{"id":37963,"date":"2016-08-30T11:10:52","date_gmt":"2016-08-30T10:10:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=37963"},"modified":"2020-09-01T13:02:43","modified_gmt":"2020-09-01T12:02:43","slug":"michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany","title":{"rendered":"Postmodernistyczna symfonia filmu"},"content":{"rendered":"<p>S\u0105 filmy, w kt\u00f3rych muzyka nie jest tylko prost\u0105, d\u017awi\u0119kow\u0105 ilustracj\u0105, ale tworzy nowe, niekiedy zaskakuj\u0105ce znaczenia: w przewrotny spos\u00f3b komentuje akcj\u0119, ironizuje, stara si\u0119 uniewa\u017cni\u0107 fabularn\u0105 i wizualn\u0105 konstrukcj\u0119. Wiele jest formalnych odmian tej postmodernistycznej strategii, r\u00f3\u017cne s\u0105 te\u017c jej cele. Aby je wszystkie odczyta\u0107, trzeba uczyni\u0107 jedno: uwa\u017cnie ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w polifoniczne brzmienie filmu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_37970\" aria-describedby=\"caption-attachment-37970\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=37970\" rel=\"attachment wp-att-37970\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-37970 \" title=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001-540x430.jpg\" alt=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"430\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001-540x430.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001-900x717.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001-576x459.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001.jpg 963w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-37970\" class=\"wp-caption-text\">\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>W swoich dzie\u0142ach Peter Greenaway, Lars von Trier, Patrice Ch\u00e9reau i Gaspar No\u00e9 (bo to przede wszystkim ich filmom b\u0119dzie po\u015bwi\u0119cony ten tekst) m\u00f3wi\u0105 w\u0142a\u015bnie z u\u017cyciem takiego, postmodernistycznego <em>langue<\/em>, ka\u017c\u0105 wnikliwie ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w muzyk\u0119, \u015bledzi\u0107 ka\u017cdy d\u017awi\u0119k. Ka\u017cdy bowiem utw\u00f3r dialoguje tutaj z obrazem, zaprzecza mu, stawia w nowym kontek\u015bcie. Niczego nie mo\u017cna by\u0107 pewnym \u2013 w tym ponowoczesnym palimpse\u015bcie jeden tekst zamazuje drugi, pozostawiaj\u0105c tylko delikatne \u015bwiat\u0142o i kontury zatartych liter, z kt\u00f3rych bladym echem prze\u015bwituj\u0105 powidoki sensu.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-37963 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-37971\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-37971'>\n\t\t\t\t\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\r\n\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\/attachment\/37970'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-37970\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-37970'>\n\t\t\t\t\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Preludium: <em>Moderato<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Ws\u0142uchajmy si\u0119 w dzie\u0142a tych czterech re\u017cyser\u00f3w, exempla dojrza\u0142ego postmodernizmu, w kt\u00f3rych muzyka odnosi zawsze do innego kontekstu, historycznej epoki, literackiego albo kinowego dzie\u0142a. \u00a0To dosy\u0107 znacz\u0105ce przesuni\u0119cie, w kt\u00f3rym w\u0142a\u015bnie dob\u00f3r okre\u015blonych utwor\u00f3w albo estetyka, w jakiej zostaje skomponowana osobna \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa do filmu, s\u0105 wyznacznikiem znacze\u0144 i no\u015bnikiem sensu, tworz\u0105 kolejny poziom w kola\u017cu tekst\u00f3w i cytat\u00f3w. Strategie s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem komplikacji.<\/p>\n<p>Peter Greenaway przez wiele lat wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Michaelem Nymanem, kt\u00f3rego muzyka ma u swoich \u017ar\u00f3de\u0142 dawne harmoniczne wzorce i tematy. Lars von Trier tworzy zawi\u0142e i trudne do odczytania kompozycje odniesie\u0144 i intertekst\u00f3w, w kt\u00f3rych ka\u017cdy utw\u00f3r to dialog z filmem jego samego lub innego tw\u00f3rcy albo dalekie echo literackich dzie\u0142 czy kulturowych konstrukt\u00f3w. No\u00e9 i Ch\u00e9reau post\u0119puj\u0105 najpro\u015bciej: wybieraj\u0105 utwory dosy\u0107 jednoznaczne i radykalne, ale mo\u017ce dlatego dzia\u0142aj\u0105ce w tak silny, szokuj\u0105cy spos\u00f3b. A zatem czterech tw\u00f3rc\u00f3w i trzy metody uk\u0142adania d\u017awi\u0119kowych \u015bcie\u017cek film\u00f3w, trzy sposoby s\u0142yszenia i muzycznych rozm\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Rzecz jasna, ka\u017cda z tych metod nie odnosi si\u0119 do dzie\u0142 jednego tylko tw\u00f3rcy, ale jest szersz\u0105 praktyk\u0105, za\u015b filmy podanych przeze mnie re\u017cyser\u00f3w s\u0105 po prostu najbardziej jaskrawymi, najwyra\u017aniejszymi przyk\u0142adami konkretnej strategii wykorzystywania muzyki.<\/p>\n<p>Czas rozpocz\u0105\u0107 koncert.<\/p>\n<p><strong><em>Allegro vivace<\/em>: Greenaway i Nyman<\/strong><\/p>\n<p>Pierwsza z opisywanych strategii jest najrzadziej spotykana i \u2013 pod wzgl\u0119dem formalnymi \u2013 najbardziej z\u0142o\u017cona, wymaga bowiem \u015bwiadomych i skomplikowanych kompozytorskich przekszta\u0142ce\u0144 w obr\u0119bie oryginalnego muzycznego dzie\u0142a (albo formalnego, barokowego czy klasycystycznego wzorca), kt\u00f3ry zostaje ostatecznie wyra\u017anie zdekonstruowany, pozbawiony swoich dystynktywnych cech, a nast\u0119pnie zestawiony z filmowym obrazem (cz\u0119sto bez wyra\u017anego zwi\u0105zku fabularnego czy tematycznego i emocjonalnego z dan\u0105 scen\u0105). Niewielu jest te\u017c wsp\u00f3\u0142czesnych filmowych kompozytor\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych takim muzycznym j\u0119zykiem. Jest to wi\u0119c niemal\u017ce \u201estrategia jednorazowa\u201d, charakterystyczna \u2013 w swojej radykalnej postaci \u2013 w zasadzie tylko dla kompozytorskiego stylu Michaela Nymana i jego \u015bcie\u017cek d\u017awi\u0119kowych do film\u00f3w Petera Greenawaya. Dlatego te\u017c wydaje mi si\u0119, \u017ce jej opis mo\u017cna oprze\u0107 po prostu na analizie konkretnych dzie\u0142 brytyjskiego muzyka.<\/p>\n<p>Je\u015bliby jednak szuka\u0107 innych przedstawicieli tego nurtu (kt\u00f3ry mo\u017cna nazwa\u0107 mianem \u201emuzyki pseudoautonomicznej\u201d), najbli\u017cej niego sytuowaliby si\u0119 polscy kompozytorzy \u2013 Pawe\u0142 Szyma\u0144ski i Pawe\u0142 Mykietyn. Ale z drugiej strony takie rozpoznania mo\u017cna by, w przypadku tych tw\u00f3rc\u00f3w, przypisa\u0107 raczej ich autonomicznym, koncertowym dzie\u0142om lub te\u017c \u2013 szczeg\u00f3lnie w przypadku Mykietyna \u2013 muzyce komponowanej do przedstawie\u0144 Krzysztofa Warlikowskiego (w kt\u00f3rej przecie\u017c roi si\u0119 od dekonstrukcji dawnych, formalnych wzorc\u00f3w).<\/p>\n<p>Wracaj\u0105c do Nymana: na pocz\u0105tek kilka wa\u017cnych u\u015bci\u015ble\u0144 faktograficznych. Michael Nyman do filmu wkracza jako gruntownie wykszta\u0142cony muzykolog i znakomity krytyk muzyczny, autor prze\u0142omowej pracy <em>Muzyka eksperymentalna: Cage i po Cage\u2019u<\/em> (1974). To w\u0142a\u015bnie on do teoretycznego j\u0119zyka wprowadza termin \u201eminimalizm\u201d, opisuj\u0105cy kompozytorski kr\u00f3j pisma Philipa Glassa czy Steve\u2019a Reicha, kt\u00f3ry w ko\u0144cu stanie si\u0119 i jego naczelnym muzycznym stylem. Zapewne bez tej wiedzy stworzenie ilustracji do <em>Kontraktu rysownika<\/em> (1982) czy <em>Wyliczanki<\/em> (1988) nie by\u0142oby mo\u017cliwe: utwory Nymana z tych film\u00f3w to b\u0142yskotliwe zagadki, zaskakuj\u0105ce przetworzenia fragment\u00f3w, trudne do przebrni\u0119cia labirynty zapo\u017cycze\u0144 i cytat\u00f3w. Chyba nie mo\u017cna si\u0119 temu dziwi\u0107, skoro i u Greenawaya nic nie jest jednoznaczne, porz\u0105dek realistycznej przedstawieniowo\u015bci ci\u0105gle jest za\u0142amywany, zamieniany w ironiczny \u017cart. A muzyka nic tu nie wyja\u015bnia, a nawet wi\u0119cej \u2013 jeszcze bardziej zaciemnia.<\/p>\n<figure id=\"attachment_37971\" aria-describedby=\"caption-attachment-37971\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=37971\" rel=\"attachment wp-att-37971\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-37971 \" title=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002-540x360.jpg\" alt=\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002-900x601.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-002.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-37971\" class=\"wp-caption-text\">\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Nymanowska regu\u0142a jest niemal\u017ce wzorcowym exemplum tego postmodernizmu, kt\u00f3ry wierzy ju\u017c tylko w wieczne powtarzanie wzorc\u00f3w i brak mo\u017cliwo\u015bci stworzenia jakiegokolwiek nowego j\u0119zyka. Pierwszym jej etapem jest bowiem dekonstrukcja. Wpierw nale\u017cy otworzy\u0107 partytur\u0119 wybranego dzie\u0142a dawnej muzyki (niekoniecznie nale\u017c\u0105cego do \u015bcis\u0142ego kanonu) i dokona\u0107 selekcji materia\u0142u, kt\u00f3ry b\u0119dzie punktem wyj\u015bcia dla przysz\u0142ego utworu. Mo\u017ce to by\u0107 g\u0142\u00f3wny temat, harmoniczne nast\u0119pstwo akord\u00f3w, basowy poch\u00f3d \u2013 zazwyczaj niewielki fragment, kilka takt\u00f3w, par\u0119 charakterystycznych wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144. Nast\u0119pnie uprzednio wybrany element trzeba przetworzy\u0107, niekiedy niemal\u017ce nie do poznania \u2013 podda\u0107 minimalistycznym repetycjom i przearan\u017cowa\u0107 na wsp\u00f3\u0142czesne instrumentarium (smyczki, fortepian, du\u017c\u0105 sekcj\u0119 instrument\u00f3w d\u0119tych blaszanych), a tym samym ca\u0142kowicie oderwa\u0107 od swojego pierwotnego przeznaczenia. Czasem wprawne ucho wychwyci zr\u0119by kompozycji, kt\u00f3ra zosta\u0142a przetworzona (na przyk\u0142ad <em>Symfonii koncertuj\u0105cej Es-dur KV 364 na skrzypce, alt\u00f3wk\u0119 i orkiestr\u0119<\/em> Mozarta w utworach z <em>Wyliczanki<\/em>),<em> <\/em>ale niekiedy nie spos\u00f3b si\u0119 zorientowa\u0107, \u017ce dany utw\u00f3r Nymana to poddane transformacjom cz\u0119\u015bci kompozycji Henry\u2019ego Purcella czy Williama Crofta (w <em>Kontrakcie rysownika<\/em>). Jednak \u2013 aby jeszcze bardziej wszystko skomplikowa\u0107 \u2013 kolejnym, dosy\u0107 oczywistym krokiem jest umieszczenie kompozycji w wizualno-narracyjnej przestrzeni filmu.<\/p>\n<p>Przyk\u0142ady? W <em>Wyliczance<\/em> muzyka u\u0142o\u017cona jest zgodnie z dialektyczn\u0105 regu\u0142\u0105 dziel\u0105c\u0105 sceny w filmie na dwie kategorie: autentycznej \u015bmierci i gry. W sekwencjach, kt\u00f3re mo\u017cna by zaliczy\u0107 do pierwszej z nich (ukazuj\u0105cych cia\u0142a utopionych m\u0119\u017cczyzn), druga cz\u0119\u015b\u0107 <em>Symfonii koncertuj\u0105cej<\/em> Mozarta rozbrzmiewa w swojej oryginalnej postaci. Nieprzetworzona posta\u0107 klasycystycznego dzie\u0142a ma w sobie dostojn\u0105 powag\u0119 umierania, wprowadza ton serio, odmierza czas powolnym rytmem \u017ca\u0142obnego marsza. W pozosta\u0142ych za\u015b scenach Greenaway korzysta z kompozycji Nymana, w kt\u00f3rych elementy z pierwotnego utworu wyst\u0119puj\u0105 w przer\u00f3\u017cnych konfiguracjach i mutacjach, nierzadko zupe\u0142nie odmiennych w nastroju od funeralnego charakteru oryginalnego dzie\u0142a (jak walc <em>buffo<\/em>, kt\u00f3rym jest <em>Sheep and Tides<\/em>). W <em>ce <\/em>wi\u0119c umieranie i gra z\u0142o\u017cone s\u0105 z tych samych element\u00f3w, ulepione z identycznej materii: \u017cart \u0142\u0105czy si\u0119 z powag\u0105, pogrzeb z weselem, post nieustannie walczy z karnawa\u0142em.<\/p>\n<p>Zagadnieniu reprezentacji po\u015bwi\u0119cony jest te\u017c wcze\u015bniejszy <em>Kontrakt rysownika<\/em>. Muzyka Nymana towarzyszy najcz\u0119\u015bciej plenerowym uj\u0119ciom, przedstawiaj\u0105cym tworzenie cyklu rysunk\u00f3w. Nie podkre\u015bla emocji i nie wzmacnia dramaturgicznego przebiegu, brak w niej r\u00f3wnie\u017c charakterystycznych lejtmotyw\u00f3w i prostego pod\u0105\u017cania za obrazem \u2013 jest raczej czym\u015b w rodzaju \u201eutwor\u00f3w z epoki\u201d, nale\u017cy do tej samej przestrzeni co bohaterowie. Ale \u2013 mo\u017cna trafnie zauwa\u017cy\u0107 \u2013 to przecie\u017c tylko falsyfikaty, muzyka \u201eniby-barokowa\u201d, b\u0119d\u0105ca w rzeczywisto\u015bci jedynie inscenizacj\u0105 dawnych form i przetworzeniem ich w krzywym zwierciadle. Zupe\u0142nie jak w samej fabule filmu Greenawaya, gdzie niczego nie mo\u017cna by\u0107 pewnym: morderstwo skrywa si\u0119 bowiem za wizualn\u0105 reprezentacj\u0105 rysunk\u00f3w, a realno\u015b\u0107 nigdy nie jest taka, jak nam si\u0119 wydaje, zawsze przes\u0142oni\u0119ta kolejnymi poziomami transformacji i przedstawienia.<\/p>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong><em>Largo funebre<\/em>:<\/strong><strong> von Trier<\/strong><\/p>\n<p>Lars von Trier nie zatrudnia kompozytor\u00f3w, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142oby stworzenie autonomicznej d\u017awi\u0119kowej \u015bcie\u017cki, ale dokonuje \u015bwiadomej selekcji rozpoznawalnych dzie\u0142 zachodniej muzyki. To ca\u0142y katalog utwor\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w: jest w nim H\u00e4ndel i Bach, Saint-Sa\u00ebns i Wagner, Franck i Szostakowicz. Nie ma jednak w tym doborze przypadku \u2013 re\u017cyser selekcjonuje cytaty \u015bwiadomie, wybieraj\u0105c dzie\u0142a o silnych znaczeniach, g\u0142\u0119boko zakorzenione w kulturowym kodzie. To, rzecz jasna, tak\u017ce gest ponowoczesny \u2013 kino du\u0144skiego tw\u00f3rcy to bowiem bolesne rozliczenia z tradycj\u0105 europejskiej kultury: z o\u015bwieceniowym racjonalizmem, chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 dogmatyk\u0105, modernistyczn\u0105 emancypacj\u0105 podmiotu. Porz\u0105dkiem muzyki w tych dzie\u0142ach rz\u0105dzi regu\u0142a kontrapunktu: von Trier wie, niczym wytrawny barokowy mistrz, \u017ce si\u0142a tkwi w sprzeczno\u015bciach i zestawianiu przeciwnych instrumentalnych partii \u2013 dopiero w fa\u0142szywym tonie mo\u017cemy ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w brzmienie w\u0142asnego g\u0142osu.<\/p>\n<p>Ta zasada ironicznego u\u017cycia wielkich dzie\u0142 nie jest oczywi\u015bcie autorsk\u0105 strategi\u0105 von Triera: w ko\u0144cu podobn\u0105 funkcj\u0119 ma <em>IX symfonia<\/em> Beethovena w <em>Mechanicznej pomara\u0144czy<\/em> (1971) Stanleya Kubricka czy <em>Cwa\u0142 Walkirii<\/em> w <em>Czasie apokalipsy<\/em> (1979) Francisa Forda Coppoli. Jednak, jak mi si\u0119 wydaje, dla du\u0144skiego re\u017cysera sam kontrapunkt ma znacznie donio\u015blejszy cel ani\u017celi tylko ironiczne zestawienie: jest nim falsyfikacja i kompromitacja samego j\u0119zyka zachodniej kultury.<\/p>\n<p>W <em>Nimfomance<\/em> (2013) rozbrzmiewa religijne preludium chora\u0142owe Bacha <em>Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ<\/em>, o krystalicznej, trzyg\u0142osowej konstrukcji, pe\u0142ne \u017carliwego smutku i szlachetnego tragizmu. Ju\u017c przedtem brzmia\u0142o w filmach: przede wszystkim w <em>Solaris<\/em> (1972) Andrieja Tarkowskiego (i to z tym filmem jest dzi\u015b najbardziej kojarzone), ale i ca\u0142kiem niedawno: w <em>Mi\u0142o\u015bci<\/em> (2012) Michaela Hanekego czy <em>Idzie<\/em> (2013) Paw\u0142a Pawlikowski.<em> <\/em>Bachowski chora\u0142 zawsze by\u0142 sygnatur\u0105 metafizyki, zwr\u00f3ceniem wzroku (a mo\u017ce lepiej: s\u0142uchu?) w stron\u0119 innej, \u015bwi\u0119tej przestrzeni, otworzeniem si\u0119 na g\u0142os Boga albo przeznaczenia. Von Trier za\u015b rozpisuje tryptykow\u0105 muzyczn\u0105 struktur\u0119 na opowie\u015b\u0107 o trzech kochankach g\u0142\u00f3wnej bohaterki \u2013 domena <em>sacrum<\/em> sprowadzona jest do cia\u0142a, w kt\u00f3rym ka\u017cdy g\u0142os organowego utworu podporz\u0105dkowany jest innemu m\u0119\u017cczy\u017anie. Gatunkowy i semantyczny ci\u0119\u017car tej muzyki zostaje uniewa\u017cniony, albo mo\u017ce raczej \u2013 po\u0142o\u017cony w inne, przeciwne pierwotnemu, miejsce. \u015awi\u0119to\u015bci trzeba szuka\u0107 gdzie indziej, ludzkiego do\u015bwiadczenia nie mo\u017cna opisywa\u0107 martwym j\u0119zykiem.<\/p>\n<p>To mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego tyle tu gier z patosem, symboli i aluzji, kt\u00f3re \u2013 jak mi si\u0119 wydaje \u2013 w ostateczno\u015bci prowadz\u0105 tylko w \u015blep\u0105 uliczk\u0119. <em>Melancholi\u0119<\/em> (2011) otwiera preludium z <em>Tristana i Izoldy<\/em> Wagnera, kt\u00f3re stanie si\u0119 muzycznym lejtmotywem ca\u0142ego filmu: przypomina to troch\u0119 pierwsze sekwencje <em>2001. Odysei kosmicznej<\/em> (1968)<em> <\/em>Kubricka z wykorzystanym tam poematem symfonicznym Ryszarda Straussa<em> Tako rzecze Zaratustra<\/em>. Tam jednak ton by\u0142 serio, nie <em>buffo<\/em>, podporz\u0105dkowany naczelnej idei syntezy los\u00f3w ludzko\u015bci. W filmie von Triera p\u00f3\u017anoromantyczny, symfoniczny fresk przyt\u0142acza, jest gdzie\u015b poza bardzo osobist\u0105, intymn\u0105 wr\u0119cz histori\u0105 g\u0142\u00f3wnych bohaterek, jako obcy element, narzucony z g\u00f3ry konstrukt, przeciwstawny j\u0119zyk. Z kolei w <em>Antychry\u015bcie<\/em> (2009) rozbrzmiewa aria <em>Lascia ch\u2019io pianga<\/em> z <em>Rinalda<\/em> Georga Friedricha H\u00e4ndla. To pi\u0119kna, czysta muzyka, pe\u0142na dostojno\u015bci i elegancji, jedyny jasny punkt w ca\u0142ym g\u0119stym i ciemnym filmie. I po raz kolejny pojawia si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce pochodzi z jakiego\u015b innego \u015bwiata, \u017ce ta niepasuj\u0105ca do cielesnej rzeczywisto\u015bci materia chcia\u0142a \u2013 brutalnie i na si\u0142\u0119 \u2013 wpisa\u0107 t\u0119 opowie\u015b\u0107 w pole jakiego\u015b mitycznego projektu.<\/p>\n<p>Ostatecznie jednak j\u0119zyk nie jest w stanie opisa\u0107 do\u015bwiadczenia pojedynczego cz\u0142owieka \u2013 cielesnego, autonomicznego, skrajnie jednostkowego i niezdolnego do powt\u00f3rzenia. I to ta w\u0142a\u015bnie dialektyczna regu\u0142a: zestawienie samodzielnego podmiotu i opresyjnych wobec niego tekst\u00f3w, jest \u017ar\u00f3d\u0142em postmodernistycznych narracji p\u00f3\u017anych film\u00f3w von Triera. Rozbie\u017cno\u015b\u0107 jest wyra\u017ana: wysoki rejestr muzycznych utwor\u00f3w nie rodzi nowych odczyta\u0144 i nie wpisuje Trierowskich fabu\u0142 w pole dawnego mitu, ale raczej \u2013 poprzez zestawienie z przeciwstawnymi do tradycyjnych kontekstami \u2013 obna\u017ca martwot\u0119 dzie\u0142 mistrz\u00f3w, niezdolnych do oddania seksualnego do\u015bwiadczenia. Dzia\u0142a tu mechanizm ironii \u2013 u\u017cycie muzyki w innym, ni\u017c przewidywany, trybie kompromituje je, ukazuje ich niewystarczalno\u015b\u0107, wysycenie.<\/p>\n<p>I to chyba w\u0142a\u015bnie dlatego kolejne odniesienia nie tworz\u0105 sp\u00f3jnej ca\u0142o\u015bci i skomponowane s\u0105 z bezczeln\u0105 dezynwoltur\u0105, kt\u00f3ra pozwala \u0142\u0105czy\u0107 nieprzystaj\u0105ce do siebie porz\u0105dki ideowe czy estetyczne (jak na przyk\u0142ad teologia katolicka i prawos\u0142awna, o\u015bwieceniowy racjonalizm i \u015bredniowieczny mistycyzm, sakralna muzyka baroku i wsp\u00f3\u0142czesne rockowe piosenki w <em>Nimfomance<\/em>). Same za\u015b utwory muzyczne, kt\u00f3re mia\u0142y pierwotnie znaczy\u0107 bardzo wiele, tak naprawd\u0119 nie znacz\u0105 nic \u2013 m\u00f3wi\u0105 bowiem ju\u017c tylko zmursza\u0142ym j\u0119zykiem, pogr\u0105\u017conym w przestarza\u0142ej konwencji. S\u0105 ju\u017c tylko cieniem kulturowych klisz, przypominaj\u0105cym bole\u015bnie o utraconej harmonii sztuki i do\u015bwiadczenia.<\/p>\n<p><strong><em>Adagio intimo<\/em>: Ch\u00e9<\/strong><strong>reau, No\u00e9<\/strong><\/p>\n<p>Jeszcze kilka przyk\u0142ad\u00f3w \u2013 ale ju\u017c skrajnie innych, bardziej zrozumia\u0142ych, mniej wyrafinowanych, cho\u0107 r\u00f3wnie przejmuj\u0105cych, bo podporz\u0105dkowanych rozedrganej narracji filmu, pokazuj\u0105cej bohater\u00f3w samotnych i zagubionych. Tutaj muzyka \u2013 jakkolwiek zastosowana w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy dla postmodernizmu \u2013 ma zgo\u0142a inny cel, kt\u00f3rym jest d\u017awi\u0119kowa ilustracja emocjonalnego i to\u017csamo\u015bciowego rozbicia bohater\u00f3w. Utwory pod\u0105\u017caj\u0105 za rytmem fabu\u0142y, dope\u0142niaj\u0105 j\u0105, nie staj\u0105 w pozycjach sprzecznych kontrast\u00f3w. Zyskuj\u0105 niewiarygodn\u0105 si\u0142\u0119. Ju\u017c nawet nie brzmi\u0105, lecz krzycz\u0105.<\/p>\n<p><em>Adagio intimo<\/em>, bo to dzie\u0142a \u2013 nawet je\u015bli nie wskazuje na to ich powierzchnia \u2013 niezmiernie delikatne, ulotne, z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 przygl\u0105daj\u0105ce si\u0119 bohaterom. Ale i dlatego, \u017ce niekiedy zajmuj\u0105ce w moim prywatnym katalogu miejsce szczeg\u00f3lne, a je\u015bli przyjmiemy, \u017ce obcowanie ze sztuk\u0105 jest skrajnie jednostkowym, osobistym do\u015bwiadczeniem, czemu nie pozwoli\u0107 sobie na tak\u0105 dygresj\u0119?<\/p>\n<p>Ta formalna strategia dotyczy przede wszystkim film\u00f3w Patrice\u2019a Ch\u00e9reau i Gaspara No\u00e9, lecz, jak s\u0105dz\u0119, tak\u0105 sam\u0105 funkcj\u0119 maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kompozycje Bacha wykorzystane we <em>Wstydzie<\/em> (2011) Steve\u2019a McQueena. W pierwszej chwili mo\u017cna te\u017c skojarzy\u0107 strategi\u0119 opisywan\u0105 w tym akapicie do praktyki von Triera, jednak dla du\u0144skiego re\u017cysera muzyka by\u0142a miar\u0105 dekompozycji i dekonstrukcji kultury, tutaj za\u015b jest niekiedy jedynym elementem usp\u00f3jniaj\u0105cym fabularnie rozbite historie, m\u00f3wi w imieniu bohater\u00f3w, staje si\u0119 jedynym punktem, w kt\u00f3rym ich \u017cycie wykracza poza zwyk\u0142e, cielesne trwanie. Celem tej muzyki jest wi\u0119c \u2013 m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej \u2013 uwznio\u015blenie.<\/p>\n<p>Ch\u00e9reau.<em> <\/em>Jego <em>Zagubieni w mi\u0142o\u015bci<\/em> (2009) to nieregularna kompozycja swobodnie po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 scen, nerwowy zapis rozpadu mi\u0119dzyludzkich relacji, dr\u017c\u0105ca historia samotno\u015bci i braku wsp\u00f3lnego j\u0119zyka. Rozbrzmiewaj\u0105ca na ko\u0144cu piosenka <em>Mysteries of Love<\/em> Antony and the Johnsons (to zreszt\u0105 te\u017c paracytat \u2013 cover utworu Julee Cruise z <em>Blue Velvet<\/em> [1986] Davida Lyncha) brzmi wstrz\u0105saj\u0105co, ale ju\u017c nieironicznie: jest bowiem wyrazem nigdy niespe\u0142nionych pragnie\u0144 bohater\u00f3w.<\/p>\n<p>Ten sam gest odnajdujemy w <em>Nieodwracalnym<\/em> (2002) Gaspara No\u00e9. W finale rozbrzmiewa marszowa II cz\u0119\u015b\u0107 z <em>VII symfonii<\/em> Beethovena, roztaczaj\u0105ca szerokim \u0142ukiem nastr\u00f3j <em>marcia funebre<\/em>. Tragiczny rys pozwala dojrze\u0107 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko cielesne do\u015bwiadczenie, pokaza\u0107, \u017ce jednak istnieje jaka\u015b duchowo\u015b\u0107 \u2013 inna materia poza chropowato\u015bci\u0105 sk\u00f3ry i dr\u017c\u0105c\u0105 od pop\u0119d\u00f3w fizyczno\u015bci\u0105.<\/p>\n<p>Ale potem d\u017awi\u0119ki milkn\u0105 i zostaje ju\u017c tylko cia\u0142o.<\/p>\n<p><strong><em>Finale. Moderato<\/em><\/strong><\/p>\n<p>A wi\u0119c trzy r\u00f3\u017cne strategie postmodernistycznej gry z muzyk\u0105, komponowania cytat\u00f3w, transformacji estetyki dawnych epok. Pierwsza, spod znaku Nymana i Greenawaya, jest w swoim tonie najbardziej <em>buffo<\/em>, ma na celu wieczne zaprzeczenie i uniewa\u017cnienie dziedzictwa dawnych epok, pokazuje, \u017ce wszystko jest tylko tekstem i kulturowym konstruktem. Z samego za\u015b filmowego dzie\u0142a tworzy intelektualn\u0105 zagadk\u0119, kt\u00f3ra nie jest ju\u017c w stanie wytworzy\u0107 sensu, ale jedynie powtarza\u0107 utarte schematy i prowadzi\u0107 do kolejnych, nowych znacze\u0144, odniesie\u0144, skojarze\u0144.<\/p>\n<p>Druga, stosowana przez von Triera, r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a zgodnie z regu\u0142\u0105 kontrastu, lecz nieco inaczej pomy\u015blanego \u2013 jego celem jest bowiem dyskredytacja kultury jako takiej, pokazanie jej fa\u0142szywo\u015bci, nieprzystawalno\u015bci do dr\u017c\u0105cego trwania cia\u0142a. Dlatego muzyka b\u0119dzie tutaj brzmie\u0107 zawsze w kontrapunkcie do swojego konwencjonalnego u\u017cycia.<\/p>\n<p>Ch\u00e9reau i No\u00e9 szukaj\u0105 poprzez muzyk\u0119 ratunku dla swoich bohater\u00f3w, jakby tylko w przestrzeni d\u017awi\u0119k\u00f3w mo\u017cliwe by\u0142o usensownienie ich \u017cycia, objawienie jakiej\u015b upad\u0142ej metafizyki, nadanie tragicznego rysu. I to nic, \u017ce utwory nie tworz\u0105 sp\u00f3jnej ca\u0142o\u015bci, skomponowane s\u0105 w form\u0119 postmodernistycznego kola\u017cu, nagle si\u0119 urywaj\u0105, dr\u017c\u0105 i niekiedy nie pasuj\u0105 do sfery wizualnej filmu. Postmodernistyczne jest \u017cycie bohater\u00f3w \u2013 w taki te\u017c spos\u00f3b u\u0142o\u017cony zosta\u0107 musi porz\u0105dek muzycznych cytat\u00f3w.<\/p>\n<p>Opisana przeze mnie praktyka nie jest \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 bardzo cz\u0119sta: wymaga du\u017cego muzykologicznego obycia samego re\u017cysera, cz\u0119sto tak\u017ce rodzi niejednoznaczno\u015bci. I \u2013 co mo\u017ce najwa\u017cniejsze \u2013 m\u00f3wi o rozbiciu \u015bwiata, braku sta\u0142o\u015bci, p\u0119kni\u0119ciu, co sprawia, \u017ce tw\u00f3rca, kt\u00f3ry szuka w kinie przestrzeni do opisywania sp\u00f3jnej rzeczywisto\u015bci, nie b\u0119dzie po tak\u0105, postmodernistyczn\u0105, strategi\u0119 si\u0119ga\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0105 filmy, w kt\u00f3rych muzyka nie jest tylko prost\u0105, d\u017awi\u0119kow\u0105 ilustracj\u0105, ale tworzy nowe, niekiedy zaskakuj\u0105ce znaczenia: w przewrotny spos\u00f3b komentuje akcj\u0119, ironizuje, stara si\u0119 uniewa\u017cni\u0107 fabularn\u0105 i wizualn\u0105 konstrukcj\u0119. Wiele jest formalnych odmian tej postmodernistycznej strategii, r\u00f3\u017cne s\u0105 te\u017c jej cele. Aby je wszystkie odczyta\u0107, trzeba uczyni\u0107 jedno: uwa\u017cnie ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w polifoniczne brzmienie filmu.<\/p>\n","protected":false},"author":666,"featured_media":37970,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[377,5255,1088,5253,5254,309,7327],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5252],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Postmodernistyczna symfonia filmu. Greenaway, von Trier, Ch\u00e9reau, No\u00e9<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W swoich dzie\u0142ach Peter Greenaway, Lars von Trier, Patrice Ch\u00e9reau i Gaspar No\u00e9 m\u00f3wi\u0105 z u\u017cyciem postmodernistycznego langue.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001.jpg\",\"width\":\"963\",\"height\":\"768\",\"caption\":\"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\",\"name\":\"Postmodernistyczna symfonia filmu. Greenaway, von Trier, Ch\u00e9reau, No\u00e9\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-08-30T10:10:52+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:02:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/60eca26460c827a1c64df5b06626d813\"},\"description\":\"W swoich dzie\u0142ach Peter Greenaway, Lars von Trier, Patrice Ch\u00e9reau i Gaspar No\u00e9 m\u00f3wi\u0105 z u\u017cyciem postmodernistycznego langue.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Postmodernistyczna symfonia filmu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/60eca26460c827a1c64df5b06626d813\",\"name\":\"Micha\u0142 Zdunik\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-zdunik\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Postmodernistyczna symfonia filmu. Greenaway, von Trier, Ch\u00e9reau, No\u00e9","description":"W swoich dzie\u0142ach Peter Greenaway, Lars von Trier, Patrice Ch\u00e9reau i Gaspar No\u00e9 m\u00f3wi\u0105 z u\u017cyciem postmodernistycznego langue.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ekrany-2016-kontakt-rysownika-001.jpg","width":"963","height":"768","caption":"\u201eKontrakt rysownika\u201d, re\u017c. Peter Greenaway (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y czasopisma EKRANy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany","name":"Postmodernistyczna symfonia filmu. Greenaway, von Trier, Ch\u00e9reau, No\u00e9","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#primaryimage"},"datePublished":"2016-08-30T10:10:52+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:02:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/60eca26460c827a1c64df5b06626d813"},"description":"W swoich dzie\u0142ach Peter Greenaway, Lars von Trier, Patrice Ch\u00e9reau i Gaspar No\u00e9 m\u00f3wi\u0105 z u\u017cyciem postmodernistycznego langue.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/michal-zdunik-postmodernistyczna-symfonia-filmu-ekrany#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Postmodernistyczna symfonia filmu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/60eca26460c827a1c64df5b06626d813","name":"Micha\u0142 Zdunik","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/michal-zdunik"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37963"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/666"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37963"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37963\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37963"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37963"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37963"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=37963"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=37963"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}