{"id":37955,"date":"2016-09-01T06:00:45","date_gmt":"2016-09-01T05:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=37955"},"modified":"2020-09-01T13:02:42","modified_gmt":"2020-09-01T12:02:42","slug":"dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata","title":{"rendered":"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata"},"content":{"rendered":"

Po raz pierwszy spotka\u0142am Annemarie Schwarzenbach kilka lat temu na wystawie w Berlinische Galerie. Patrzy\u0142a na mnie z portretu Marianne Breslauer. Ch\u0142opi\u0119ca twarz, pochmurne spojrzenie, kr\u00f3tko obci\u0119te w\u0142osy zaczesane na praw\u0105 stron\u0119. Pod swetrem bia\u0142y ko\u0142nierzyk. Od razu chcia\u0142am wiedzie\u0107 o niej jak najwi\u0119cej.<\/p>\n

\"Annemarie<\/a>
Annemarie Schwarzenbach, \u201ePodr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119\u201d, Wydawnictwo Zeszyty Literackie, 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Gdybym mog\u0142a wtedy spyta\u0107: o czym marzysz? Dwudziestokilkuletnia Annemarie pewnie odpowiedzia\u0142aby: chcia\u0142abym wyda\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 i mie\u0107 g\u00f3rski dom w Sils \u2013 je\u015bli matka si\u0119 zgodzi[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Przez d\u0142ugie lata o Annemarie Schwarzenbach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o. Wnuczka jej brata, Alexis Schwarzenbach, w wieku 15 lat przypadkiem trafi\u0142a na jedn\u0105 z jej ksi\u0105\u017cek i w ten spos\u00f3b dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce do rodziny nale\u017ca\u0142a ta ekscentryczna posta\u0107[2]<\/sup><\/a>. Pisarka, podr\u00f3\u017cniczka, fotografka. Czarna owca. W du\u017cej mierze do zapomnienia Annemarie przyczyni\u0142a si\u0119 matka, kt\u00f3ra po \u015bmierci c\u00f3rki zniszczy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej korespondencji i sprzeciwia\u0142a si\u0119 rozpowszechnieniu jej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Przed paroma laty posta\u0107 Schwarzenbach zn\u00f3w zacz\u0119\u0142a budzi\u0107 zainteresowanie \u2013 mo\u017ce ze wzgl\u0119du na setn\u0105 rocznic\u0119 jej urodzin, a tak\u017ce wzrost zainteresowania przedwojenn\u0105 fotografi\u0105 i Berlinem. Fascynowa\u0142o raczej \u017cycie Annemarie ni\u017c jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Na Zachodzie pojawi\u0142y si\u0119 reedycje jej ksi\u0105\u017cek, jednak na polskim rynku do niedawna widnia\u0142a tylko jedna pozycja po\u015bwi\u0119cona pisarce \u2013 fabularyzowana biografia autorstwa Melanii Mazzucco, Tak ukochana<\/em>. W tym roku nak\u0142adem Zeszyt\u00f3w Literackich nareszcie ukaza\u0142 si\u0119 wyb\u00f3r jej reporterskich tekst\u00f3w, Podr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119<\/em>.<\/p>\n

Cudowne dziecko<\/strong><\/p>\n

Przychodzi na \u015bwiat w 1908 roku w Zurychu. Matka, Ren\u00e9e<\/em>, wnuczka s\u0142awnego niemieckiego genera\u0142a Friedricha Bismarcka jest fotografk\u0105 (g\u0142\u00f3wnie tworzy kronik\u0119 rodzinn\u0105) i mi\u0142o\u015bniczk\u0105 koni. Wkr\u00f3tce stanie si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wielbicielk\u0105 Adolfa Hitlera. Z dzie\u0107mi \u0142\u0105czy j\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 trudna, zw\u0142aszcza z Annemarie \u2013 czasami uczucie bardziej przypomina nienawi\u015b\u0107. Ojciec, Alfred, handluje jedwabiem i zbija kokosy. Ster w domu oddaje \u017conie. Umrze nim Annemarie sko\u0144czy 30 lat.<\/p>\n

Budynki w rodzinnej posiad\u0142o\u015bci Bocken prezentuj\u0105 szwajcarski styl \u2013 spadzisty dach, ozdobne kratownice i zielone, drewniane okiennice. Czteroletnia Annemarie mo\u017ce spogl\u0105da\u0107 w stron\u0119 Jeziora Zuryskiego z 27 okien. Niedaleko od domu jest stajnia i hala je\u017adziecka, w kt\u00f3rej matka chcia\u0142aby widzie\u0107 c\u00f3rk\u0119 jak najcz\u0119\u015bciej. Stawia jej, swojemu Bube<\/em> \u2013 s\u0142odkiemu ch\u0142opcu, cudownemu dziecku, poprzeczk\u0119 wy\u017cej ni\u017c najlepszym koniom. Niedoskona\u0142o\u015b\u0107 c\u00f3rki, podobnie jak przegrana faworyt\u00f3w w zawodach, potrafi jej zepsu\u0107 humor na ca\u0142e dnie. A Annemarie raz wspina si\u0119, raz upada. Przez ca\u0142e kr\u00f3tkie \u017cycie b\u0119dzie towarzyszy\u0107 jej parali\u017cuj\u0105cy strach przed pora\u017ck\u0105.<\/p>\n

Upad\u0142y anio\u0142<\/strong><\/p>\n

W wieku 23 lat ko\u0144czy studia z historii rozpraw\u0105 doktorsk\u0105, a nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej ukazuje si\u0119 jej pierwsza kr\u00f3tka powie\u015b\u0107 Freunde um Bernhard\u00a0<\/em>(Przyjaciele Bernharda<\/em>). Z matk\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej si\u0119 k\u0142\u00f3ci, zw\u0142aszcza odk\u0105d Hitler doszed\u0142 do w\u0142adzy. Swoj\u0105 nadwra\u017cliw\u0105 dusz\u0119 koi morfin\u0105, kodein\u0105, amfetamin\u0105, ca\u0142\u0105 tablic\u0105 Mendelejewa. Matka wyrzuca jej, \u017ce nie ma \u201ehamulc\u00f3w moralnych\u201d i jest \u201epe\u0142na z\u0142ych instynkt\u00f3w\u201d. Wyzywa od \u201enarkomanek, komunistek i lesbijek\u201d. A powinna z c\u00f3rk\u0105 wsp\u00f3\u0142odczuwa\u0107, bo sama romansuje ze \u015bpiewaczk\u0105 operow\u0105, Emmy Kr\u00fcger\u00a0(w towarzystwie to tajemnica poliszynela). Annemarie p\u0142acze \u201ecicho i cz\u0119sto\u201d \u2013 tak j\u0105 zapami\u0119ta\u0142a pisarka i aktorka Ruth Landshoff-Yorck. Powod\u00f3w do smutku przybywa, kiedy Annemarie przyje\u017cd\u017ca do Berlina i wchodzi do domu Mann\u00f3w. Zakochuje si\u0119 nieszcz\u0119\u015bliwie w najstarszej c\u00f3rce Czarodzieja, Erice. Zawsze ju\u017c b\u0119dzie tytu\u0142owa\u0107 j\u0105 w listach: \u201emoja najdro\u017csza\u201d. Zaprzyja\u017ania si\u0119 z jej m\u0142odszym bratem, Klausem, kt\u00f3ry pisze o Annemarie: \u201enasze szwajcarskie dziecko\u201d, \u201eekscentryczna dziedziczka starego patrycjuszowskiego nazwiska\u201d[3]<\/sup><\/a>. Pa\u0144stwo Schwarzenbachowie finansuj\u0105 NSDAP, a Annemarie, ku ich w\u015bciek\u0142o\u015bci, \u015ble pieni\u0105dze na wydawane w Holandii antyfaszystowskie czasopismo Klausa, \u201eDie Sammlung\u201d.<\/p>\n

Annemarie rozbija si\u0119 po Berlinie, po gejowskich knajpach i palarniach opium w ostatnich dniach epoki kabaretu. Za chwil\u0119 nie b\u0119dzie ju\u017c klubu Eldorado, nie b\u0119dzie domu Mann\u00f3w. Nie \u015bpi, pije, narkotyzuje si\u0119. Organizm odwdzi\u0119cza si\u0119 jej pi\u0119knym za nadobne. Od tej pory Schwarzenbach b\u0119dzie s\u0142aba, blada, w\u0142a\u015bnie wybieraj\u0105ca si\u0119 do kliniki, albo wracaj\u0105ca z niej. Znajomi przy ka\u017cdym spotkaniu \u017cegnaj\u0105 j\u0105 w my\u015blach. Rodzice w ko\u0144cu uginaj\u0105 si\u0119 i zgadzaj\u0105 wynaj\u0105\u0107 dom w Sils \u2013 azyl, do kt\u00f3rego b\u0119dzie wraca\u0107 poraniona psychicznie i fizycznie.<\/p>\n

Schwarzenbach budzi w ludziach skrajne emocje. Jej androgyniczna uroda, najcz\u0119\u015bciej m\u0119skie stroje (cho\u0107 wracaj\u0105c w rodzinne strony, przebiera si\u0119 w grzeczn\u0105 plisowan\u0105 sp\u00f3dnic\u0119) i wyrazista osobowo\u015b\u0107, wywo\u0142uj\u0105 konsternacj\u0119 i zachwyt. Thomas Mann m\u00f3wi przy kolacji: \u201edziwne, gdyby by\u0142a pani ch\u0142opcem, musia\u0142aby pani uchodzi\u0107 za niezwykle \u0142adn\u0105\u201d, natomiast Klaus zapisuje w dziennikach: \u201eA jednak jest pi\u0119kna, tak\u017ce jako dziewczyna\u201d[4]<\/sup><\/a>. \u201eAmbitna, delikatna, z czystym ch\u0142opi\u0119cym czo\u0142em pod mi\u0119kkimi popielatoblond w\u0142osami\u201d[5]<\/sup><\/a>.\u00a0Breslauer, kt\u00f3ra zrobi\u0142a Annemarie zdj\u0119cie w bia\u0142ej, ods\u0142aniaj\u0105cej ramiona i d\u0142ugiej do ziemi sukni, powie w wywiadzie, \u017ce wygl\u0105da\u0142a jak \u201eniebia\u0144ski archanio\u0142 Gabriel\u201d[6]<\/sup><\/a>. Lanschoff-Yorck b\u0119dzie j\u0105 wspomina\u0107: \u201es\u0142odka, delikatna, czaruj\u0105ca, wielkoduszna\u201d[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Ale z czasem ludzie odsuwaj\u0105 si\u0119 od niej \u2013 od jej melancholii, narastaj\u0105cej autoagresji, oczu \u201emartwej ryby\u201d po proszkach. Annemarie nie mo\u017ce zazna\u0107 spokoju, gdzie si\u0119 pojawi \u2013 skandal. W 1935 roku w Teheranie bierze \u015blub z francuskim dyplomat\u0105 \u2013 Claudem Clarakiem, r\u00f3wnie\u017c homoseksualist\u0105. Na zdj\u0119ciach pozuj\u0105 przytuleni, u\u015bmiechni\u0119ci, w ogrodzie i podczas k\u0105pieli w basenie ze znajomymi. Schwarzenbach jednak nie wytrzymuje d\u0142ugo tej \u201esielanki\u201d i \u017cycia na pustkowiu. Podrywa c\u00f3rk\u0119 tureckiego ambasadora i jest zmuszona do wyjazdu. Podobnie kilka lat p\u00f3\u017aniej zostaje wyrzucona z Turkmenistanu za romans z jedn\u0105 z archeolog\u00f3w.<\/p>\n

W 1939 roku wyruszaj\u0105 z Ell\u0105 Maillart w podr\u00f3\u017c samochodem, chc\u0105 dotrze\u0107 do Afganistanu. Schwarzenbach wi\u0105\u017ce z wypraw\u0105 wielkie nadzieje. \u201ePraca, ba\u0142ka\u0144skie drogi (szata\u0144skie jak dot\u0105d!), noce w \u015bpiworze na go\u0142ej ziemi, surowe \u017cycie bogate i nowe, lecz odarte z delikatno\u015bci \u2013 to wszystko b\u0119dzie dla mnie trudne, pozbawione mo\u017cliwo\u015bci odwrotu i wykluczaj\u0105ce pora\u017ck\u0119 (umowy, zobowi\u0105zania wobec Kini) \u2013 i b\u0119dzie dla mnie dobre\u201d[8]<\/sup><\/a>\u00a0\u2013 pisze do Eriki 4 czerwca z Sofii. Niestety na\u0142\u00f3g jest silniejszy od dobrych ch\u0119ci. Zaczyna zn\u00f3w straszliwie chorowa\u0107, na plecach pojawia si\u0119 pal\u0105cy wrz\u00f3d. Maillart pr\u00f3buje j\u0105 postawi\u0107 na nogi pro\u015bbami i gro\u017abami, ale nic nie skutkuje. Podr\u00f3\u017cniczk\u0119 gryz\u0105 wyrzuty sumienia, jednak w ko\u0144cu zostawia Schwarzenbach w Kabulu i sama doje\u017cd\u017ca do Indii.<\/p>\n

W 1936 roku u boku fotografki Barbary Hamilton-Wright po raz pierwszy przemierza Stany Zjednoczone: P\u00f3\u0142nocn\u0105 Karolin\u0119, Georgi\u0119 i Alabam\u0119. Opisuje spo\u0142eczne konsekwencje Wielkiego Kryzysu, robi zdj\u0119cia w czarnych gettach wielkich miast. Kiedy przyje\u017cd\u017ca do Nowego Jorku w 1940 roku, nie ma \u015bladu po tamtym zapale i jasno\u015bci umys\u0142u. Ameryka\u0144ska pisarka, Carson McCullers czuje przy poznaniu \u201el\u0119k, wsp\u00f3\u0142czucie, mi\u0142o\u015b\u0107\u201d. \u201eZe wszystkich przyjaci\u00f3\u0142ek j\u0105 kocha\u0142am najbardziej\u201d[9]<\/sup><\/a>\u00a0\u2013 napisze po latach. Ale Schwarzenbach nie odwzajemnia uczucia. Wchodzi w toksyczne zwi\u0105zki, m.in. z Margot von Opel, zn\u00f3w narkotyzuje si\u0119 i trafia do psychiatryka, z kt\u00f3rego ucieka. Tworzy szalone, surrealistyczne wiersze, w ko\u0144cu pr\u00f3buje si\u0119 zabi\u0107, tn\u0105c nadgarstki \u017cyletk\u0105. Starszy brat odmawia Annemarie pomocy, Thomas Mann nie chce ju\u017c widzie\u0107 jej w swoim domu, inni znajomi rzucaj\u0105 s\u0142uchawk\u0105, kiedy s\u0142ysz\u0105 jej g\u0142os.<\/p>\n

Przez Azj\u0119 i Europ\u0119<\/strong><\/p>\n

Niezale\u017cnie od swojej kondycji Schwarzenbach pisze. W ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat publikuje niemal 300 tekst\u00f3w podr\u00f3\u017cniczych, reporterskich, eseistycznych. Drukuj\u0105 je szwajcarskie czasopisma, m.in. \u201eDu\u201d i \u201eZ\u00fcricher Illustrierte\u201d. Ukazuje si\u0119 jej powie\u015b\u0107 Das gl\u00fcckliche Tal <\/em>(Szcz\u0119\u015bliwa dolina<\/em>), zbi\u00f3r tekst\u00f3w z Europy \u015arodkowej w serii monachijskiego wydawnictwa Piper, Was in \u201eBaedeker\u201d nicht steht <\/em>(Czego nie znajdziecie w Baedeckerze<\/em>) i Lorenz Saladin: Ein Leben f\u00fcr die Berge <\/em>(\u017bycie dla g\u00f3r<\/em>) \u2013 biografia podziwianego przez ni\u0105 alpinisty i fotografa, Lorenza Saladina. Nie doczeka si\u0119 publikacji powie\u015bci <\/em>Tod in Persien<\/em>\u00a0(\u015amier\u0107 w Persji<\/em>), Eine Frau zu Sehen <\/em>(Zobaczy\u0107 kobiet\u0119<\/em>), czy zbior\u00f3w reporta\u017cy z Azji, Afryki i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n

Jednym z najbardziej zr\u00f3wnowa\u017conych i jednocze\u015bnie tw\u00f3rczych okres\u00f3w w jej \u017cyciu s\u0105 lata 1933-1934, czas jej pierwszych bli\u017cszych i dalszych eskapad. I z tego w\u0142a\u015bnie okresu pochodz\u0105 teksty, kt\u00f3re trafi\u0142y do Podr\u00f3\u017cy przez Azj\u0119 i Europ\u0119<\/em>.<\/p>\n

Zdecydowanie lepsza jest pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 tego niewielkiego zbioru. Wy\u0142ania si\u0119 z nich Schwarzenbach \u2013 prawdziwa reporterka, kt\u00f3ra wsiada na w\u00f3z z niemieckim wiejskim lekarzem i odwiedza z nim chorych, a w Gda\u0144sku wybiera si\u0119 na spacer po pla\u017cy z \u017cydowsk\u0105 dziewczyn\u0105, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 jej ostatni\u0105 osob\u0105 w mie\u015bcie, potrafi\u0105c\u0105 zostawi\u0107 za sob\u0105 polityk\u0119 i cieszy\u0107 si\u0119 z ni\u0105 Dniem Wniebowst\u0105pienia.<\/p>\n

Pisz\u0105c o Europie Schwarzenbach \u015bwietnie oddaje charakter i spos\u00f3b m\u00f3wienia bohater\u00f3w \u2013 cz\u0119sto zwyk\u0142ych przechodni\u00f3w, robotnik\u00f3w, student\u00f3w, a tak\u017ce polityczne nastroje odwiedzanych miejsc. Teksty s\u0105 kr\u00f3tkie, g\u0119ste. Podziwia Esto\u0144czyk\u00f3w za to, \u017ce nie stali si\u0119 \u201eagresywnymi nacjonalistami, ksenofobami czy hardymi patriotami\u201d, z zaciekawieniem s\u0142ucha opowie\u015bci przypadkowej szwedzkiej rodziny o tamtejszej odmianie socjalizmu, i z przera\u017ceniem obserwuje rosn\u0105ce poparcie dla nazist\u00f3w w Niemczech. W \u201e\u015bredniej wielko\u015bci mie\u015bcie przemys\u0142owym nad Renem\u201d uczestniczy w zgromadzeniu przed teatrem, w kt\u00f3rym graj\u0105 Don Carlosa. \u201eDla zabicia czasu \u015bpiewali pie\u015b\u0144 Horsta Wessela ju\u017c po raz dwudziesty. Przy kolejnym razie, kiedy zapomnia\u0142am podnie\u015b\u0107 prawe ramie, gniewny twardy kobiecy g\u0142os sykn\u0105\u0142 mi do ucha:<\/p>\n

\u2013 Niech Pani \u0142askawie uniesie rami\u0119 albo zawiadomimy policj\u0119.<\/p>\n

Przestraszy\u0142am si\u0119 nie tyle samej gro\u017aby, ile tonu kobiecego g\u0142osu i z\u0142o\u015bliwej, wykrzywionej niepoj\u0119t\u0105 nienawi\u015bci\u0105 twarzy. Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym momencie, w teatrze markiz Posa wypowiada najpi\u0119kniejsz\u0105 kwesti\u0119 Schillera \u2013 o wolno\u015bci…\u201d[10]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Schwarzenbach znajduje si\u0119 w Pradze, kiedy zaczyna si\u0119 mobilizacja wok\u00f3\u0142 czeskich Sudet\u00f3w. Miasto przez kilka dni jest odci\u0119te od \u015bwiata, nie mo\u017cna nada\u0107 depeszy ani zatelefonowa\u0107. Ze spokojem i du\u017c\u0105 dawk\u0105 ironii opisuje panik\u0119 w\u015br\u00f3d zagranicznych korespondent\u00f3w zebranych w hotelu Ambasador. \u201eJu\u017c sobie wyobra\u017cali nag\u0142\u00f3wki, jakie nast\u0119pnego dnia powinny si\u0119 pojawi\u0107 na pierwszych stronach \u015bwiatowej prasy. A oni, prascy korespondenci, sprawozdawcy zdarze\u0144 specjalnych, eksperci, nie mogli si\u0119 wypowiedzie\u0107\u201d[11]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Natomiast napisane w latach 30. Buty upuszczone do Innu<\/em> mog\u0142yby powsta\u0107 r\u00f3wnie dobrze dzisiaj. <\/em>Schwarzenbach przypomina histori\u0119 \u201euciekinier\u00f3w\u201d z Polski i W\u0119gier, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 przedosta\u0107 si\u0119 przez g\u00f3ry do Szwajcarii i utykaj\u0105 na nadrzecznej skale. Szwajcarscy stra\u017cnicy udzielaj\u0105 im pomocy, potem jednak musz\u0105 odes\u0142a\u0107 ich na Austriack\u0105 stron\u0119. \u201eLiga Narod\u00f3w, ustawy, przepisy graniczne, chrze\u015bcija\u0144stwo. Tyle trudu, wielkich s\u0142\u00f3w z powodu kilku istnie\u0144. A na przeszkodzie humanizmowi, humanizmowi dzia\u0142ania, wznosi si\u0119 z\u0142owroga, oblodzona \u015bciana, kt\u00f3rej bezkarnie nie pokona \u017caden \u00abbezpa\u0144stwowiec\u00bb ani uchod\u017aca polityczny\u201d[12]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Jej wra\u017cliwo\u015b\u0107 na drugiego cz\u0142owieka, tak\u017ce ta fotograficzna, obecna jest w wielu tekstach, m.in. Dziennikach Ba\u0142tyckich:<\/em> \u201eA potem w miasteczku Wa\u0142k napotka\u0142am jeszcze jednego \u015bwiadka tak pr\u0119dko popadaj\u0105cej w niepami\u0119\u0107 epoki. Sfotografowa\u0142am star\u0105 ch\u0142opk\u0119 o grubo ciosanych rysach twarzy, b\u0142yszcz\u0105cych, niebieskich oczach i ci\u0119\u017ckich, pulchnych d\u0142oniach wspartych na poka\u017anym brzuchu. Mog\u0142aby pozowa\u0107 malarzowi, kt\u00f3ry pragn\u0105\u0142by uchwyci\u0107 prostot\u0119 ch\u0142opskiej duszy\u201d[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W wi\u0119kszo\u015bci reporta\u017cy towarzysze Schwarzenbach pozostaj\u0105 w cieniu \u2013 zaznaczeni w zaimku \u201emy\u201d, ale nie wymienieni z nazwiska, nieopisani. Dopiero si\u0119gaj\u0105c do biograficznych \u017ar\u00f3de\u0142, dowiemy si\u0119, \u017ce podr\u00f3\u017c do Hiszpanii, przez Pireneje, Schwarzenbach odby\u0142a w towarzystwie Breslauer (\u201erozumia\u0142y\u015bmy si\u0119 doskonale, a podr\u00f3\u017c dla nas obu by\u0142a wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105\u201d[14]<\/sup><\/a>), a Szwecj\u0119, m.in. uniwersyteck\u0105 Uppsal\u0119 oraz Moskw\u0119 (z okazji kongresu pisarzy) odwiedzi\u0142a z Klausem[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W drugiej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki Annemarie w\u0119druje przez tureck\u0105 prowincj\u0119, Istambu\u0142 i Ankar\u0119, Damaszek, Bejrut, Jerozolim\u0119, Babilon, a\u017c do Persepolis. To podr\u00f3\u017cowanie w starym dobrym stylu \u2013 wyprawa trwa tygodniami, pisarka z poci\u0105gu przesiada si\u0119 w samoch\u00f3d, z samochodu na konia, pieszo wchodzi na g\u00f3r\u0119 i zje\u017cd\u017ca z niej na nartach. Cz\u0119sto w surowych warunkach, w towarzystwie przypadkowo napotkanych cudzoziemc\u00f3w i wynaj\u0119tych do pomocy miejscowych przewodnik\u00f3w. Relacje s\u0105 nie\u015bpieszne, jakby przykurzone. \u201e\u015awiat\u0142o, przy kt\u00f3rym mo\u017cna pisa\u0107, ogie\u0144, owczy pled i any\u017cowa raki \u2013 zrozumieli\u015bmy, \u017ce w\u0142a\u015bnie tego nam trzeba\u201d \u2013 zapisuje 3 grudnia 1933 roku w Teheranie. Wci\u0105\u017c j\u0119zyk Schwarzenbach jest barwny, pe\u0142en oryginalnych metafor, jednak czego\u015b tekstom brakuje. Nie spos\u00f3b zanurzy\u0107 si\u0119 w opisywanej przez ni\u0105 rzeczywisto\u015bci. Pewna zdawkowo\u015b\u0107, poczt\u00f3wkowo\u015b\u0107 opis\u00f3w sprawia, \u017ce odwiedzane dzie\u0144 po dniu miejsca zaczynaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 zlewa\u0107, tworzy\u0107 jedno orientalne miasto przykryte mg\u0142\u0105. Ciekawe spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce lokalnej obyczajowo\u015bci i w\u0142asnych dozna\u0144, przeplata belferskimi informacjami z historii kraj\u00f3w.<\/p>\n

O\u017cywiona wypoczynkiem w Bejrucie pisze: \u201ePobyt w tym mie\u015bcie by\u0142 przyjemny i to, co robi\u0142am, mia\u0142o pozory doskona\u0142ego \u017cycia. Cz\u0119sto bywa\u0142am sama i mia\u0142am czas, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 mi zweryfikowa\u0107 w\u0142asne plany, co na pocz\u0105tku troch\u0119 mnie zniech\u0119ci\u0142o, ale ostatecznie tylko wzmocni\u0142o wcze\u015bniejsze postanowienia. Jedyn\u0105, coraz to pog\u0142\u0119biaj\u0105c\u0105 si\u0119 trosk\u0105 by\u0142a my\u015bl, \u017ce nie wystarczy \u017cycia, by cho\u0107by jedno z podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144 doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca…\u201d[16]<\/sup><\/a>. Ale podr\u00f3\u017c zaczyna Annemarie coraz bardziej m\u0119czy\u0107, wi\u0119c i w jej pisanie wkrada si\u0119 senno\u015b\u0107 i znu\u017cenie.<\/p>\n

A na horyzoncie kolejne cele, wsiada na statek do Baku…<\/p>\n

Powr\u00f3t do Sils Maria<\/strong><\/p>\n

3 kwietnia 1934 roku pisze do Klausa z Teheranu: \u201eTy tak wiele czasu po\u015bwi\u0119casz \u00abDie Sammlung\u00bb, wi\u0119c i ja musz\u0119 znale\u017a\u0107 moj\u0105 prac\u0119\u201d[17]<\/sup><\/a>. Nieustannie poszukuje swojego powo\u0142ania. Z podr\u00f3\u017cy \u201ewraca wype\u0142niona obrazami \u015bwiata, lecz szcz\u0119\u015bcia w niej nie ma\u201d[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Kiedy wybucha wojna, Ella Maillart uwa\u017ca, \u017ce Annemarie powinna zaszy\u0107 si\u0119 z ni\u0105 w Indiach, pisa\u0107 poezj\u0119 zamiast reporta\u017cy, zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku sobie. Ale Schwarzenbach ca\u0142y czas ma poczucie obowi\u0105zku wobec \u015bwiata. Cho\u0107 przyznaje w li\u015bcie do Eriki, \u017ce nie jest niezast\u0105piona, czuje, \u017ce musi wr\u00f3ci\u0107 do Europy. W 1942 wyje\u017cd\u017ca do Lizbony, udaje jej si\u0119 po raz kolejny podnie\u015b\u0107, tym razem po ameryka\u0144skich perypetiach. Chce publikowa\u0107, chce \u017cy\u0107.<\/p>\n

Zostaje wys\u0142ana przez szwajcarskiego ambasadora do Belgijskiego Konga, pe\u0142ni rol\u0119 korespondentki, nast\u0119pnie osiada w Sils, \u017ceby pisa\u0107. Tutaj, w najbezpieczniejszym z miejsc, upada w trakcie jazdy na rowerze i uderza g\u0142ow\u0105 o kamie\u0144. Zapada w \u015bpi\u0105czk\u0119 i ju\u017c nie odzyskuje przytomno\u015bci. W chwili \u015bmierci, w alpejskim domu, jest przy niej matka. Annemarie ma 34 lata.<\/p>\n

Po rozstaniu z Maillart w Kabulu dr\u0119czy\u0142o j\u0105 poczucie winy, ci\u0105gle zastanawia\u0142a si\u0119, co z ni\u0105 nie tak. A jednocze\u015bnie wierzy\u0142a w mo\u017cliwo\u015b\u0107 poprawy, odnalezienia prostszej, czystszej drogi. Pisa\u0142a do by\u0142ej towarzyszki podr\u00f3\u017cy: \u201eBo o ile mog\u0105 mnie zabi\u0107 ludzie, tak jak i g\u0142\u00f3d czy kamie\u0144, to nie dotyczy to jednak tego, co we mnie nie\u015bmiertelne. Przecie\u017c urodzili\u015bmy si\u0119 wolni, poza wszelkimi prawami tego \u015bwiata\u201d[19]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\n
\n<\/div>\n<\/div>\n
Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Ruth Landshoff-Yorck, Annemarie Schwarzenbach<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 22, za: Klatsch, Ruhm und kleine Feuer<\/em>. Biographische Impressionen, 1997, s. 161-175.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Alexis Schwarzenbach, Dieses bittere Jungsein, Zeit Online, http:\/\/www.zeit.de\/2008\/21\/A-Schwarzenbach<\/a>, dost\u0119p: 15 sierpnia 2016 r.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. G\u0142osy o Annemarie Schwarzenbach<\/em>, Zeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 58.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Tam\u017ce, s. 59.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Tam\u017ce, s. 58.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Une Suisse rebelle<\/em>, re\u017c Carole Bonstein, Szwajcaria, 2000.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Ruth Landshoff-Yorck, Annemarie Schwarzenbach<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 27, za: Klatsch, Ruhm und kleine Feuer<\/em>. Biographische Impressionen, 1997, s. 161-175.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Listy do Klausa i Eryki Mann\u00f3w<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 74.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. G\u0142osy o Annemarie Schwarzenbach<\/em>, Zeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 64.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Annemarie Schwarzenbach, Podr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119<\/em>, Warszawa 2016, s. 23.\u21b5<\/a><\/li>\n
  11. Tam\u017ce, s. 71.\u21b5<\/a><\/li>\n
  12. Tam\u017ce, s. 67.\u21b5<\/a><\/li>\n
  13. Tam\u017ce, s. 46.\u21b5<\/a><\/li>\n
  14. G\u0142osy o Annemarie Schwarzenbach<\/em>, Zeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 58.\u21b5<\/a><\/li>\n
  15. Barbara Lorey de Lacharri\u010dre, Annemarie Schwarzenbach : A Life, Swiss Institute, https:\/\/www.swissinstitute.net\/2001-2006\/Exhibitions\/2002_Lounge_Specials\/2002_Annemarie_Schwarzenbach\/SchwarzenbachBIO.htm<\/a>, dost\u0119p: 15 sierpnia 2016 r.\u21b5<\/a><\/li>\n
  16. Annemarie Schwarzenbach, Podr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119<\/em>, Warszawa 2016, s. 116.\u21b5<\/a><\/li>\n
  17. Listy do Klausa i Eryki Mann\u00f3w<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 73.\u21b5<\/a><\/li>\n
  18. Ruth Landshoff-Yorck, Annemarie Schwarzenbach<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d, 2015, nr 3, s. 23, za: Klatsch, Ruhm und kleine Feuer<\/em>. Biographische Impressionen, 1997, s. 161-175.\u21b5<\/a><\/li>\n
  19. Ella Maillart, Okrutna droga<\/em>, Zeszyty Literackie, 2015, nr 3, s. 43, za: Ella Maillart, La Voice cruelle, Pary\u017c 2001, s. 300-312.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Pisarka, podr\u00f3\u017cniczka, fotografka. Czarna owca. W du\u017cej mierze do zapomnienia Annemarie przyczyni\u0142a si\u0119 matka, kt\u00f3ra po \u015bmierci c\u00f3rki zniszczy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej korespondencji i sprzeciwia\u0142a si\u0119 rozpowszechnieniu jej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":199,"featured_media":37995,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[5250,7316,491,484,5251],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1286],"yoast_head":"\nAnnemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Przez d\u0142ugie lata o Annemarie Schwarzenbach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/annemarie-schwarzenbach-podroze-zeszyty-literackie.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/annemarie-schwarzenbach-podroze-zeszyty-literackie.jpg\",\"width\":\"669\",\"height\":\"1024\",\"caption\":\"Annemarie Schwarzenbach, \u201ePodr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119\u201d, Wydawnictwo Zeszyty Literackie, 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata\",\"name\":\"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-09-01T05:00:45+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:02:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392a461a876e9a750de96863c742b163\"},\"description\":\"Przez d\u0142ugie lata o Annemarie Schwarzenbach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392a461a876e9a750de96863c742b163\",\"name\":\"Dorota Groyecka\",\"description\":\"DOROTA GROYECKA (ur. 1987) \u2013 absolwentka dziennikarstwa, filologii polskiej i kulturoznawstwa. Autorka ksi\u0105\u017cki Gentryfikacja Berlina. Od \u017cycia na pods\u0142uchu do kultury caff\u00e8 latte. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a m.in. z magazynem \u201eExberliner\u201d oraz O.pl Polskim Portalem Kultury.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/dorota-groyecka\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata","description":"Przez d\u0142ugie lata o Annemarie Schwarzenbach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/annemarie-schwarzenbach-podroze-zeszyty-literackie.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/annemarie-schwarzenbach-podroze-zeszyty-literackie.jpg","width":"669","height":"1024","caption":"Annemarie Schwarzenbach, \u201ePodr\u00f3\u017ce przez Azj\u0119 i Europ\u0119\u201d, Wydawnictwo Zeszyty Literackie, 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata","name":"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#primaryimage"},"datePublished":"2016-09-01T05:00:45+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:02:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392a461a876e9a750de96863c742b163"},"description":"Przez d\u0142ugie lata o Annemarie Schwarzenbach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dorota-groyecka-annemarie-schwarzenbach-wypelniona-obrazami-swiata#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Annemarie Schwarzenbach. Wype\u0142niona obrazami \u015bwiata"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392a461a876e9a750de96863c742b163","name":"Dorota Groyecka","description":"DOROTA GROYECKA (ur. 1987) \u2013 absolwentka dziennikarstwa, filologii polskiej i kulturoznawstwa. Autorka ksi\u0105\u017cki Gentryfikacja Berlina. Od \u017cycia na pods\u0142uchu do kultury caff\u00e8 latte. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a m.in. z magazynem \u201eExberliner\u201d oraz O.pl Polskim Portalem Kultury.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/dorota-groyecka"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37955"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/199"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37955"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37955\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37955"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=37955"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=37955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}