{"id":40068,"date":"2016-12-30T15:00:08","date_gmt":"2016-12-30T14:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=40068"},"modified":"2017-01-02T10:52:40","modified_gmt":"2017-01-02T09:52:40","slug":"pawel-bien-czas-nowoczesnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci","title":{"rendered":"Czas nowoczesno\u015bci"},"content":{"rendered":"<p>Tadeusz Peiper w zamieszczonym na \u0142amach <em>Zwrotnicy<\/em> artykule <em>Dostrzec miasto<\/em>\u00a0konstatowa\u0142 w 1922 roku, \u017ce ludzie z\u0142\u0105czeni s\u0105 korzy\u015bciami wynikaj\u0105cymi ze wsp\u00f3\u0142\u017cycia, kt\u00f3rego polem mia\u0142o by\u0107, oczywi\u015bcie, miasto. Co wi\u0119cej \u2013 jawi\u0142o si\u0119 ono jako \u201edroga i \u015blad \u017cycia\u201d, droga \u2013 dodajmy \u2013 wytyczana zgodnie z potrzebami zbiorowo\u015bci. A skoro w my\u015bli dwudziestolecia miasto odgrywa\u0142o tak niepo\u015bledni\u0105 rol\u0119, uwaga spo\u0142ecze\u0144stwa musia\u0142a by\u0107 skierowana \u2013 odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do tytu\u0142u kluczowej pracy Le Corbusiera \u2013 w stron\u0119 architektury.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40073\" aria-describedby=\"caption-attachment-40073\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004\/\" rel=\"attachment wp-att-40073\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-40073\" title=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, dom w\u0142asny przy ul. Pomorskiej 45 na osiedlu \u017belazna Woda, widok perspektywiczny, 22.07.1945, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004-540x373.jpg\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, dom w\u0142asny przy ul. Pomorskiej 45 na osiedlu \u017belazna Woda, widok perspektywiczny, 22.07.1945, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"373\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004-540x373.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004-900x622.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004-576x398.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004.jpg 1707w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-40073\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, dom w\u0142asny przy ul. Pomorskiej 45 na osiedlu \u017belazna Woda, widok perspektywiczny, 22.07.1945, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kurator wroc\u0142awskiej wystawy wylicza skrupulatnie mnogo\u015b\u0107 nazwisk architekt\u00f3w b\u0119d\u0105cych reprezentantami tzw. stylu mi\u0119dzynarodowego, kszta\u0142conych w lwowskiej politechnice, ciesz\u0105cej si\u0119 ustalon\u0105 renom\u0105. Wymienia si\u0119 tak\u017ce tych porzucaj\u0105cych w latach 30. historyzm czy wszystkie odmiany \u201edworkowego stylu narodowego\u201d, by kszta\u0142towa\u0107 nowy, Wielki Lw\u00f3w. Nast\u0119puje wi\u0119c definitywny rozbrat z architektonicznym balem kostiumowym, co z kolei podwa\u017ca ustalony modus architektury w s\u0142u\u017cbie narodu. Od teraz przejawem patriotyzmu w budownictwie jest projektowanie w duchu mi\u0119dzynarodowym. Kosmopolityzm wyda si\u0119 antypa\u0144stwowy dopiero w dobie socrealizmu. Jest zatem recepta na miasto. Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny. Tu wracamy do Le Corbusiera: \u015bwiat\u0142o, powietrze, ziele\u0144. A w praktyce?<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-40068 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/wlodzimierz-buc-antoni-nowotarski-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/wlodzimierz-buc-antoni-nowotarski-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"W\u0142odzimierz Bu\u0107, Antoni Nowotarski, projekt budynku Mechanicznej Stacji Do\u015bwiadczalnej Politechniki Lwowskiej, 1938, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40081\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40081'>\n\t\t\t\tW\u0142odzimierz Bu\u0107, Antoni Nowotarski, projekt budynku Mechanicznej Stacji Do\u015bwiadczalnej Politechniki Lwowskiej, 1938, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-reklama-winiarni-stara-komnata-we-lwowie-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-reklama-winiarni-stara-komnata-we-lwowie-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, reklama winiarni Stara komnata we Lwowie, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40080\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40080'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, reklama winiarni Stara komnata we Lwowie, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt szpitala, praca studencka z przedmiotu Budownictwo utylitarne prowadzonego przez prof. W\u0142adys\u0142awa Derdackiego, 1929, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40079\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40079'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt szpitala, praca studencka z przedmiotu Budownictwo utylitarne prowadzonego przez prof. W\u0142adys\u0142awa Derdackiego, 1929, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt stoiska fabryki porcelany \u201e\u0106miel\u00f3w\u201d na Mi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, widok perspektywiczny, 1927\u20131928, gwasz, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40078\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40078'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt stoiska fabryki porcelany \u201e\u0106miel\u00f3w\u201d na Mi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, widok perspektywiczny, 1927\u20131928, gwasz, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-reklamy-wyrobow-firmy-centra-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-008'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-reklamy-wyrobow-firmy-centra-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-008-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt reklamy wyrob\u00f3w firmy Centra, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40077\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40077'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt reklamy wyrob\u00f3w firmy Centra, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-reklamy-perfum-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-reklamy-perfum-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt reklamy perfum, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40076\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40076'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt reklamy perfum, 1934, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-kosciola-pomnika-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-koscio\u0142a-pomnika-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt ko\u015bcio\u0142a modernistycznego, 1930, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40075\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40075'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt ko\u015bcio\u0142a modernistycznego, 1930, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-domu-jednorodzinnego-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-domu-jednorodzinnego-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt domu jednorodzinnego, 1931, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40074\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40074'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt domu jednorodzinnego, 1931, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-dom-wlasny-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, dom w\u0142asny przy ul. Pomorskiej 45 na osiedlu \u017belazna Woda, widok perspektywiczny, 22.07.1945, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40073\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40073'>\n\t\t\t\tTadeusz Teodorowicz-Todorowski, dom w\u0142asny przy ul. Pomorskiej 45 na osiedlu \u017belazna Woda, widok perspektywiczny, 22.07.1945, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-obminski-projekt-kosciola-matki-boskiej-ostrobramskiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-010'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-obminski-projekt-kosciola-matki-boskiej-ostrobramskiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-010-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tadeusz Obmi\u0144ski, projekt ko\u015bcio\u0142a Matki Boskiej Ostrobramskiej, 1931, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40072\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40072'>\n\t\t\t\tTadeusz Obmi\u0144ski, projekt ko\u015bcio\u0142a Matki Boskiej Ostrobramskiej, 1931, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eLw\u00f3w 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40071\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40071'>\n\t\t\t\t\u201eLw\u00f3w 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-zenskiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22'><img width=\"400\" height=\"240\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-ze\u0144skiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-400x240.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Andrzej Nitsch, projekt siedmioklasowej szko\u0142y \u017ce\u0144skiej, widok perspektywiczny, praca studencka, 1933, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40070\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40070'>\n\t\t\t\tAndrzej Nitsch, projekt siedmioklasowej szko\u0142y \u017ce\u0144skiej, widok perspektywiczny, praca studencka, 1933, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Wielki Lw\u00f3w to koncepcja rozwoju miasta autorstwa Ignacego Drexlera i Tadeusza To\u0142wi\u0144skiego wpisuj\u0105ca si\u0119 w nurt \u201ewielkich\u201d miast, obok Wielkiego Krakowa czy wreszcie Wielkiej Warszawy. By\u0142a pr\u00f3b\u0105 opracowania klarownego planu rozwoju, uwzgl\u0119dniaj\u0105cego r\u00f3\u017cne determinanty, w tym tak\u017ce te spo\u0142eczne. Jakkolwiek by\u0142a rodzajem utopii, to jednak jej bezsporn\u0105 zas\u0142ug\u0105 jest wk\u0142ad w porz\u0105dkowanie przestrzeni i przyspieszenie dynamiki rozwoju miasta, kt\u00f3re w przededniu wojny liczy\u0142o ju\u017c trzysta trzydzie\u015bci tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Ogl\u0105danie wroc\u0142awskiej ekspozycji zaczynamy od uproszczonego planu Wielkiego Lwowa, na kt\u00f3ry naniesiono kilka najistotniejszych \u2013 zdaniem autor\u00f3w \u2013 realizacji. Rozpocznijmy zatem przegl\u0105d.<\/p>\n<p>Gmach Sprechera, czyli budynek mieszkalno-us\u0142ugowy wzniesiony w centrum miasta, przy ulicy Akademickiej 7, powsta\u0142 w latach 1928\u20131930; pod projektem podpisa\u0142 si\u0119 Ferdynand Kassler. Do autorstwa przyznawa\u0142 si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 nie bez dumy, budynek ochrzczono bowiem \u201elwowskim drapaczem chmur\u201d. Zwa\u017cywszy na jego siedem pi\u0119ter, okre\u015blenie tr\u0105ci pewn\u0105 przesad\u0105, ale to nie jedyny atut przyci\u0105gaj\u0105cy uwag\u0119 przedwojennych lwowian. Ok\u0142adziny ze sztucznego marmuru, wewn\u0105trz alabaster i trawertyn, windy i wreszcie \u2013 <em>signum temporis<\/em> \u2013 neony. To w\u0142a\u015bnie stanowi\u0107 mia\u0142o o popularno\u015bci inwestycji zamo\u017cnego \u017cydowskiego kupca oraz przyczyni\u0107 si\u0119 do s\u0142awy Kasslera. Tyle je\u015bli chodzi o recepcj\u0119 gmachu, ale czy ca\u0142a emfaza by\u0142a uzasadniona? Makieta Gmachu Sprechera fascynuje dyscyplin\u0105 form, horyzontalnym uk\u0142adem okien, czyli jednym z najulubie\u0144szych \u201echwyt\u00f3w\u201d modernizmu, jednak zna\u0107 w tym projekcie jeszcze obecno\u015b\u0107 klasycznego my\u015blenia, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w potr\u00f3jnych zgrupowaniach okien, z kt\u00f3rych ka\u017cde \u015brodkowe jest szersze, przywodz\u0105c na my\u015bl wariacj\u0119 na temat serliany; ponadto elewacja podzielona jest na stref\u0119 parteru, nast\u0119pnie g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 czterech kolejnych pi\u0119ter, by wreszcie oddzieli\u0107 ostatnie kondygnacje, tworz\u0105c z nich quasi-attyk\u0119 o bardzo dekoracyjnym rytmie niemal kwadratowych okien. Tradycja co si\u0119 zowie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40079\" aria-describedby=\"caption-attachment-40079\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005\/\" rel=\"attachment wp-att-40079\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-40079\" title=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt szpitala, praca studencka z przedmiotu Budownictwo utylitarne prowadzonego przez prof. W\u0142adys\u0142awa Derdackiego, 1929, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005-540x609.jpg\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt szpitala, praca studencka z przedmiotu Budownictwo utylitarne prowadzonego przez prof. W\u0142adys\u0142awa Derdackiego, 1929, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"609\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005-540x609.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005-797x900.jpg 797w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005-576x650.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-szpitala-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-005.jpg 1181w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-40079\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt szpitala, praca studencka z przedmiotu Budownictwo utylitarne prowadzonego przez prof. W\u0142adys\u0142awa Derdackiego, 1929, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Makieta jest bia\u0142a. Tak sterylna, \u017ce wr\u0119cz trudno podejrzewa\u0107 ten budynek o bycie potencjalnym teatrem codzienno\u015bci, a to przecie\u017c jego prymarne zadanie. Mo\u017cna wobec tego zapyta\u0107, jak w dzisiejszej rzeczywisto\u015bci radzi sobie gmach Sprechera? Niestety, modernizm nie starzeje si\u0119 \u0142adnie. Urok stylu lat 30. ufundowany jest w znacznej mierze na materiale, na subtelnym niuansowaniu faktur, grze \u015bwiat\u0142a na \u2013 przewa\u017cnie bia\u0142ych \u2013 elewacjach oraz rytmie. Wida\u0107 zatem, jak kruch\u0105 i mistern\u0105 uk\u0142adank\u0105 jest pi\u0119kno budynku wzniesionego w tym duchu. Wystarczy termomodernizacja chowaj\u0105ca przed naszym wzrokiem strukturalny tynk fasady lub wymiana stolarki okiennej zaburzaj\u0105ca rytm fasady, by odebra\u0107 wdzi\u0119k architekturze modernizmu, kt\u00f3r\u0105 Pallasmaa okre\u015bli\u0142a jako \u015bci\u015ble okulocentryczn\u0105 i intelektualn\u0105<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Modernizm nie ba\u0142 si\u0119 koloru \u2013 i s\u0105 na to dowody. We Wroc\u0142awiu da\u0142 temu wyraz chocia\u017cby Max Scharoun; we Lwowie, pod\u00f3wczas b\u0119d\u0105cy jeszcze studentem Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projektuj\u0105cy szpital w ramach zaliczenia przedmiotu \u201eBudownictwo utylitarne\u201d. Jego akwarela z 1928 roku prezentuje przeszklony naro\u017cnik gmachu utrzymanego w jasnopopielatym kolorze, kt\u00f3rego bry\u0142\u0119 dynamizuj\u0105 karmazynowe por\u0119cze balkonu utworzone z horyzontalnie u\u0142o\u017conych rurek. Praca ta, obecnie w zbiorach wroc\u0142awskiego Muzeum Architektury, zapowiada ju\u017c przysz\u0142e prace Teodorowicza-Todorowskiego, cechuj\u0105ce si\u0119 wyczuciem plastyki bry\u0142y i wirtuozersk\u0105 gr\u0105 napi\u0119\u0107. Z tego samego czasu pochodzi projekt stoiska \u0107mielowskiej fabryki porcelany, przygotowany na Targi Wschodnie, gdzie dominuje g\u0142\u0119boki kobalt i d\u017awi\u0119czna czerwie\u0144 horyzontalnych linii p\u00f3\u0142ek do ekspozycji wyrob\u00f3w zak\u0142adu. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce potencjalni nabywcy \u0107mielowskich precjoz\u00f3w zostali skutecznie zach\u0119ceni.<\/p>\n<p>Cztery lata po Teodorowiczu-Todorowskim ten sam przedmiot \u201eBudownictwo utylitarne\u201d przyjdzie zaliczy\u0107 Andrzejowi Nitschowi. Wykona on projekt szko\u0142y \u017ce\u0144skiej. Rysunek lawowany tuszem przedstawia masywny gmach z\u0142o\u017cony z trzech prostopad\u0142o\u015bciennych bry\u0142. I cho\u0107 monotonny rytm pasowych okien kontrapunktowa\u0142 drobnymi podzia\u0142ami \u015brodkowego \u201eryzalitu\u201d, nie uda\u0142o si\u0119 Nitschowi dor\u00f3wna\u0107 w tym projekcie inwencj\u0105 Teodorowiczowi-Todorowskiemu. Zdecydowanie lepiej poradzi\u0142 sobie z projektem domu czynszowego sygnowanego dat\u0105 1933. To frapuj\u0105cy maria\u017c modernizmu oczyszczonego ze \u2013 parafrazuj\u0105c Adolfa Loosa \u2013 \u201ezbrodni ornamentu\u201d, z bardzo dekoracyjnym neonem, kt\u00f3rego forma logicznie wynika z uk\u0142adu\u2026 rze\u017aby figuralnej, wskazuj\u0105c na \u201ed\u0142ugie trwanie\u201d mieszcza\u0144skiego zami\u0142owania do detalu architektonicznego.<\/p>\n<p>Niepor\u00f3wnywalnie bardziej nowoczesn\u0105 wizj\u0105 jest projekt konkursowy na Dom \u017bo\u0142nierza Polskiego wykonany przez tandem Frydecki i Por\u0119bowicz w roku 1935. Ze swad\u0105 kontrastowali oni masy wielkich prostopad\u0142o\u015bcian\u00f3w pionowych i poziomych przeprutych na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci pasami okien. Niew\u0105tpliwie najbardziej dekoracyjn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 gmachu mia\u0142o by\u0107 ostatnie pi\u0119tro, gdzie zakomponowano rytmicznie rozmieszczone okr\u0105g\u0142e okna, b\u0119d\u0105ce uk\u0142onem w stron\u0119 \u2013 jak mawiano w\u00f3wczas \u2013 \u201estylu okr\u0119towego\u201d. Jest to wizja na tyle \u015bmia\u0142a i niesztampowa, \u017ce do dzi\u015b nie straci\u0142aby wiele na swojej estetycznej aktualno\u015bci. Zaskakuj\u0105ca jest \u017cywotno\u015b\u0107 wielu element\u00f3w architektury mi\u0119dzywojennej we wsp\u00f3\u0142czesnych projektach, przychodz\u0105ca w sukurs dyskursowi mi\u0119dzywojnia definiowanego jako narodziny nowoczesno\u015bci. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce gdyby rysunek Zbigniewa Wardza\u0142y przedstawiaj\u0105cy projekt lwowskiej Izby Notarialnej podda\u0107 drobnym korektom, m\u00f3g\u0142by spe\u0142ni\u0107 oczekiwania wsp\u00f3\u0142czesnego inwestora bez wyrzut\u00f3w estetycznego sumienia, a pochodzi on z roku 1938.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40078\" aria-describedby=\"caption-attachment-40078\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009\/\" rel=\"attachment wp-att-40078\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-40078\" title=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt stoiska fabryki porcelany \u201e\u0106miel\u00f3w\u201d na Mi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, widok perspektywiczny, 1927\u20131928, gwasz, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009-540x433.jpg\" alt=\"Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt stoiska fabryki porcelany \u201e\u0106miel\u00f3w\u201d na Mi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, widok perspektywiczny, 1927\u20131928, gwasz, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"433\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009-540x433.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009-900x723.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009-576x462.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/tadeusz-teodorowicz-todorowski-projekt-stoiska-fabryki-porcelany-cmielow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-009.jpg 1470w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-40078\" class=\"wp-caption-text\">Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, projekt stoiska fabryki porcelany \u201e\u0106miel\u00f3w\u201d na Mi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, widok perspektywiczny, 1927\u20131928, gwasz, akwarela i o\u0142\u00f3wek na kartonie, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Nie mo\u017cna jednak popada\u0107 w ton zbyt panegiryczny. Prezentowana na wystawie makieta kamienicy Fail\u00f3w z lat 1938\u20131939 nie r\u00f3\u017cni si\u0119 wiele od podobnych realizacji, jakie spotka\u0107 mo\u017cna na terenie Krakowa czy warszawskiej Saskiej K\u0119py, operuj\u0105cych zeschematyzowanym j\u0119zykiem stylu narodowego w bardzo poprawnej, ale pozbawionej cech szczeg\u00f3lnych redakcji.<\/p>\n<p>Nowoczesno\u015b\u0107 nie wyra\u017ca si\u0119 rzecz jasna wy\u0142\u0105cznie w architekturze. Tadeusz Teodorowicz-Todorowski, b\u0119d\u0105cy autorem zyskuj\u0105cym dopiero teraz nale\u017cn\u0105 mu pozycj\u0119 w\u015br\u00f3d najciekawszych tw\u00f3rc\u00f3w polskiego mi\u0119dzywojnia, jest tak\u017ce autorem bardzo dekoracyjnej kraty w duchu art d\u00eaco. Operuje on liniami zygzakowatymi skombinowanymi z okr\u0119giem lub jego wycinkami, akcentuj\u0105c niekiedy kierunki uko\u015bne. Niewielki rysunek na po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ym papierze imponuje precyzj\u0105 wykonania i niespo\u017cyt\u0105 energi\u0105 linii, co do kt\u00f3rej ju\u017c Van de Velde mia\u0142 sentencjonalnie powiedzie\u0107, \u017ce jest si\u0142\u0105.<\/p>\n<p>R\u00f3wnie czaruj\u0105ce s\u0105 dwa rysunki tuszem i gwaszem \u2013 prace studenckie wspomnianego ju\u017c Andrzeja Nitscha \u2013 oba wykonane oko\u0142o 1930. Na pierwszy rzut oka to frapuj\u0105ce abstrakcje geometryczne, skonstruowane jako uk\u0142ady kwadratowych modu\u0142\u00f3w utrzymanych w zgaszonych barwach. Ca\u0142o\u015b\u0107 subtelnie klarowna, szalenie dekoracyjna i wysmakowana. A\u017c z pewnym trudem przychodzi uwierzy\u0107, \u017ce to projekty posadzek.<\/p>\n<p>Targi Wschodnie \u2013 brzmi niemal jak zakl\u0119cie pozostawiaj\u0105ce posmak Orientu, albo przynajmniej jaki\u015b odcie\u0144 melancholii. W istocie chodzi o wydarzenie organizowane rokrocznie pocz\u0105wszy od 1921 we Lwowie. Z czasem zyska\u0142o ono coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 \u2013 rozszerzano ofert\u0119 handlow\u0105, a wszystko to wymaga\u0142o rozbudowy infrastruktury. T\u0105 drog\u0105, naturalnym porz\u0105dkiem rzeczy, handel sta\u0142 si\u0119 d\u017awigni\u0105 architektury. Jednak Targi na wystawie podnoszone s\u0105 do rangi tak znacznej, \u017ce przerwanie ich historii w roku 1939 budzi melancholi\u0119, a przegl\u0105d listy przedmiot\u00f3w transakcji ma w sobie jaki\u015b \u2013 rzeczony ju\u017c \u2013 posmak Orientu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40071\" aria-describedby=\"caption-attachment-40071\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22\/\" rel=\"attachment wp-att-40071\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-40071\" title=\"\u201eLw\u00f3w 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-540x727.jpg\" alt=\"\u201eLw\u00f3w 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"727\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-540x727.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22-576x776.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/lwow-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-40071\" class=\"wp-caption-text\">\u201eLw\u00f3w 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Apoteozowanie Targ\u00f3w Wschodnich wydaje si\u0119 tym osobliwsze, \u017ce niewiele miejsca kurator ekspozycji po\u015bwi\u0119ci\u0142 Politechnice Lwowskiej. To na zaj\u0119ciach prowadzonych przez t\u0119 uczelni\u0119 o wspania\u0142ej i s\u0119dziwej tradycji rysowa\u0142 Teodorowicz-Todorowski, to tak\u017ce pod kierunkiem tamtejszych profesor\u00f3w powstawa\u0142y posadzki Nitscha czy wreszcie jego znakomite projekty z zakresu liternictwa.<\/p>\n<p>A skoro przywo\u0142ano tu ju\u017c liternictwo, nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 milczeniem sztuki plakatu, licznie reprezentowanej na wroc\u0142awskiej wystawie. To w\u0142a\u015bnie na pocz\u0105tku XX wieku stoczono batali\u0119 o afirmacj\u0119 plakatu jako dzie\u0142a sztuki, co by\u0142o tym trudniejsze, \u017ce w pierwszej dekadzie zesz\u0142ego stulecia nawet rysunek wyda\u0142 si\u0119 w Polsce zbyt ma\u0142o wznios\u0142y, by zalicza\u0107 go obok malarstwa czy rze\u017aby do sztuk pi\u0119knych. Plakaty sta\u0142y si\u0119 \u2013 m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem Stendhala \u2013 \u201ezwierciad\u0142ami przechadzaj\u0105cymi si\u0119 po go\u015bci\u0144cu\u201d, jednak\u017ce zwierciad\u0142ami o niekwestionowanych ju\u017c dzi\u015b warto\u015bciach artystycznych i estetycznych. <em>Wystawa mebli lwowskich stolarzy <\/em>reklamowa\u0142a si\u0119 plakatem utrzymanym w dwud\u017awi\u0119ku naturalnej barwy papieru i karmazynu. Ten sam zestaw barw dope\u0142niony czerni\u0105 spotka\u0107 mo\u017cna mi\u0119dzy innymi na plakacie <em>Wystawy zwi\u0105zku student\u00f3w architektury<\/em>. Zapewne bardzo interesuj\u0105cej.<\/p>\n<p><em>Kompozycja konstruktywistyczna <\/em>Andrzeja Pronaszki to obraz, wobec kt\u00f3rego nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie. S\u0142usznie zatem osobne pomieszczenie po\u015bwi\u0119cono wy\u0142\u0105cznie lwowskiej awangardzie. P\u0142\u00f3tno wypo\u017cyczone z \u0141odzi intryguje p\u0142asko\u015bci\u0105 plam i kolorystyczn\u0105 dyscyplin\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej obraz przywodzi na my\u015bl dzie\u0142o muzyczne, w kt\u00f3rym temat powraca w rozmaitych modulacjach, w innej instrumentacji czy dynamice. Oczywi\u015bcie Pronaszko to nie jedyny przedstawiciel \u00f3wczesnej awangardy. Do anna\u0142\u00f3w historii sztuki przesz\u0142a grupa Artes, a tak\u017ce poj\u0119cia konstruktywizmu realistycznego oraz Strengowskiego faktorealizmu. Na ekspozycji znale\u017a\u0107 mo\u017cemy zdanie: \u201edla cz\u0142onk\u00f3w grupy Artes wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji sta\u0142o si\u0119 miasto, a bezpo\u015brednim punktem odniesienia koloryt lwowskiej ulicy. (\u2026) motywy architektoniczne wykorzystywano do kreacji onirycznych scen, pe\u0142nych poetyckiego i surrealistycznego nastroju\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Pozostaje tylko ubolewa\u0107 nad brakiem godnej reprezentacji prac lwowskiego logika, teoretyka i malarza \u2013 Leona Chwistka, kt\u00f3rego <em>oeuvre<\/em> nadal czeka na rehabilitacj\u0119 po latach nies\u0142usznego niedowarto\u015bciowania.<\/p>\n<p>Fotografia by\u0142a synonimem post\u0119pu, ale tak\u017ce istotnym medium jego dokumentacji. Rola aparatu fotograficznego nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 jednak wy\u0142\u0105cznie do replikowania rzeczywisto\u015bci w celu uwieczniania zdobyczy epoki kultu higieny i nowoczesno\u015bci, ju\u017c w latach 30. bowiem\u00a0pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105ce \u015brodowisko lwowskie w\u0142\u0105cza si\u0119 w dyskurs prezentuj\u0105cy fotografi\u0119 jako <em>par excellence<\/em> sztuk\u0119, kt\u00f3ra nie musi sp\u0142aca\u0107 d\u0142ugu wobec rzeczywisto\u015bci, zachowuj\u0105c jej wycinki dla potomno\u015bci, ale ma prawo by\u0107 autonomicznym wytworem artysty, poprzez chocia\u017cby \u2013 prowadzone w\u00f3wczas \u2013 eksperymenty bliskie surrealizmowi czy ekspresjonizmowi.<\/p>\n<p>Nowoczesn\u0105 architektur\u0119 fotografowano ch\u0119tnie, wielokrotnie w kadrze znajdowali si\u0119 tak\u017ce ludzie w modnych strojach oraz samochody. W ikonosferze lwowskich ulic pojawi\u0142y si\u0119 plakaty, jarz\u0105ce si\u0119 nasyconymi barwami, zapraszaj\u0105ce do kina czy anonsuj\u0105ce wy\u015bcigi samochodowe. Ta wizja utrwala si\u0119 w naszej pami\u0119ci i jako taki konstrukt widzimy dzi\u015b lata 30., nazywaj\u0105c je \u201eczasem nowoczesno\u015bci\u201d, podczas gdy by\u0142y one maria\u017cem awangardy z ariergard\u0105 w stopniu zapewne por\u00f3wnywalnym do dzisiejszego.<\/p>\n<p>Na koniec wr\u00f3\u0107my do cytowanego tekstu Peipera, by przywo\u0142a\u0107 celn\u0105 obserwacj\u0119 polskiego awangardzisty: \u201e\u017cyjemy w czasach, kiedy prawdy \u017cyj\u0105 kr\u00f3cej ani\u017celi ludzie\u201d. A jednak kult mi\u0119dzywojennego modernizmu prze\u017cy\u0142 ju\u017c pokolenie przedwrze\u015bniowych luminarzy i \u2013 jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 \u2013 pr\u0119dko nie stanie si\u0119 prawd\u0105 zdezaktualizowan\u0105, czego dowodzi wroc\u0142awska wystawa.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Juhanni Pallasmaa, <em>Oczy sk\u00f3ry. Architektura i zmys\u0142y<\/em>, Krak\u00f3w 2012, s. 21 i kolejne.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Fragment tekstu zamieszczonego na ekspozycji.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jest zatem recepta na miasto. Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny. Tu wracamy do Le Corbusiera: \u015bwiat\u0142o, powietrze, ziele\u0144. A w praktyce?<\/p>\n","protected":false},"author":665,"featured_media":40070,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[265,387,3234,5248,5565,402],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5247],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Czas nowoczesno\u015bci. Lw\u00f3w 1937<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-ze\u0144skiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-ze\u0144skiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22.jpg\",\"width\":1709,\"height\":1181,\"caption\":\"Andrzej Nitsch, projekt siedmioklasowej szko\u0142y \u017ce\u0144skiej, widok perspektywiczny, praca studencka, 1933, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\",\"name\":\"Czas nowoczesno\u015bci. Lw\u00f3w 1937\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2016-12-30T14:00:08+00:00\",\"dateModified\":\"2017-01-02T09:52:40+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\"},\"description\":\"Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Czas nowoczesno\u015bci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\",\"name\":\"Pawe\u0142 Bie\u0144\",\"description\":\"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czas nowoczesno\u015bci. Lw\u00f3w 1937","description":"Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-ze\u0144skiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/andrzej-nitsch-projekt-siedmioklasowej-szkoly-ze\u0144skiej-muzeum-architektury-wroclaw-2016-09-22.jpg","width":1709,"height":1181,"caption":"Andrzej Nitsch, projekt siedmioklasowej szko\u0142y \u017ce\u0144skiej, widok perspektywiczny, praca studencka, 1933, zbiory Muzeum Architektury we Wroc\u0142awiu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci","name":"Czas nowoczesno\u015bci. Lw\u00f3w 1937","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#primaryimage"},"datePublished":"2016-12-30T14:00:08+00:00","dateModified":"2017-01-02T09:52:40+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0"},"description":"Lw\u00f3w ma by\u0107 \u2013 jak sygnalizuje nazwa planu \u2013 Wielki, ma te\u017c by\u0107 nowoczesny.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2016\/pawel-bien-czas-nowoczesnosci#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Czas nowoczesno\u015bci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0","name":"Pawe\u0142 Bie\u0144","description":"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40068"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/665"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40068"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40068\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40068"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40068"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40068"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=40068"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=40068"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}