{"id":39316,"date":"2016-11-17T11:05:14","date_gmt":"2016-11-17T10:05:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=39316"},"modified":"2016-11-17T11:20:11","modified_gmt":"2016-11-17T10:20:11","slug":"jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna","title":{"rendered":"Kafka bez dna"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ewa Nowicka: Po co w og\u00f3le t\u0142umaczy\u0107 klasyk\u0119 na nowo? Jakie znaczenie dla ludzi ma to, \u017ce pojawi si\u0119 nowy przek\u0142ad tej samej ksi\u0105\u017cki \u2013 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c znaj\u0105?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Jakub Ekier:<\/strong> Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119. Krytyka literacka, recepcja przez innych pisarzy, a przede wszystkim literaturoznawstwo przynosz\u0105 coraz to now\u0105 wiedz\u0119 o danym dziele. Na przyk\u0142ad pierwszy polski przek\u0142ad <em>Procesu<\/em> powstawa\u0142, kiedy refleksja nad Kafk\u0105 nie istnia\u0142a. A tymczasem pojawi\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu tych osiemdziesi\u0119ciu lat \u2013 w pracach germanist\u00f3w, w dzie\u0142ach filozof\u00f3w, eseist\u00f3w, pisarzy. W humanistyce i literaturze XX i XXI wieku Kafka znalaz\u0142 zupe\u0142nie wyj\u0105tkowy odd\u017awi\u0119k. Poza tym j\u0119zyk przek\u0142ad\u00f3w si\u0119 starzeje \u2013 mo\u017ce nie z nadej\u015bciem nast\u0119pnego pokolenia, jak twierdz\u0105 co poniekt\u00f3rzy, ale jednak\u2026<\/p>\n<figure id=\"attachment_39335\" aria-describedby=\"caption-attachment-39335\" style=\"width: 487px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\/franz-kafka-proces-officyna\/\" rel=\"attachment wp-att-39335\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-39335\" title=\"Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna-487x800.jpg\" alt=\"Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\" width=\"487\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna-487x800.jpg 487w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna-548x900.jpg 548w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna-576x945.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna.jpg 738w\" sizes=\"(max-width: 487px) 100vw, 487px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-39335\" class=\"wp-caption-text\">Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Czy brak refleksji literaturoznawczej w czasach, kiedy powstawa\u0142 pierwszy przek\u0142ad <em>Procesu<\/em>, m\u00f3g\u0142 by\u0107 powodem tego, \u017ce dzisiaj jest ono ju\u017c niewystarczaj\u0105ce?<\/strong><\/p>\n<p>Bruno Schulz, kt\u00f3ry skorygowa\u0142 i firmowa\u0142 nazwiskiem przek\u0142ad J\u00f3zefiny Szeli\u0144skiej, opatrzy\u0142 go pos\u0142owiem, w kt\u00f3rym wykaza\u0142 niezwyk\u0142\u0105 intuicj\u0119 co do podstawowych intencji Kafki. Ten tekst si\u0119 nie zestarza\u0142. A jednak obydwoje mieli prawo nie rozpozna\u0107 do ko\u0144ca radykalizmu i wyj\u0105tkowo\u015bci Kafki, tego, jak bardzo \u2013 nie tylko w <em>Procesie<\/em> \u2013 przekracza\u0142 on bariery uchwytnych interpretacji i okre\u015blonych znacze\u0144. Tak\u017ce niekt\u00f3rzy t\u0142umacze na inne j\u0119zyki pr\u00f3bowali czasami trywializowa\u0107 Kafkowskie zdania. By\u0107 mo\u017ce i czytelnik Kafki, i jego t\u0142umacz maj\u0105 odruch ucieczki przed t\u0105 trudn\u0105 do poj\u0119cia niezwyk\u0142o\u015bci\u0105 w co\u015b bardziej jednoznacznego.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-39316 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\/jakub-ekier'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/jakub-ekier-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jakub Ekier, fot. Jan Zappner (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Jakuba Ekiera)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-39336\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-39336'>\n\t\t\t\tJakub Ekier, fot. Jan Zappner (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Jakuba Ekiera)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\/franz-kafka-proces-officyna'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-39335\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-39335'>\n\t\t\t\tFranz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Kapituluj\u0105 przed trudem odczytania znaczenia, kt\u00f3re si\u0119 wymyka? Czy to oznacza, \u017ce potrzeba jakiego\u015b rodzaju odwagi, \u017ceby podj\u0105\u0107 si\u0119 t\u0142umaczenia, kt\u00f3re b\u0119dzie przekazywa\u0107 wszystkie niejednoznaczno\u015bci?<\/strong><\/p>\n<p>Je\u017celi by\u0142aby to kapitulacja, to nie chcia\u0142bym, \u017ceby takie okre\u015blenie zabrzmia\u0142o jak os\u0105d. J\u00f3zefinie Szeli\u0144skiej trudno by\u0142o nie skapitulowa\u0107, a wsp\u00f3\u0142czesnym t\u0142umaczom Kafki odwaga przychodzi o tyle \u0142atwo, \u017ce s\u0105 znakomicie uzbrojeni \u2013 w wiedz\u0119, w literatur\u0119 przedmiotu trudn\u0105 do ogarni\u0119cia, tak liczn\u0105, \u017ce jej pomini\u0119cie by\u0142oby niestosowne. Dlatego je\u017celi dzisiaj t\u0142umacz Kafki wprowadza \u015bmia\u0142e rozwi\u0105zania, to ma pot\u0119\u017cne zaplecze narz\u0119dziowe.<\/p>\n<p><strong>Czy m\u00f3g\u0142by Pan poda\u0107 przyk\u0142ad tego, czego nie wiedzia\u0142a J\u00f3zefina Szeli\u0144ska, t\u0142umacz\u0105c <em>Proces<\/em>, a co wiemy dzisiaj my i wp\u0142ywa to znacz\u0105co na przek\u0142ad i zmian\u0119 rozumienia tej ksi\u0105\u017cki?<\/strong><\/p>\n<p>Kilka ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cnych od siebie odczyta\u0144 poj\u0119cia <em>s\u0105du<\/em> w <em>Procesie<\/em> nie wyczerpuje znacze\u0144 tego s\u0105du, ale ilustruje, jak szeroko mo\u017cna i trzeba to poj\u0119cie rozumie\u0107. Z jednej strony judaista Karl Erich Gr\u00f6zinger w przet\u0142umaczonej na polski ksi\u0105\u017cce <em>Kafka a Kaba\u0142a<\/em> wskazuje na to, jak bardzo opisy s\u0105du w <em>Procesie<\/em> czerpi\u0105, przynajmniej pewne zewn\u0119trzne cechy, z opis\u00f3w s\u0105d\u00f3w Boskich w literaturze kabalistycznej. Z drugiej strony wybitny historyk filozofii, eseista i t\u0142umacz Adam Lipszyc w eseju <em>Rewizja procesu J\u00f3zefiny K.<\/em>, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 te\u017c na \u017di\u017eka, wskazuje na to, \u017ce ten s\u0105d nie jest bardzo wysoki i bardzo niedost\u0119pny, tak jak si\u0119 o nim ca\u0142y czas w <em>Procesie<\/em> m\u00f3wi, tylko wr\u0119cz przeciwnie: otacza J\u00f3zefa K. na co dzie\u0144, jest immanencj\u0105, za kt\u00f3r\u0105 \u017cadna transcendencja ju\u017c J\u00f3zefa \u2013 ani nas \u2013 nie czeka. Mo\u017cna te\u017c wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce s\u0105dem jest niejako wszystko poza J\u00f3zefem, wszystko, z czym on si\u0119 w \u017cyciu konfrontuje. Innymi s\u0142owy, \u017ce <em>Proces<\/em> jest opowie\u015bci\u0105 o styku jednostki ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym. To jest interpretacja dosy\u0107 mi bliska. Tymczasem J\u00f3zefina Szeli\u0144ska miejscami, bez uzasadnienia w oryginale, zast\u0119puje poj\u0119cie <em>s\u0105du<\/em> przez <em>w\u0142adze<\/em>, kt\u00f3re nie tylko ujmuj\u0105 s\u0142owu <em>s\u0105d<\/em> jego wszechobecno\u015b\u0107, ale te\u017c za bardzo kojarz\u0105 si\u0119 z w\u0142adzami pa\u0144stwa totalitarnego, przez co sugeruj\u0105 b\u0142\u0119dne \u00a0odczytanie <em>Procesu<\/em>. A tak\u017ce, u\u017cywaj\u0105c na przyk\u0142ad przymiotnika <em>s\u0105dowy<\/em>, Szeli\u0144ska sprowadza <em>s\u0105d<\/em> do znacze\u0144 realistycznych, poniewa\u017c jest on w j\u0119zyku polskim metafor\u0105 tylko jako rzeczownik. <em>S\u0105dowy<\/em> to taki, kt\u00f3ry dotyczy s\u0105d\u00f3w na warszawskim Lesznie, jeden przystanek od miejsca, gdzie rozmawiamy. A to tylko jeden przyk\u0142ad. T\u0142umaczka czy dwoje t\u0142umaczy w po\u0142owie lat trzydziestych nie mogli sobie zdawa\u0107 sprawy, \u017ce trzeba otworzy\u0107 jak najszersze spektrum mo\u017cliwych znacze\u0144, niczego nie zaw\u0119\u017ca\u0107, niczego bez potrzeby nie precyzowa\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_39336\" aria-describedby=\"caption-attachment-39336\" style=\"width: 533px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\/jakub-ekier\/\" rel=\"attachment wp-att-39336\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-39336\" title=\"Jakub Ekier, fot. Jan Zappner (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Jakuba Ekiera)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/jakub-ekier.jpg\" alt=\"Jakub Ekier, fot. Jan Zappner (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Jakuba Ekiera)\" width=\"533\" height=\"800\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-39336\" class=\"wp-caption-text\">Jakub Ekier, fot. Jan Zappner (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Jakuba Ekiera)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Jak Pan doszed\u0142 do tego, \u017ce potrzebne jest nowe t\u0142umaczenie <em>Procesu<\/em>?<\/strong><\/p>\n<p>Ju\u017c w czasie moich studi\u00f3w na germanistyce, w latach osiemdziesi\u0105tych, Kafka wydawa\u0142 mi si\u0119 najbli\u017cszy z najwi\u0119kszych prozaik\u00f3w XX wieku, nie tylko niemieckich. Czytywa\u0142em go przede wszystkim w oryginale, ale <em>Proces<\/em> pozna\u0142em najpierw w starym przek\u0142adzie i mia\u0142em poczucie, \u017ce co\u015b mi tam nie brzmi. \u017be to nie ten Kafka, kt\u00f3rego krystaliczn\u0105 przezroczysto\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105 odczuwam przy lekturze orygina\u0142u, \u017ce to dla mnie polszczyzna przestarza\u0142a.<\/p>\n<p><strong>Czyli pomys\u0142 pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w latach osiemdziesi\u0105tych, ale zosta\u0142 zrealizowany dopiero teraz.<\/strong><\/p>\n<p>Ju\u017c wtedy pojawi\u0142o si\u0119 poczucie, \u017ce <em>Proces<\/em> najmniej przekonuje mnie ze znanych mi polskich przek\u0142ad\u00f3w Kafki. Pomys\u0142, \u017ceby si\u0119 do tego przek\u0142adu zabra\u0107, by\u0107 mo\u017ce kie\u0142kowa\u0142 we mnie ju\u017c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a w pierwszej dekadzie XXI wieku w rozmowie z jednym z wydawc\u00f3w przybra\u0142 konkretne wymiary.<\/p>\n<p><strong>M\u00f3wi\u0142 Pan wcze\u015bniej o \u015bmia\u0142ych rozwi\u0105zaniach, kt\u00f3re musi zastosowa\u0107 t\u0142umacz do przek\u0142adu ksi\u0105\u017cki. W swoim pos\u0142owiu do <em>Procesu<\/em> napisa\u0142 Pan z kolei, \u017ce toczy si\u0119 w nim \u201egra na zmylenie\u201d. W og\u00f3le du\u017co Pan pisze o j\u0119zyku, o s\u0142owach, proponuj\u0105c nam dosy\u0107 drobiazgowe czytanie tej powie\u015bci. Chcia\u0142abym zapyta\u0107 o to, jak zwyci\u0119sko wyj\u015b\u0107 z tej gry i jak si\u0119 Pan z ni\u0105 zmaga\u0142. Jakie rozwi\u0105zania musia\u0142 Pan stosowa\u0107, \u017ceby w ostatecznym rozrachunku uzna\u0107 sw\u00f3j przek\u0142ad za dobry?<\/strong><\/p>\n<p>Stara\u0142em si\u0119 \u015bledzi\u0107 wszelkie nieporozumienia, jakie pojawiaj\u0105 si\u0119 w akcji <em>Procesu<\/em>, dialogach czy s\u0142owach, jakimi porozumiewaj\u0105 si\u0119 albo w\u0142a\u015bnie nie mog\u0105 porozumie\u0107 bohaterowie powie\u015bci. Nie by\u0142bym na nie tak wyczulony, gdyby nie literatura przedmiotu. Kafka nie robi \u017cadnych eksperyment\u00f3w lingwistycznych, tylko w subtelny, podchwytliwy spos\u00f3b podwa\u017ca znaczenia s\u0142\u00f3w, pocz\u0105wszy ju\u017c od tego, \u017ce K. jest niby to aresztowany, zatrzymany, pozbawiony wolno\u015bci, ale ma swobod\u0119 poruszania si\u0119 i nikt mu nic nie zrobi, nawet kiedy J\u00f3zef nie zechce przyj\u015b\u0107 na przes\u0142uchanie. Wi\u0119c ju\u017c pierwsze zdanie zapowiada podwa\u017cenie utartego poj\u0119cia. A odk\u0105d t\u0142umacz i w \u015blad za nim czytelnik<em> Procesu<\/em> u\u015bwiadomi\u0105 sobie to zjawisko, mog\u0105 dostrzega\u0107 je przez analogi\u0119. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w tego, subtelnym i wymagaj\u0105cym wiedzy o obyczajowo\u015bci Pragi, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142 Kafka, jest scena, kiedy opiekunka adwokata chce uwie\u015b\u0107 J\u00f3zefa. Lenka pyta, czy ma on dziewczyn\u0119. Mo\u017cna by to z niemieckiego przet\u0142umaczy\u0107 albo jako \u201eczy ma pan kochank\u0119\u201d, albo \u201eczy ma pan ukochan\u0105\u201d, a to ju\u017c znaczy zupe\u0142nie co innego. Jak wspomnia\u0142am, trzeba zna\u0107 specyfik\u0119 \u00f3wczesnej obyczajowo\u015bci, by wiedzie\u0107, \u017ce J\u00f3zef K. \u017cy\u0142 w czym\u015b pomi\u0119dzy zwi\u0105zkiem partnerskim a form\u0105 cichej prostytucji. Ten podchwytliwy dialog pokazuje niejednoznaczno\u015b\u0107 pewnych s\u0142\u00f3w, niejednoznaczno\u015b\u0107 m\u00f3wi\u0105c\u0105 nie tylko o obyczajowo\u015bci praskiej klasy \u015bredniej, ale te\u017c mo\u017ce o zaczynaj\u0105cym si\u0119 stuleciu. Co\u015b tu znaczeniowo nie gra. A kiedy podpowie to t\u0142umaczowi intuicja albo dobra literatura przedmiotu, to ju\u017c po\u0142owa sukcesu. Bo je\u015bli wiadomo, \u017ce gra na zmylenie cho\u0107by mo\u017ce si\u0119 toczy\u0107, to ju\u017c jest wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d, \u017ceby r\u00f3wnie dyskretnie spr\u00f3bowa\u0107 jej w j\u0119zyku przek\u0142adu. A jak to zrobi\u0107, to ju\u017c jest druga po\u0142owa sukcesu \u2013 albo pora\u017cki.<\/p>\n<p><strong>Jak Pan my\u015bli, dlaczego Kafka m\u00f3g\u0142 mie\u0107 intencj\u0119, \u017ceby czytelnika zmyli\u0107? A mo\u017ce nie mia\u0142 takiej intencji?<\/strong><\/p>\n<p>Wol\u0119 odes\u0142a\u0107 Pani\u0105 i czytelnik\u00f3w do bardziej uczonych refleksji na ten temat. Pierwsz\u0105 z nich jest najwa\u017cniejsza by\u0107 mo\u017ce polska ksi\u0105\u017cka o Kafce, ksi\u0105\u017cka profesora \u0141ukasza Musia\u0142a <em>Kafka. W poszukiwaniu utraconej rzeczywisto\u015bci<\/em>, za kt\u00f3r\u0105 autor dosta\u0142 Nagrod\u0119 \u201eLiteratury na \u015awiecie\u201d. To ksi\u0105\u017cka wielow\u0105tkowa, a jeden z jej w\u0105tk\u00f3w to dwudziestowieczny kryzys reprezentacji w literaturze, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 swoje apogeum w ponowoczesno\u015bci. W dosy\u0107 powszechnym mniemaniu kryzys ten zacz\u0105\u0142 si\u0119 zw\u0105tpieniem w zdolno\u015b\u0107 opisywania \u015bwiata przez j\u0119zyk, zw\u0105tpieniem wyra\u017canym ju\u017c na pocz\u0105tku XX wieku. By\u0107 mo\u017ce koronnym jego przyk\u0142adem jest wspania\u0142y esej Hugona von Hofmannsthala znany pod tytu\u0142em <em>List lorda Chandosa<\/em>, w kt\u00f3rym autor \u2013 pozornie tradycyjnym j\u0119zykiem, w tradycyjnej poetyce \u2013 obja\u015bnia, jak \u015bwiat, cho\u0107 wydaje si\u0119 dost\u0119pny zmys\u0142om, niepostrze\u017cenie i gro\u017anie zaczyna si\u0119 wymyka\u0107 j\u0119zykowemu opisowi. Wiadomo, \u017ce to by\u0142 dla Kafki wa\u017cny tekst. Mo\u017cemy \u015bmia\u0142o zak\u0142ada\u0107, \u017ce Kafka podziela\u0142 poczucie takiego kryzysu. Cho\u0107 sam nie mia\u0142 zaci\u0119cia teoretycznego, by\u0142 przecie\u017c erudyt\u0105: interesowa\u0142 si\u0119 wszystkimi nowinkami w psychologii, filozofii czy przede wszystkim w literaturze i doskonale wiedzia\u0142, co w intelektualnej trawie piszczy.<\/p>\n<p><strong>W swoim pos\u0142owiu wspomina Pan kilka razy sytuacje, kiedy Kafka czyta\u0142 fragmenty <em>Procesu<\/em> w grupie swoich przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy za\u015bmiewali si\u0119 z tego, co napisa\u0142. Ale z czego dok\u0142adnie si\u0119 \u015bmiali? Wymowa <em>Procesu<\/em> wydaje si\u0119 tragiczna. Kryzys j\u0119zyka, o kt\u00f3rym Pan m\u00f3wi\u0142, te\u017c nie jest chyba czym\u015b, co mo\u017cna wy\u015bmia\u0107. A mo\u017ce w\u0142a\u015bnie jest? Mo\u017ce to by\u0142a taka rzecz, a mo\u017ce by\u0142o jeszcze co\u015b innego?<\/strong><\/p>\n<p>O tym, \u017ce Kafka razem ze s\u0142uchaczami za\u015bmiewa\u0142 si\u0119 do \u0142ez, czytaj\u0105c na g\u0142os pierwszy rozdzia\u0142 <em>Procesu<\/em>, pisa\u0142 Max Brod. Przekonuje mnie hipoteza autora olbrzymiej i niezwykle cenionej biografii Kafki Rainera Stacha, \u017ce ten rodzaj wra\u017cliwo\u015bci pisarza i jego specyficzny humor wi\u0105\u017ce si\u0119 \u2013 jako przyczyna albo skutek \u2013 z zami\u0142owaniem do niemego kina i do komedii. Powod\u00f3w do \u015bmiechu jest w <em>Procesie<\/em> sporo, je\u017celi tylko nie jeste\u015bmy z g\u00f3ry przekonani o tym, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kafki jest koszmarem, jak nauczy\u0142a nas recepcja autora przez prawie sto lat. \u00d3wcze\u015bni pierwsi czytelnicy, czy w tamtym wypadku s\u0142uchacze, byli w\u0142a\u015bnie nieuprzedzeni. A powodem do \u015bmiechu mog\u0105 by\u0107 absurdy, gry na zmylenie, jak r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce du\u017co sytuacji w <em>Procesie<\/em> narusza porz\u0105dek \u015bwiata. Jest to porz\u0105dek bardzo ustalony: wiadomo, od kt\u00f3rej godziny pracuj\u0105 wszystkie s\u0105dy, na co mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 obyczajowo m\u0142oda kobieta, a na co nie, i \u017ce nawet kiedy cz\u0142owieka zaprowadz\u0105 do kamienio\u0142omu, \u017ceby go zad\u017aga\u0107 no\u017cem nie wiadomo za co, to ten cz\u0142owiek musi wzi\u0105\u0107 kapelusz, poniewa\u017c bez kapelusza si\u0119 nie chodzi. W \u015bwiecie, kt\u00f3ry ma tak \u015bcis\u0142e regu\u0142y, bardzo \u0142atwo o komizm, bo komizm powstaje z naruszenia regu\u0142 i im wi\u0119cej regu\u0142, tym \u0142atwiej o dowcip. Absurdalny, niezgodny z logik\u0105 jest nie tylko proces wytoczony J\u00f3zefowi nie wiadomo przez kogo, nie wiadomo za co i nie wiadomo, czy b\u0119d\u0105cy w og\u00f3le procesem. Absurdalne s\u0105 te\u017c jego zachowania, nieustaj\u0105ca sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u015bwiadomym odrzucaniem procesu a nie\u015bwiadomym w nim uczestnictwem. Komiczne s\u0105 zachowania K., nieustannie oscyluj\u0105ce pomi\u0119dzy dziwn\u0105 l\u0119kliwo\u015bci\u0105 wobec s\u0105du a tym, co nazwaliby\u015bmy dzisiaj asertywno\u015bci\u0105. \u015amieszna bywa te\u017c nawet mowa cia\u0142a J\u00f3zefa: to, jak chodzi po pokoju w obecno\u015bci ludzi oznajmiaj\u0105cych mu aresztowanie, jak wykrzykuje \u201eto\u017c to nonsens\u201d, po czym zaraz znowu zaczyna negocjowa\u0107. Ale najwa\u017cniejsze jest to, \u017ce paradoksalnie humor w literaturze wymaga \u2013 zawsze albo przewa\u017cnie \u2013 pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci opisu. Napisa\u0142em w pos\u0142owiu, \u017ce j\u0119zyk Kafki jest tak pow\u015bci\u0105gliwy, jak mimika Bustera Keatona. Jego wczesne komedie powsta\u0142y ju\u017c po <em>Procesie<\/em>. Ale tak czy owak, \u017ceby umo\u017cliwi\u0107 w takim czy innym miejscu <em>Procesu<\/em> rozbawienie czytelnika, stara\u0142em si\u0119 z jednej strony o beznami\u0119tno\u015b\u0107 j\u0119zyka, a z drugiej o ukazanie jakich\u015b absurd\u00f3w, komicznych sprzeczno\u015bci czy nielogiczno\u015bci tam, gdzie one s\u0105. A s\u0105 na tyle dyskretne, \u017ce trudno by mi by\u0142o kt\u00f3r\u0105kolwiek wyr\u00f3\u017cni\u0107 jako przyk\u0142ad.<\/p>\n<p><strong>Pracuj\u0105c nad t\u0142umaczeniem <em>Procesu<\/em>, korzysta\u0142 Pan z przedruku r\u0119kopis\u00f3w Kafki. Czemu s\u0142u\u017cy przygl\u0105danie si\u0119 r\u0119kopisowi autora i \u015bledzenie zmian, kt\u00f3rych dokonywa\u0142, \u015bledzenie jego pomy\u0142ek? Mo\u017cemy co\u015b odkry\u0107, co\u015b ciekawego, wa\u017cnego, ale r\u00f3wnocze\u015bnie jest to dosy\u0107 intymne wchodzenie w to, czego autor jednak nie chcia\u0142 pokaza\u0107. Czy nie powinni\u015bmy po prostu zaufa\u0107 ostatecznie ustalonej wersji tekstu?<\/strong><\/p>\n<p>Jest oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy sytuacj\u0105, kiedy wcielaliby\u015bmy w przek\u0142ad co\u015b z wersji odrzuconej, a sytuacj\u0105, kiedy wersja skre\u015blona jest dla nas delikatn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 interpretacyjn\u0105 w w\u0105tpliwych wypadkach. Bo je\u017celi zak\u0142adamy, \u017ce tekst aspiruje do mniejszej czy wi\u0119kszej sp\u00f3jno\u015bci, to mo\u017cemy my\u015ble\u0107 hermeneutycznie, czyli z pewnych ca\u0142o\u015bciowych intencji autora wywodzi\u0107 to, jak powinien wygl\u0105da\u0107 szczeg\u00f3\u0142. Przyk\u0142adem jest zawarta w r\u0119kopisie <em>Procesu<\/em> legenda o od\u017awiernym \u2013 kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 te\u017c osobno, jako opowiadanie <em>Przed prawem<\/em>, a kt\u00f3ra jest tarcz\u0105 achillesow\u0105 <em>Procesu<\/em>, autokomentarzem do powie\u015bci i niebywale inspiruje wspomnianych przeze mnie filozof\u00f3w, humanist\u00f3w czy literaturoznawc\u00f3w. W pewnym miejscu legendy bohater zostaje okre\u015blony nie, jak gdzie indziej, jako <em>Mann aus dem Lande<\/em>, czyli w przek\u0142adzie Szeli\u0144skiej \u201ecz\u0142owiek ze wsi\u201d, tylko\u2026 jako \u201eK\u201d. Oto poszlaka przemawiaj\u0105ca za tym, \u017ce posta\u0107 kogo\u015b, kto prosi o wpuszczenie do wn\u0119trza prawa, ma by\u0107 <em>alter ego<\/em> J\u00f3zefa. A to by\u0142o dla mnie jedn\u0105 z dyskretnych wskaz\u00f3wek, kiedy waha\u0142em si\u0119, czy ma on by\u0107 <em>m\u0119\u017cczyzn\u0105 ze wsi<\/em>, czy <em>m\u0119\u017cczyzn\u0105 z prowincji<\/em>. Zdecydowa\u0142em si\u0119 na <em>m\u0119\u017cczyzn\u0119<\/em>, a nie <em>cz\u0142owieka<\/em> w przekonaniu, \u017ce <em>Proces<\/em> jest by\u0107 mo\u017ce pewnego rodzaju s\u0105dem Kafki nad m\u0119\u017cczyzn\u0105 czy nad sob\u0105 jako m\u0119\u017cczyzn\u0105. Ale przede wszystkim nie by\u0142o dla mnie jasne, czy to niemieckie wyra\u017cenie powinno by\u0107 zdecydowanie kojarzone z pochodzeniem ch\u0142opskim. Z literatury przedmiotu wiedzia\u0142em, \u017ce ten kto\u015b ma by\u0107 raczej kim\u015b w rodzaju hebrajskiego <em>am ha&#8217;aretz<\/em>, cz\u0142owieka nieuczonego i nieo\u015bwieconego. Wyra\u017cenie <em>aus dem Lande<\/em> pojawia si\u0119 te\u017c w kontek\u015bcie J\u00f3zefowego stryja, kt\u00f3ry nie jest przecie\u017c wie\u015bniakiem. Pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie miasteczkowego pochodzenia J\u00f3zefa. A kiedy dopu\u015bcimy cho\u0107by mo\u017cliwo\u015b\u0107 tego, \u017ce kandydat do poznania prawa jest J\u00f3zefowym <em>alter ego<\/em>, to ju\u017c zdecydowanie mamy kogo\u015b nie ze wsi. Czyli skre\u015blony wariant nie zostaje w\u0142\u0105czony do tekstu, tylko ma po\u015bredni wp\u0142yw na interpretacj\u0119 tego, co znajduje si\u0119 w tek\u015bcie uznanym za ostateczny.<\/p>\n<p><strong>Jak wa\u017cna dla t\u0142umaczenia jest znajomo\u015b\u0107 biografii autora? Chodzi mi nie tylko o fakty z \u017cycia czy o wspomniany kontekst epoki, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142, ale te\u017c o \u017cycie wewn\u0119trzne. W przypadku Kafki wydaje si\u0119 to dosy\u0107 istotne. Co z \u017cycia wewn\u0119trznego Kafki przejawia si\u0119 w jego ksi\u0105\u017cce?<\/strong><\/p>\n<p>Biografie pisarzy trzeba zna\u0107 jak najlepiej po to, \u017ceby wobec tej znajomo\u015bci by\u0107 jak najostro\u017cniejszym. A zw\u0142aszcza biografi\u0119 Kafki. On sam w jednym z zapisk\u00f3w twierdzi\u0142, \u017ce opisuje wy\u0142\u0105cznie w\u0142asne oniryczne \u017cycie wewn\u0119trzne, co te\u017c da\u0142o asumpt do interpretowania <em>Procesu<\/em> w tym duchu: \u017ce w\u0142a\u015bciwie wszystko rozgrywa si\u0119 tylko w psychice J\u00f3zefa. Ale jednocze\u015bnie znajomo\u015b\u0107 zewn\u0119trznego \u017cycia Franza Kafki m\u00f3wi nam o s\u0105dzie nad nim, jakiego dokona\u0142a rodzina jego narzeczonej Felicji Bauer w Berlinie, i o tym, jak to dostarczy\u0142o co najmniej pewnej struktury wyj\u015bciowej dla powie\u015bci <em>Proces<\/em>. Kiedy b\u0119d\u0119 mia\u0142 do wyboru odczytanie bardziej albo mniej biograficzne, zawsze wybior\u0119 bardziej biograficzne. Wydaje mi si\u0119, \u017ce w literaturze koszula do\u015bwiadczenia \u017cyciowego jest bli\u017csza tekstowemu cia\u0142u ni\u017c sutanna struktury albo genealogii intelektualnej. Ale s\u0105d rodzinny odbyty nad Kafk\u0105 w Berlinie pokazuje te\u017c, \u017ce autor potrafi\u0142 si\u0119 wymkn\u0105\u0107 w regiony zupe\u0142nie inne, skoro jednocze\u015bnie nie mo\u017cemy odrzuci\u0107 \u2013 chocia\u017cby na poziomie pewnej symboliki \u2013 kabalistycznych inspiracji <em>Procesu<\/em>. Kto odczytuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kafki, kt\u00f3ry jest nawet nie wielowarstwowy, tylko otch\u0142anny, musi dopuszcza\u0107 najr\u00f3\u017cniejszego rodzaju interpretacje \u2013 w tym mo\u017ce zw\u0142aszcza te konkretne, biograficzne, faktograficzne. Musi rozpozna\u0107 ca\u0142e spektrum mo\u017cliwo\u015bci i pokaza\u0107 je jako spektrum otwarte.<\/p>\n<p><strong>Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce da\u0142oby si\u0119 satysfakcjonuj\u0105co odczyta\u0107 <em>Proces<\/em> bez kontekst\u00f3w biograficznych, zinterpretowa\u0107 go w duchu strukturalizmu, bez udzia\u0142u autora? Czy takie interpretacje maj\u0105 sens?<\/strong><\/p>\n<p>Powiem najog\u00f3lniej. Moje do\u015bwiadczenie z <em>Procesem<\/em> \u2013 do\u015bwiadczenie przede wszystkim przek\u0142adu, ale te\u017c lektury najr\u00f3\u017cniejszych interpretacji, do\u015bwiadczenie rozm\u00f3w i dyskusji o <em>Procesie<\/em>, tak\u017ce ju\u017c po powstaniu mojego przek\u0142adu \u2013 jest zupe\u0142nie niepor\u00f3wnywalne z innymi do\u015bwiadczeniami, jakie mia\u0142em z literatur\u0105. A sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce jestem w punkcie wyj\u015bcia. To znaczy im wi\u0119cej poznaj\u0119 ciekawych pr\u00f3b zinterpretowania ca\u0142o\u015bci albo wiarygodnych wskaz\u00f3wek, jak rozumie\u0107 cz\u0119\u015bci tej ca\u0142o\u015bci, tym bardziej mam wra\u017cenie, \u017ce wracam do go\u0142ego tekstu, po kt\u00f3rym te interpretacje sp\u0142ywaj\u0105 jak woda po g\u0119si. Bez nich nie rozumia\u0142bym, jak niewyczerpany interpretacyjnie jest <em>Proces<\/em> i ca\u0142e dzie\u0142o Kafki. O tym pi\u0119knie pisze Bruno Schulz w swoim przedwojennym pos\u0142owiu. W takim poczuciu niewyczerpania musz\u0105 si\u0119 te\u017c zatraci\u0107 interpretacje strukturalne. Trzeba tylko pami\u0119ta\u0107 o r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy rol\u0105 t\u0142umacza a rol\u0105 czytelnika. T\u0142umacz ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, \u017ceby pozna\u0107 tak\u017ce struktur\u0119 powie\u015bci, jej oderwane od t\u0142a wymiary na r\u00f3wni z wymiarami nale\u017c\u0105cymi do t\u0142a. Musi bezstronnie dopu\u015bci\u0107 jak najwi\u0119cej mo\u017cliwych interpretacji, po to by czytelnik m\u00f3g\u0142 odbiera\u0107 <em>Proces<\/em> czy jakie\u015b wybitne klasyczne dzie\u0142o literackie w spos\u00f3b mniej czy bardziej spontaniczny i w\u0142asny. Pytanie oczywi\u015bcie, czy nale\u017cy czytelnika nak\u0142ania\u0107 do czytania pos\u0142owia albo komentarzy. Idea\u0142em by\u0142by jak najprecyzyjniejszy, jak najbardziej wielowarstwowy interpretacyjnie przek\u0142ad, tak by czytelnik nie potrzebowa\u0142 ju\u017c prowadzenia za r\u0119k\u0119. Ale w wypadku <em>Procesu<\/em> czy Kafki w og\u00f3le komentarze s\u0105 potrzebne, poniewa\u017c naros\u0142y wok\u00f3\u0142 tej literatury szalone nieporozumienia.<\/p>\n<p><strong>Czy \u015bledzi Pan recepcj\u0119 swojego przek\u0142adu w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w nie b\u0119d\u0105cych badaczami? Czy wie Pan, jak on wp\u0142ywa na zmian\u0119 rozumienia <em>Procesu<\/em>?<\/strong><\/p>\n<p>Nie mia\u0142em okazji rozmawia\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo o interpretacjach tego przek\u0142adu, a te\u017c nie spotka\u0142em si\u0119 ani w Internecie, ani w \u017cadnych \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych z tym, \u017ceby kto\u015b z inspiracji moim przek\u0142adem proponowa\u0142 jakie\u015b nowe, w\u0142asne odczytanie. Natomiast mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 s\u0142ysze\u0107, \u017ce ten przek\u0142ad jest czym\u015b nowym w stosunku do starego \u2013 a tylko wtedy ma on sens. Nie wiem jednak, jak dalece ta nowo\u015b\u0107 wynika\u0142a ze szczeg\u00f3\u0142\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na interpretacj\u0119 ca\u0142o\u015bci, a jak dalece z j\u0119zyka z jego wszystkimi konsekwencjami: inn\u0105 atmosfer\u0105, wi\u0119kszym komizmem i, mam nadziej\u0119, wi\u0119ksz\u0105 przejrzysto\u015bci\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119. Krytyka literacka, recepcja przez innych pisarzy, a przede wszystkim literaturoznawstwo przynosz\u0105 coraz to now\u0105 wiedz\u0119 o danym dziele. Na przyk\u0142ad pierwszy polski przek\u0142ad <em>Procesu<\/em> powstawa\u0142, kiedy refleksja nad Kafk\u0105 nie istnia\u0142a. <\/p>\n","protected":false},"author":694,"featured_media":39335,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[1396,7413,7425,5282,5478,484,4909],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5476,3525],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Jakub Ekier. Kafka bez dna<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jakub Ekier: Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna.jpg\",\"width\":\"738\",\"height\":\"1211\",\"caption\":\"Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\",\"name\":\"Jakub Ekier. Kafka bez dna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-11-17T10:05:14+00:00\",\"dateModified\":\"2016-11-17T10:20:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cf1e71f01c29a9849cdc4ddedabb4b52\"},\"description\":\"Jakub Ekier: Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Kafka bez dna\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cf1e71f01c29a9849cdc4ddedabb4b52\",\"name\":\"Jakub Ekier\",\"description\":\"JAKUB EKIER (1961) \u2013 t\u0142umacz, poeta, eseista. Uko\u0144czy\u0142 germanistyk\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim. Jest autorem kilku tom\u00f3w wierszy (by\u0142 m.in. nominowany do Nagrody Poetyckiej im. Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego \u201eOrfeusz\u201d za tom Krajobraz ze wszystkimi) oraz przek\u0142ad\u00f3w poezji i prozy. T\u0142umaczy\u0142 m.in. Paula Celana, Ilse Aichinger, Reinera Kunzego, Bertolda Brechta. W 2008 roku ukaza\u0142o si\u0119 jego t\u0142umaczenie Procesu Franza Kafki, w 2016 roku wznowione przez Wydawnictwo Officyna. Za dokonania w dziedzinie przek\u0142adu otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 \u201eLiteratury na \u015bwiecie\u201d oraz Nagrod\u0119 im. Karla Dedeciusa.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jakub-ekier\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jakub Ekier. Kafka bez dna","description":"Jakub Ekier: Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/franz-kafka-proces-officyna.jpg","width":"738","height":"1211","caption":"Franz Kafka, \u201eProces\u201d, t\u0142um. Jakub Ekier, Wydawnictwo Officyna, \u0141\u00f3d\u017a 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna","name":"Jakub Ekier. Kafka bez dna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#primaryimage"},"datePublished":"2016-11-17T10:05:14+00:00","dateModified":"2016-11-17T10:20:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cf1e71f01c29a9849cdc4ddedabb4b52"},"description":"Jakub Ekier: Oto jest pytanie: czy znaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 naprawd\u0119.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/jakub-ekier-ewa-nowicka-kafka-bez-dna#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Kafka bez dna"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/cf1e71f01c29a9849cdc4ddedabb4b52","name":"Jakub Ekier","description":"JAKUB EKIER (1961) \u2013 t\u0142umacz, poeta, eseista. Uko\u0144czy\u0142 germanistyk\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim. Jest autorem kilku tom\u00f3w wierszy (by\u0142 m.in. nominowany do Nagrody Poetyckiej im. Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego \u201eOrfeusz\u201d za tom Krajobraz ze wszystkimi) oraz przek\u0142ad\u00f3w poezji i prozy. T\u0142umaczy\u0142 m.in. Paula Celana, Ilse Aichinger, Reinera Kunzego, Bertolda Brechta. W 2008 roku ukaza\u0142o si\u0119 jego t\u0142umaczenie Procesu Franza Kafki, w 2016 roku wznowione przez Wydawnictwo Officyna. Za dokonania w dziedzinie przek\u0142adu otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 \u201eLiteratury na \u015bwiecie\u201d oraz Nagrod\u0119 im. Karla Dedeciusa.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jakub-ekier"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39316"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/694"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39316\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39316"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=39316"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=39316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}