{"id":36969,"date":"2016-07-06T08:00:00","date_gmt":"2016-07-06T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=36969"},"modified":"2020-09-01T13:02:49","modified_gmt":"2020-09-01T12:02:49","slug":"mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra","title":{"rendered":"Niezgoda na niepami\u0119\u0107"},"content":{"rendered":"<p>Pozornie reporta\u017ce pisane przez Ma\u0142gorzat\u0119 Szejnert, te gazetowe sprzed lat, i te ksi\u0105\u017ckowe pisanie dzi\u015b, niewiele \u0142\u0105czy. Bo co mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 reporta\u017ce z tygodnika \u201eLiteratura\u201d powstaj\u0105ce na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych i ksi\u0105\u017cki tworzone p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej? Przecie\u017c nie temat. Bo co mo\u017ce mie\u0107 wsp\u00f3lnego ma\u0142y realizm Peerelu z ameryka\u0144sk\u0105 wysp\u0105 z widokiem na Manhattan, gdzie miliony ludzi z Europy Wschodniej przechodzi\u0142y ostatni\u0105 weryfikacj\u0119 przed nominacj\u0105 na obywateli nowego \u015bwiata? Co \u0142\u0105czy panie ze sto\u0142\u00f3wki gdzie\u015b w Polsce, obs\u0142uguj\u0105cej ka\u017cdego dnia 14 tysi\u0119cy ludzi, z pla\u017cami Zanzibaru, gdzie luksusowe hotele z prywatnymi kawa\u0142kami oceanu wypar\u0142y \u017c\u00f3\u0142wie, kt\u00f3re przez wieki w\u0142a\u015bnie tam sk\u0142ada\u0142y w piasku jaja? Co wreszcie wsp\u00f3lnego ma Polesie z ofiarami stalinowskich oprawc\u00f3w, pogrzebanymi na S\u0142u\u017cewcu?<\/p>\n<figure id=\"attachment_36988\" aria-describedby=\"caption-attachment-36988\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06\/\" rel=\"attachment wp-att-36988\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-36988\" title=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-540x405.jpg\" alt=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" width=\"540\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-540x405.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-900x675.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-576x431.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06.jpg 2000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-36988\" class=\"wp-caption-text\">Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Mo\u017cna, wydawa\u0142oby si\u0119, szuka\u0107 analogii mi\u0119dzy \u015al\u0105skiem a Polesiem, skoro obie krainy po\u0142o\u017cne by\u0142y na obrze\u017cach II Rzeczypospolitej, obie \u00f3wczesna Polska traktowa\u0142a nieufnie i z poczuciem wy\u017cszo\u015bci. Ale co mo\u017ce mie\u0107 wsp\u00f3lnego \u015al\u0105sk prze\u017cywaj\u0105cy czas przemys\u0142owej rewolucji prze\u0142omu XIX i XX wieku z Polesiem, gdzie przemiany cywilizacyjne odbija\u0142y si\u0119 echem tak s\u0142abym, \u017ce niemal nies\u0142yszalnym.<\/p>\n<p><strong>Niezgoda na nieprawd\u0119<\/strong><\/p>\n<p>A przecie\u017c \u0142\u0105czy wszystkie te teksty co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko osoba autorki. Scala je niezgoda. Niezgoda na k\u0142amstwo, na hipokryzj\u0119, oboj\u0119tno\u015b\u0107, zapomnienie. M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej: niezgoda na milczenie. I przemilczanie.<\/p>\n<p>Ma ta niezgoda formy bardzo r\u00f3\u017cne. Czasem, jak w Peerelu, jest walk\u0105 z cenzur\u0105, sprzeciwem wobec ukrywania prawdy za fasad\u0105 s\u0142\u00f3w i hase\u0142 pr\u00f3buj\u0105cych zaklina\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Czasem ma wymiar walki Antygony o przywr\u00f3cenie pami\u0119ci o pomordowanych i pogrzebanych w tajemnicy w nieoznakowanych grobach akowcach, jak w ksi\u0105\u017cce\u00a0<em>\u015ar\u00f3d \u017cywych duch\u00f3w<\/em>. Innym razem to zwyk\u0142a niezgoda na niepami\u0119\u0107. Na znikanie niepostrze\u017cenie z naszej pami\u0119ci ludzi, wydarze\u0144 i miejsc, kt\u00f3re by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 naszej historii, wa\u017cnym elementem przesz\u0142o\u015bci, a tymczasem odchodz\u0105 w niebyt w ciszy, bez \u017calu, bez po\u017cegnania.<\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cki Ma\u0142gorzaty Szejnert o \u015al\u0105sku czy Polesiu by\u0142yby jak wpisy na czerwonej li\u015bcie zwierz\u0105t gin\u0105cych i zagro\u017conych wygini\u0119ciem, gdyby kto\u015b podobn\u0105 list\u0119 dla nich utworzy\u0142. Oczywi\u015bcie nie ma \u017cadnej pewno\u015bci, czy istnienie takiej ksi\u0119gi powstrzyma\u0142oby proces gini\u0119cia. Zapewne nie, ale przynajmniej zachowa\u0142aby ona pami\u0119\u0107 o znikaj\u0105cych kawa\u0142kach mozaiki sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na obraz \u015bwiata.<\/p>\n<p>W stanie wojennym, gdy trwa\u0142 aktorski bojkot telewizji, Ma\u0142gorzata Szejnert opublikowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0<em>S\u0142awa i infamia<\/em>, wywiad rzek\u0119 z profesorem Bohdanem Korzeniewskim, krytykiem i historykiem teatru, kt\u00f3rej tematem by\u0142a kolaboracja polskich aktor\u00f3w z okupantami w okresie II wojny \u015bwiatowej. Ma\u0142y przypis do wielkiej debaty na temat tego, czy w narodzie bohater\u00f3w byli te\u017c kolaboranci. Niezgoda na niczym nieuzasadnione dobre samopoczucie wielu ludzi.<\/p>\n<p>Debata odbywa\u0142a si\u0119 na najwy\u017cszym diapazonie, ale Ma\u0142gorzata Szejnert si\u0119gn\u0119\u0142a po szczeg\u00f3\u0142. Bo reporter jest w\u0142a\u015bnie od dostrzegania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, od opisywania \u015bwiata roz\u0142o\u017conego na drobne kawa\u0142ki, przez kt\u00f3re wida\u0107 r\u00f3wnie dobrze.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-36969 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36974\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36974'>\n\t\t\t\tMa\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36975\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36975'>\n\t\t\t\tMa\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36976\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36976'>\n\t\t\t\tMa\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-36988\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-36988'>\n\t\t\t\tMa\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Reporta\u017c, czyli szczeg\u00f3\u0142<\/strong><\/p>\n<p>Reporta\u017c zawsze zaczyna si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142u. Pozornie banalnego, niezwracaj\u0105cego uwagi, obok kt\u00f3rego zwykle przechodzi si\u0119 oboj\u0119tnie. A przecie\u017c bez tego szczeg\u00f3\u0142u by\u0107 mo\u017ce nie by\u0142oby opowie\u015bci w og\u00f3le.<\/p>\n<p>Tak by\u0142o w Peerelu. W ustroju, kt\u00f3ry najbardziej ba\u0142 si\u0119 uog\u00f3lnie\u0144, bo w uog\u00f3lnieniach trzeba by\u0142o wskaza\u0107 przyczyny z\u0142a dziej\u0105cego si\u0119 wok\u00f3\u0142. Ale pozwala\u0142, \u015bwiadomie, a mo\u017ce po prostu z bezradno\u015bci, si\u0119ga\u0107 do drobiazg\u00f3w, wydarze\u0144 ma\u0142o wa\u017cnych, nieistotnych z punktu widzenia mechanizm\u00f3w historii. A\u017c tu nagle okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce w tych drobiazgach odbija si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, wida\u0107 w nich, jak pod mikroskopem, r\u00f3wnie du\u017co, a by\u0107 mo\u017ce nawet wi\u0119cej. I nie zawsze trzeba si\u0119ga\u0107 a\u017c do mechanizm\u00f3w systemu, \u017ceby zrozumie\u0107 zasad\u0119 jego dzia\u0142ania. Je\u015bli wi\u0119c dzi\u015b mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce Peerel zosta\u0142 w miar\u0119 porz\u0105dnie opisany, to nie dzi\u0119ki publicystyce, nawet tej pr\u00f3buj\u0105cej ezopowym j\u0119zykiem przemyca\u0107 prawd\u0119 o rzeczywisto\u015bci, ale w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki reporterom i reporta\u017com. Bo kiedy ju\u017c si\u0119 ukaza\u0142y, by\u0142o za p\u00f3\u017ano, by protestowa\u0107.<\/p>\n<p>Wtedy Ma\u0142gorzata Szejnert zaczyna\u0142a. W czasach dla dziennikarstwa, tak\u017ce dla reporta\u017cu oczywi\u015bcie, trudnych, cho\u0107 paradoksalnie to w\u0142a\u015bnie wtedy polski reporta\u017c rozkwit\u0142. W okresie, kiedy r\u00f3wnie wa\u017cne by\u0142o to, o czym reporter napisa\u0142, i to, o czym nie napisa\u0142, ale nie napisa\u0142 tak, \u017ce czytelnik to \u201enienapisanie\u201d dostrzeg\u0142. Cytowane przez reporterk\u0119 s\u0142owa zwyk\u0142ych ludzi, \u017ce prawda nie zawsze jest potrzebna, \u017ce nie mo\u017cna domaga\u0107 si\u0119, by ludzie byli tak ca\u0142kiem uczciwi i sprawiedliwi, bo to tylko wywo\u0142uje konflikty, brzmia\u0142y zabawnie, czasem groteskowo. Kiedy jednak czytelnik uzmys\u0142awia\u0142 sobie, \u017ce to samo, mo\u017ce tylko ubrane w nieco inne s\u0142owa, s\u0142yszy z najwy\u017cszych partyjno-rz\u0105dowych ust albo czyta na \u0142amach partyjnych organ\u00f3w, ko\u0144czy\u0142a si\u0119 groteska, by\u0142o to zbyt przera\u017caj\u0105ce. Ale od u\u015bwiadomienia sobie hipokryzji ustroju zaczyna\u0142 si\u0119 jego rozk\u0142ad.<\/p>\n<p>Pierwsze reporterskie ksi\u0105\u017cki Ma\u0142gorzaty Szejnert:\u00a0<em>Borowiki przy ternpajku<\/em>,\u00a0<em>Ulica z latarni\u0105<\/em>,\u00a0<em>Niespokojnie tu i tam<\/em>, zbieraj\u0105ce teksty publikowane wcze\u015bniej w \u201ePolityce\u201d i \u201eLiteraturze\u201d, by\u0142y zapisem tej peerelowskiej codzienno\u015bci. Ich wyb\u00f3r ukaza\u0142 si\u0119 niedawno zebrany w jednej ksi\u0105\u017cce, zatytu\u0142owanej\u00a0<em>My, w\u0142a\u015bciciele Teksasu<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Tajemnicze znikni\u0119cie<\/strong><\/p>\n<p>P\u00f3\u017aniej by\u0142 karnawa\u0142 \u201eSolidarno\u015b\u0107i\u201d, kt\u00f3remu Ma\u0142gorzata Szejnert przygl\u0105da\u0142a si\u0119 od \u015brodka, pomagaj\u0105c w sierpniu 1980 roku w redagowaniu biuletynu strajkowego w Stoczni im. Warskiego w Szczecinie. A nast\u0119pnie stan wojenny, kt\u00f3ry zmusi\u0142 reporter\u00f3w do zej\u015bcia do podziemia, bo w oficjalnej prasie miejsca dla reporta\u017cu by\u0142o coraz mniej. \u015awiadectwem tego czasu jest wydana wsp\u00f3lnie Tomaszem Zalewskim ksi\u0105\u017cka\u00a0<em>Szczecin: Grudzie\u0144\u2013Sierpie\u0144\u2013Grudzie\u0144<\/em>. W latach osiemdziesi\u0105tych Ma\u0142gorzata Szejnert sp\u0119dzi\u0142a kilka lat w Stanach Zjednoczonych, pracuj\u0105c w \u201eNowym Dzienniku\u201d, po powrocie opublikowa\u0142a\u00a0<em>S\u0142aw\u0119 i infami\u0119<\/em>\u00a0oraz ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0<em>\u015ar\u00f3d \u017cywych duch\u00f3w<\/em>. Efekt poszukiwa\u0144 miejsca, w kt\u00f3rym grzebano cia\u0142a mordowanych przez UB stalinowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich genera\u0142a Emila Fieldorfa \u201eNila\u201d i rotmistrza Witolda Pileckiego. W\u0142adza nie chcia\u0142a, by rodziny kiedykolwiek dowiedzia\u0142y si\u0119, gdzie s\u0105 groby ich najbli\u017cszych. Pami\u0119\u0107 o nich mia\u0142a znikn\u0105\u0107 razem z ich cia\u0142ami, Ma\u0142gorzata Szejnert postanowi\u0142a w tym przeszkodzi\u0107. Skutecznie.<\/p>\n<p>Ale kiedy przysz\u0142a wolna Polska, Szejnert na kilkana\u015bcie lat znikn\u0119\u0142a. Jakby wraz z odchodz\u0105cym ustrojem sko\u0144czy\u0142 si\u0119 \u015bwiat, w kt\u00f3rym chc\u0105c opisa\u0107 Polsk\u0119, nie trzeba by\u0142o od razu zajmowa\u0107 si\u0119 najwy\u017csz\u0105 polityk\u0105, czasem wystarczy\u0142o zajrze\u0107 do zak\u0142adowej sto\u0142\u00f3wki\u2026 Jakby niepotrzebny by\u0142 ju\u017c ukrywaj\u0105co-odkrywaj\u0105cy j\u0119zyk, wystarczaj\u0105co ezopowy, \u017ceby urz\u0119dnicy od kszta\u0142towania \u015bwiadomo\u015bci uznali go za niegro\u017any dla ich ideologicznej roboty, i wystarczaj\u0105co czytelny, \u017ceby m\u0105dry czytelnik nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ta sto\u0142\u00f3wka to Polska, a tamten niewielki zak\u0142ad i jego kierownik to funkcjonariusze tzw. realnego socjalizmu. Bo ju\u017c mo\u017cna by\u0142o o Polsce i ustroju pisa\u0107 wprost, wali\u0107 k\u0142onic\u0105 tam, gdzie Ma\u0142gorzata Szejnert do robienia dziury w systemie u\u017cywa\u0142a najcie\u0144szego szyde\u0142ka.<\/p>\n<p>Mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie d\u0142u\u017cej miejsca dla zjawiska, kt\u00f3re nazwano \u201epolsk\u0105 szko\u0142\u0105 reporta\u017cu\u201d, bo nie potrzeba ju\u017c b\u0119dzie si\u0119ga\u0107 do szczeg\u00f3\u0142u, by obna\u017cy\u0107 bezsens og\u00f3\u0142u, skoro \u00f3w og\u00f3\u0142 jest w swej og\u00f3lno\u015bci wystarczaj\u0105co obna\u017cony i oczywisty. Nie trzeba b\u0119dzie wi\u0119cej walczy\u0107 o prawd\u0119, bo prawda b\u0119dzie le\u017ce\u0107 na ka\u017cdym rogu i ka\u017cdy b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 sobie wzi\u0105\u0107 z niej tyle, ile zechce. Niepotrzebna b\u0119dzie odwaga, determinacja i wewn\u0119trzna si\u0142a, \u017ceby szuka\u0107 grob\u00f3w, kt\u00f3rych mia\u0142o nie by\u0107, skoro powsta\u0142y specjalne instytuty zajmuj\u0105ce si\u0119 tylko tym.<\/p>\n<p>W tej sytuacji Ma\u0142gorzata Szejnert mog\u0142a uzna\u0107, \u017ce polski reporta\u017c poradzi sobie bez niej\u2026 \u017ce ju\u017c nie musi wi\u0119cej nic pisa\u0107.<\/p>\n<p><strong>Oni z niej<\/strong><\/p>\n<p>Dzi\u015b ju\u017c wiemy, co robi\u0142a. Wychowywa\u0142a Mariusza Szczyg\u0142a, Wojciecha Tochmana, Jacka Hugo-Badera, Lidi\u0119 Osta\u0142owsk\u0105, Magdalen\u0119 Grzeba\u0142kowsk\u0105, w sumie kilka zast\u0119p\u00f3w reporter\u00f3w \u201eGazety Wyborczej\u201d, dzi\u0119ki kt\u00f3rym przetrwa\u0142 reporta\u017c w jego najszlachetniejszej formie.<\/p>\n<p>Owszem, mog\u0142a dalej pisa\u0107 reporta\u017ce, z kt\u00f3rych wszystkimi porami wyziera\u0142aby rzeczywisto\u015b\u0107, pytanie tylko, ile tej rzeczywisto\u015bci zdo\u0142a\u0142aby sama opisa\u0107? W zamian wys\u0142a\u0142a do jej opisywania kilkudziesi\u0119ciu ludzi. Mog\u0142a napisa\u0107 w tym czasie dwie, mo\u017ce cztery w\u0142asne ksi\u0105\u017cki, spod pi\u00f3r reporter\u00f3w \u201eGazety\u201d wysz\u0142a ich ju\u017c pewnie z ok\u0142adem setka, a mo\u017ce i wi\u0119cej, i wszyscy oni, jak mogli\u015bmy kilka tygodni temu przeczyta\u0107 w \u201eDu\u017cym Formacie\u201d z okazji jubileuszu Ma\u0142gorzaty Szejnert, nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, gdy m\u00f3wi\u0105: \u201eMy z niej\u201d.<\/p>\n<p>\u201eGdyby nie Ma\u0142gorzata Szejnert i jej ksi\u0105\u017cka\u00a0<em>\u015ar\u00f3d \u017cywych duch\u00f3w<\/em>, maj\u0105c 23 lata, nie dowiedzia\u0142bym si\u0119, \u017ce pisanie nieefekciarskich zda\u0144 (w m\u0142odo\u015bci mia\u0142em sk\u0142onno\u015b\u0107 do zda\u0144 efekciarskich) mo\u017ce z\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na fascynuj\u0105c\u0105 i mro\u017c\u0105c\u0105 krew w \u017cy\u0142ach lektur\u0119. [\u2026] potem powsta\u0142y wszystkie te moje\u00a0<em>Gottlandy<\/em>\u00a0i inne produkcje\u201d\u00a0\u2013 napisa\u0142 Mariusz Szczygie\u0142.<\/p>\n<p>\u201eGdyby nie Ma\u0142gorzata, do paru prawd o reporta\u017cu musia\u0142abym dochodzi\u0107 latami.\u00a0\u00abU\u017cywaj strony czynnej, zda\u0144 klarownych, s\u0142\u00f3w prostych, zrozumia\u0142ych. Przek\u0142adaj emocje na fakty. Nie r\u00f3b czytelnikowi nadziei, kt\u00f3rych nie spe\u0142nisz. Przy opisywaniu najwi\u0119kszych dramat\u00f3w zachowuj najwi\u0119ksz\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107\u00bb. Zdania jak rozkazy. Ch\u0142odna trze\u017awo\u015b\u0107 i wymagania. Byli\u015bmy niezbyt do\u015bwiadczon\u0105 i raczej s\u0142abo wykszta\u0142con\u0105 trz\u00f3dk\u0105. Ma\u0142gorzata zaszczepia\u0142a nam \u015bwiadomo\u015b\u0107 pisania\u201d\u00a0\u2013 to Lidia Osta\u0142owska.<\/p>\n<p>W\u0142odzimierz Nowak:\u00a0\u201eW pewnym momencie wzi\u0119li\u015bmy Ma\u0142gosi\u0119 w niewol\u0119, przyw\u0142aszczyli\u015bmy j\u0105 sobie, m\u00f3wili\u015bmy nasza redaktorka, nasza nauczycielka, a o Szejnert reporterce przestali\u015bmy pami\u0119ta\u0107. Wi\u0119c kiedy ju\u017c nie musia\u0142a czyta\u0107 naszych tekst\u00f3w, machn\u0119\u0142a w kr\u00f3tkim czasie cztery reporterskie ksi\u0119gi i sama o sobie przypomnia\u0142a w wielkim stylu\u201d.<img title=\"Next page...\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-includes\/js\/tinymce\/plugins\/wordpress\/img\/trans.gif\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u017bal, ale nie \u017cal<\/strong><\/p>\n<p>Oczywi\u015bcie bardzo \u017cal tych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re Ma\u0142gorzata Szejnert napisa\u0142aby, gdyby nie musia\u0142a (i nie chcia\u0142a) uczy\u0107 m\u0142odych, \u017ce praca reportera nie ko\u0144czy si\u0119 nigdy, \u017ce nad formalnymi zabiegami zawsze przewag\u0119 musi mie\u0107 tre\u015b\u0107, a bohater zawsze jest wa\u017cniejszy od autora, co jak wynika\u0142o z przywo\u0142ywanych wspomnie\u0144, jedni przyswajali szybciej, inni wolniej i z trudem. \u017bal, bo bardzo chcia\u0142bym przeczyta\u0107 portret pierwszych lat wolnej Polski, kt\u00f3ry wyszed\u0142by spod jej w\u0142asnego pi\u00f3ra. Ale taka by\u0142a cena istnienia polskiego reporta\u017cu. I je\u015bli kiedy\u015b trzeba b\u0119dzie wskaza\u0107, dzi\u0119ki komu przetrwa\u0142, nazwisko Ma\u0142gorzaty Szejnert znajdzie si\u0119 na pierwszym planie. Bo w pojedynk\u0119 bitew si\u0119 nie wygrywa, a ona stworzy\u0142a armi\u0119, kt\u00f3ra wygra\u0142a. Polski reporta\u017c ma si\u0119 dobrze i owocuje coraz efektowniej.<\/p>\n<p>M\u00f3wi\u0119 o swoim \u017calu jednak spokojnie, bo kiedy Ma\u0142gorzata Szejnert uzna\u0142a, \u017ce bitwa zosta\u0142a wygrana, reporta\u017c jest ju\u017c bezpieczny, a wszechwiedz\u0105ca i zadufana w sobie publicystyka nie jest w stanie go zdeprecjonowa\u0107, nie zasiad\u0142a na sofie, by obserwowa\u0107, jak jej uczniowie podbijaj\u0105 Polsk\u0119 i \u015bwiat, ale wr\u00f3ci\u0142a do pisania. I to wr\u00f3ci\u0142a tak, \u017ce nawet najwybitniejsi z nich nie mog\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce potrafi\u0105 ju\u017c wszystko. Dalej maj\u0105 si\u0119 od kogo uczy\u0107.<\/p>\n<p>Nie wr\u00f3ci\u0142a do pisania gazetowego, lecz do tworzenia reporterskich ksi\u0105\u017cek, innych ni\u017c te peerelowskie, z\u0142o\u017cone z r\u00f3\u017cnych opowie\u015bci, ale po\u015bwi\u0119cone jednemu tematowi.<\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cki Ma\u0142gorzaty Szejnert to reporta\u017ce, a wi\u0119c zgodnie z definicj\u0105 reporta\u017cu zapisuj\u0105 one rzeczywisto\u015b\u0107 w momencie jej dziania si\u0119. Ale to jednocze\u015bnie ksi\u0105\u017cki o pami\u0119ci, poszerzaj\u0105ce granice reporta\u017cu, wydawa\u0142oby si\u0119 czasem wr\u0119cz stoj\u0105ce w kontrze do gatunku. Dziej\u0105ce si\u0119 tu i teraz, a r\u00f3wnocze\u015bnie o\u017cywiaj\u0105ce \u015bwiat sprzed lat. Pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 t\u0105 sam\u0105 metod\u0105 co kiedy\u015b: wychodzenia od szczeg\u00f3\u0142u, od momentu zach\u0142y\u015bni\u0119cia si\u0119, czasem oburzenia, dostrze\u017cenia b\u0142ysku niecodzienno\u015bci.<\/p>\n<p>W tym, co dzi\u015b pisze Ma\u0142gorzata Szejnert, jest ta sam dba\u0142o\u015b\u0107 o j\u0119zyk, o wymiar literacki tekstu, niewa\u017cne: gazetowego reporta\u017cu czy ksi\u0105\u017cki. I jest ta sama misja, potrzeba opisywania \u015bwiata zakazanego, ukrytego, nieobecnego, zapomnianego. Ale ju\u017c nie decyzj\u0105 kogo\u015b, kto wie lepiej, ale samych ludzi, kt\u00f3rym wygodniej jest \u017cy\u0107, nie wiedz\u0105c.<\/p>\n<p><strong>Z Czarnego ogrodu na pla\u017ce Zanzibaru<\/strong><\/p>\n<p>Taki by\u0142\u00a0<em>Czarny ogr\u00f3d<\/em>, saga \u015bl\u0105ska, kt\u00f3ra otworzy\u0142a wielu Polakom oczy na \u015bwiat pozornie hermetyczny, wsobny, a przecie\u017c tak bliski, jak tylko to mo\u017cliwe. Historia g\u00f3rniczych rodzin z osiedli Giszowiec i Nikiszowiec, sp\u00f3\u0142ki w\u0119glowej Giesche, a przede wszystkim opowie\u015b\u0107 o \u015al\u0105sku, krainie na pograniczu Polski i Niemiec, b\u0119d\u0105cej wsp\u00f3ln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii dw\u00f3ch narod\u00f3w, kt\u00f3re poza tym dzieli\u0142o w XX wieku wszystko, przez co dla tej wsp\u00f3lnej cz\u0119\u015bci historii te\u017c nie by\u0142o miejsca. Dla jednych i drugich \u015al\u0105sk m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako cz\u0119\u015b\u0107 Niemiec albo kawa\u0142ek Polski, \u017cadnych kompromis\u00f3w, \u017cadnego przenikania, nie szkodzi \u017ce \u2013 wbrew logice i historii \u2013 niemiecki Gieschewalde nigdy nie b\u0119dzie polskim Giszowcem. I odwrotnie.<\/p>\n<p><em>Czarny ogr\u00f3d<\/em>\u00a0to ksi\u0105\u017cka tym wa\u017cniejsza, \u017ce pisana w XXI wieku, w czasie gdy \u015al\u0105sk szarpany polskimi i niemieckimi emocjami zacz\u0105\u0142 znowu w swej \u015bl\u0105sko\u015bci si\u0119 kurczy\u0107, wr\u0119cz zanika\u0107. Wymuszana przez polityk\u00f3w konieczno\u015b\u0107 opowiedzenia si\u0119 za Polsk\u0105 lub za Niemcami, zaprzeczaj\u0105ca wielowiekowej niejednorodno\u015bci i niejednoznaczno\u015bci \u015al\u0105ska odbiera\u0142a \u015al\u0105zakom prawo do w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Je\u015bli \u015al\u0105sk uratuje si\u0119 z tej glajchszaltuj\u0105cej machiny historii, to tak\u017ce dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n<p>Taka by\u0142a te\u017c kolejna ksi\u0105\u017cka \u2013\u00a0<em>Wyspa klucz<\/em>, opowie\u015b\u0107 o male\u0144kiej wyspie, od kt\u00f3rej dla emigrant\u00f3w z Europy wschodniej zaczyna\u0142a si\u0119 ameryka\u0144ska przygoda. Historia stacji emigracyjnej na Ellis Island, gdzie na przybysz\u00f3w czeka\u0142y wrota do raju, a jednocze\u015bnie pot\u0119gowa\u0142 si\u0119 strach przed nieznanym, kt\u00f3re objawia\u0142o si\u0119 ju\u017c na nieodleg\u0142ym sta\u0142ym l\u0105dzie.<\/p>\n<p>Taka by\u0142a\u00a0<em>Wyspa \u017c\u00f3\u0142wia<\/em>, opowie\u015b\u0107 o Zanzibarze, gdzie najpi\u0119kniej na \u015bwiecie zachodzi s\u0142o\u0144ce, a rafy koralowe bij\u0105 urod\u0105 wszystko, co wymy\u015bli\u0142a przyroda. Dzi\u015b jest bezwzgl\u0119dnie zagarniany przez mi\u0119dzynarodowe turystyczne korporacje.<\/p>\n<p>Wszystkie te ksi\u0105\u017cki traktuj\u0105 tak\u017ce o pograniczach: kontynent\u00f3w, kultur, cywilizacji, gdzie historia nagle skr\u0119ca i nabiera przyspieszenia.\u00a0<em>Czarny ogr\u00f3d<\/em>\u00a0to pogranicze polsko-niemieckie, kt\u00f3re przez wieki zaowocowa\u0142o niezwyk\u0142\u0105 kultur\u0105 \u015bl\u0105sk\u0105, kt\u00f3ra u siebie jest wy\u0142\u0105cznie w tym jednym miejscu. Na wyspie Ellis spotykaj\u0105 si\u0119 ludzie ze starego \u015bwiata, tam niechciani i wypychani, tu przyje\u017cd\u017caj\u0105cy w poszukiwaniu nadziei. Ale najpierw musz\u0105 dowie\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 nadaj\u0105, s\u0105 zdrowi i silni \u2013 nowy \u015bwiat ma swoje oczekiwania i wymogi.\u00a0<em>Wyspa \u017c\u00f3\u0142wia. Zanzibar<\/em>\u00a0to miejsce, z kt\u00f3rego wyruszali w otch\u0142a\u0144 Czarnego L\u0105du najwi\u0119ksi odkrywcy, w\u015br\u00f3d nich David Livingstone. Miejsce, gdzie wyrasta\u0142y pi\u0119kne pa\u0142ace i odbywa\u0142y si\u0119 targi niewolnik\u00f3w, gdzie oficjalnie handlowano k\u0142ami zabijanych s\u0142oni i tworzono za komunistycznych czas\u00f3w nowego cz\u0142owieka.<\/p>\n<p><strong>Zapomniany kawa\u0142ek Kres\u00f3w<\/strong><\/p>\n<p>O pograniczu jest tak\u017ce ostania ksi\u0105\u017cka Ma\u0142gorzaty Szejnert\u00a0<em>Usypa\u0107 g\u00f3ry. Historie z Polesia<\/em>, kt\u00f3r\u0105 redakcja i Rada Redakcyjna \u201eOdry\u201d uhonorowa\u0142a swoj\u0105 nagrod\u0105 za miniony rok. Autorka opisuje w niej \u015bwiat, kt\u00f3ry by\u0142, dzia\u0142 si\u0119, wzbudza\u0142 emocje, a\u017c nagle by\u0107 przesta\u0142. Bo tak zdecydowa\u0142a historia. W ka\u017cdym jej wymiarze. Czasem ta historia przybiera\u0142a kszta\u0142t bezwzgl\u0119dnej wielkiej polityki, a czasem po prostu nieuchronnego rozwoju cywilizacji.<\/p>\n<p>Ma\u0142gorzata Szejnert opisuje \u015bwiat sprzed blisko stu lat i to, ile z niego przetrwa\u0142o w \u015bwiadomo\u015bci dzisiejszych mieszka\u0144c\u00f3w Polesia, cho\u0107 przecie\u017c niewiele wi\u0119cej zosta\u0142o w pami\u0119ci Polak\u00f3w. To dwie prawdy o tej samej ziemi, jedna przygn\u0119biaj\u0105ca bardziej od drugiej. Bo tego \u015bwiata prawie ju\u017c nie ma, a ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 ocali\u0107 ze\u0144 cho\u0107 resztki, odbijaj\u0105 si\u0119 od muru niemo\u017cno\u015bci dotarcia do jego korzeni. Jakby wraz z akcj\u0105 melioracyjn\u0105 i osuszeniem poleskich bagien przeprowadzonymi w czasach radzieckich znikn\u0105\u0142 te\u017c gdzie\u015b duch Polesia. W dodatku u\u0142omna nowoczesno\u015b\u0107 trafia\u0142a na Polesie wraz z wirusem sowieckiej ideologii, lepi\u0105cej nowego cz\u0142owieka wed\u0142ug narzuconych wzor\u00f3w i szablon\u00f3w.<\/p>\n<p>Po 1945 roku Polesie znalaz\u0142o si\u0119 poza granicami Polski i zosta\u0142o skazane na podw\u00f3jne zapomnienie, bo nikt go nie potrzebowa\u0142. Radzieckiej Bia\u0142orusi nie by\u0142y potrzebne wspomnienia o polskiej obecno\u015bci na tej ziemi, o pi\u0144skiej Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej II RP, o zamieszkuj\u0105cych poleskie dworach polskich panach i polskich duchownych. A w Polsce Polesie zosta\u0142o wykluczone z mitu utraconej kresowej arkadii, jakby nigdy nie by\u0142o jej cz\u0119\u015bci\u0105. W legendzie kres\u00f3w nie ma dla Polesia miejsca obok Wilna i Lwowa, nie ma go nawet obok Grodna czy Drohobycza, jakby by\u0142o wstydliw\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii tamtej Polski, niewart\u0105 pami\u0119tania, troch\u0119 skaz\u0105 na piel\u0119gnowanej przez lata legendy II Rzeczypospolitej.<\/p>\n<p><strong>Pos\u0119pne wilko\u0142aki w\u015br\u00f3d moczar\u00f3w i dzikich kniei<\/strong><\/p>\n<p>Grecki historyk Herodot pisa\u0142 w\u00a0<em>Dziejach<\/em>\u00a0o zamieszkuj\u0105cych nad \u201emorzem poleskim\u201d ludziach, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 zamienia\u0107 si\u0119 w wilki. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w przedwojennego tanga na Polesiu \u017cy\u0142 w\u015br\u00f3d moczar\u00f3w i dzikich kniei pos\u0119pny lud. Te s\u0142owa do dzi\u015b ci\u0105\u017c\u0105 nad Polesiem.<\/p>\n<p>Ale cho\u0107 Polesie w kszta\u0142cie z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku przesta\u0142o istnie\u0107, to nadal \u017cyje. Podsk\u00f3rnie, podpowierzchniowo, w pami\u0119ci, gestach, zachowaniach, legendach, w opowie\u015bciach powtarzanych przez dzisiejszych mieszka\u0144c\u00f3w. Jest inne ni\u017c wtedy, pozbawione wielu, mo\u017ce nawet wi\u0119kszo\u015bci szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i barw, wynikaj\u0105cych z niegdysiejszej mieszanki narodowej i wyznaniowej ludzi zamieszkuj\u0105cych Polesie. Ale jest. Trzeba tylko po\u0144 si\u0119gn\u0105\u0107 i wydoby\u0107 na powierzchni\u0119. To w\u0142a\u015bnie zrobi\u0142a Ma\u0142gorzata Szejnert. Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce to rzecz najprostsza z prostych. Po prostu trzeba przy\u0142o\u017cy\u0107 ucho tam, gdzie mo\u017cna jeszcze us\u0142ysze\u0107 g\u0142osy z minionego \u015bwiata i zajrze\u0107 w te miejsca, w kt\u00f3rych mo\u017cna go jeszcze zobaczy\u0107, odczu\u0107 i do\u015bwiadczy\u0107. Brzmi banalnie? By\u0107 mo\u017ce, ale trzeba wiedzie\u0107, gdzie przy\u0142o\u017cy\u0107 ucho i gdzie zajrze\u0107.<\/p>\n<p><em>Usypa\u0107 g\u00f3ry. Historie z Polesia<\/em>\u00a0to podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b pami\u0119ci o \u015bwiecie, kt\u00f3ry w latach dwudziestych i trzydziestych minionego stulecia przyci\u0105ga\u0142 egzotyk\u0105 etnograf\u00f3w i badaczy kultury, wabi\u0142 podr\u00f3\u017cnik\u00f3w ze \u015bwiata. Ma\u0142gorzata Szejnert pozwala nam spojrze\u0107 na Polesie tak\u017ce ich oczyma.<\/p>\n<p><strong>Amerykanka, Anglik i Szwedka<\/strong><\/p>\n<p>Ameryka\u0144ska arystokratka, podr\u00f3\u017cniczka i badaczka Arktyki Louise Arner Boyd, podr\u00f3\u017cuj\u0105c w 1934 roku swoim packardem po poleskich bezdro\u017cach, wygl\u0105da\u0142a na przybywaj\u0105c\u0105 z innego \u015bwiata. Sir Adrian Paul Ghislain Carton de Wiart, weteran brytyjskich wojen w Afryce, kt\u00f3ry przyje\u017cd\u017ca\u0142 na Polesie, by polowa\u0107 wraz z ksi\u0119ciem Karolem Radziwi\u0142\u0142em, m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 tam jak w Afryce, cho\u0107 o Murzyn\u00f3w na Polesiu by\u0142o raczej trudno. Szwedka Maria S\u00f6derberg przyjecha\u0142a na Polesie kilka lat temu, zwabiona zdaniem, od kt\u00f3rego zacz\u0105\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0<em>Imperium<\/em>\u00a0pochodz\u0105cy z Pi\u0144ska Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski:\u00a0\u201eMoje pierwsze spotkanie z Imperium odbywa si\u0119 przy mo\u015bcie \u0142\u0105cz\u0105cym miasteczko Pi\u0144sk z Po\u0142udniem \u015bwiata\u201d. Dla Kapu\u015bci\u0144skiego, kt\u00f3ry w Pi\u0144sku dorasta\u0142, to zdanie jest oczywiste i naturalne, Pi\u0144sk jest miejscem, gdzie \u015bwiat ma jedn\u0105 z granic. Dla przybysza ze Skandynawii to zdanie musia\u0142o zabrzmie\u0107 jak pocz\u0105tek legendy.<\/p>\n<p>Histori\u0119 odkrywania Polesia przez przybyszy uczyni\u0142a Ma\u0142gorzata Szejnert trzecim poziomem opowie\u015bci o utraconej ziemi. Ukaza\u0142a ich zdziwienie Polesiem, cho\u0107 przecie\u017c wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce ludzi maj\u0105cych za sob\u0105 eksploracj\u0119 Arktyki i walk\u0119 w Afryce niewiele powinno zdziwi\u0107. A na pewno nie zwyczajni ludzie, \u017cyj\u0105cy po prostu tak, jakby nie by\u0142o dziewi\u0119tnastego wieku, nie wynaleziono maszyny parowej, a elektryczno\u015b\u0107 by\u0142a fanaberi\u0105, kt\u00f3ra raczej nigdy si\u0119 nie przyjmie. Przecie\u017c s\u0142o\u0144ce daje wystarczaj\u0105co du\u017co \u015bwiat\u0142a i to wtedy, kiedy jest ono najbardziej potrzebne.<\/p>\n<p>Na fotografiach Boyd, zamieszczonych w albumie, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w 1936 roku w Stanach Zjednoczonych, wida\u0107 bosych ludzi na tle prymitywnych cha\u0142up pokrytych s\u0142omianymi strzechami. To by\u0142y najbiedniejsze osady, jakie miss Boyd w \u017cyciu widzia\u0142a, a widzia\u0142a naprawd\u0119 niema\u0142o. W tym samym roku port w Gdyni uznano za najnowocze\u015bniejszy port w Europie, rozpoczynano w\u0142a\u015bnie budow\u0119 Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego. To fascynowa\u0142o przybysz\u00f3w ze \u015bwiata, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie szykowa\u0142 si\u0119 do wielkich technologicznych rewolucji. Na Polesiu odg\u0142osy wielkich inwestycji odbija\u0142y si\u0119 echem s\u0142abo s\u0142yszalnym.<\/p>\n<p><strong>Kartofle i duma narodowa<\/strong><\/p>\n<p>Miss Boyd i sir Carton de Wiart raczej nie wierzyli w wilko\u0142aki opisane przez Herodota, ale Polesie i tak musia\u0142o si\u0119 im jawi\u0107 jako \u015bwiat do\u015b\u0107 nierzeczywisty. Po latach ten wizerunek jeszcze bardziej wyblak\u0142 i zwi\u0119ksza si\u0119 zagro\u017cenie, \u017ce zniknie ca\u0142kowicie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Poleszucy chc\u0105 ocali\u0107 pami\u0119\u0107 o tamtym Polesiu, bo to jedyne dziedzictwo, jakie maj\u0105, ale maj\u0105 te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jednocze\u015bnie musz\u0105 si\u0119 od tej przesz\u0142o\u015bci oderwa\u0107, \u017ceby pchn\u0105\u0107 Polesie ku przysz\u0142o\u015bci. Ksi\u0105\u017cka Ma\u0142gorzaty Szejnert opisuje w\u0142a\u015bnie ten moment. By\u0107 mo\u017ce ostatni, w kt\u00f3rym jeszcze m\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 si\u0119 tym reporter. Za chwil\u0119 zadanie przejm\u0105 wy\u0142\u0105cznie historycy i archiwi\u015bci.<\/p>\n<p>Tytu\u0142\u00a0<em>Usypa\u0107 g\u00f3ry<\/em>\u00a0przywo\u0142uje wiersz U\u0142adzimira Lankiewicza o g\u00f3rach, kt\u00f3re musz\u0105 usypa\u0107 Poleszucy, by ros\u0142y na nich \u201ekartofle i duma narodowa\u201d. Z kartoflami w historii Polesia bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie, prawa do dumy Poleszuk\u00f3w przez wiele lat pozbawiano. Dzi\u015b nie wiadomo ju\u017c, kto mia\u0142by usypywa\u0107 mityczne g\u00f3ry, ale z ksi\u0105\u017ck\u0105 Ma\u0142gorzaty Szejnert b\u0119dzie mu na pewno du\u017co \u0142atwiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pozornie reporta\u017ce pisane przez Ma\u0142gorzat\u0119 Szejnert, te gazetowe sprzed lat, i te ksi\u0105\u017ckowe pisanie dzi\u015b, niewiele \u0142\u0105czy. [\u2026] A przecie\u017c \u0142\u0105czy wszystkie te teksty co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko osoba autorki. Scala je niezgoda. Niezgoda na k\u0142amstwo, na hipokryzj\u0119, oboj\u0119tno\u015b\u0107, zapomnienie. M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej: niezgoda na milczenie. I przemilczanie.<\/p>\n","protected":false},"author":197,"featured_media":36974,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[484,2987,7315,665],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1278],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ma\u0142gorzata Szejnert. Niezgoda na niepami\u0119\u0107<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ma\u0142gorzata Szejnert zosta\u0142a laureatk\u0105 Nagrody Odry za 2015 r. Mariusz Urbanek w swoim tek\u015bcie prezentuje zarys jej tw\u00f3rczo\u015bci reporterskiej.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001.jpg\",\"width\":2000,\"height\":1500,\"caption\":\"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\",\"name\":\"Ma\u0142gorzata Szejnert. Niezgoda na niepami\u0119\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-07-06T07:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:02:49+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/41c3e26b8bd74a0eab5f7fe7cfa3b56c\"},\"description\":\"Ma\u0142gorzata Szejnert zosta\u0142a laureatk\u0105 Nagrody Odry za 2015 r. Mariusz Urbanek w swoim tek\u015bcie prezentuje zarys jej tw\u00f3rczo\u015bci reporterskiej.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Niezgoda na niepami\u0119\u0107\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/41c3e26b8bd74a0eab5f7fe7cfa3b56c\",\"name\":\"Mariusz Urbanek\",\"sameAs\":[\"http:\/\/o.pl\/\"],\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/mariusz-urbanek\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ma\u0142gorzata Szejnert. Niezgoda na niepami\u0119\u0107","description":"Ma\u0142gorzata Szejnert zosta\u0142a laureatk\u0105 Nagrody Odry za 2015 r. Mariusz Urbanek w swoim tek\u015bcie prezentuje zarys jej tw\u00f3rczo\u015bci reporterskiej.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/malgorzata-szejnert-fot-miroslaw-ratajczak-miesiecznik-odra-2016-07-06-001.jpg","width":2000,"height":1500,"caption":"Ma\u0142gorzata Szejnert, wr\u0119czenie Nagrody \u201eOdry\u201d w Muzeum Pana Tadeusza we Wroc\u0142awiu, fot. Miros\u0142aw Ratajczak (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra","name":"Ma\u0142gorzata Szejnert. Niezgoda na niepami\u0119\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#primaryimage"},"datePublished":"2016-07-06T07:00:00+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:02:49+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/41c3e26b8bd74a0eab5f7fe7cfa3b56c"},"description":"Ma\u0142gorzata Szejnert zosta\u0142a laureatk\u0105 Nagrody Odry za 2015 r. Mariusz Urbanek w swoim tek\u015bcie prezentuje zarys jej tw\u00f3rczo\u015bci reporterskiej.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/mariusz-urbanek-malgorzata-szejnert-niezgoda-na-niepamiec-odra#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Niezgoda na niepami\u0119\u0107"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/41c3e26b8bd74a0eab5f7fe7cfa3b56c","name":"Mariusz Urbanek","sameAs":["http:\/\/o.pl\/"],"url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/mariusz-urbanek"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36969"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/197"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36969"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36969\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36969"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=36969"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=36969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}