{"id":36471,"date":"2016-06-14T09:00:04","date_gmt":"2016-06-14T08:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=36471"},"modified":"2020-09-01T13:03:14","modified_gmt":"2020-09-01T12:03:14","slug":"nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent","title":{"rendered":"Nos Cyrana"},"content":{"rendered":"

W biografii i tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa \u0141obodowskiego nietrudno zauwa\u017cy\u0107 pewien specyficzny rodzaj nadekspresji. Gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 niezwyk\u0142\u0105 energi\u0119, z jak\u0105 poeta anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w poszukiwania artystyczne i \u015bwiatopogl\u0105dowe, oraz wielo\u015b\u0107 inicjatyw, kt\u00f3re z zapa\u0142em podejmowa\u0142, uzasadnione staje si\u0119 pytanie, co sprawi\u0142o, \u017ce autor Rozm\u00f3w z ojczyzn\u0105<\/em> potrafi\u0142 odnale\u017a\u0107 si\u0119 w tylu r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach i sytuacjach. Niejako w naturalny spos\u00f3b nasuwa si\u0119 podejrzenie, \u017ce by\u0107 mo\u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 ow\u0105 naby\u0142 gdzie\u015b w pobli\u017cu teatralnej sceny. I nie mam na my\u015bli tego, \u017ce \u0141obodowski, znakomicie odgrywaj\u0105c rozmaite role, budowa\u0142 po prostu sw\u00f3j oddalony od rzeczywisto\u015bci wizerunek. Wszak teatralny kostium i maska niekoniecznie musz\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 wprowadzaniu w b\u0142\u0105d \u2013 ucz\u0105 tak\u017ce my\u015blenia kategoriami innych ludzi, pozwalaj\u0105 zg\u0142\u0119bi\u0107 prawdy inne ni\u017c w\u0142asne, bez czego trudno by\u0142oby zbudowa\u0107 wiarygodn\u0105 kreacj\u0119, zw\u0142aszcza je\u015bli nie posiada si\u0119 odpowiedniego aktorskiego warsztatu.<\/p>\n

\"Od<\/a>
Od lewej: Lloyd Corrigan, Jos\u00e9 Ferrer. Kadr z filmu \u201eCyrano de Bergerac\u201d, 1950, re\u017c. Michael Gordon (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce zwi\u0105zk\u00f3w \u0141obodowskiego z teatrem nie trzeba zbyt d\u0142ugo szuka\u0107 \u2013 wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 do opublikowanych w 2014 roku wspomnie\u0144 poety zatytu\u0142owanych \u017bywot cz\u0142owieka gwa\u0142townego<\/em>, w kt\u00f3rych czytamy: \u201eGdy doszed\u0142em do si\u00f3dmej klasy i zosta\u0142em mianowany przez koleg\u00f3w \u00abdyrektorem\u00bb szkolnego teatru, postanowi\u0142em dokona\u0107 rewolucji i si\u0119gn\u0105\u0107 do wielkiego repertuaru. Na pocz\u0105tek wybra\u0142em Cyrano de Bergerac<\/em>\u00a0Edmonda Rostanda\u201d[1]<\/sup><\/a>. Teatralny w\u0105tek przewija si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na kartach Dziej\u00f3w J\u00f3zefa Zakrzewskiego<\/em>.<\/p>\n

Debiut \u0141obodowskiego \u2013 aktora i jednocze\u015bnie teatralnego rewolucjonisty \u2013 mia\u0142 zatem miejsce na deskach szkolnej sceny przy ulicy Ogrodowej w Lublinie i odby\u0142 si\u0119 w stroju rodem z XVII-wiecznej Francji: w kapeluszu z bia\u0142ym pi\u00f3ropuszem, ze szpad\u0105 w r\u0119ku i z przyprawionym ogromnym nosem. Na czym polega\u0142a \u201erewolucyjno\u015b\u0107\u201d tego przedsi\u0119wzi\u0119cia? Przede wszystkim trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sztuka Rostanda to \u201ekomedia bohaterska w pi\u0119ciu aktach\u201d \u2013 dwutomowa publikacja z 1898 roku liczy\u0142a ponad 300 stron druku! Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 tekst na potrzeby szkolnego teatru skr\u00f3cono, ale nawet w tym wypadku podziwia\u0107 nale\u017cy odwag\u0119 nastoletnich gimnazjalist\u00f3w, a zw\u0142aszcza \u201edyrektora\u201d. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 to zainteresowanie Cyranem? Odpowied\u017a mo\u017cna znale\u017a\u0107 na \u0142amach redagowanego przez \u0141obodowskiego czasopisma \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d, w napisanym przez niego artykule Gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144<\/em>, kt\u00f3rego fragment po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 Rostandowi. Notabene w tek\u015bcie tym m\u0142ody redaktor nie popisa\u0142 si\u0119 znajomo\u015bci\u0105 reali\u00f3w francuskiego teatru ko\u0144ca XIX wieku: uzna\u0142, \u017ce Cyrano de Bergerac by\u0142 przejawem buntu wobec dominuj\u0105cego na scenach naturalizmu i ibsenizmu, podczas gdy w tym okresie to epigo\u0144ski dramat Rostanda nale\u017ca\u0142 do najch\u0119tniej ogl\u0105danych i wystawianych sztuk, naturali\u015bci za\u015b pokazywali swe sztuki w niewielkich teatrzykach i na pe\u0142ny triumf musieli jeszcze par\u0119 lat poczeka\u0107. Nie chodzi jednak o to, by podkre\u015bla\u0107 pomy\u0142ki m\u0142odego poety. W jego tek\u015bcie znacznie bardziej interesuj\u0105ce jest co\u015b innego. Ot\u00f3\u017c \u0141obodowski uzna\u0142 (i tym razem s\u0142usznie), \u017ce utw\u00f3r Rostanda \u015bwiadczy o udanej pr\u00f3bie odzyskania \u201eber\u0142a monarszego\u201d przez romantyzm na scenie. Wida\u0107 tak\u017ce wyra\u017anie, \u017ce w swym tek\u015bcie poeta zwraca\u0142 uwag\u0119 przede wszystkim na spo\u0142eczny odd\u017awi\u0119k dramatu, b\u0119d\u0105cego \u2013 jak pisa\u0142 \u2013 wyrazem \u201eca\u0142ej t\u0119sknoty francuskiej za czynem bohaterskim, maj\u0105cym by\u0107 zemst\u0105 za ha\u0144b\u0119 Sedanu i Metzu, kt\u00f3ra o\u017cy\u0142a na nowo przy wt\u00f3rze s\u0142\u00f3w, gasko\u0144sk\u0105 werw\u0105 rozegranych, a przepojonych ciep\u0142em romantycznej rycersko\u015bci\u2026\u201d[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Co poza tym urzek\u0142o \u0141obodowskiego w owej mocno melodramatycznej sztuce? Zacytujmy jeszcze jeden fragment ze wspomnianego wcze\u015bniej szkicu: \u201eI szed\u0142 Cyrano de Bergerac ze sceny na scen\u0119, czarem niefa\u0142szowanego uczucia w entuzjazm wprawia\u0142 widowni\u0119\u2026 i t\u0119cz\u0119 minionych lat rzuca\u0142 przed oczy ludzi spragnionych \u015bwiat\u0142a, barw i ruchu\u2026\u201d[3]<\/sup><\/a>. Dramat Rostanda by\u0142 zatem dla \u0141obodowskiego wyrazem nieokie\u0142znanej energii, \u017cycia samego w sobie \u2013 w pop\u0119dliwym Cyranie m\u0142ody autor dostrzeg\u0142 buntownika z zasadami, porywczego, ale jednocze\u015bnie absolutnie lojalnego i szlachetnego.<\/p>\n

Podobne cechy zauwa\u017cy\u0142 zapewne r\u00f3wnie\u017c w tytu\u0142owym bohaterze kolejnej sztuki, jak\u0105 wystawi\u0142 na scenie szkolnego teatru \u2013 w Mazepie z dramatu Juliusza S\u0142owackiego. I wydaje si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie ta swego rodzaju rycersko\u015b\u0107 wesp\u00f3\u0142 z doz\u0105 szale\u0144stwa i anarchii \u0142\u0105cz\u0105ca obydwa dramaty zawa\u017cy\u0142a na repertuarowych wyborach \u0141obodowskiego. W opublikowanej na \u0142amach czasopisma \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d kr\u00f3tkiej recenzji, kt\u00f3ra po\u015bwi\u0119cona by\u0142a prezentowanej w\u00f3wczas na deskach lubelskiego Teatru Miejskiego sztuce Lwa To\u0142stoja \u017bywy trup<\/em>, anonimowy autor stwierdzi\u0142, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w tym dramacie odgrywa nie psychologia postaci, \u201ea kolizja bohatera z formalistyk\u0105 urz\u0105dze\u0144 ludzkich\u201d. Jak wida\u0107, duch anarchii rzutowa\u0142 nie tylko na czynne uprawianie teatru, ale tak\u017ce na jego odbi\u00f3r przez uczni\u00f3w Gimnazjum im. Hetmana Jana Zamoyskiego. Trzeci ze znanych nam dramat\u00f3w zrealizowanych przez poet\u0119 na deskach szkolnego teatru \u2013 Damy i huzary<\/em> Aleksandra Fredry \u2013 wyra\u017anie r\u00f3\u017cni si\u0119 od dwu wcze\u015bniejszych i jego wyb\u00f3r jest by\u0107 mo\u017ce uk\u0142onem w stron\u0119 tradycji teatru amatorskiego, w kt\u00f3rym Fredrowskie sztuki zajmowa\u0142y poczesne miejsce.<\/p>\n

Tyle je\u015bli chodzi o repertuar szkolnego teatru z czas\u00f3w \u201edyrekcji\u201d przysz\u0142ego autora Dziej\u00f3w J\u00f3zefa Zakrzewskiego<\/em>. O samych technicznych przygotowaniach do spektakli i wykorzystanych \u015brodkach artystycznych wiemy niewiele. \u0141obodowski zabra\u0142 si\u0119 do swej pierwszej re\u017cyserskiej pr\u00f3by, czyli wystawienia Cyrana\u2026<\/em>\u00a0z typowym dla siebie zapa\u0142em \u2013 pojecha\u0142 nawet do Poznania, by zobaczy\u0107 to przedstawienie w wykonaniu profesjonalnego zespo\u0142u. Rzeczywi\u015bcie 12 marca 1929 roku w pozna\u0144skim Teatrze Polskim odby\u0142a si\u0119 premiera sztuki Edmonda Rostanda w re\u017cyserii Karola Borowskiego. Tak przygotowany \u0141obodowski wzi\u0105\u0142 na siebie g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 i \u2013 je\u015bli wierzy\u0107 jego wspomnieniom \u2013 odni\u00f3s\u0142 sukces. W Mazepie<\/em> zagra\u0142 mroczn\u0105 posta\u0107 Wojewody, a tekst tego dramatu zna\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia na pami\u0119\u0107.<\/p>\n

Jak wspomina\u0142 po latach \u0141obodowski, teatralne sukcesy uczni\u00f3w Gimnazjum im. Hetmana Jana Zamoyskiego sprawi\u0142y, \u017ce \u201ewszystkie gimnazja posz\u0142y za naszym przyk\u0142adem i zacz\u0119\u0142y wystawia\u0107 sztuki z wielkiego repertuaru. Wi\u0119c arciszanki \u2013 Odpraw\u0119 pos\u0142\u00f3w greckich<\/em>, unitki \u2013 Sk\u0105pca<\/em>\u00a0Moliera (zaproszony przez panny, gra\u0142em Harpagona), gimnazjum Staszica \u2013 Warszawiank\u0119<\/em>, Szko\u0142a Lubelska \u2013 Pana Jowialskiego<\/em>\u201d[4]<\/sup><\/a>. W 1937 roku poeta w udzielonym Jerzemu Ple\u015bniarowiczowi wywiadzie, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 na \u0142amach wznowionego czasopisma \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d, ow\u0105 kolejno\u015b\u0107 przedstawia\u0142 nieco inaczej: \u201eW tym czasie wyra\u017anie zarysowywa\u0142a si\u0119 rywalizacja mi\u0119dzyszkolna, zw\u0142aszcza w zakresie przedstawie\u0144 teatralnych, kt\u00f3re organizowa\u0142a ka\u017cda szko\u0142a. Zacz\u0119\u0142a \u00abLubelska\u00bb, gdzie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 Ma\u0142gorzewski, p\u00f3\u017aniej my wystawili\u015bmy Mazep\u0119<\/em>\u00a0i Cyrana de Bergerac<\/em>\u201d[5]<\/sup><\/a>. \u015aladem tej rywalizacji jest notatka z czasopisma \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d, w kt\u00f3rej niepodpisany autor podkre\u015bla co prawda sceniczne zas\u0142ugi konkurent\u00f3w Zamoyskiego, ale na koniec z\u0142o\u015bliwie zauwa\u017ca, \u017ce \u201ewiecz\u00f3r humoru\u201d Szko\u0142y Lubelskiej \u201eosi\u0105gn\u0105\u0142 bezsprzecznie sw\u00f3j cel, lecz niejednokrotnie tr\u0105ci\u0142 myszk\u0105 dawno zmar\u0142ych, a na gwa\u0142t odprasowanych i krochmalonych dowcip\u00f3w, reklamowanych przy tym jako naj\u015bwie\u017csze aktualia\u201d[6]<\/sup><\/a>. Trudno zatem dzi\u015b rozstrzygn\u0105\u0107, czy tzw. wielki repertuar teatru \u0141obodowskiego by\u0142 odpowiedzi\u0105 na \u201ewieczory humoru\u201d, czy te\u017c wynika\u0142 mo\u017ce z ch\u0119ci dor\u00f3wnania innym szkolnym scenom. Zapami\u0119ta\u0107 natomiast warto, \u017ce w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat przysz\u0142y autor Rozm\u00f3w z ojczyzn\u0105<\/em> zagra\u0142 co najmniej trzy du\u017ce role (Cyrano, Wojewoda, Harpagon) i wyre\u017cyserowa\u0142 trzy wieloaktowe spektakle.<\/p>\n

W latach szkolnych \u0141obodowski da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 nie tylko jako aktor i re\u017cyser. Prawdopodobnie spr\u00f3bowa\u0142 swych si\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako \u201eteoretyk teatru\u201d. Na \u0142amach wielokrotnie ju\u017c cytowanego pierwszego numeru czasopisma \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d ukaza\u0142 si\u0119 szkic Teatr narodowy<\/em> autorstwa niejakiego Stanis\u0142awa D-skiego, stanowi\u0105cy typow\u0105 dla m\u0142odych ludzi odwa\u017cn\u0105 pr\u00f3b\u0119 sformu\u0142owania za\u0142o\u017ce\u0144 programowych nowego polskiego teatru i dramatu. Styl owego pe\u0142nego r\u00f3\u017cnorodnych dygresji artyku\u0142u, a tak\u017ce zastosowana w nim charakterystyczna interpunkcja, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w tekstach podpisanych przez m\u0142odego \u0141obodowskiego, pozwalaj\u0105 domniemywa\u0107, \u017ce autorem tego tekstu by\u0142 sam redaktor pisma. Cz\u0119\u015bciowe potwierdzenie takiego przypuszczenia znale\u017a\u0107 mo\u017cna w przywo\u0142anym wcze\u015bniej wywiadzie z 1937 roku. O swojej pracy nad redagowaniem \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d poeta m\u00f3wi\u0142: \u201eDzia\u0142 literacki wype\u0142nia\u0142em przewa\u017cnie sam. Drukowa\u0142em utwory pod pseudonimem \u00abBrodzki\u00bb, \u00abRysz. Niwi\u0144ski\u00bb, \u00abStanis\u0142aw C-ski\u00bb\u201d. Poniewa\u017c \u201eStanis\u0142aw C-ski\u201d brzmi podobnie jak \u201eStanis\u0142aw D-ski\u201d, nie mo\u017cna wykluczy\u0107 pomy\u0142ki osoby notuj\u0105cej ow\u0105 rozmow\u0119. Dodajmy tak\u017ce, \u017ce pseudonim ten wybrany zosta\u0142 zapewne nieprzypadkowo, kojarzy si\u0119 bowiem ze Stanis\u0142awem D\u0105browskim \u2013 w\u00f3wczas jednym z czo\u0142owych re\u017cyser\u00f3w lubelskiego Teatru Miejskiego, a p\u00f3\u017aniej wybitnym teatrologiem.<\/p>\n

Artyku\u0142 Teatr narodowy<\/em> zawiera projekt nowego teatru, maj\u0105cego zdaniem autora odpowiada\u0107 potrzebom duszy polskiej, z jej \u201enajwa\u017cniejszym pierwiastkiem\u201d, jakim jest \u201eniezaprzeczalnie g\u0142\u0119boko zakorzeniona radosna s\u0142oneczno\u015b\u0107 s\u0142owia\u0144ska\u201d[7]<\/sup><\/a>. Owa \u201eradosna s\u0142oneczno\u015b\u0107\u201d zasadza si\u0119 jakoby na tym, \u017ce \u201epierwotny kmiet s\u0142owia\u0144ski nie zna\u0142 \u017cadnych tragicznych konflikt\u00f3w i obc\u0105 mu by\u0142a m\u0119ka wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego z\u0105b cywilizacji zatru\u0142 gor\u0105czkow\u0105 newroz\u0105 i szarpi\u0105c\u0105 zmys\u0142y nienormalno\u015bci\u0105 rozszala\u0142ego indywidualizmu\u201d. Wed\u0142ug D-skiego Polacy do dzi\u015b zachowali \u201ewstr\u0119t do wszelkich wstrz\u0105s\u00f3w dramatycznych, traktowanych jako walki pewnych zgrupowa\u0144 czy uprawnie\u0144\u201d, a polskie warcholstwo i k\u0142\u00f3tliwo\u015b\u0107 nie wystarcz\u0105, by wprawi\u0107 w ruch maszyn\u0119 dramatyczn\u0105. Dlatego te\u017c polskie tragedie poruszaj\u0105 si\u0119 dzi\u0119ki spr\u0119\u017cynie \u201eosobistych zakus\u00f3w\u201d i opieraj\u0105 na \u201eporywach jakiej\u015b pot\u0119\u017cnej indywidualno\u015bci\u201d, a brakuje w nich miejsca na tragedi\u0119 \u201ezbiorowo\u015bci\u201d. Autor szkicu stwierdza tym samym, \u017ce skarykaturowany przez Mickiewicza pogl\u0105d Brodzi\u0144skiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego \u201enasz nar\u00f3d scen okropnych, gwa\u0142townych nie lubi\u201d, okazuje si\u0119 zaskakuj\u0105co prawdziwy.<\/p>\n

M\u0142ody autor jest zatem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce teatralne formy wyrastaj\u0105 z czego\u015b, co dzi\u015b nazwaliby\u015bmy charakterem narodowym, a mo\u017ce nawet \u2013 zbiorow\u0105 pod\u015bwiadomo\u015bci\u0105. Zw\u0142aszcza to drugie okre\u015blenie wydaje si\u0119 w tym kontek\u015bcie na miejscu, gdy\u017c pisz\u0105cy proponuje za Niko\u0142ajem Jewreinowem, by teatr sta\u0142 si\u0119 rodzajem szczepionki, kt\u00f3ra w ma\u0142ych dawkach serwowa\u0142aby to wszystko, na co powinien zyska\u0107 odporno\u015b\u0107 nasz \u201epsychologiczny organizm\u201d. Innymi s\u0142owy: autor szkicu postuluje, by na scenie roztrz\u0105sano ca\u0142y szereg zagadnie\u0144 estetycznych, etycznych i spo\u0142ecznych \u2013 tak, by przekona\u0107 widza o konieczno\u015bci podj\u0119cia walki przynajmniej z niekt\u00f3rymi problemami.<\/p>\n

D-ski pr\u00f3buje tak\u017ce wyja\u015bni\u0107, jak nale\u017cy pisa\u0107 dramat, by owe powa\u017cne tematy porusza\u0107 bez ponurego tragizmu sprzecznego z istot\u0105 polskiej duszy. Wskazane jest zatem unikanie zbyt szybkiego tempa akcji, kt\u00f3ra toczy\u0107 si\u0119 ma raczej zgodnie z naprzemiennym \u2013 raz przy\u015bpieszaj\u0105cym, raz zwalniaj\u0105cym \u2013 rytmem, natomiast postaci dramatu powinny by\u0107 skonstruowane w ten spos\u00f3b, by \u201epowi\u0105za\u0107 ich ca\u0142e \u017cycie z otoczeniem tak misternie, \u017ceby ka\u017cdy ruch powodowa\u0142 poruszenie si\u0119 odpowiedniej struny\u201d. Nie wiem, czy takie by\u0142y intencje autora, ale jego projekt kojarzy\u0107 si\u0119 mo\u017ce z dramaturgi\u0105 Antona Czechowa, kt\u00f3ry na podobnych subtelno\u015bciach opiera\u0142 konstrukcj\u0119 swoich sztuk. Jednocze\u015bnie D-ski przeciwny jest nadmiernemu psychologizowaniu, \u201ewiwisekcji\u201d bohater\u00f3w dokonywanej przez autor\u00f3w dzie\u0142 dramatycznych \u2013 jego zdaniem tzw. krwisto\u015b\u0107 postaci mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ta dzi\u0119ki fantazji i wyobra\u017ani, a nie za pomoc\u0105 odwzorowywania pewnych psychologicznych typ\u00f3w. Autor artyku\u0142u odrzuca r\u00f3wnie\u017c konieczno\u015b\u0107 przyczynowo-skutkowego uzasadniania przebiegu akcji, gdy\u017c, jak s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u201ewidz nie lubi rozumowa\u0107\u201d \u2013 \u201eon tylko patrzy\u201d.<\/p>\n

Do jakich wniosk\u00f3w mo\u017cna doj\u015b\u0107 po lekturze tego szkicu? Przede wszystkim D-ski wbrew tytu\u0142owi skupi\u0142 si\u0119 na dramacie \u2013 zagadnienia konstruowania akcji czy postaci interesuj\u0105 go bardziej ni\u017c sceniczny kszta\u0142t przedstawienia. Je\u015bli ju\u017c m\u00f3wi o teatrze, to jako o miejscu, w kt\u00f3rym pozna\u0107 mo\u017cna skomplikowane zakamarki duszy, cho\u0107 napomyka r\u00f3wnie\u017c o konieczno\u015bci dostarczenia widzom rozrywki. Wra\u017cenie robi orientacja D-skiego we wsp\u00f3\u0142czesnych trendach teatralnych i dramaturgicznych \u2013 autor wspomina na przyk\u0142ad popularn\u0105 w latach 20. tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dramatopisarzy w\u0142oskich (Gabriela d\u2019Annunzia, Sema Benelliego, Luigiego Pirandella, Daria Niccodemiego), a o jego wyczuleniu na teatralny puls \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c powo\u0142anie si\u0119 na Niko\u0142aja Jewreinowa \u2013 w\u00f3wczas jednego z najg\u0142o\u015bniejszych w Polsce reformator\u00f3w europejskiego teatru. W gruncie rzeczy jednak szkic ten pos\u0142u\u017cy\u0142 \u0141obodowskiemu do zagrania na innym fortepianie tej samej melodii, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ycha\u0107 we wszystkich niemal jego tekstach z pierwszego numeru \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d.<\/p>\n

By to zilustrowa\u0107, por\u00f3wnajmy ostatnie zdania szkicu Sztuka\u2026 poezja\u2026<\/em>, stanowi\u0105cego rodzaj artyku\u0142u wst\u0119pnego, z zako\u0144czeniem tekstu D-skiego. \u0141obodowski pisze: \u201eW milcz\u0105c\u0105 pustk\u0119 dzisiejszej oboj\u0119tno\u015bci do zagadnie\u0144 \u2013 nie daj\u0105cych si\u0119 wt\u0142oczy\u0107 w ciasne ramy codziennej szarzyzny \u2013 rzucamy gar\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w, w bujne kwiaty rozwin\u0105\u0107 si\u0119 pragn\u0105cych\u2026 A jedynem, co nam na usta si\u0119 ci\u015bnie, jest \u017cyczenie, aby pismo nasze trafi\u0142o do serc tych wszystkich, kt\u00f3rzy nie zawsze \u017arenice swoje ku ziemskiemu b\u0142otu zwracaj\u0105, ale czasami potrafi\u0105 je unie\u015b\u0107 do s\u0142o\u0144ca i gwiazd promienistych\u2026\u201d[8]<\/sup><\/a>.\u00a0Natomiast tekst Teatr narodowy<\/em> zamyka nast\u0119puj\u0105cy fragment: \u201eTaki w\u0142a\u015bnie teatr \u2013 fantazj\u0105 poetyck\u0105 powoduj\u0105cy si\u0119 przede wszystkim i maj\u0105cy na celu wydobywanie ukrytych zjawisk \u2013 emocjonuj\u0105cych widza swym polotem \u2013 nie tylko nie wymaga dla swego rozkwitu wyj\u0105tkowego tragizmu, ale doskonale czu\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w najbardziej rozs\u0142onecznionych dziedzinach\u2026 I w takim teatrze tylko nar\u00f3d polski b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 odnale\u017a\u0107 sw\u0105 dusz\u0119, kt\u00f3ra [\u2026]\u00a0nie zatraci\u0142a tej pot\u0119gi, co nie bacz\u0105c na przyci\u0105ganie ziemi [\u2026]\u00a0raz po raz do g\u00f3ry si\u0119 podrywa\u201d[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\u201eLot\u201d, \u201es\u0142o\u0144ce\u201d, \u201e\u015bwiat\u0142a\u201d, \u201ebarwy\u201d przeciwstawione \u201eziemskiemu b\u0142otu\u201d, \u201eprzyci\u0105ganiu ziemi\u201d powracaj\u0105 co rusz we wszystkich wspominanych wcze\u015bniej tekstach \u2013 zar\u00f3wno tych o teatrze, jak i tych o poezji czy o innych rodzajach sztuk. Jednak w odniesieniu do teatru s\u0142owa owe zyskiwa\u0142y spo\u0142eczny kontekst, przestawa\u0142y by\u0107 rojeniem m\u0142odziutkiego poety, gdy\u017c musia\u0142y zosta\u0107 skonfrontowane z rzeczywisto\u015bci\u0105. \u0141obodowski \u2013 tak samo jak grany przez niego Cyrano (kt\u00f3ry w pierwszym akcie zrywa przedstawienie w teatrze i wybiega, chc\u0105c ratowa\u0107 przyjaciela) \u2013 rozsta\u0142 si\u0119 z teatraln\u0105 scen\u0105, by rzuci\u0107 si\u0119 w wir spo\u0142ecznego zaanga\u017cowania. Rozstanie to jednak nie by\u0142o ca\u0142kowite. Autor Nocy lubelskich<\/em> u\u017cy\u0142 bowiem imienia Cyrano jako pseudonimu, kt\u00f3rym podpisa\u0142 maszynopis swojego jedynego znanego dzi\u015b dramatu \u2013 powsta\u0142ego ok. 1933 roku Wyzwolenia<\/em>. Ponadto w tym w\u0142a\u015bnie tek\u015bcie, w kluczowej rozmowie g\u0142\u00f3wnego bohatera Piotra (maj\u0105cego wiele cech samego \u0141obodowskiego) z tajemniczym, nieco demonicznym Nieznajomym, ten drugi zadaje takie oto pytanie: \u201eCzy nigdy nie przychodzi\u0142o ci do g\u0142owy, \u017ce w ca\u0142ej pe\u0142ni na nazw\u0119 rewolucjonisty zas\u0142uguj\u0105 jedynie wielcy prowokatorzy, \u017conglerzy, uprawiaj\u0105cy gr\u0119 dla jej niebezpiecznego pi\u0119kna\u201d[10]<\/sup><\/a>. Bohater nie udziela pytaj\u0105cemu odpowiedzi, a w finale pope\u0142nia samob\u00f3jstwo, kt\u00f3re wedle sugestii Nieznajomego mia\u0142oby by\u0107 w\u0142a\u015bnie tytu\u0142owym \u201ewyzwoleniem\u201d.<\/p>\n

Mo\u017cna zatem pokusi\u0107 si\u0119 o postawienie tezy, \u017ce teatr pozwoli\u0142 \u0141obodowskiemu podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 przekroczenia granic, rozbicia ustalonych, przyziemnych norm, a nawet sta\u0142 si\u0119 dla niego \u201ewehiku\u0142em\u201d umo\u017cliwiaj\u0105cym podr\u00f3\u017c ku prawdziwemu \u017cyciu (jakkolwiek by to rozumie\u0107), cho\u0107 na pocz\u0105tku tej drogi poeta musia\u0142 przyprawia\u0107 sobie sztuczny, wielki nos.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. J. \u0141obodowski: \u201e\u017bywot cz\u0142owieka gwa\u0142townego. Wspomnienia\u201d. Warszawa 2014, s. 55.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. J. \u0141. [J. \u0141obodowski]: \u201eGar\u015b\u0107 wspomnie\u0144\u201d. \u201eW so\u0144ce\u201d 1928, nr 1, s. 13.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Tam\u017ce.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. J. \u0141obodowski: \u201e\u017bywot cz\u0142owieka gwa\u0142townego\u201d, dz. cyt., s. 56.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. J. Ple\u015bniarowicz: \u201eRozmowa z J\u00f3zefem \u0141obodowskim\u201d. \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d 1937, nr 3 (4), s. 5. J\u00f3zef Ma\u0142gorzewski (1908\u20131983) to aktor, re\u017cyser radiowy, dziennikarz. W 1927 roku statystowa\u0142 na scenie Teatru Miejskiego w Lublinie. P\u00f3\u017aniej studiowa\u0142 prawo. Do zawodu aktorskiego przygotowywa\u0142 si\u0119 pod kierunkiem Wandy Siemaszkowej. Na scenie wyst\u0119powa\u0142 od 1929 roku, m.in. w Lublinie, Grodnie i Warszawie. S\u0142aw\u0119 przynios\u0142a mu rola w niezwykle popularnym filmie J\u00f3zefa Lejtesa \u201eM\u0142ody las\u201d z 1934 roku. Od 1938 roku pracowa\u0142 w Polskim Radiu (jako sprawozdawca i re\u017cyser). By\u0142 spikerem, kt\u00f3ry 1 wrze\u015bnia 1939 roku poda\u0142 przez radio informacj\u0119 o rozpocz\u0119ciu wojny. Z Polskim Radiem zwi\u0105zany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w okresie powojennym. Jako dziennikarz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z pismami \u201eStolica\u201d i \u201eS\u0142owo Powszechne\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. \u201eTeatr a szko\u0142y\u201d. \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d 1928, nr 1, s. 14.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. S. D-ski: \u201eTeatr narodowy\u201d. \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d 1928, nr 1, s. 9.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. J. \u0141obodowski: \u201eSztuka\u2026 poezja\u2026\u201d. \u201eW s\u0142o\u0144ce\u201d 1928, nr 1, s. 4.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. S. D-ski: \u201eTeatr narodowy\u201d, dz. cyt., s. 10.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. J. \u0141obodowski: \u201eWyzwolenie\u201d. Maszynopis w zbiorach Oddzia\u0142u Literackiego im. J. Czechowicza Muzeum Lubelskiego w Lublinie, sygn. MC 180 R, k. 34.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 niezwyk\u0142\u0105 energi\u0119, z jak\u0105 poeta anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w poszukiwania artystyczne i \u015bwiatopogl\u0105dowe, oraz wielo\u015b\u0107 inicjatyw, kt\u00f3re z zapa\u0142em podejmowa\u0142, uzasadnione staje si\u0119 pytanie, co sprawi\u0142o, \u017ce [\u2026] potrafi\u0142 odnale\u017a\u0107 si\u0119 w tylu r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach i sytuacjach. [\u2026] by\u0107 mo\u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 ow\u0105 naby\u0142 gdzie\u015b w pobli\u017cu teatralnej sceny.<\/p>\n","protected":false},"author":652,"featured_media":36589,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[4998,4595,7321,659],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4997],"yoast_head":"\nJaros\u0142aw Cymerman | Nos Cyrana<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jaros\u0142aw Cymerman po\u015bwi\u0119ci\u0142 sw\u00f3j artyku\u0142 zwi\u0105zkom poety J\u00f3zefa \u0141obodowskiego z teatrem.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cyrano-de-bergerac-1950-rez-michael-gordon-wikimedia-commons-2016-06-14.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cyrano-de-bergerac-1950-rez-michael-gordon-wikimedia-commons-2016-06-14.jpg\",\"width\":1600,\"height\":1191,\"caption\":\"Od lewej: Lloyd Corrigan, Jos\u00e9 Ferrer. Kadr z filmu \u201eCyrano de Bergerac\u201d, 1950, re\u017c. Michael Gordon (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent\",\"name\":\"Jaros\u0142aw Cymerman | Nos Cyrana\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-06-14T08:00:04+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:03:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb\"},\"description\":\"Jaros\u0142aw Cymerman po\u015bwi\u0119ci\u0142 sw\u00f3j artyku\u0142 zwi\u0105zkom poety J\u00f3zefa \u0141obodowskiego z teatrem.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nos Cyrana\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb\",\"name\":\"Jaros\u0142aw Cymerman\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jaroslaw-cymerman\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jaros\u0142aw Cymerman | Nos Cyrana","description":"Jaros\u0142aw Cymerman po\u015bwi\u0119ci\u0142 sw\u00f3j artyku\u0142 zwi\u0105zkom poety J\u00f3zefa \u0141obodowskiego z teatrem.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cyrano-de-bergerac-1950-rez-michael-gordon-wikimedia-commons-2016-06-14.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/cyrano-de-bergerac-1950-rez-michael-gordon-wikimedia-commons-2016-06-14.jpg","width":1600,"height":1191,"caption":"Od lewej: Lloyd Corrigan, Jos\u00e9 Ferrer. Kadr z filmu \u201eCyrano de Bergerac\u201d, 1950, re\u017c. Michael Gordon (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent","name":"Jaros\u0142aw Cymerman | Nos Cyrana","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2016-06-14T08:00:04+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:03:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb"},"description":"Jaros\u0142aw Cymerman po\u015bwi\u0119ci\u0142 sw\u00f3j artyku\u0142 zwi\u0105zkom poety J\u00f3zefa \u0141obodowskiego z teatrem.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/nos-cyrana-jaroslaw-cymerman-kwartalnik-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nos Cyrana"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb","name":"Jaros\u0142aw Cymerman","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jaroslaw-cymerman"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36471"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/652"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36471"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36471\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36471"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=36471"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=36471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}