{"id":39808,"date":"2016-12-15T08:00:44","date_gmt":"2016-12-15T07:00:44","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=39808"},"modified":"2020-09-01T13:02:32","modified_gmt":"2020-09-01T12:02:32","slug":"andrzej-ficowski-doc-bask-pl-rita-baum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/andrzej-ficowski-doc-bask-pl-rita-baum","title":{"rendered":"doc.bask.pl"},"content":{"rendered":"

Do niedawna Kraj Bask\u00f3w postrzegano g\u0142\u00f3wnie przez pryzmat zagro\u017ce\u0144, jakie stwarzaj\u0105 lokalny separatyzm i dzia\u0142alno\u015b\u0107 ETA. Warto jednak spojrze\u0107 na Bask\u00f3w z innej perspektywy, bez mocnej politycznej dominanty, chocia\u017c od polityki \u0142atwo uciec si\u0119 nie da. Sw\u00f3j zapis fotograficzno-tekstowy z pobytu w Kraju Bask\u00f3w zaczynam od tradycyjnych sport\u00f3w baskijskich, zwi\u0105zanych g\u0142\u00f3wnie z kultur\u0105 roln\u0105.<\/p>\n

\"Kraj<\/a>
Kraj Bask\u00f3w, fot. Andrzej Ficowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y \u201eRity Baum\u201d)<\/figcaption><\/figure>\n

Do dzisiaj Baskowie kosz\u0105 traw\u0119 na czas, r\u0105bi\u0105 sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciocalowe pnie drzew, d\u017awigaj\u0105 wielkie kamienie, biegaj\u0105 z czternastokilogramowymi ba\u0144kami mleka. Wychodz\u0105c z muzeum Euskal Museoa Bilbao, ujrza\u0142em pracownik\u00f3w (by\u0142a to chyba obs\u0142uga techniczna lokalu gastronomicznego) nios\u0105cych do restauracji wielkie, zafoliowane bry\u0142y lodu. Obok sta\u0142o dw\u00f3ch podejrzanych, ubranych na czarno m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy ewidentnie nadzorowali proceder przenoszenia, a potem skuwania lodu. Chwil\u0119 wcze\u015bniej podziwia\u0142em na ekspozycji zdj\u0119cia z portretami si\u0142aczy d\u017awigaj\u0105cych wielkie kamienie.<\/p>\n

Natomiast polowanie na wieloryby jest ju\u017c przesz\u0142o\u015bci\u0105. W Albaola Itsas Kultur Faktoria w Pasai w Zatoce Biskajskiej, by\u0142ej wielorybniczej wiosce, nasz\u0142a mnie my\u015bl, \u017ce Bask\u00f3w mo\u017cna od biedy por\u00f3wna\u0107 do spo\u0142ecze\u0144stwa po\u0142kni\u0119tego przez wielkiego iberyjskiego wieloryba, kt\u00f3re \u017cyje sobie w opas\u0142ym brzuchu Hiszpanii; tylko czy rzeczywi\u015bcie, jak to wieszcz\u0105 niekt\u00f3rzy, w nied\u0142ugim czasie Madryt ich wypluje? Tego nie wiem. Ale przypomnia\u0142 mi si\u0119 Aldous Huxley, kt\u00f3ry w eseju o tw\u00f3rczo\u015bci El Greca wyzna\u0142, \u017ce ludzie na jego obrazach wygl\u0105daj\u0105 w\u0142a\u015bnie jakby przebywali w brzuchu wieloryba, a narody zapatrzone w swoj\u0105 tradycj\u0119 zachowuj\u0105 si\u0119 tak, jakby rzeczywi\u015bcie funkcjonowa\u0142y odci\u0119te od reszty \u015bwiata. Rzecz jasna nie \u015bmiem rozwija\u0107 tego przypuszczenia i dywagowa\u0107, na czym polega kondycja ludzi odci\u0119tych od \u015bwiata, cho\u0107 \u015bwiat widz\u0105cych. Nie umiem te\u017c odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czy Baskowie marz\u0105 dzisiaj o wyp\u0142yni\u0119ciu na szerokie wody, aby opu\u015bci\u0107 ten, jakby nie patrze\u0107, oswojony ju\u017c troch\u0119 brzuch wieloryba, w kt\u00f3rym \u017cyje si\u0119 w miar\u0119 ciep\u0142o i wygodnie?<\/p>\n

Tu ciekawostka na marginesie. Dopiero rok temu, po czterystu latach, w\u0142adze Islandii anulowa\u0142y przepis, kt\u00f3ry pozwala\u0142 obywatelom wyspy bezkarnie zabija\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Kraju Bask\u00f3w. Geneza zapisu si\u0119ga 1615 roku i zwi\u0105zana jest z przybyciem do islandzkiego portu Reykjarfj\u00f6r\u00f0 trzech statk\u00f3w z baskijskimi wielorybnikami. Zrodzi\u0142 si\u0119 wtedy lokalny pid\u017cyn, dialekt z\u0142o\u017cony z element\u00f3w j\u0119zyka baskijskiego i islandzkiego.<\/p>\n