{"id":38383,"date":"2016-09-19T11:16:07","date_gmt":"2016-09-19T10:16:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=38383"},"modified":"2016-10-04T11:45:27","modified_gmt":"2016-10-04T10:45:27","slug":"dynamika-formy-architektonicznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej","title":{"rendered":"Dynamika formy architektonicznej"},"content":{"rendered":"

III. Pe\u0142ne i puste<\/strong><\/p>\n

Kusi nas, aby traktowa\u0107 budowle jako osobne przedmioty, tak jakby by\u0142y obrazami lub rze\u017abami. Ludzkiemu umys\u0142owi \u0142atwiej jest zajmowa\u0107 si\u0119 jedn\u0105 rzecz\u0105 naraz, co jest prawd\u0105 tak\u017ce w przypadku architekta, kt\u00f3ry posiada wyobra\u017cenie budowli, jak i krytyka, kt\u00f3ry ma j\u0105 opisa\u0107. Sk\u0142onno\u015b\u0107 do odnoszenia si\u0119 osobno do poszczeg\u00f3lnych rzeczy wzmacnia jeszcze nasza indywidualistyczna cywilizacja, w kt\u00f3rej organiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 zast\u0105pi\u0142y zbiory ignoruj\u0105cych si\u0119 nawzajem pojedynczych element\u00f3w, walcz\u0105cych ze sob\u0105, a w najlepszym wypadku wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych z elementami s\u0105siednimi. Jednak nawet \u00f3w chaos naszego obecnego sposobu \u017cycia mo\u017cna zrozumie\u0107 tylko wtedy, gdy przygl\u0105damy mu si\u0119 \u201ez g\u00f3ry\u201d \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 terminem Maxa Wertheimera \u2013 to znaczy, gdy rozpoczynamy od ca\u0142o\u015bci i w relacji do niej rozwa\u017camy poszczeg\u00f3lne elementy. Chaosu nie mo\u017cna dostrzec, dop\u00f3ki spogl\u0105damy na \u015bwiat \u201ez do\u0142u\u201d, po kawa\u0142ku. Z pewno\u015bci\u0105 z takiej perspektywy nie odkryjemy porz\u0105dku.<\/p>\n

\"Rudolf<\/a>
Rudolf Arnheim, \u201eDynamika formy architektonicznej\u201d, ok\u0142adka, Wydawnictwo Officyna (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Budowle i ich kontekst<\/em><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 zawsze istnieje cho\u0107by podstawowy porz\u0105dek, a ka\u017cdy przedmiot jest do pewnego stopnia podporz\u0105dkowany swemu bezpo\u015bredniemu otoczeniu. Nawet obrazy i pos\u0105gi dopiero w kolejnych stuleciach po okresie renesansu zyska\u0142y typow\u0105 dla czas\u00f3w dzisiejszych mo\u017cliwo\u015b\u0107 przenoszenia si\u0119, to znaczy uniezale\u017cni\u0142y si\u0119 od miejsca. Kiedy\u015b obraz by\u0142 przeznaczony do zawieszenia na konkretnej \u015bcianie konkretnego budynku, podobnie te\u017c znaczenie i funkcja pos\u0105gu uzale\u017cniona by\u0142a od kontekstu, w kt\u00f3rym si\u0119 znajdowa\u0142a. Jasne jest, \u017ce budynek stoi w jakim\u015b otoczeniu i oba zale\u017c\u0105 od siebie na dobre i na z\u0142e.<\/p>\n

Jednak pod wzgl\u0119dem fizycznym otoczenie jest niesko\u0144czone, nam za\u015b wcale nie jest \u0142atwo podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, jak wiele z owego kontekstu musimy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, aby odda\u0107 budowli sprawiedliwo\u015b\u0107. Jak powinni\u015bmy podzieli\u0107 przestrze\u0144, by dzi\u0119ki temu wyizolowa\u0107 jak\u0105\u015b grup\u0119 rzeczy z ich otoczenia i m\u00f3c traktowa\u0107 j\u0105 osobno? Czy mo\u017cemy zajmowa\u0107 si\u0119 zaprojektowanym przez Wrighta Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku, nie odnosz\u0105c si\u0119 do rz\u0119du arystokratycznych posiad\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry zosta\u0142 przez nie przeci\u0119ty? Czy mo\u017cemy zignorowa\u0107 przestrze\u0144 Central Parku, kt\u00f3remu \u00f3w budynek zawdzi\u0119cza oddech i perspektyw\u0119, albo majacz\u0105ce na horyzoncie wysoko\u015bciowce, wyznaczaj\u0105ce przeciwleg\u0142\u0105 granic\u0119 parku? Czy mo\u017cemy spogl\u0105da\u0107 na sam\u0105 tylko podziurawion\u0105 Pi\u0105t\u0105 Alej\u0119, usuwaj\u0105c z my\u015bli nieregularny zbi\u00f3r tradycyjnych i ca\u0142kiem nowoczesnych budynk\u00f3w, charakterystycznych dla ca\u0142ej Upper East Side? A jak jawi si\u0119 na pierwszy rzut oka jaki\u015b budynek na Manhattanie komu\u015b, kto przywyk\u0142 do innego, wiejskiego czy miejskiego krajobrazu?<\/p>\n

Najwidoczniej w stosunku do \u017cadnego przedmiotu nie istniej\u0105 jakiekolwiek ustalone granice, wyznaczaj\u0105ce jego otoczenie. Wzgl\u0119dno\u015b\u0107 nie powinna jednak powstrzymywa\u0107 nas przed pr\u00f3b\u0105 osi\u0105gni\u0119cia precyzji w opisie przedmiot\u00f3w architektury. Wr\u0119cz odwrotnie, gdy tylko dany jest uk\u0142ad odniesienia, interakcja pomi\u0119dzy przedmiotem i kontekstem, w jakim si\u0119 znajduje, zostaje okre\u015blona w spos\u00f3b obiektywny. \u00d3w uk\u0142ad musi zawiera\u0107 nie tylko uwarunkowania, kt\u00f3re dla postrzegaj\u0105cego umys\u0142u s\u0105 czym\u015b zewn\u0119trznym, ale te\u017c to, co bierze g\u00f3r\u0119 w samym widzu: jego mentalne przygotowanie, intencje i cele, sposoby, w jakie patrzy na rzeczy itd. Aby analiza by\u0142a merytoryczna, trzeba jasno ukaza\u0107 zar\u00f3wno rozwa\u017cany uk\u0142ad odniesienia, jak i te ukryte czynniki, kt\u00f3re bierze si\u0119 zazwyczaj w nawias.<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenia te wiod\u0105 nas ku przedmiotowi obecnych rozwa\u017ca\u0144. Powoduj\u0105, \u017ce zaczynamy zwraca\u0107 uwag\u0119 na to, co psychologowie nazywaj\u0105 relacj\u0105 \u201efigury\u201d i \u201et\u0142a\u201d (ground<\/em>). Terminy te nie s\u0105 oczywiste same w sobie, ale odnosz\u0105 si\u0119 do specyficznych fenomen\u00f3w percepcyjnych, kt\u00f3re mo\u017cna precyzyjnie zdefiniowa\u0107. Nie oznaczaj\u0105 one tego, co rze\u017abiarz nazywa figur\u0105, ani tego, co dla budowniczego jest pod\u0142o\u017cem (ground<\/em>), cho\u0107 mo\u017cna je zastosowa\u0107 w obu tych przypadkach.<\/p>\n

Bezkresne t\u0142o<\/em><\/p>\n

Trzeba przyzna\u0107, \u017ce sami psychologowie nie uczynili wszystkiego, co w ich mocy, aby poda\u0107 precyzyjne znaczenie tych poj\u0119\u0107 i uchroni\u0107 je przed swobodnymi uog\u00f3lnieniami za pomoc\u0105 analogii i metafor. Zw\u0142aszcza w pracach na temat percepcji ograniczyli sw\u0105 uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie do najprostszego przypadku relacji pomi\u0119dzy figur\u0105 i t\u0142em, w kt\u00f3rej t\u0142o wydaje si\u0119 zar\u00f3wno bezkresne, jak i bezkszta\u0142tne. Kiedy jaki\u015b pojedynczy kszta\u0142t, np. czarny kwadrat, umieszczony jest na jakim\u015b nieokre\u015blonym i potencjalnie nieograniczonym tle, za istotn\u0105 uwa\u017ca si\u0119 jedynie jedn\u0105 relacj\u0119 pomi\u0119dzy tymi dwiema powierzchniami: jeden przedmiot wzrokowy (\u201efigura\u201d) le\u017cy z przodu, drugi (\u201et\u0142o\u201d) \u2013 z ty\u0142u. Figura posiada wyra\u017any kszta\u0142t, z kt\u00f3rego pochodz\u0105 aktywne w\u0142asno\u015bci postrze\u017cenia. Kszta\u0142t ten to jedyna determinanta relacji pomi\u0119dzy tymi dwoma elementami. Figura powoduje, \u017ce t\u0142o le\u017cy z ty\u0142u i nie posiada swych granic nawet w odniesieniu do niej, bowiem rozci\u0105ga si\u0119 pod ni\u0105 w spos\u00f3b nieprzerwany. Nie maj\u0105c granic, t\u0142o nie posiada te\u017c kszta\u0142tu, a jedynie pewne og\u00f3lne w\u0142asno\u015bci przestrzenne b\u0105d\u017a strukturalne, takie jak ma\u0142a g\u0119sto\u015b\u0107.<\/p>\n

Ten najprostszy spos\u00f3b, w jaki widzimy figur\u0119 i t\u0142o, zgadza si\u0119 z tym, co wcze\u015bniej opisa\u0142em jako elementarne i spontaniczne postrzeganie przestrzeni. Zgodnie z tym pogl\u0105dem przestrze\u0144 istnieje niczym naczynie, olbrzymie terrarium, w kt\u00f3rym kto\u015b umie\u015bci\u0142 gleb\u0119 i ska\u0142y, ro\u015bliny i zwierz\u0119ta. Przestrze\u0144 jest pusta i nie wytwarza \u017cadnego dzia\u0142ania i sama z siebie nie wywiera na nic \u017cadnego wp\u0142ywu. Mo\u017cemy pomy\u015ble\u0107, \u017ce istniej\u0105 w niej jakie\u015b granice, te jednak stworz\u0105 w\u00f3wczas dodatkowy przedmiot, podobne do znajduj\u0105cego si\u0119 w terrarium szklanego pude\u0142ka, lecz nie odmieni\u0105 natury samej przestrzeni, kt\u00f3ra jest pustym medium.<\/p>\n

Poj\u0119cie to zasadniczo nie zmienia si\u0119, gdy proste i statyczne rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy substancjalnymi przedmiotami a pust\u0105 przestrzeni\u0105 ust\u0105pi bardziej wyrafinowanemu poj\u0119ciu przedmiot\u00f3w jako generator\u00f3w pola si\u0142, kt\u00f3re rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 w otaczaj\u0105cej je przestrzeni. Przez przestrze\u0144 przenikaj\u0105 w\u00f3wczas wektory si\u0142, lecz chocia\u017c odleg\u0142o\u015bci i przestrzenie modyfikuj\u0105 ich zachowywanie, to jednak s\u0105 one generowane wy\u0142\u0105cznie przez przedmioty i wchodz\u0105 w interakcje z podobnymi si\u0142ami, maj\u0105cymi swe \u017ar\u00f3d\u0142o w s\u0105siednich przedmiotach. Dyskusja zawarta w pierwszym rozdziale ogranicza\u0142a si\u0119 do tych w\u0142a\u015bnie uwag wst\u0119pnych.<\/p>\n

Relacje pomi\u0119dzy przestrzeniami<\/em><\/p>\n

Koniecznie trzeba jednak wyj\u015b\u0107 poza ten szczeg\u00f3lny przypadek i rozwa\u017cy\u0107 bardzo cz\u0119ste sytuacje, w kt\u00f3rych s\u0105siaduj\u0105ce obszary maj\u0105 mo\u017cno\u015b\u0107 przej\u0119cia roli figury, pomimo \u017ce nie wszystkie one maj\u0105 odpowiednie ku temu kwalifikacje. W przypadku dwuwymiarowej powierzchni, kiedy granicz\u0105ce ze sob\u0105 obszary posiadaj\u0105 jednakowe kwalifikacje do bycia figur\u0105, zaczynaj\u0105 ze sob\u0105 rywalizowa\u0107. Nie mog\u0105 one jednocze\u015bnie pe\u0142ni\u0107 tej roli. Rywalizacja ta jest doskonale widoczna w brawurowych rysunkach Eschera czy dzie\u0142ach innych surrealist\u00f3w takich jak Dali, Magritte czy Czeliczew. Odwracalne wzorce tego rodzaju wykazuj\u0105 chwiejn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 i oscyluj\u0105 chaotycznie pomi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142zawodnicz\u0105cymi wersjami. Bardziej powszechne i z punktu widzenia artyst\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 bardziej przydatne s\u0105 te sytuacje, w kt\u00f3rych wszystkie obszary posiadaj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci umo\u017cliwiaj\u0105ce postrzeganie ich jako figur, jednakowo\u017c niekt\u00f3re z nich tak mocno dominuj\u0105 pod tym wzgl\u0119dem, \u017ce nie dopuszczaj\u0105 \u017cadnych dwuznaczno\u015bci. W takich warunkach podporz\u0105dkowane obszary w ca\u0142ym kontek\u015bcie postrzega si\u0119 jako t\u0142o, lecz nie s\u0105 one po prostu niesko\u0144czone i pozbawione formatywnej si\u0142y. Oddzia\u0142uj\u0105 raczej jako przestrzenie \u201enegatywne\u201d. Posiadaj\u0105 swoje w\u0142asne kszta\u0142ty, kt\u00f3re wnosz\u0105 co\u015b do ca\u0142ego wzoru. Te negatywne kszta\u0142ty mo\u017cna postrzega\u0107 w spos\u00f3b \u015bwiadomy tylko wtedy, gdy kto\u015b dokona wysi\u0142ku, aby odwr\u00f3ci\u0107 ca\u0142\u0105 struktur\u0119. Kiedy to si\u0119 stanie, wtedy t\u0142o staje si\u0119 na chwil\u0119 figur\u0105. Czyni\u0105 to arty\u015bci, kiedy chc\u0105 oceni\u0107 i podda\u0107 kontroli wp\u0142yw tych negatywnych przestrzeni, kt\u00f3re r\u00f3wnowa\u017c\u0105 przestrzenie pozytywne, dzia\u0142aj\u0105c jak jaki\u015b rodzaj postrzeganej antymaterii (ryc. 37). Zobaczymy, \u017ce bez wsparcia tych negatywnych przestrzeni przestrzenie pozytywne zosta\u0142yby pozbawione \u0142\u0105cz\u0105cych je kluczowych element\u00f3w.<\/p>\n

Tak d\u0142ugo jak t\u0142o jest bezkszta\u0142tne i bezkresne, a przez to pozbawione swojej w\u0142asnej struktury, kontury s\u0105 podporz\u0105dkowane wy\u0142\u0105cznie figurom pozytywnym. Ale je\u015bli tylko przestrzenie negatywne posiadaj\u0105 jak\u0105kolwiek figuratywn\u0105 si\u0142\u0119, wtedy tak\u017ce maj\u0105 wp\u0142yw na kontury; jednak\u017ce dop\u00f3ki wz\u00f3r postrzegany jest jako ca\u0142o\u015b\u0107, nie posiadaj\u0105 ich i nie maj\u0105 w nich udzia\u0142u. W aspekcie dynamicznym wektory wychodz\u0105ce z wn\u0119trza dominuj\u0105cych figur naciskaj\u0105 na kontury i pr\u00f3buj\u0105 je rozci\u0105gn\u0105\u0107 na otaczaj\u0105c\u0105 przestrze\u0144. Je\u015bli ta ekspansywna si\u0142a nie jest kontrolowana, figura nie jest okre\u015blona i rozp\u0142ywa si\u0119. Jej granice uzyskuj\u0105 postrzegaln\u0105 stabilno\u015b\u0107 tylko wtedy, kiedy wewn\u0119trzne parcie jest zr\u00f3wnowa\u017cone przez parcie z zewn\u0105trz, tj. przez wektory wychodz\u0105ce z negatywnych przestrzeni [znajduj\u0105cych si\u0119 pomi\u0119dzy figurami \u2013 przyp. t\u0142um.]. Widoczny spok\u00f3j kontur\u00f3w ujawnia si\u0119 bardziej wra\u017cliwemu oku jako rezultat \u015bcierania si\u0119 tych przeciwstawnych si\u0142.<\/p>\n

W udanych obrazach naprawd\u0119 puste przestrzenie, pozbawione takich przeciwstawnych si\u0142, nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. Kszta\u0142ty postrzegane jako figura s\u0105 utrzymane na miejscu, a zakres ich wp\u0142ywu jest okre\u015blony przez si\u0142y wychodz\u0105ce z t\u0142a; wzajemne oddzia\u0142ywanie tych wszystkich si\u0142 tworzy plastyczn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119, bez kt\u00f3rej wizualny przekaz pozosta\u0142by nieczytelny. Prawd\u0105 jest te\u017c, \u017ce si\u0142y pochodz\u0105ce od figury uzyskuj\u0105 swoj\u0105 prawdziw\u0105 moc tylko dzi\u0119ki oporowi przeciwstawiaj\u0105cego si\u0119 otoczenia. Cios wymierzony w pust\u0105 przestrze\u0144 trafia w pr\u00f3\u017cni\u0119.<\/p>\n

Nasz pogl\u0105d dziwnie przypomina twierdzenia przypisywane pitagorejskiemu filozofowi Archytasowi. Wed\u0142ug Maxa Jammera, Archytas utrzymywa\u0142, \u017ce<\/p>\n

przestrze\u0144 ma to do siebie, i\u017c wyznacza granice cia\u0142om znajduj\u0105cym si\u0119 w niej i uniemo\u017cliwia im bycie niesko\u0144czenie wielkimi i ma\u0142ymi. Tak\u017ce dzi\u0119ki tej ograniczaj\u0105cej sile \u015bwiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 zajmuje sko\u0144czon\u0105 przestrze\u0144. Tak wi\u0119c dla Archytasa przestrze\u0144 nie jest czyst\u0105 rozleg\u0142o\u015bci\u0105, nieposiadaj\u0105c\u0105 \u017cadnych w\u0142asno\u015bci czy mocy, ale raczej rodzajem pierwotnej atmosfery, wywieraj\u0105cej presj\u0119 i nacisk oraz otoczonej przez niesko\u0144czon\u0105 pustk\u0119.<\/p><\/blockquote>\n

Teodor Lipps stwierdza bardzo wyra\u017anie to samo: \u201eW przypadku ka\u017cdej aktywno\u015bci wyst\u0119puj\u0105cej w jakimkolwiek kszta\u0142cie istnieje odpowiadaj\u0105ca jej tendencja przeciwna, czy te\u017c, je\u015bli chcecie, kontraktywno\u015b\u0107. Kszta\u0142t istnieje i mo\u017ce istnie\u0107 tylko dzi\u0119ki r\u00f3wnowadze tych dw\u00f3ch tendencji\u201d.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce kiedy spogl\u0105damy na granice nie jak na w\u0142a\u015bciwo\u015bci obiekt\u00f3w fizycznych, przestaj\u0105 one by\u0107, jak si\u0119 wydaje, rodzajem wewn\u0119trznego odgraniczenia. Z fizycznego punktu widzenia linia na papierze jest rzeczywi\u015bcie martw\u0105 rzecz\u0105, tak samo jak k\u0105t, kontur czy powierzchnie oddzielaj\u0105ce budowl\u0119 od otaczaj\u0105cej j\u0105 przestrzeni. Jednak\u017ce postrze\u017ceniowe obrazy tych linii, kraw\u0119dzi czy powierzchni s\u0105 tworzone przez nasz system nerwowy i jako takie jawi\u0105 si\u0119 nam jako wysoce dynamiczny rezultat antagonistycznych si\u0142, kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0119 tu opisa\u0107. Ten psychologiczny efekt jest podstawowy i uniwersalny, lecz tylko artysta wyostrza swoj\u0105 intuicj\u0119 tak bardzo, \u017ce potrafi zastosowa\u0107 go w praktyce, jednak nawet on nie musi by\u0107 w pe\u0142ni \u015bwiadomy tego, czego wtedy do\u015bwiadcza. Przeci\u0119tny cz\u0142owiek jest jeszcze mniej \u015bwiadomy dynamiki postrzeganych przedmiot\u00f3w, cho\u0107 zawsze ma ona wp\u0142yw na jego wizualny obraz \u015bwiata.<\/p>\n

Podstawowym za\u0142o\u017ceniem naszego podej\u015bcia jest uznanie, i\u017c odst\u0119py pomi\u0119dzy obiektami mog\u0105 by\u0107 i cz\u0119sto s\u0105 wizualnymi przedmiotami samymi w sobie. Kilka lat temu artysta David Carr wystawi\u0142 rze\u017aby zainspirowane odst\u0119pami pomi\u0119dzy nowojorskimi drapaczami chmur. Schodkowe uskoki budynk\u00f3w tworz\u0105 rodzaj wisz\u0105cego stalaktytu (ryc. 38). Takie wyrafinowane odwr\u00f3cenie figury i t\u0142a nie jest, jak powiedzia\u0142em, charakterystyczne dla zwyk\u0142ej percepcji. Nie usz\u0142o to jednak uwadze Arystotelesa, kt\u00f3ry zdefiniowa\u0142 przestrze\u0144 jako co\u015b, co jest wyznaczone granic\u0105 pomi\u0119dzy fizycznymi przedmiotami i otwartymi obszarami dooko\u0142a nich:<\/p>\n

Ale tak\u017ce czas i miejsce s\u0105 tego rodzaju; bo obecny czas \u0142\u0105czy si\u0119 z czasem przesz\u0142ym i przysz\u0142ym. R\u00f3wnie\u017c i miejsce tworzy kontinuum; bo cz\u0119\u015bci cia\u0142a zajmuj\u0105 pewne miejsce i \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 razem we wsp\u00f3lnej granicy. A wi\u0119c i cz\u0119\u015bci miejsca, zajmowane przez poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci cia\u0142a, spotykaj\u0105 si\u0119 razem z cz\u0119\u015bciami cia\u0142a w tej samej granicy. Tak wi\u0119c i miejsce jest ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105, gdy\u017c jego cz\u0119\u015bci \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 razem we wsp\u00f3lnej granicy.<\/p><\/blockquote>\n

Arystoteles pomija w ten spos\u00f3b zwyk\u0142e psychologiczne rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy ograniczonymi bry\u0142ami i bezgraniczn\u0105 przestrzeni\u0105. Wyobra\u017ca on sobie \u015bwiat fizyczny jako ciasno wype\u0142nione kontinuum, w kt\u00f3rym przedmioty granicz\u0105 ze sob\u0105 niczym u\u0142o\u017cone puzzle. Jest pod tym wzgl\u0119dem bliski malarzowi, a tak\u017ce architektowi, kt\u00f3ry musi zwa\u017ca\u0107 na swoje odczucie tego, gdzie przestrze\u0144 jest pusta, a gdzie nie.<\/p>\n

W uj\u0119ciu Artystotelesa s\u0105siaduj\u0105ce przedmioty granicz\u0105 ze sob\u0105 w spos\u00f3b niezak\u0142\u00f3cony. Jednak\u017ce granice b\u0119d\u0105ce przedmiotem postrze\u017cenia s\u0105 niepewnymi wynikami przeciwstawnych si\u0142. Psychologowie m\u00f3wi\u0105 o \u201ewalce o kontur\u201d, kt\u00f3ra zachodzi na dwuwymiarowej p\u0142aszczy\u017anie wtedy, gdy dwie s\u0105siaduj\u0105ce powierzchnie usi\u0142uj\u0105 zaanektowa\u0107 wsp\u00f3lny kontur tak, aby sta\u0142 si\u0119 ich kraw\u0119dzi\u0105. Sam kontur nie mo\u017ce tego zrobi\u0107 jednocze\u015bnie w stosunku do ich obu (ryc. 39). W przypadku kra\u0144cowym, gdy wszystkie czynniki okre\u015blaj\u0105ce r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy figur\u0105 i t\u0142em przechylaj\u0105 si\u0119 na stron\u0119 jednej z nich, zwyci\u0119zca przechwytuje kontur, a druga p\u0142aszczyzna staje si\u0119 bezgranicznym pod\u0142o\u017cem. Je\u015bli dominacja jednej ze stron nie jest absolutna, a jedynie wzgl\u0119dna, to mo\u017ce ona ro\u015bci\u0107 sobie wi\u0119ksze, chocia\u017c wcale nie niepodwa\u017calne, prawa do kraw\u0119dzi. Kto\u015b w tej walce musi wygra\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednak nawet \u00f3w chaos naszego obecnego sposobu \u017cycia mo\u017cna zrozumie\u0107 tylko wtedy, gdy przygl\u0105damy mu si\u0119 \u201ez g\u00f3ry\u201d \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 terminem Maxa Wertheimera \u2013 to znaczy, gdy rozpoczynamy od ca\u0142o\u015bci i w relacji do niej rozwa\u017camy poszczeg\u00f3lne elementy. Chaosu nie mo\u017cna dostrzec, dop\u00f3ki spogl\u0105damy na \u015bwiat \u201ez do\u0142u\u201d, po kawa\u0142ku.<\/p>\n","protected":false},"author":678,"featured_media":38386,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,7426,4909],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5306],"yoast_head":"\nRudolf Arnheim. Dynamika formy architektonicznej<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki Dynamika formy architektonicznej, kt\u00f3rej autorem jest Rudolf Arnheim. Publikacja ukaza\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 2016.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/rudolf-arnheim-dynamika-formy-architektonicznej-officyna-2016-09-19.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/rudolf-arnheim-dynamika-formy-architektonicznej-officyna-2016-09-19.jpg\",\"width\":\"1244\",\"height\":\"2000\",\"caption\":\"Rudolf Arnheim, \u201eDynamika formy architektonicznej\u201d, ok\u0142adka, Wydawnictwo Officyna (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej\",\"name\":\"Rudolf Arnheim. Dynamika formy architektonicznej\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-09-19T10:16:07+00:00\",\"dateModified\":\"2016-10-04T10:45:27+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/dc6886956cf5c39a8d93d40be872aca8\"},\"description\":\"Prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki Dynamika formy architektonicznej, kt\u00f3rej autorem jest Rudolf Arnheim. Publikacja ukaza\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 2016.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Dynamika formy architektonicznej\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/dc6886956cf5c39a8d93d40be872aca8\",\"name\":\"Rudolf Arnheim\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/rudolf-arnheim\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rudolf Arnheim. Dynamika formy architektonicznej","description":"Prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki Dynamika formy architektonicznej, kt\u00f3rej autorem jest Rudolf Arnheim. Publikacja ukaza\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 2016.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/rudolf-arnheim-dynamika-formy-architektonicznej-officyna-2016-09-19.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/rudolf-arnheim-dynamika-formy-architektonicznej-officyna-2016-09-19.jpg","width":"1244","height":"2000","caption":"Rudolf Arnheim, \u201eDynamika formy architektonicznej\u201d, ok\u0142adka, Wydawnictwo Officyna (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej","name":"Rudolf Arnheim. Dynamika formy architektonicznej","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#primaryimage"},"datePublished":"2016-09-19T10:16:07+00:00","dateModified":"2016-10-04T10:45:27+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/dc6886956cf5c39a8d93d40be872aca8"},"description":"Prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki Dynamika formy architektonicznej, kt\u00f3rej autorem jest Rudolf Arnheim. Publikacja ukaza\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 2016.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/dynamika-formy-architektonicznej#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Dynamika formy architektonicznej"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/dc6886956cf5c39a8d93d40be872aca8","name":"Rudolf Arnheim","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/rudolf-arnheim"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38383"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/678"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38383"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38383\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38386"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38383"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38383"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38383"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=38383"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=38383"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}