{"id":40,"date":"2006-10-05T10:44:54","date_gmt":"2006-10-05T08:44:54","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/10\/05\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\/"},"modified":"2020-11-05T17:51:16","modified_gmt":"2020-11-05T16:51:16","slug":"kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej","title":{"rendered":"Kontestacja \u2013 znaczenie terminu we wsp\u00f3\u0142czesnej praktyce artystycznej"},"content":{"rendered":"

P\u0142ynie si\u0119 zawsze do \u017ar\u00f3de\u0142 pod pr\u0105d, z pr\u0105dem p\u0142yn\u0105 \u015bmiecie<\/em>1<\/sup>.
\nZbigniew Herbert<\/p>\n

Zamiast systemu hermeneutycznego, potrzebujemy erotyzmu w kontakcie ze sztuk\u0105<\/em>2<\/sup>.
\nSusan Sontag<\/p>\n

Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w, dysput\u0119 i uzgadnianie argument\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie bywa pomocny w opisie wielowymiarowych proces\u00f3w zachodz\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie. Renesans jego u\u017cycia nast\u0105pi\u0142 po 1968 roku, w obliczu wydarze\u0144 paryskiego maja i wyst\u0105pie\u0144 m\u0142odych ludzi buntuj\u0105cych si\u0119 wobec skostnia\u0142ego systemu i uci\u0105\u017cliwej tradycji3<\/sup>. Kontestacja podobnie jak sztuka, kt\u00f3ra nigdy nie mo\u017ce by\u0107 rozpatrywana w oderwaniu od swojego widza, ma \u017ar\u00f3d\u0142a w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n

\n
\"Futury\u015bci:<\/dt>\n
Futury\u015bci: Luigi Russolo, Carlo Carra, F. T. Marinetti, Umberto Boccioni, Gino Severini<\/dd>\n<\/dl>\n

Niezbywaln\u0105 cech\u0105 kontestacji jest przyrodzony, g\u0142\u0119boko osadzony w doznaniach i uczuciach, bunt. Ma charakter irracjonalny aby nie powiedzie\u0107 schizofreniczny, poniewa\u017c kontestator najpierw neguje, a dopiero p\u00f3\u017aniej dokonuje refleksji. Dezaprobata wynika z intuicyjnego ogl\u0105du \u015bwiata. Dlatego w powszechnym przekonaniu istnieje mit, jakoby buntownik nie mia\u0142 wiele do zaoferowania w akcie destrukcji. Ale przecie\u017c nade wszystko kontestacja jest wyzwaniem, a za heroicznie romantyczn\u0105 odwag\u0119 mo\u017cna zap\u0142aci\u0107 wysok\u0105 cen\u0119.<\/p>\n

Buntownik demonstracyjnie narusza panuj\u0105ce normy i wyr\u00f3\u017cnia go negatywny stosunek do warto\u015bci i prawd wyznawanych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107. Efekty s\u0105 tyle wa\u017cne co nieprzewidywalne. Dla prowodyra b\u0119dzie to spos\u00f3b na wyzwolenie i manifestacj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w, dla widza indywidualna refleksja, o tyle ciekawa, \u017ce niekalkulowana przez autora. Kontestator nie udziela odpowiedzi lecz indaguje. Je\u017celi pytanie jest ciekawe i postawione w odpowiednim czasie wywi\u0105\u017ce si\u0119 interesuj\u0105cy dialog.<\/p>\n

1<\/sup> Rozmowa Adama Michnika ze Zbigniewem Herbertem, \u201eKrytyka\u201d, 1981 nr 8<\/p>\n

2<\/sup> S. Sontag, Przeciw interpretacji<\/em>, \u201eLiteratura na \u015bwiecie\u201d, 1979, nr 9.<\/p>\n

3<\/sup> T. Paleczny, Kontestacja: formy buntu we wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie<\/em>, Krak\u00f3w 1997, s. 3.<\/p>\n


\nW przypadku gdy negacja zdominuje metod\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, widz nie otrzyma gotowych tre\u015bci podanych na przys\u0142owiowym talerzu. Kontestacja sugeruje problem i emancypuje pozycj\u0119 publiczno\u015bci, a w skrajnych momentach r\u00f3wnouprawnia. Wa\u017cna staje si\u0119 interakcja mi\u0119dzy faktem artystycznym a odbiorc\u0105. Sytuowanie dzie\u0142a w pozycji otwartej tzn. daj\u0105cej widzowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 nieskr\u0119powanej reakcji i w\u0142asnych dopowiedze\u0144 jest charakterystyczn\u0105 koncepcj\u0105 estetyczn\u0105, obecn\u0105 od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku w pismach Johna Deweya w Stanach Zjednoczonych i nieco p\u00f3\u017aniej Umberto Eco w Europie4<\/sup>.<\/p>\n

\n
\"Tristan<\/dt>\n
Tristan Tzara<\/dd>\n<\/dl>\n

W definicj\u0119 sztuki nowoczesnej od pocz\u0105tku wpisane by\u0142y poj\u0119cia sprzeciwu i negacji. Mia\u0142y w\u00f3wczas funkcj\u0119 modernizacyjn\u0105, kt\u00f3ra implikowa\u0142a gwa\u0142towny i nag\u0142y tryb rewolucyjny. Powstaj\u0105ca w Z\u00fcrichu, w kr\u0119gu Tristana Tzary i Cabraretu Voltaire<\/em> dadaistyczna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 podpierana by\u0142a has\u0142ami o dowolno\u015bci wyrazu, zerwaniu za wszelk\u0105 cen\u0119 z tradycj\u0105 i odrzuceniu kanon\u00f3w. Z poemat\u00f3w Dada<\/em>, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z przypadkowo z\u0142o\u017conych sylab lub s\u0142\u00f3w, bez\u0142adnej, to\u017csamej z be\u0142kotem stylistycznym kompozycji, przebija\u0142a fascynacja anarchi\u0105 i nihilizm. Postawy takie by\u0142y w du\u017cej mierze brakiem akceptacji wobec pragmatyzmu i racjonalizmu. By\u0142y reakcj\u0105 na fal\u0119 nacjonalistycznego szale\u0144stwa jakie ogarn\u0119\u0142o pogr\u0105\u017con\u0105 w zawierusze I wojny \u015bwiatowej Europ\u0119.<\/p>\n

Idea najs\u0142awniejszego dadaistycznego obiektu – Fontanny<\/em> (1917) Marcela Duchampa, zrodzona jako wyraz kpiny i ch\u0119ci kwestionowania osi\u0105gni\u0119\u0107 sztuki, otworzy\u0142a nowe perspektywy przed tw\u00f3rcami i sta\u0142a si\u0119 kamieniem milowym w rozwoju produkcji artystycznej.<\/p>\n

Z nieco innych pobudek, bo z fascynacji nowoczesno\u015bci\u0105 wynika\u0142y ekstrawaganckie rozwa\u017cania futuryst\u00f3w. Filippo Tommaso Marinetti s\u0142awi\u0142 negacj\u0119 dziedzictwa kulturowego i akceptowa\u0142 agresj\u0119 w niego wymierzon\u0105: chcemy s\u0142awi\u0107 wojn\u0119 jedyn\u0105 higien\u0119 \u015bwiata<\/em>. Na gruncie polskim Bruno Jasi\u0144ski w Manife\u015bcie w sprawie natychmiastowej futuryzacji \u017cycia<\/em> (1921) apelowa\u0142 o zgodny i zorganizowany sabota\u017c starczej literatury i sztuki<\/em>. W swoim debiutanckim tomiku But w butonierce<\/em> pisa\u0142 w tytu\u0142owym wierszu: One jeszcze nie wiedz\u0105, \u017ce gdy nasta\u0142 Jasie\u0144ski, Bezpowrotnie umarli i Tetmajer, i Staff<\/em>. Poeta domaga\u0142 si\u0119 ponadto prawnego usankcjonowania buntu i agresji artystycznej. Aby jakakolwiek akcja z naszej strony okaza\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa, domagamy si\u0119 od Sejmu konstytucyjnej Rzeczpospolitej Polskiej niezw\u0142ocznego uchwalenia nietykalno\u015bci artysty na r\u00f3wni z pos\u0142em na sejm. Artysta jest takim samym przedstawicielem Narodu jak pose\u0142, posiadaj\u0105cym jedynie inny zakres dzia\u0142ania i kompetencje5<\/sup><\/em>.<\/p>\n

4<\/sup> U. Eco, Dzie\u0142o otwarte: forma i nieokre\u015blono\u015b\u0107 w poetykach wsp\u00f3\u0142czesnych<\/em>, Warszawa 1973.; J. Dewey, Sztuka jako do\u015bwiadczenie<\/em>, Wroc\u0142aw 1975.<\/p>\n

5<\/sup> Bruno Jasi\u0144ski, Do narodu polskiego manifest w sprawie natychmiastowej futuryzacji \u017cycia<\/em>, Krak\u00f3w 1921 (w:) http:\/\/monika.univ.gda.pl\/~literat\/bruno\/034.htm<\/p>\n


\nWszelkie kolejne ruchy artystyczne, kt\u00f3re kwestionowa\u0142y, obala\u0142y i walczy\u0142y o nowy \u0142ad si\u0142\u0105 rzeczy nawi\u0105zywa\u0142y do spu\u015bcizny dadaistyczno-futurystycznej legendy. Najgwa\u0142towniejszy wyraz epatuj\u0105cy krwi\u0105 i fekaliami, szargaj\u0105cy \u015bwi\u0119to\u015bci, sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em akcjonist\u00f3w wiede\u0144skich. Grupa artyst\u00f3w w kt\u00f3rej najg\u0142o\u015bniejsi byli Herman Nitsch, Otto M\u00fchl i Adolf Frohner zafundowali w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych opinii publicznej widowiska to\u017csame z krwaw\u0105 jatk\u0105. Poj\u0119cia takie jak anarchia i destrukcja w sztuce wzmocnili niemal do granic wytrzyma\u0142o\u015bci. Happeningi (m.in. s\u0142ynny O Tannenbaum<\/em> z grudnia 1969 roku) bogate by\u0142y w procedery zn\u0119cania si\u0119 nad zwierz\u0119tami, samookaleczenia uczestnik\u00f3w i perwersyjny seks. Obyczajowa prowokacja rozwijana jest po dzie\u0144 dzisiejszy w blu\u017anierczych dzia\u0142aniach Teatru Orgii i Misteri\u00f3w (Orgien Mysterien Theater)<\/em> Hermana Nitscha.<\/p>\n

\n
\"Kazimierz<\/dt>\n
Kazimierz Malewicz, Czarny Kwadrat na bia\u0142ym tle<\/em>, 1913<\/dd>\n<\/dl>\n

Postawy artystyczne, kt\u00f3rych efekty balansuj\u0105 na granicy przyzwolenia spo\u0142ecznego s\u0105 codzienno\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej sceny artystycznej. Niech przyk\u0142adem b\u0119d\u0105 fotografie Japo\u0144czyka Nobuyoshi Araki. Epatuje z nich zmys\u0142owa perwersja granicz\u0105ca z pornografi\u0105, niepokoj\u0105ca ka\u017cdego str\u00f3\u017ca moralno\u015bci.<\/p>\n

Kontestacja bywa\u0142a domen\u0105 ruch\u00f3w o znacznie szerszym oddzia\u0142ywaniu ani\u017celi elitarna awangarda. W latach po drugiej wojnie \u015bwiatowej, w \u015brodowiskach kontrkultury da\u0142y zna\u0107 o sobie grupy buntownik\u00f3w i niszczycieli porz\u0105dku spo\u0142ecznego, kt\u00f3rych fale przetacza\u0142y si\u0119 przez cywilizacj\u0119 kultury zachodniej. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie \u015bci\u015ble artystyczna bo skoncentrowana na wielu innych obszarach, mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przedmiotem refleksji. Wymie\u0144my jedynie te najwa\u017cniejsze Sytuacjoni\u015bci, Punk, Fluxus, Class War<\/em>. Stewart Home zauwa\u017cy\u0142, \u017ce w obliczu wszechobecnych narzucanych standard\u00f3w przez proces wychowawczy i media, podobne inicjatywy odnios\u0142y zaskakuj\u0105co du\u017cy sukces6<\/sup>.<\/p>\n

Dzieje kontestacji w sztuce s\u0105 histori\u0105 buntu i sprzeciwu wobec stanu \u015bwiadomo\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c wobec sztuki wcze\u015bniejszej. Jeden z g\u0142\u00f3wnych or\u0119\u017cy awangardy i czynnik modernizacji kultury, by\u0142 wa\u017cnym \u015brodkiem wyzwolenia i r\u00f3wnouprawnienia. Sprawa skomplikowa\u0142a si\u0119 w chwili, gdy poj\u0119cie awangarda przesta\u0142o sprawdza\u0107 si\u0119 w kontek\u015bcie aktualnego ruchu artystycznego, w kt\u00f3rym nie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 \u017cadnej dominuj\u0105cej tendencji, a centrum jest r\u00f3wnie istotne jak i margines. Wydaje si\u0119, \u017ce kontestacja straci\u0142a funkcj\u0119 pomocnicz\u0105 wzgl\u0119dem przemian kulturowych i dzia\u0142a w mniejszej skali. Kolejne akapity artyku\u0142u maj\u0105 na celu odnalezienie w\u0105tk\u00f3w w sztuce, kt\u00f3re rzucaj\u0105 nowe \u015bwiat\u0142o i pozwalaj\u0105 poszerzy\u0107 perspektyw\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego pojmowania terminu kontestacja.<\/p>\n

6<\/sup> S. Home, Gwa\u0142t na kulturze. Utopia, awangarda, kontrkultura. Od letryzmu do Class War<\/em>, Warszawa 1993, s. 97.<\/p>\n


\nAby zilustrowa\u0107 przemian\u0119, jaka dokona\u0142a si\u0119 w sposobie rozwoju kultury, pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 my\u015bl\u0105 Jean-Fran\u00e7ois Lyotarda, kt\u00f3ry podda\u0142 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 analizy dzie\u0142a sztuki. Wszelkie metody interpretacji, na czele z klasyczn\u0105 psychoanaliz\u0105, tworz\u0105 opowie\u015b\u0107 alternatywn\u0105 w stosunku do tego czym dzie\u0142o jest. Zazwyczaj odnaleziony sens jest narracj\u0105 badacza a nie dzie\u0142a samego. Maszyneria analizy sp\u0142yca i psuje dzie\u0142o, poniewa\u017c j\u0119zyk artefaktu jest nieprzek\u0142adalny na zas\u00f3b s\u0142\u00f3w komentatora.<\/p>\n

Miedzy wierszami teorii wyczyta\u0107 mo\u017cna, \u017ce sztuka m\u00f3wi o zjawiskach niemo\u017cliwych do wyra\u017cenia w inny spos\u00f3b. Wskazana w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 sztuki pozwala nam j\u0105 traktowa\u0107 jako znakomity \u015brodek alternatywnej informacji. Lyotard postulowa\u0142 aby sztuka sta\u0142a si\u0119 rzecznikiem i \u015bwiadkiem niewypowiedzialnego, aby zbli\u017ca\u0142a do niewyobra\u017calnego. Terminy niewypowiedzialne i niewyobra\u017calne nie sugeruj\u0105 bynajmniej transcendencji, lecz zwracaj\u0105 uwag\u0119 na nieudolno\u015b\u0107 system\u00f3w j\u0119zykowych. Sztuka tak\u0105 funkcj\u0119 mo\u017ce pe\u0142ni\u0107, dalej wed\u0142ug Lyotarda, jedynie je\u017celi b\u0119dzie EKSPERYMENTEM, a arty\u015bci b\u0119d\u0105 odrzuca\u0107 \u015bwiadomie kr\u0119puj\u0105ce ich regu\u0142y7<\/sup>.<\/p>\n

\n
\"Herman<\/dt>\n
Herman Nitsch, Das Orgien Mysterien Theater<\/em>, 1998<\/dd>\n<\/dl>\n

Eksperyment w takiej sytuacji ma charakterystyczn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107: sugeruje problem, a nie opowiada o nim. Cecha ta upodabnia go do omawianej kontestacji. Podobnie jest otwarty i bywa zach\u0119t\u0105 do wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u ze strony widza. Jako nietuzinkowy akt dynamicznie rozwija stan \u015bwiadomo\u015bci kultury. S\u0105dz\u0119, \u017ce eksperyment w definicji Lyotarda jest nowym wcieleniem kontestacji.<\/p>\n

Nieco inaczej do problemu podesz\u0142a Susan Sontag. W tek\u015bcie zatytu\u0142owanym Przeciw interpretacji<\/em> zakwestionowa\u0142a istnienie tre\u015bci dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3rej nie chce oddziela\u0107 od jego formy. Prze\u015bwiadczenie o istnieniu tre\u015bci i dychotomii dzie\u0142 pojawiaj\u0105ce si\u0119 na drodze interpretacji, jest jej zdaniem efektem racjonalistycznej i realistycznej tradycji ogl\u0105du \u015bwiata, wywodz\u0105cej si\u0119 bezpo\u015brednio ze staro\u017cytnej Grecji. Zauwa\u017ca r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat charakteryzuje si\u0119 hipertrofi\u0105 intelektu kosztem energii i wra\u017cliwo\u015bci zmys\u0142owej. Interpretowa\u0107 znaczy zubo\u017ca\u0107, wyja\u0142awia\u0107 \u015bwiat, a na jego miejsce wprowadza\u0107 \u015bwiat cieni8<\/sup><\/em>.<\/p>\n

7<\/sup> J.-F. Lyotard, Filozofia i malarstwo w epoce eksperymentu<\/em>. (w:) R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przek\u0142ad\u00f3w<\/em>. Krak\u00f3w 1997.<\/p>\n

8<\/sup> S. Sontag, op. cit<\/em>.<\/p>\n


\nDo ilustracji niech pos\u0142u\u017cy nam akcja jednego z najwi\u0119kszych – Josepha Beuysa. Zaj\u015bcie przeprowadzone zosta\u0142o w Galerie Schmela<\/em> w D\u00fcsseldorfie zosta\u0142o zatytu\u0142owane W jaki spos\u00f3b wyja\u015bni\u0107 obrazy martwemu zaj\u0105cowi<\/em>. Beuys 26 listopada 1965 roku, nosz\u0105c na rekach martwe zwierz\u0119, przez kilka godzin spacerowa\u0142 po galerii obja\u015bniaj\u0105c mu swoje dzie\u0142a zgromadzone na wystawie Joseph Beuys\u2026ir geiden Strange<\/em>. Dzia\u0142anie odnosi\u0142o si\u0119 do ludzkiej niezaspokojonej potrzeby wyja\u015bniania. Artysta doszed\u0142 w\u00f3wczas do przekonania, \u017ce nawet martwe zwierz\u0119 zachowuje wi\u0119cej zdolno\u015bci intuicyjnych ni\u017c niekt\u00f3rzy ludzie wraz z ich uporczywym racjonalizmem9<\/sup><\/em>.<\/p>\n

Chyba g\u0142\u00f3wne i najbardziej fascynuj\u0105ce przes\u0142anie Susan Sontag m\u00f3wi o tym, \u017ce prawdziwa sztuka posiada zdolno\u015b\u0107 wprowadzania widza w stan niepokoju. Takie dzie\u0142a sztuki musz\u0105 by\u0107 klarowne i gwa\u0142towne, powinny wzbudza\u0107 prze\u015bwiadczenie, \u017ce ka\u017cdy komentarz do niego jest chybiony. Interpretacja w ich przypadku nie b\u0119dzie to\u017csama z dzie\u0142em samym. W przesz\u0142o\u015bci wiele mieli\u015bmy dzie\u0142, kt\u00f3re wymyka\u0142y si\u0119 interpretacji: by\u0142y zakl\u0119ciami, magi\u0105, narz\u0119dziem rytua\u0142u. W\u015br\u00f3d przyk\u0142ad\u00f3w podaje m.in. malarstwo paleolityczne. Ciekaw\u0105 ilustracj\u0105 teorii, z mojej perspektywy, jest r\u00f3wnie\u017c zagadnienie bizanty\u0144skiej ikony \u2013 obraz\u00f3w, kt\u00f3re ca\u0142e wieki traktowane by\u0142 nie jako wizerunek Boga lub \u015bwi\u0119tego, lecz jako absolut sam w sobie \u2013 emanacja boskiego wizerunku. Jasno\u015b\u0107 i czytelno\u015b\u0107, uwypuklenie – prymat czystego odczucia sta\u0142o si\u0119 udzia\u0142em najbardziej spektakularnego z wyst\u0105pie\u0144 awangardy. W suprematyzmie Kazimierz Malewicz zredukowa\u0142 do maksimum wszystkie niepotrzebne elementy dzie\u0142a sztuki. Czarny kwadrat<\/em> (1913) jest jedynie – wr\u0119cz a\u017c, czarnym kwadratem.<\/p>\n

Znacz\u0105ca niech\u0119\u0107 do komentarza dzie\u0142, emanuj\u0105ca z pism J-F. Lyotarda i S. Sontag, tworzy atmosfer\u0119 po\u017c\u0105dania klarownej konstrukcji faktu artystycznego. Sugestia z\u0142o\u017conych i trudnych zagadnie\u0144 b\u0119d\u0105ca zadaniem sztuki, powinna by\u0107 skonstruowana w spos\u00f3b na tyle przejrzysty, aby doznanie estetyczne by\u0142o mocne i gwa\u0142towne, aby poparte by\u0142o refleksj\u0105 widza. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce niekt\u00f3re dzie\u0142a z premedytacj\u0105 wymykaj\u0105 si\u0119 zakusom interpretator\u00f3w. Ich j\u0119zyk jest trudny do prze\u0142o\u017cenia. S\u0105 to dzie\u0142a, kt\u00f3re ekspansywnie atakuj\u0105 nasze zmys\u0142y z pomini\u0119ciem racjonalnego poznania.<\/p>\n

9<\/sup> Joseph Beuys, Teksty, komentarze, wywiady<\/em>. Wyboru dokona\u0142 i wst\u0119pem poprzedzi\u0142 Jaromir Jedli\u0144ski, Warszawa 1990, s. 49.<\/p>\n


\nJedna z najwa\u017cniejszych postaci w historii awangardy filmowej – Stan Brakhage, tworzy\u0142 dzie\u0142a akcentuj\u0105ce wizualny aspekt kina. Proklamowa\u0142 porzucenie wyobra\u017ani artysty na rzecz percepcji widza. Badanie granic percepcji sta\u0142o si\u0119 udzia\u0142em Brackhage\u2019a przede wszystkim w filmie zatytu\u0142owanym The Act of Seeing with One’s Own Eyes<\/em> (1971). Pozbawiony jakiegokolwiek artystycznego komentarza i d\u017awi\u0119ku film z kliniczn\u0105 dos\u0142owno\u015bci\u0105 ukazuje przez 31 minut zapis sekcji zw\u0142ok. Pora\u017caj\u0105ce jest opanowanie i spok\u00f3j pracownik\u00f3w prosektorium, wykonuj\u0105cych czynno\u015bci, kt\u00f3re widz\u00f3w wprowadzaj\u0105 niemal w omdlenie. Film nie m\u00f3wi o rzeczach ostatecznych ani egzystencjalnych. Bombarduje jedynie nasze zmys\u0142y, sprawia, \u017ce percepcja jest bolesna.<\/p>\n

Kolejnym przyk\u0142adem niech b\u0119d\u0105 fotografie autorstwa Cindy Sherman, powsta\u0142e na prze\u0142omie lat siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych. Artystka fotografuje si\u0119 w okoliczno\u015bciach, kt\u00f3re ka\u017c\u0105 nam si\u0119 zastanawia\u0107 czy aby zdj\u0119cie nie jest klatk\u0105 znanego hollywoodzkiego filmu. Granica mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 \u015bwiata kreowanego przez popkultur\u0119 a realnego zatar\u0142a si\u0119. Dzie\u0142a Sherman zaprzeczaj\u0105 prawdzie i obiektywizmowi, poddaj\u0105 ponadto w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 w\u0142adze naszego poznania.<\/p>\n

Przera\u017caj\u0105ce doznania towarzysz\u0105 widzowi w kontakcie z prac\u0105 Damiena Hirsta zatytu\u0142owan\u0105 A thousand years<\/em> (1990). W podzielonej przestrzeni szklanego prostopad\u0142o\u015bcianu rodzi\u0142y si\u0119 muchy, kt\u00f3re zwabione fetorem gnij\u0105cego mi\u0119sa i blaskiem \u017carz\u0105cej si\u0119 \u015bwietl\u00f3wki, w\u0119drowa\u0142y do miejsca swojej zag\u0142ady. Nieznane s\u0105 dzie\u0142a, kt\u00f3re w r\u00f3wnie sugestywny spos\u00f3b m\u00f3wi\u0142yby o przemijaniu, \u017cyciu i \u015bmierci, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie przemijaniem, \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. Andrzej Szczerski s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dekadencja ko\u0144ca XX wieku nie znalaz\u0142a chyba lepszego wyrazu10<\/sup><\/em>.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w londy\u0144skim \u015brodowisku artystycznym, w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w zaliczanych do zjawiska young British artists<\/em>, powsta\u0142o jeszcze jedno niezwyk\u0142e dzie\u0142o. Na jego przyk\u0142adzie zachwiane zosta\u0142o rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy modelem a dzie\u0142em – portretem, kt\u00f3ry wykonany jest z organicznej substancji modela. W 1991 roku Marc Quinn zrealizowa\u0142, pierwszy z serii, autoportret z w\u0142asnej zamro\u017conej krwi. Dzie\u0142o nosi tytu\u0142 Self<\/em> i jest w mojej opinii jednym z najznakomitszych eksperyment\u00f3w sztuki ko\u0144ca XX wieku, kt\u00f3ra zar\u00f3wno d\u0105\u017cy do jasnej konstrukcji i m\u00f3wi o zagadnieniach zgo\u0142a niebanalnych, kt\u00f3re ka\u017cdy odczyta nieco inaczej.<\/p>\n

Krzysztof Siatka<\/em><\/p>\n

\"promocja-czytelnictwa\"<\/p>\n

Artyku\u0142 publikowany w ramach Programu Operacyjnego Promocja Czytelnictwa
\nog\u0142oszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego<\/p>\n

10<\/sup> A. Szczerski, Dwa sadzone jajka<\/em>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d nr 22\/2003.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w, dysput\u0119 i uzgadnianie argument\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie bywa pomocny w opisie wielowymiarowych proces\u00f3w zachodz\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie. <\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1436,14,12,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14181],"yoast_head":"\nKontestacja \u2013 znaczenie terminu we wsp\u00f3\u0142czesnej praktyce artystycznej<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2006_10_05_kontestacja\/01-futurysci.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2006_10_05_kontestacja\/01-futurysci.jpg\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\",\"name\":\"Kontestacja \u2013 znaczenie terminu we wsp\u00f3\u0142czesnej praktyce artystycznej\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2006-10-05T08:44:54+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-05T16:51:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4510d895c1d32fec1ef4fbd51c9ba967\"},\"description\":\"Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Don Kichotki spod znaku Ryby\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4510d895c1d32fec1ef4fbd51c9ba967\",\"name\":\"Krzysztof Siatka\",\"description\":\"KRZYSZTOF SIATKA (1981) \u2013 historyk sztuki (doktorant w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego) i krytyk (cz\u0142onek Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Krytyk\u00f3w Sztuki AICA). Interesuje si\u0119 i bada sztuk\u0119 neoawangardy i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci ciekawi\u0105 go intermedialne postawy tw\u00f3rcze. Kurator wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej zatrudniony w Galerii Bunkier Sztuki. Wcze\u015bniej dyrektor galerii FotoMediumArt. Autor koncepcji kilkudziesi\u0119ciu wystaw, na kt\u00f3rych prezentowane by\u0142y dzie\u0142a m.in. Kingi Arayi, Jana Berdyszaka, Christiana Boltanskiego, Tomasza Dobiszewskiego, Natalii LL, Ewy Partum, Zdzis\u0142awa Sosnowskiego, Teresy Tyszkiewicz, Timma Ulrichsa, Wolfa Kahlena, Alicji \u017bebrowskiej. Teksty krytyczne publikowa\u0142 m.in. w \u201eArteonie\u201d,\u201eExicie\u201d, \u201eFragile\u201d, \u201eCzasie Kultury\u201d, \u201eDekadzie Literackiej\u201d [\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Bunkra Sztuki w Krakowie].\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/krzysztof-siatka\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kontestacja \u2013 znaczenie terminu we wsp\u00f3\u0142czesnej praktyce artystycznej","description":"Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2006_10_05_kontestacja\/01-futurysci.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2006_10_05_kontestacja\/01-futurysci.jpg"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej","name":"Kontestacja \u2013 znaczenie terminu we wsp\u00f3\u0142czesnej praktyce artystycznej","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#primaryimage"},"datePublished":"2006-10-05T08:44:54+00:00","dateModified":"2020-11-05T16:51:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4510d895c1d32fec1ef4fbd51c9ba967"},"description":"Pierwotne znaczenie terminu kontestacja wywodzi si\u0119 ze \u015bredniowiecznej scholastyki. Oznacza\u0142o \u015bcieranie si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych pogl\u0105d\u00f3w...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2006\/kontestacja-znaczenie-terminu-we-wspolczesnej-praktyce-artystycznej#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Don Kichotki spod znaku Ryby"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4510d895c1d32fec1ef4fbd51c9ba967","name":"Krzysztof Siatka","description":"KRZYSZTOF SIATKA (1981) \u2013 historyk sztuki (doktorant w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego) i krytyk (cz\u0142onek Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Krytyk\u00f3w Sztuki AICA). Interesuje si\u0119 i bada sztuk\u0119 neoawangardy i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci ciekawi\u0105 go intermedialne postawy tw\u00f3rcze. Kurator wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej zatrudniony w Galerii Bunkier Sztuki. Wcze\u015bniej dyrektor galerii FotoMediumArt. Autor koncepcji kilkudziesi\u0119ciu wystaw, na kt\u00f3rych prezentowane by\u0142y dzie\u0142a m.in. Kingi Arayi, Jana Berdyszaka, Christiana Boltanskiego, Tomasza Dobiszewskiego, Natalii LL, Ewy Partum, Zdzis\u0142awa Sosnowskiego, Teresy Tyszkiewicz, Timma Ulrichsa, Wolfa Kahlena, Alicji \u017bebrowskiej. Teksty krytyczne publikowa\u0142 m.in. w \u201eArteonie\u201d,\u201eExicie\u201d, \u201eFragile\u201d, \u201eCzasie Kultury\u201d, \u201eDekadzie Literackiej\u201d [\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Bunkra Sztuki w Krakowie].","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/krzysztof-siatka"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48757,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40\/revisions\/48757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=40"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}