan\u0105 my\u015bl, i\u017c wielkim wyzwaniem jest zwyczajno\u015b\u0107 \u017cycia \u2013 nieprzejrzystego, niepoj\u0119tego, bywa, \u017ce cudownego.<\/p>\n<p><strong>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa oraz inne wtajemniczenia<\/strong><\/p>\n<p><strong><\/strong>Rzeczniczka dyskrecji wypowiada si\u0119 o mi\u0142o\u015bciach zwyczajnych, nieupami\u0119tnionych, niezmitologizowanych w literaturze albo, rozpatruj\u0105c \u201ewytwarzanie\u201d mi\u0142osnej chemii, rozwa\u017ca udzia\u0142 przypadku i losu, przedstawia chimeryczn\u0105 dramaturgi\u0119 spotka\u0144 dwojga ludzi. W wypowiedziach poetyckich Szymborskiej istotn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 pytania i domys\u0142y: czy mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa jest utopijnym programem, mitem, gr\u0105 spo\u0142eczn\u0105 \u2013 prowadzon\u0105 dla innych, wyj\u0105tkiem w\u015br\u00f3d wielu \u201enie-mi\u0142o\u015bci\u201d, darem, z kt\u00f3rym nie wiadomo, co zrobi\u0107, faktem istniej\u0105cym, lecz niepochwytnym dla zjadaczy chleba? W ka\u017cdym razie obserwacja z zewn\u0105trz \u201eteatru mi\u0142osnego\u201d wyzwala uwagi o naruszeniu niepisanego porz\u0105dku, o nietakcie szcz\u0119\u015bcia:<\/p>\n<blockquote><p>Sp\u00f3jrzcie na tych szcz\u0119\u015bliwych:<br \/>\ngdyby si\u0119 chocia\u017c maskowali troch\u0119,<br \/>\nudawali zgn\u0119bienie krzepi\u0105c tym przyjaci\u00f3\u0142!<br \/>\nS\u0142uchajcie, jak si\u0119 \u015bmiej\u0105 \u2013 obra\u017aliwie.<br \/>\nJakim j\u0119zykiem m\u00f3wi\u0105 \u2013 zrozumia\u0142ym na poz\u00f3r.<br \/>\nA te ich ceremonie, ceregiele,<br \/>\nwymy\u015blne obowi\u0105zki wzgl\u0119dem siebie \u2013<br \/>\nwygl\u0105da to na zmow\u0119 za plecami ludzko\u015bci!<\/p>\n<p>(<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Ludzie szcz\u0119\u015bliwi s\u0105 wi\u0119c naznaczeni, wytykani palcami, aroganccy \u2013 z definicji? Czy mo\u017cliwy jest tylko demokratyzm smutku i niepowodzenia? Kiedy\u015b Karol Irzykowski u\u0142o\u017cy\u0142 taki aforyzm: \u201ePrzyjacielu, \u017ceby ci\u0119 rozweseli\u0107, opowiem ci moje nowe zmartwienie\u201d. Wis\u0142awa Szymborska zdaje si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 podobn\u0105 drog\u0105. Mi\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 wyda\u0107 obraz\u0105 dla tych, kt\u00f3rzy tego uczucia nie doznali. W omawianym wierszu oskar\u017cenie szcz\u0119\u015bliwych kochank\u00f3w wyg\u0142asza anonim \u2013 wcielenie przeci\u0119tno\u015bci, ale skoro nie dysponujemy pewno\u015bci\u0105, czy to monolog, czy te\u017c dialog, by\u0107 mo\u017ce spisane zostaj\u0105 g\u0142osy ulicy.<\/p>\n<p>W tym miejscu warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na silne dzia\u0142anie ironii, na co wskazuje ju\u017c rozszczepienie instancji nadawczej. W wierszu\u00a0<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em>\u00a0podmiot nie jest jednolity, a zmienne kreacje osoby m\u00f3wi\u0105cej wprowadzaj\u0105 kilka postaci dyskursu. Ot\u00f3\u017c w pierwszej fazie rozwa\u017ca\u0144 ujawnia si\u0119, obce przecie\u017c poetce, spojrzenie pragmatyczne, absurdalny j\u0119zyk statystyki mierzy za\u015b nieprzydatno\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bcia. W drugiej cz\u0119\u015bci rozwa\u017ca\u0144 nast\u0119puje demaskacja rytua\u0142\u00f3w mi\u0142osnych, bo jawno\u015b\u0107 w tym zakresie jest manifestacj\u0105 zuchwalstwa. I dodajmy, \u017ce nie mo\u017cna liczy\u0107 na empati\u0119 ze strony niekochanych, gdy\u017c s\u0105 oni wcielon\u0105 obra\u017con\u0105 zazdro\u015bci\u0105. W sekwencji trzeciej w\u0142\u0105cza si\u0119 wyrafinowany oskar\u017cyciel przedstawiaj\u0105cy wizj\u0119 utopii powszechnej szcz\u0119\u015bliwej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra odbiera\u0142aby literaturze prawo do pi\u0119knych k\u0142amstw oraz \u2013 przeczy\u0142aby rozs\u0105dkowi. Gdyby mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa sta\u0142a si\u0119 norm\u0105, to w\u00f3wczas: \u201ena co liczy\u0107 by mog\u0142y religie, poezje\u201d oraz obietnice, pouczenia i mity kultury? Natomiast w pr\u00f3bie czwartej nast\u0119puje znamienny zwrot, gdy\u017c zanegowane zostaj\u0105 sformu\u0142owane dotychczas uwagi \u2013 wraz ze zgromadzonym zasobem argument\u00f3w.<\/p>\n<p>Poetka analizuje przyczyny spo\u0142ecznego odrzucenia ludzi szcz\u0119\u015bliwych. G\u0142os reprezentuj\u0105cy jej stanowisko wypowiada pochwa\u0142\u0119 warto\u015bci uczucia pe\u0142nego i odwzajemnionego, kt\u00f3re \u2013 wbrew wm\u00f3wieniom \u2013 nale\u017cy do zjawisk niezwykle rzadkich. Jos\u00e9 Ortega y Gasset, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tego rodzaju \u201eboskim przypadkiem\u201d, pisze w szkicu\u00a0<em>Ku psychologii interesuj\u0105cego m\u0119\u017cczyzny<\/em>\u00a0o trudnych do spe\u0142nienia warunkach. Hiszpa\u0144ski filozof wskazuje mi\u0119dzy innymi \u201eniewyczerpany instynkt w\u0119drowania, nieokie\u0142znany pop\u0119d do odchodzenia od siebie ku drugiemu oraz \u201enadzwyczajn\u0105 wprost umiej\u0119tno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra pozwala nam natychmiast, intuicyjnie, poznawa\u0107 innych ludzi, \u0142\u0105czy\u0107 natur\u0119 ich wn\u0119trza z tre\u015bci\u0105 wyra\u017con\u0105 przez cia\u0142o\u201d. Poetka nie poddaje wybra\u0144c\u00f3w tego rodzaju egzaminowi z zalet ducha i charakteru, cho\u0107 przecie\u017c umieszczone zostaj\u0105 one w tle, na pierwszym planie natomiast sytuuje rozumienie mi\u0142o\u015bci jako daru oraz arystokratyczne wyniesienie ponad przeci\u0119tne aspiracje. I jeszcze: tym, kt\u00f3rzy nie wierz\u0105 w mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliw\u0105, nie przyjmuj\u0105 \u201eskandalu z wysokich sfer \u017bycia\u201d (<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em>), nale\u017cy wsp\u00f3\u0142czu\u0107, gdy\u017c nigdy niczego nie b\u0119d\u0105 wiedzie\u0107 o istocie wywy\u017cszenia. Co zastanawiaj\u0105ce, specjalistka od rozsta\u0144 g\u0142osi apologi\u0119 mi\u0142o\u015bci szcz\u0119\u015bliwej\u2026<\/p>\n<p><!--nextpage-->Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wiersze Szymborskiej po\u015bwi\u0119cone prywatnej filozofii spotkania maj\u0105 charakter polemiczny, przewarto\u015bciowane bowiem zostaj\u0105 spo\u0142eczne mniemania o pierwszej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra \u2013 wedle porzekad\u0142a \u2013 \u201enie rdzewieje\u201d. Ju\u017c w wierszu\u00a0<em>Pod jedn\u0105 gwiazdk\u0105<\/em>\u00a0(ze zbioru\u00a0<em>Wszelki wypadek<\/em>) przeczytamy:\u00a0\u201ePrzepraszam dawn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, \u017ce now\u0105 uwa\u017cam za pierwsz\u0105\u201d. Podobne uj\u0119cie tematu czytelnicy rozpoznaj\u0105 w dyptyku\u00a0<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia<\/em>\u00a0oraz\u00a0<em>Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>\u00a0\u2013 odczytywanym cz\u0119sto z wierszem\u00a0<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em>. W ten porz\u0105dek wpisuje si\u0119 te\u017c\u00a0<em>Seans<\/em>, w kt\u00f3rym \u2013 za po\u015brednictwem j\u0119zyka konwersacji \u2013 rozpatrywane s\u0105 buduj\u0105ce i radosne igraszki przypadk\u00f3w, nie tylko zreszt\u0105 mi\u0142osnych. Jednak ekstatyczna rado\u015b\u0107 z powodu szcz\u0119\u015bliwych przypadk\u00f3w okazuje si\u0119 \u201erozja\u015bniaj\u0105ca i z\u0142udna\u201d.<\/p>\n<p>W wierszu\u00a0<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia<\/em>\u00a0sporz\u0105dzony zosta\u0142 katalog znak\u00f3w zapowiednich, kt\u00f3re sugeruj\u0105, i\u017c mikrohistoria codzienno\u015bci d\u0142ugo pracowa\u0142a na to, by dwoje ludzi mog\u0142o si\u0119 spotka\u0107. Wolno si\u0119 domy\u015bla\u0107, cho\u0107 nie zyskamy \u017cadnej pewno\u015bci, \u017ce zamazane i rozproszone w drobinach codziennych wypadk\u00f3w fatum naznacza\u0142o \u017cycie obojga partner\u00f3w, o czym oni sami nie mogli wiedzie\u0107. Zauwa\u017cmy, \u017ce poetka wyznacza r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy przypadkiem a losem:<\/p>\n<blockquote><p>Bardzo by ich zdziwi\u0142o,<br \/>\n\u017be od d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu<br \/>\nBawi\u0142 si\u0119 nimi przypadek.<\/p>\n<p>Jeszcze nie ca\u0142kiem got\u00f3w<br \/>\nZamieni\u0107 si\u0119 dla nich w los<\/p>\n<p>(<em>Mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Taki domys\u0142 kwestionuje koncepcj\u0119 spojrzenia-ol\u015bnienia-mi\u0142o\u015bci. W gruncie rzeczy w subtelnych rozwa\u017caniach o spotkaniu mi\u0119dzyludzkim kryje si\u0119 przes\u0142anie, \u017ce skupia\u0107 si\u0119 nale\u017cy na pojawiaj\u0105cych si\u0119 mo\u017cliwo\u015bciach i deszyfrowa\u0107 uwa\u017cnie ksi\u0119g\u0119 \u017cycia, kt\u00f3ra \u2013 jak przeczytamy w tym liryku \u2013 jest \u201ezawsze otwarta w po\u0142owie\u201d.<\/p>\n<p>Kolejna wariacja \u2013\u00a0<em>Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>\u00a0(z tomu\u00a0<em>Chwila<\/em>) \u2013 utrzymana jest w poetyce wyznania. Potoczne przekonanie winduj\u0105ce na wy\u017cyny debiut do\u015bwiadczenia mi\u0142osnego okazuje si\u0119 spraw\u0105 dyskusyjn\u0105. Romantyczna inicjacja, taka jak Mickiewiczowskie \u201epierwsze kochanie\u201d, kt\u00f3ra mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 emocjonalnym kapita\u0142em na ca\u0142e \u017cycie, w rachunku wspomnie\u0144 Szymborskiej traci moc symboliczn\u0105 i mityczn\u0105. Zamieranie pami\u0119ci ewokuje my\u015blenie o pustce, o nieobecno\u015bci, a wi\u0119c spokrewnione jest ze \u015bmierci\u0105:<\/p>\n<blockquote><p>Inne mi\u0142o\u015bci<br \/>\ng\u0142\u0119boko do tej pory oddychaj\u0105 we mnie.<br \/>\nTej brak tchu, \u017ceby westchn\u0105\u0107.<br \/>\n(\u2026) niepami\u0119tana,<br \/>\nnie \u015bni\u0105ca si\u0119 nawet,<br \/>\noswaja mnie ze \u015bmierci\u0105.<\/p>\n<p>(<em>Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Spotkanie po latach bywa niebezpieczne, u\u015bwiadamia bowiem rozmiar zrujnowania, jakiemu uleg\u0142o dawne uczucie. W wierszu\u00a0<em>Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>\u00a0przeczytamy:\u00a0\u201eNasze jedyne spotkanie po latach \/ to rozmowa dw\u00f3ch krzese\u0142 \/ przy zimnym stoliku\u201d. Martwy dialog przypomina martwot\u0119 mebli, a bezradna obecno\u015b\u0107 dwojga ludzi \u2013 niegdy\u015b sob\u0105 zafascynowanych \u2013 jest w\u0142a\u015bciwie duchow\u0105 nieobecno\u015bci\u0105. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do tytu\u0142u cyklu malarskiego Andrzeja Wr\u00f3blewskiego, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u201eukrzes\u0142owienie\u201d Szymborskiej to grz\u0119\u017ani\u0119cie w uprzejmo\u015bciach, w zaklinaniach, w kt\u00f3rych g\u0142os k\u0142amie intencjom, a md\u0142a poprawno\u015b\u0107 panuje nad prawd\u0105. W tym miejscu przypomina si\u0119 sytuacja przedstawiona we wcze\u015bniejszym wierszu\u00a0<em>Niespodziane spotkanie<\/em>\u00a0(ze zbioru\u00a0<em>S\u00f3l<\/em>) i zapewne ten intertekstualny odsy\u0142acz nie jest ani przypadkowy, ani marginalny.<\/p>\n<p>Bestiarium nami\u0119tno\u015bci zostaje poskromione, gry mocnych afekt\u00f3w nie maj\u0105 ju\u017c znaczenia, dawne sza\u0142y zast\u0119puje zabijaj\u0105ce zoboj\u0119tnienie. Nikt ju\u017c nikogo nie po\u017cre w mi\u0142osnym zapami\u0119taniu:<\/p>\n<blockquote><p>Nasze tygrysy pij\u0105 mleko.<br \/>\nNasze jastrz\u0119bie chodz\u0105 pieszo.<br \/>\nNasze rekiny ton\u0105 w wodzie.<br \/>\nNasze wilki ziewaj\u0105 przed otwart\u0105 klatk\u0105.<br \/>\n(\u2026) Nasi ludzie<br \/>\nnie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105.<\/p>\n<p>(<em>Niespodziane spotkanie<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Drapie\u017cnicy zachowuj\u0105 si\u0119 niezgodnie ze swoj\u0105 natur\u0105. Te alegorie zwierz\u0119ce, kt\u00f3re uzna\u0107 mo\u017cna za negatyw rajskiego porz\u0105dku znanego z Biblii, nie s\u0105 u Szymborskiej znakami zrozumienia, lecz wyra\u017caj\u0105 bezradno\u015b\u0107. \u201eWyciszone emocje\u201d wzmagaj\u0105 obco\u015b\u0107, parali\u017cuj\u0105 mow\u0119, zatrzymuj\u0105c w martwym punkcie mo\u017cliwo\u015b\u0107 jakiejkolwiek komunikacji. Podobnie jak apatia dzia\u0142a wytrenowana poprawno\u015b\u0107. Oto konstatacja Doroty Wojdy:\u00a0\u201eto, co (\u2026) ludzkie, nie umie podj\u0105\u0107 ze sob\u0105 dialogu, a to, co bestialskie, nie powoduje ju\u017c emocji\u201d. Persony spe\u0142niaj\u0105ce niewygodn\u0105 misj\u0119, wydelegowane do niechcianego kontaktu, skazane zosta\u0142y na kl\u0119sk\u0119.<\/p>\n<figure id=\"attachment_36371\" aria-describedby=\"caption-attachment-36371\" style=\"width: 479px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003\/\" rel=\"attachment wp-att-36371\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-36371\" title=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003-479x800.jpg\" alt=\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\" width=\"479\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003-479x800.jpg 479w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003-539x900.jpg 539w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003-576x961.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-003.jpg 1071w\" sizes=\"(max-width: 479px) 100vw, 479px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-36371\" class=\"wp-caption-text\">Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Kryzys kontaktu i dialogu<\/strong><\/p>\n<p>W tym miejscu uchwytna staje si\u0119 kwestia komunikacyjnego pora\u017cenia. J\u0119zyk nie tworzy przestrzeni mediacji, nie sprzyja rozumnemu i rozumiej\u0105cemu spotkaniu. Przeciwnie: okrucie\u0144stwo rozstania, gorycz oboj\u0119tno\u015bci, bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 pretensji zostaj\u0105 podkre\u015blone w mowie i milczeniu. Od zamkni\u0119tego we w\u0142asnym ego postrzegania rzeczywisto\u015bci nie spos\u00f3b ju\u017c przej\u015b\u0107 do wsp\u00f3lnotowego \u201emy\u201d. W wierszu Szymborskiej ludzie-monady, wchodz\u0105c w relacj\u0119 niby-dialogow\u0105, nie widz\u0105 si\u0119 nawzajem i \u2013 nie chc\u0105 s\u0142ucha\u0107. W tych wypowiedziach nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie oniryczne wizje katastrofy (zapewne zapowiadaj\u0105 one koniec \u015bwiata tworzonego przez dwoje ludzi), obrazy odniesionych ran psychicznych, podejrzenia i oskar\u017cenia, wyznania, relikty czu\u0142ej relacji. Tytu\u0142owa \u201ewie\u017ca Babel\u201d to \u2013 wed\u0142ug formu\u0142y Anny W\u0119grzyniak \u2013 \u201ekonflikt nieprzenikliwych, osobnych \u015bwiadomo\u015bci\u201d. Ze strz\u0119p\u00f3w dialogu mi\u0142osnego nie wy\u0142oni si\u0119 pomys\u0142 naprawienia zwi\u0105zku, bo te\u017c zas\u0142yszane wzory j\u0119zyka panuj\u0105 nad rozm\u00f3wcami. Niejako automatycznie banalizuj\u0105 oni dyskurs mi\u0142osny. Zn\u00f3w nieodparte pozostaje wra\u017cenie teatru pustych s\u0142\u00f3w, daremnych gest\u00f3w. Na tej scenie wyczerpuje si\u0119 przekazywana w j\u0119zyku energia spotkania.<\/p>\n<p>Sytuacje, w kt\u00f3rych pozostaje si\u0119 bez s\u0142owa, przedstawione zosta\u0142y przez poetk\u0119 w wierszach\u00a0<em>Bez tytu\u0142u<\/em>\u00a0oraz\u00a0<em>Ballada<\/em>. W pierwszym utworze rozpad wi\u0119zi burzy istniej\u0105cy mikrokosmos relacji, w drugim \u2013 duchowe unicestwienie kobiety, por\u00f3wnywane przez poetk\u0119 do morderstwa, ka\u017ce bohaterce \u017cy\u0107 w namiastkach dawnego \u017cycia. Jak nakr\u0119cona lalka kobieta automatycznie podejmuje czynno\u015bci codzienne. W odwecie skierowanym ku wiaro\u0142omcy zniszczone zostan\u0105 pami\u0105tki, wywabiona \u2013 jego obecno\u015b\u0107. Podobny scenariusz nieodwo\u0142alnego rozstania odnajdziemy w wierszu\u00a0<em>Bez tytu\u0142u<\/em>. Analizowana jest w nim niemo\u017cliwo\u015b\u0107 jakiegokolwiek ruchu, maj\u0105cego na powr\u00f3t zbli\u017cy\u0107 partner\u00f3w, ale krytyczny os\u0105d obejmuje r\u00f3wnie\u017c brak stylu i klasy w tego rodzaju pr\u00f3bach. M\u00f3wi\u0105ca zwraca uwag\u0119 na materialno\u015b\u0107 faktu, na dr\u0119cz\u0105c\u0105 realno\u015b\u0107, od kt\u00f3rej odwo\u0142ania nie b\u0119dzie, bo fantazje i fikcje literackie nie maj\u0105 tu nic do rzeczy, podobnie jak dwa miliony nak\u0142adu greckiej mitologii (<em>Bez tytu\u0142u<\/em>).<\/p>\n<p>Zmiana si\u0119 nie zdarzy, ci\u0119\u017cka, dr\u0119cz\u0105ca obecno\u015b\u0107 kobiety i m\u0119\u017cczyzny, ju\u017c dla siebie obcych, potwierdza i podwaja odbicie w obiektywizuj\u0105cej (os\u0105dzaj\u0105cej) ch\u0142odnej tafli lustra. Bohaterowie\u00a0\u201epozostali sami, \/ tak bardzo bez jednego s\u0142owa\u201d\u00a0(<em>Bez tytu\u0142u<\/em>). \u201eNiemi\u0142o\u015b\u0107\u201d nie mo\u017ce by\u0107 nawet zwerbalizowana, gdy\u017c pora\u017ca rozumienie i zrozumienie. Kryzysowi mi\u0142osnej relacji odpowiada kryzys j\u0119zyka. Jednocze\u015bnie w utworach Wis\u0142awy Szymborskiej to, co si\u0119 nie zdarza, por\u00f3wnywane jest z mo\u017cliwo\u015bciami spe\u0142nionymi, z pozytywn\u0105 wersj\u0105 wypadk\u00f3w. W wierszu\u00a0<em>Dworzec<\/em>\u00a0udane spotkanie rozgrywa si\u0119\u00a0\u201epoza zasi\u0119giem \/ naszej obecno\u015bci \/\/ W raju utraconym \/ prawdopodobie\u0144stwa\u201d, czyli na wyspie utopii szcz\u0119\u015bliwych kochank\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Razem i osobno<\/strong><\/p>\n<p>Opisywane paradoksy, gry mo\u017cliwo\u015bci oraz uj\u0119cia negatywne uzupe\u0142ni\u0107 chcia\u0142bym o szczeg\u00f3lny temat tw\u00f3rczo\u015bci Szymborskiej \u2013 o przewrotn\u0105 apologi\u0119 stanu, kt\u00f3ry nazwa\u0107 by mo\u017cna wolno\u015bci\u0105 od mi\u0142osnych zobowi\u0105za\u0144. Tak\u0105 dwuznaczn\u0105 pochwa\u0142\u0119 znamy z wiersza\u00a0<em>Podzi\u0119kowanie<\/em>\u00a0(z tomu\u00a0<em>Wielka liczba<\/em>). Bez mi\u0142o\u015bci bowiem plany si\u0119 ziszczaj\u0105, aspiracje realizuj\u0105, r\u00f3wnowadze psychicznej nic nie zagra\u017ca, a spotkania, kiedy Eros nie miesza szyk\u00f3w, s\u0105 nieodmiennie udane. Zrozumienie bez mi\u0142osnych komplikacji zdaje si\u0119 by\u0107 pe\u0142ne. W tak okre\u015blonych warunkach \u201eja\u201d wybacza innym to, \u201eczego mi\u0142o\u015b\u0107 nie wybaczy\u0142aby nigdy\u201d (<em>Podzi\u0119kowanie<\/em>). Wolno\u015bci, jak\u0105 dysponuje \u201eja\u201d, nic nie ogranicza i nic nie przes\u0142ania uwa\u017cnego spojrzenia na realn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Cnoty o\u015bwieceniowe, takie jak rozum i tolerancja, przeciwstawiane s\u0105 fanatyzmowi mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>Pok\u00f3j i spok\u00f3j bycia z lud\u017ami ewokuj\u0105 wizj\u0119 idealn\u0105. Jednak nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0105cej do ko\u0144ca wierzy\u0107, gdy\u017c ironia zastawia na czytaj\u0105cych pu\u0142apk\u0119. Istnienie osobne, kt\u00f3re obiecuje tak wiele, naznaczone jest w\u0142a\u015bnie brakiem wi\u0119zi mi\u0142osnej. Powiedzmy w skr\u00f3cie, i\u017c homeostaza psychiczna i niepok\u00f3j, jasny plan \u017cyciowy i zak\u0142\u00f3cenia przez niespodzianki, konsekwencja intelektualna i pierwiastek emocjonalny tworz\u0105 w wierszach Szymborskiej pe\u0142ni\u0119 podmiotowego prze\u017cywania \u015bwiata. Zak\u0142adan\u0105, trudn\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia, bowiem to, co ludzkie, wed\u0142ug rekonstruowanych przes\u0142a\u0144, sk\u0142ada si\u0119 z p\u0119kni\u0119\u0107, niekonsekwencji, sprzeczno\u015bci.<\/p>\n<p>Ekstazy mi\u0142osne, co poetka wiele razy udowadnia, szybko przechodz\u0105 we w\u0142asne przeciwie\u0144stwo. Kulturowe (idealne) wzory dalekie s\u0105 od spe\u0142nienia w prawdziwym \u017cyciu, a dyskursy mi\u0142osne ujawniaj\u0105 w\u0142asn\u0105 zapa\u015b\u0107. Zastrzec jednak nale\u017cy, \u017ce rozwa\u017cania o relacjach mi\u0119dzyludzkich, cho\u0107 mocny akcent pada na do\u015bwiadczenia wi\u0119zi intymnej, w wierszach Wis\u0142awy Szymborskiej maj\u0105 charakter bardziej uniwersalny. W rozmowie, nawet banalnej, mo\u017cna si\u0119 schroni\u0107 przed wielk\u0105 kosmiczn\u0105 samotno\u015bci\u0105, przed enigmatem bycia w \u015bwiecie. Jak zauwa\u017ca Arent van Nieukerken, w tej poezji \u201eniemo\u017cno\u015b\u0107 ludzkiej komunikacji jest tylko jednym znikomym aspektem znacznie szerszego problemu naszej (mojej?) bezradno\u015bci w obliczu milczenia wszech\u015bwiata. Komunikacja nie wymaga zatem jedynie tego, by\u015bmy opanowali lub rozszyfrowali jaki\u015b kod, lecz zak\u0142ada pewn\u0105 wsp\u00f3\u0142mierno\u015b\u0107 egzystencjaln\u0105 mi\u0119dzy rozm\u00f3wcami\u201d.<\/p>\n<p>Znamienne jednak, \u017ce wedle rozpozna\u0144 Wis\u0142awy Szymborskiej pragnienie kontaktu nie na wiele si\u0119 zdaje. W spotkaniu z \u201esytuacjami granicznymi\u201d \u2013 \u015bmierci\u0105, chorob\u0105, cierpieniem, z wyrokami losu i historii, z nieprzejrzysto\u015bci\u0105 tajemnicy istnienia \u2013 cz\u0142owiek pozostaje sam ze sob\u0105. Wtedy dotkliwie odczuwa samotn\u0105 obecno\u015b\u0107 w \u015bwiecie. Inny nie mo\u017ce przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 w prze\u017cywaniu istotnych problem\u00f3w egzystencji ani znacz\u0105co dopomaga\u0107 w chwili zasadniczych wybor\u00f3w \u017cyciowych. Drugi cz\u0142owiek jest pomocnikiem bez mocy sprawczej, doradc\u0105 i prorokiem bez si\u0142y perswazji (<em>Monolog dla Kasandry<\/em>), nieskutecznym terapeut\u0105 przera\u017conym w\u0142asn\u0105 misj\u0105 (<em>Relacja ze szpitala<\/em>), bezradnym \u015bwiadkiem zdarze\u0144 tragicznych (<em>Wypadek drogowy<\/em>,\u00a0<em>Identyfikacja<\/em>).<\/p>\n<p>W odczytywanych wierszach forma mi\u0119dzy lud\u017ami nie tyle si\u0119 tworzy, ile \u2013 inaczej ni\u017c u Gombrowicza \u2013 rozpada si\u0119 b\u0105d\u017a traci wyrazisto\u015b\u0107. Nie spos\u00f3b opracowa\u0107 nieporozumienia, ka\u017cdy z partner\u00f3w zatrza\u015bni\u0119ty zostaje we w\u0142asnym \u015bwiecie. W wierszach Szymborskiej spectrum komunikacji mi\u0119dzyludzkiej rozci\u0105ga si\u0119 pomi\u0119dzy lirycznymi opisami bycia wsp\u00f3lnego a bezradnymi rozpoznaniami utraty obszaru bezpiecze\u0144stwa oraz \u0142agodno\u015bci. Poetka nie cofa si\u0119 przed sprzeczno\u015bciami, odwa\u017cnie ukazuje dylematy i dychotomie, wchodzi w sp\u00f3r z mitologiami mi\u0142osnych wtajemnicze\u0144. W refleksji Wis\u0142awy Szymborskiej o \u015bwiatach mi\u0119dzyludzkich nie mo\u017cna rozdziela\u0107 smutku i rado\u015bci, rozczarowania i pragnienia, nadziei pok\u0142adanej w obcowaniu dwojga ludzi \u2013 oraz przyj\u0119cia regu\u0142 \u017cycia samotnego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym poetka przygl\u0105da si\u0119 z uwag\u0105, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny [\u2026]. W utworach poetyckich Wis\u0142awy Szymborskiej problematyka kontakt\u00f3w mi\u0119dzyludzkich \u0142\u0105czy si\u0119 z rozwa\u017caniami o dzia\u0142aniu przypadku, z pytaniami o dzia\u0142anie niepoj\u0119tej si\u0142y zwanej losem, ale r\u00f3wnie\u017c, co podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej.<\/p>\n","protected":false},"author":648,"featured_media":36370,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7321,484,3184,4976],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4971],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Wis\u0142awa Szymborska: Nasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym przygl\u0105da si\u0119 Szymborska, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny. \u0141\u0105czy si\u0119 to z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002.jpg\",\"width\":1375,\"height\":2000,\"caption\":\"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\",\"name\":\"Wis\u0142awa Szymborska: Nasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-06-01T11:43:05+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:03:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ea475037baac2cfff5f2b15e993ac573\"},\"description\":\"Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym przygl\u0105da si\u0119 Szymborska, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny. \u0141\u0105czy si\u0119 to z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u201eNasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105\u201d\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ea475037baac2cfff5f2b15e993ac573\",\"name\":\"Wojciech Lig\u0119za\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-ligeza\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wis\u0142awa Szymborska: Nasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105","description":"Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym przygl\u0105da si\u0119 Szymborska, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny. \u0141\u0105czy si\u0119 to z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/wislawa-szymborska-arch-fundacji-wislawy-szymborskiej-2016-06-01-002.jpg","width":1375,"height":2000,"caption":"Wis\u0142awa Szymborska (\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Fundacji Wis\u0142awy Szymborskiej)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent","name":"Wis\u0142awa Szymborska: Nasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2016-06-01T11:43:05+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:03:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ea475037baac2cfff5f2b15e993ac573"},"description":"Relacje mi\u0119dzyludzkie, kt\u00f3rym przygl\u0105da si\u0119 Szymborska, maj\u0105 charakter nietrwa\u0142y, przelotny. \u0141\u0105czy si\u0119 to z kryzysem komunikacji j\u0119zykowej.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/wojciech-ligeza-nasi-ludzie-nie-umieja-mowic-z-soba-obcosc-i-bliskosc-w-wierszach-wislawy-szymborskiej-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u201eNasi ludzie nie umiej\u0105 m\u00f3wi\u0107 z sob\u0105\u201d"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ea475037baac2cfff5f2b15e993ac573","name":"Wojciech Lig\u0119za","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/wojciech-ligeza"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36241"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/648"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36241"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36241\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36241"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=36241"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=36241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}