{"id":38638,"date":"2016-10-04T08:00:29","date_gmt":"2016-10-04T07:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=38638"},"modified":"2016-09-30T15:46:44","modified_gmt":"2016-09-30T14:46:44","slug":"alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum","title":{"rendered":"Nerwy i wojna"},"content":{"rendered":"

Alzheimer: pierwszy raz o traumie wojennej<\/strong><\/p>\n

Alois Alzheimer mieszka\u0142 i pracowa\u0142 we Wroc\u0142awiu w latach 1912\u20131915. Prace nad zdefiniowaniem choroby demencyjnej, dzi\u0119ki kt\u00f3rym wszed\u0142 do \u015bwiatowej medycyny i dzisiejszej wsp\u00f3\u0142czesnej zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci, mia\u0142 ju\u017c wtedy za sob\u0105.<\/p>\n

Kiedy wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa, zainteresowa\u0142 si\u0119 stanami zbiorowej euforii wojennej, powszechnej na pocz\u0105tku nie tylko w Niemczech. Tak\u017ce efektami wojennej propagandy i poczucia niepewno\u015bci, jakie prze\u017cywa\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 miasta Breslau pod wp\u0142ywem wojennych doniesie\u0144.<\/p>\n

Z zainteresowaniem \u015bledzi\u0142 zachowania cz\u0142onk\u00f3w rodzin tych, kt\u00f3rzy walczyli na froncie. Ale naprawd\u0119 zacz\u0105\u0142 bada\u0107 dopiero stan \u017co\u0142nierzy wracaj\u0105cych z frontu z urazami psychicznymi. Jego niewiele ponaddwudziestostronicowa ksi\u0105\u017ceczka Der Krieg und die Nerven<\/em> (Nerwy i wojna<\/em>), wydana w 1915 roku we Wroc\u0142awiu, to wynik tych obserwacji. Po raz pierwszy wprowadzi\u0142a opis zaburze\u0144 funkcjonalnych jako nast\u0119pstwa ci\u0119\u017ckiego stresu, nazwanych p\u00f3\u017aniej zaburzeniami stresu pourazowego. Jest to jednocze\u015bnie ostatni druk zwarty, jaki doktor Alzheimer zdo\u0142a\u0142 za \u017cycia opublikowa\u0107.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 powie\u015bci\u0105 pacyfistyczn\u0105 jest Szkar\u0142atne god\u0142o odwagi<\/em> Stephena Crane\u2019a, kt\u00f3rej akcja rozgrywa si\u0119 w czasie ameryka\u0144skiej wojny secesyjnej. Pierwszym, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na tragiczny los rannych (po bitwie pod Solferino), by\u0142 Henri Dunant, tw\u00f3rca Czerwonego Krzy\u017ca i jeden z dw\u00f3ch pierwszych laureat\u00f3w Pokojowej Nagrody Nobla. Pierwszym, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 si\u0119 naukowo \u201ewojenn\u0105 chorob\u0105 duszy\u201d, najprawdopodobniej by\u0142 Alzheimer. Te i inne jego osi\u0105gni\u0119cia przedstawiane by\u0142y mi\u0119dzy innymi na po\u015bwi\u0119conej mu sesji naukowej na Uniwersytecie Medycznym we Wroc\u0142awiu w grudniu 2015.<\/p>\n

Alois Alzheimer zmar\u0142 we Wroc\u0142awiu nied\u0142ugo po opublikowaniu Der Krieg und die Nerven<\/em> \u2013 19 grudnia 1915, czyli nieca\u0142e p\u00f3\u0142tora roku po rozpocz\u0119ciu wojny. Zgodnie z \u017cyczeniem pochowany zosta\u0142 w grobowcu rodzinnym we Frankfurcie nad Menem.<\/p>\n

Leszek Budrewicz<\/p>\n

\"Alois<\/a>
Alois Alzheimer (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\n

Nerwy i wojna
\n<\/strong>Fragmenty<\/p>\n

Je\u015bli rozpatrujemy zwi\u0105zek pomi\u0119dzy wojn\u0105 a nerwami, bierzemy pod uwag\u0119 nie same nerwy w w\u0105skim znaczeniu, czyli bia\u0142e przewody, kt\u00f3re na wz\u00f3r drut\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105 w organizmie m\u00f3zg i rdze\u0144 kr\u0119gowy z organami zmys\u0142\u00f3w, sk\u00f3r\u0105, mi\u0119\u015bniami i ko\u0144czynami, aby przes\u0142a\u0107 odczucia do m\u00f3zgu lub impulsy woli do mi\u0119\u015bni.<\/p>\n

My\u015blimy raczej o centralnym o\u015brodku nerwowym, szczeg\u00f3lnie m\u00f3zgu, organie naszej duszy, w kt\u00f3rym maj\u0105 swoj\u0105 siedzib\u0119 my\u015blenie, czucie i dzia\u0142anie. Niezwykle zawi\u0142y w swojej budowie, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z niezliczonych kom\u00f3rek r\u00f3\u017cnego rodzaju, po\u0142\u0105czonych z kolei nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 liczb\u0105 drobniutkich nitek, stanowi on tw\u00f3r o stopniu skomplikowania niepowtarzalnym. (\u2026)<\/p>\n

Gdy m\u00f3wimy o twardych nerwach, dzielnym sercu, zimnej krwi, w rzeczywisto\u015bci chodzi o funkcje m\u00f3zgu. Odwaga, nieustraszono\u015b\u0107, wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i dzielno\u015b\u0107, gotowo\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119ce\u0144 i kole\u017ce\u0144sko\u015b\u0107 to cnoty \u017co\u0142nierskie, po\u0142\u0105czone z funkcjami naszego m\u00f3zgu. Z pewno\u015bci\u0105 \u017co\u0142nierz potrzebuje zdrowych cz\u0142onk\u00f3w, mocnych mi\u0119\u015bni, zdrowych p\u0142uc i wydolnego serca, ale to tylko narz\u0119dzia. Narz\u0119dzia, kt\u00f3re s\u0105 w stanie dokona\u0107 wybitnych czyn\u00f3w dopiero na rozkaz m\u00f3zgu. To, \u017ce wojna stawia szczeg\u00f3lne wyzwania nie tylko nerwom \u017co\u0142nierzy, ale i wszystkim, kt\u00f3rzy pozostali w domu, mogli\u015bmy obserwowa\u0107 na w\u0142asnym przyk\u0142adzie. Ci\u0119\u017carem o\u0142owiu po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na naszych nerwach ten dzie\u0144 sierpniowy, kiedy wojna sta\u0142a si\u0119 faktem. (\u2026)<\/p>\n

Wojna sta\u0142a si\u0119 pasmem nieustaj\u0105cych zmaga\u0144. Oddzia\u0142om wojska stawia si\u0119 najwy\u017csze wyzwania w zakresie szybko\u015bci przemieszczania si\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci marszu. Czasami nie jest mo\u017cliwe dowiezienie g\u0142oduj\u0105cym prowiantu. Musz\u0105 oni wytrzyma\u0107 wszystkie dokuczliwo\u015bci pogodowe: ogromne upa\u0142y w lecie, brud i wilgo\u0107 po deszczu, \u015bnieg i mr\u00f3z podczas zimy. Nocne marsze i potyczki staj\u0105 si\u0119 czym\u015b zwyczajnym, oddzia\u0142om stale gro\u017c\u0105 ataki, za dnia i w nocy, ani przez chwil\u0119 nie s\u0105 bezpieczne. Tym samym w wyniku owego nadmiernego wysi\u0142ku, niedostatk\u00f3w po\u017cywienia i braku snu nerwy ulegaj\u0105 os\u0142abieniu. Do tego dochodz\u0105 okropne prze\u017cycia z pola walki, prawie nieustaj\u0105cy ha\u0142as dzia\u0142, warkot karabin\u00f3w maszynowych, gwizdanie kul. Na g\u0142owy walcz\u0105cych spada istny deszcz \u017celaza i o\u0142owiu. Podczas szturm\u00f3w \u017co\u0142nierzom zagra\u017caj\u0105 zasieki, granaty r\u0119czne, poukrywane w ziemi miny, strza\u0142y z samolot\u00f3w z powietrza. (\u2026)<\/p>\n

Psychiczne urazy mo\u017cna podzieli\u0107 na takie, kt\u00f3re spowodowane s\u0105 przyczynami zewn\u0119trznymi, niezale\u017cnymi od jednostki, i takie, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y si\u0119 na gruncie szczeg\u00f3lnych predyspozycji i genetycznych obci\u0105\u017ce\u0144. W pierwszej grupie najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 zachorowania spowodowane alkoholem. Pobudzaj\u0105ce, podnosz\u0105ce nastr\u00f3j dzia\u0142anie alkoholu (\u2026) sprawia, \u017ce jest on ulubionym napojem tak\u017ce podczas wojny, po wyczerpuj\u0105cych zadaniach s\u0142u\u017cby wojskowej, w zimnych rowach i okopach, w kwaterach za lini\u0105 frontu cz\u0119sto pozbawionych wszelkich udogodnie\u0144. (\u2026)<\/p>\n

Konsumowany w du\u017cych ilo\u015bciach alkohol stanowi trucizn\u0119 dla nerw\u00f3w, wp\u0142ywaj\u0105c na nie tym szkodliwiej, im wi\u0119kszym obci\u0105\u017ceniom s\u0105 one poddawane. (\u2026) W pojedynczych przypadkach u os\u00f3b ze szczeg\u00f3lnymi predyspozycjami nawet niewielkie spo\u017cycie alkoholu mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 niewsp\u00f3\u0142mierne stany upojenia charakteryzuj\u0105ce si\u0119 szczeg\u00f3lnie powa\u017cnymi urojeniami, bezsensownym brutalnym podnieceniem, kt\u00f3remu potem towarzyszy ca\u0142kowita utrata pami\u0119ci. (\u2026)<\/p>\n

Ju\u017c same wyroki s\u0105d\u00f3w wojskowych pokazuj\u0105, \u017ce przest\u0119pstwa pope\u0142nione pod wp\u0142ywem odurzenia alkoholowego nie s\u0105 w wojsku rzadko\u015bci\u0105. W\u015br\u00f3d alkoholik\u00f3w w wojsku od czasu do czasu napotyka si\u0119 przypadki delirium alkoholowego i postradania zmys\u0142\u00f3w. W\u015br\u00f3d starszych \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142\u00f3w Landsturmu i Landwehry znane s\u0105 pojedyncze przypadki d\u0142ugoletniego nadu\u017cywania tego trunku, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142o u nich tak powa\u017cne urazy, takie ot\u0119pienie i brak zainteresowania czymkolwiek, \u017ce nie byli ju\u017c w stanie sprosta\u0107 psychicznym i fizycznym wymogom s\u0142u\u017cby wojskowej. Z uwagi na powa\u017cne ryzyko zwi\u0105zane ze stanem psychicznym \u017co\u0142nierzy nadu\u017cywaj\u0105cych alkoholu, w\u0142adze wojskowe wprowadzi\u0142y we wszystkich krajach, w kt\u00f3rych prowadzone s\u0105 dzia\u0142ania wojenne, znaczne ograniczenia w dost\u0119pie do niego. (\u2026)<\/p>\n

Od pocz\u0105tku wojny widzia\u0142em niejeden przypadek, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142oby zapewne okre\u015bli\u0107 mianem zupe\u0142nego wyczerpania. M\u0119\u017cczy\u017ani bez genetycznych obci\u0105\u017ce\u0144, kt\u00f3rzy w swoim wcze\u015bniejszym \u017cyciu nigdy nie mieli najmniejszych problem\u00f3w z zaburzeniami funkcjonowania systemu nerwowego oraz byli \u017co\u0142nierzami z krwi i ko\u015bci, po szczeg\u00f3lnie du\u017cym wysi\u0142ku, powtarzaj\u0105cych si\u0119 ci\u0119\u017ckich natarciach z poka\u017anymi stratami, d\u0142ugiej i wyczerpuj\u0105cej s\u0142u\u017cbie w okopach zapadali na bezsenno\u015b\u0107, mieli koszmary nocne, cierpieli na nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119ki i l\u0119kliwo\u015b\u0107, wykazywali sk\u0142onno\u015b\u0107 do p\u0142aczu i ckliwo\u015bci. Z tym zwi\u0105zane by\u0142o poczucie zupe\u0142nej fizycznej nieudolno\u015bci, wra\u017cenie dyskomfortu fizycznego w szerokim zakresie, zazwyczaj tak\u017ce narzekanie na os\u0142abienie pami\u0119ci i odczuwanie du\u017cego wewn\u0119trznego niepokoju.<\/p>\n

Owa neurastenia w wyniku wyczerpania zdaje si\u0119 oznacza\u0107 szybki powr\u00f3t do zdrowia. Par\u0119 tygodni spokoju i dobre od\u017cywianie si\u0119 zazwyczaj wystarczaj\u0105 do odzyskania pe\u0142ni si\u0142 do s\u0142u\u017cby wojskowej. Coraz cz\u0119\u015bciej obserwujemy wyst\u0119powanie takich stan\u00f3w wyczerpania, je\u015bli ich pod\u0142o\u017cem jest wrodzona s\u0142abo\u015b\u0107 systemu nerwowego.<\/p>\n

Wi\u0119ksze znaczenie, i to zar\u00f3wno podczas wojny, jak i pokoju, maj\u0105 nie te choroby psychiczne, kt\u00f3re wywo\u0142ywane s\u0105 przez czynniki zewn\u0119trzne, lecz te, kt\u00f3re ostatecznie zwi\u0105zane s\u0105 z wrodzon\u0105 predyspozycj\u0105 lub s\u0105 dziedziczone. Praktycznie najwa\u017cniejszymi z nich s\u0105 stan zidiocenia wieku m\u0142odzie\u0144czego i tzw. psychoza maniakalno-depresyjna, poniewa\u017c dotycz\u0105 one najwi\u0119kszej ilo\u015bci chorych, kt\u00f3rych nale\u017cy leczy\u0107 w zak\u0142adach psychiatrycznych. Cz\u0119ste zachorowania tego typu obserwujemy tak\u017ce u \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy przecie\u017c stanowi\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Nic nie przemawia jednak za tym, \u017ceby opisane zachorowania wyst\u0119powa\u0142y stosunkowo cz\u0119\u015bciej podczas wojny. Nierzadko obserwuje si\u0119 podczas wojny pierwsze oznaki atak\u00f3w epileptycznych, szczeg\u00f3lnie po intensywnym wysi\u0142ku fizycznym i psychicznym. I chocia\u017c brak nam wystarczaj\u0105cego do\u015bwiadczenia w tym zakresie, to ju\u017c teraz niekt\u00f3re przyczyny przemawiaj\u0105 za tym, \u017ce nie chodzi o te ci\u0119\u017csze przypadki epilepsji, przebiegaj\u0105ce niekorzystnie, lecz o takie, kt\u00f3re rokuj\u0105 wyzdrowienie.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 i liczn\u0105 grup\u0119 zaburze\u0144 psychicznych i nerwowych, kt\u00f3re mo\u017cna zaobserwowa\u0107 wyj\u0105tkowo cz\u0119sto podczas wojny, stanowi\u0105 przypadki chorobowe, kt\u00f3re wywo\u0142ywane s\u0105 przez psychiczne bod\u017ace wszelkiego rodzaju oddzia\u0142uj\u0105ce na szczeg\u00f3lnie predysponowane jednostki. Obraz takich zachorowa\u0144 jest niezwykle zr\u00f3\u017cnicowany. Najbardziej znan\u0105 form\u0105 \u2013 nawet dla laik\u00f3w \u2013 jest histeria.<\/p>\n

Fakt, i\u017c poruszaj\u0105ce odczucia psychiczne z wyj\u0105tkow\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 psychiczne, a nawet fizyczne urazy, mo\u017cna potraktowa\u0107 jako szczeg\u00f3ln\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 histerii. I tak na przyk\u0142ad obserwujemy, \u017ce podczas wojny \u017co\u0142nierze, w pobli\u017cu kt\u00f3rych wybuchnie granat, cho\u0107by nawet nie uszkodzi\u0142 ich \u017caden od\u0142amek czy w og\u00f3le nie zostali w \u017caden spos\u00f3b zranieni, czyli wy\u0142\u0105cznie na skutek gwa\u0142townego strachu trac\u0105 mow\u0119 czy s\u0142uch lub i to, i to, albo staj\u0105 si\u0119 g\u0142uchoniemi czy doznaj\u0105 parali\u017cu n\u00f3g lub po\u0142owy cia\u0142a. Albo te\u017c dostaj\u0105 konwulsji b\u0105d\u017a wpadaj\u0105 w stan pomroczny, stan traumatycznego zamroczenia \u015bwiadomo\u015bci, w kt\u00f3rym chorzy s\u0105 zdezorientowani co do miejsca i czasu. Wypowiadaj\u0105 si\u0119 ca\u0142kiem bez\u0142adnie, cz\u0119sto nawi\u0105zuj\u0105c do prze\u017cytego strachu i w spos\u00f3b maj\u0105cy z nim zwi\u0105zek. U innych os\u00f3b symptomy choroby pojawiaj\u0105 si\u0119 z mniejsz\u0105 gwa\u0142towno\u015bci\u0105. Po d\u0142ugim, wyczerpuj\u0105cym marszu \u017co\u0142nierzom odmawiaj\u0105 pos\u0142usze\u0144stwa nogi i w ko\u0144cu ca\u0142kowicie dr\u0119twiej\u0105. W wyniku zdenerwowania dr\u017c\u0105 im nieprzerwanie r\u0119ce czy wr\u0119cz wszystkie ko\u0144czyny. W innych przypadkach choroba objawia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na polu psychicznym.<\/p>\n

Tu\u017c po rekrutacji, jeszcze w fazie psychicznych skutk\u00f3w rozstania z domem, w po\u0142\u0105czeniu z nieznanym mu otoczeniem chory, zazwyczaj noc\u0105, zaczyna artyku\u0142owa\u0107 obaw\u0119, \u017ce jest uwa\u017cany za szpiega, obserwowany i \u015bledzony, czy te\u017c po nocnym ataku na forpoczt\u0119 widzi wsz\u0119dzie prze\u015bladowc\u00f3w. Nocami jeden chory mo\u017ce w\u0119drowa\u0107 po okolicy, walczy\u0107 z Gurkhami [oddzia\u0142y nepalskie w s\u0142u\u017cbie brytyjskiej, do dzi\u015b zreszt\u0105 \u2013 przyp. red.] i wydawa\u0107 komendy do ataku, jak czyni\u0142 to by\u0107 mo\u017ce wcze\u015bniej na polu walki, inny z kolei po jakim\u015b gwa\u0142townym szoku mo\u017ce co pewien czas wykonywa\u0107 jakie\u015b dziwne dzia\u0142ania, kt\u00f3rych sobie potem nie przypomina.<\/p>\n

Co do istoty: dok\u0142adnie takie same choroby spotykamy tak\u017ce w czasach pokoju w przypadku wyst\u0105pienia gwa\u0142townych stan\u00f3w emocjonalnych. Ich cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 podczas wojny zwi\u0105zana jest z cz\u0119stszym wyst\u0119powaniem ci\u0119\u017ckich psychicznych skutk\u00f3w prze\u017cytego szoku. Czasami do usuni\u0119cia ci\u0119\u017ckiego stanu bezw\u0142adu wystarczy mocna sugestia: Wsta\u0144 i id\u017a!<\/em> Szok powsta\u0142y w wyniku psychicznych bod\u017ac\u00f3w mo\u017ce tak\u017ce zosta\u0107 przez takie bod\u017ace zneutralizowany. Zazwyczaj potrzeba jednak d\u0142u\u017cszej terapii psychologicznej wspieranej przez medykamenty, aby symptomy chorobowe znikn\u0119\u0142y. (\u2026)<\/p>\n

T\u0142umaczy\u0142a Gra\u017cyna Jurlewicz
\nTytu\u0142 orygina\u0142u: Dr. A. Alzheimer, Der Krieg und die Nerven<\/em>, Preuss & J\u00fcnger, Breslau 1915.
\nCa\u0142a ksi\u0105\u017cka po raz pierwszy w j\u0119zyku polskim uka\u017ce si\u0119 w 2016 roku w Bibliotece Rity Baum w serii \u201eSpo\u0142ecze\u0144stwo\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To, \u017ce wojna stawia szczeg\u00f3lne wyzwania nie tylko nerwom \u017co\u0142nierzy, ale i wszystkim, kt\u00f3rzy pozostali w domu, mogli\u015bmy obserwowa\u0107 na w\u0142asnym przyk\u0142adzie. Ci\u0119\u017carem o\u0142owiu po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na naszych nerwach ten dzie\u0144 sierpniowy, kiedy wojna sta\u0142a si\u0119 faktem.<\/p>\n","protected":false},"author":684,"featured_media":38643,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7428,3874,5353],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5352],"yoast_head":"\nAlois Alzheimer: Nerwy i wojna<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Alois Alzheimer bada\u0142 stan \u017co\u0142nierzy wracaj\u0105cych z frontu z urazami psychicznymi. Wyniki opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017ceczce Der Krieg und die Nerven.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/alois-alzheimer-wikimedia-commons-2016-10-04.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/alois-alzheimer-wikimedia-commons-2016-10-04.jpg\",\"width\":1105,\"height\":1536,\"caption\":\"Alois Alzheimer (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, domena publiczna)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum\",\"name\":\"Alois Alzheimer: Nerwy i wojna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-10-04T07:00:29+00:00\",\"dateModified\":\"2016-09-30T14:46:44+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/eb7cffb3221b5045de75bcea279a86c3\"},\"description\":\"Alois Alzheimer bada\u0142 stan \u017co\u0142nierzy wracaj\u0105cych z frontu z urazami psychicznymi. Wyniki opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017ceczce Der Krieg und die Nerven.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Nerwy i wojna\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/eb7cffb3221b5045de75bcea279a86c3\",\"name\":\"Alois Alzheimer\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/alois-alzheimer\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Alois Alzheimer: Nerwy i wojna","description":"Alois Alzheimer bada\u0142 stan \u017co\u0142nierzy wracaj\u0105cych z frontu z urazami psychicznymi. Wyniki opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017ceczce Der Krieg und die Nerven.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/alois-alzheimer-wikimedia-commons-2016-10-04.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/alois-alzheimer-wikimedia-commons-2016-10-04.jpg","width":1105,"height":1536,"caption":"Alois Alzheimer (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, domena publiczna)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum","name":"Alois Alzheimer: Nerwy i wojna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#primaryimage"},"datePublished":"2016-10-04T07:00:29+00:00","dateModified":"2016-09-30T14:46:44+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/eb7cffb3221b5045de75bcea279a86c3"},"description":"Alois Alzheimer bada\u0142 stan \u017co\u0142nierzy wracaj\u0105cych z frontu z urazami psychicznymi. Wyniki opublikowa\u0142 w ksi\u0105\u017ceczce Der Krieg und die Nerven.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/alois-alzheimer-nerwy-i-wojna-rita-baum#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Nerwy i wojna"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/eb7cffb3221b5045de75bcea279a86c3","name":"Alois Alzheimer","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/alois-alzheimer"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38638"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/684"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38638"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38638\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38638"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=38638"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=38638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}