{"id":40187,"date":"2017-01-10T17:30:01","date_gmt":"2017-01-10T16:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=40187"},"modified":"2017-01-10T17:08:20","modified_gmt":"2017-01-10T16:08:20","slug":"pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury","title":{"rendered":"O rozbrajaniu kultury"},"content":{"rendered":"<p>Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen to nazwa brzmi\u0105ca nieco jak Witkacowski Syndykat Zbawienia Narodowego albo fantasmagoryczna instytucja rodem z powie\u015bci Lema, gdzie w przes\u0142odzonej, ostyg\u0142ej herbacie dryfuje cybernetyczna mucha. Projekt Wodiczki i Kozakiewicza nie by\u0142 jednak bynajmniej kpin\u0105 ani krotochwil\u0105, lecz do\u015b\u0107 skrupulatnie opracowanym <a title=\"News.O.pl: Rozbrojenie kultury\" href=\"http:\/\/news.o.pl\/2016\/10\/05\/rozbrojenie-kultury-wodiczko-kozakiewicz-zacheta-warszawa\/#\/\">konceptem, zaprezentowanym w salach warszawskiej Zach\u0119ty<\/a>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_40194\" aria-describedby=\"caption-attachment-40194\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=40194\" rel=\"attachment wp-att-40194\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-40194\" title=\"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001-540x231.jpg\" alt=\"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"231\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001-540x231.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001-576x246.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001.jpg 900w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-40194\" class=\"wp-caption-text\">\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Czym mia\u0142by by\u0107 Instytut? Oddajmy g\u0142os autorom koncepcji. Za cel obrano \u201erozwijanie \u015bwiadomo\u015bci publicznej i spo\u0142ecznego uczestnictwa w budowaniu kultury pokoju (\u2026) zmierzaj\u0105cego do powszechnego zniesienia wojny\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Pozornie \u2013 doskonale znany z lekcji historii motyw spod znaku utopii. Na tym \u2013 sk\u0105din\u0105d przecie\u017c szlachetnym \u2013 dezyderacie, obaj arty\u015bci jednak\u017ce nie poprzestaj\u0105, akcentuj\u0105c dobitnie: \u201ekultura wojny\u201d, b\u0119d\u0105c cz\u0119\u015bci\u0105 dziedzictwa pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Unii Europejskiej jest honorowana i popierana. \u201eKultura wojny\u201d ma by\u0107 swoistym <em>spiritus movens<\/em> gloryfikacji konfliktu zbrojnego w jego romantycznym paradygmacie pe\u0142nym heroicznej estetyzacji. I dalej: \u201eutrwala ona r\u00f3wnie\u017c kult pomnik\u00f3w wojennych, kt\u00f3re wys\u0142awiaj\u0105 czy wr\u0119cz u\u015bwi\u0119caj\u0105 (\u2026) tych, kt\u00f3rzy w tych wojnach zabijali lub byli zabijani\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Ostatnie s\u0142owa brzmi\u0105 ju\u017c nie lada kontrowersyjnie.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-40187 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40195\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40195'>\n\t\t\t\t\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-40194\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-40194'>\n\t\t\t\t\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Wszystko to nie by\u0142o by mo\u017ce tak frapuj\u0105ce, gdyby nie fakt, \u017ce projektowana przez autor\u00f3w lokalizacja Instytutu to warszawski plac Pi\u0142sudskiego. Innymi s\u0142owy \u2013 Instytut do spraw rozlicze\u0144 \u201ekultu pomnik\u00f3w\u201d stanie pomi\u0119dzy Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza a monumentem marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n<p>Jak wyb\u00f3r lokalizacji argumentuj\u0105 autorzy? \u201ePrzestrzenny i programowy zwi\u0105zek z najwa\u017cniejszym miejscem pami\u0119ci w Polsce b\u0119dzie symboliczn\u0105 manifestacj\u0105 i rzeczywistym \u015bwiadectwem pokojowej misji Instytutu\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. Chyba nie wszystkie w\u0105tpliwo\u015bci zosta\u0142y rozwiane.<\/p>\n<p>\u015arodek placu wyznaczy drzewo. Symbol s\u0119dziwy jak nasza kultura, czytelny i nie budz\u0105cy zastrze\u017ce\u0144 \u2013 chcia\u0142oby si\u0119 doda\u0107 z przek\u0105sem \u2013 o ile nie b\u0119dzie to \u201eteuto\u0144ski\u201d d\u0105b. Rosn\u0105\u0107 b\u0119dzie ono poni\u017cej p\u0142yty placu, w \u201ekanale\u201d zwanym \u2013 o ile\u017c efektowniej \u2013 pasa\u017cem, wiod\u0105cym ku Grobowi Nieznanego \u017bo\u0142nierza, do kt\u00f3rego to doj\u015b\u0107 mo\u017cna b\u0119dzie po paradnych schodach. Forma nie by\u0142aby zatem szczeg\u00f3lnie nachalna, gdyby nie pomys\u0142 zaaran\u017cowania szcz\u0105tk\u00f3w kolumnady pa\u0142acu Saskiego na taras widokowy. A skoro taras \u2013 musz\u0105 by\u0107 schody \u2013\u00a0bia\u0142a spirala. Skojarzenia: wej\u015bcie na most Gda\u0144ski lub dawna willa \u0141empickich na Saskiej K\u0119pie. Instytut pomieszczony mia\u0142by by\u0107 pod p\u0142yt\u0105 placu. Zaplanowano \u2013 o czym informowa\u0142a eksponowana w Zach\u0119cie plansza \u2013 <em>Sal\u0119 Dzia\u0142aczy na rzecz Pokoju<\/em> (niebezpiecznie pobrzmiewa to pompatyczn\u0105 retoryk\u0105 Rzeczpospolitej Ludowej), <em>Sal\u0119 z replik\u0105 Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u<\/em> (kt\u00f3r\u0105 przecie\u017c ogl\u0105da\u0107 mo\u017cemy ju\u017c w gda\u0144skim Europejskim Centrum Solidarno\u015bci), oraz strefy: naukow\u0105 i kultury. W przypadku tej ostatniej wymieniono artyst\u00f3w, kt\u00f3rych prace by\u0142by mile widziane w Instytucie walcz\u0105cym z romantycznym paradygmatem wojny. W\u015br\u00f3d nazwisk polecanych, mi\u0119dzy innymi \u2013 Grottger.<\/p>\n<p>Plac \u2013 zwany niegdy\u015b Saskim \u2013 by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w na planie przedrozbiorowej stolicy, pyszni\u0105c si\u0119 gmachem pa\u0142acu Saskiego i p\u00f3\u017anobarokowym ogrodem w g\u0142\u0119bi osiowego za\u0142o\u017cenia. O randze placu \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce te\u017c fakt, \u017ce rosyjscy zaborcy w\u0142a\u015bnie tutaj wznie\u015bli piramidalny sob\u00f3r, maj\u0105cy zdominowa\u0107 panoram\u0119 \u015br\u00f3dmie\u015bcia, a kt\u00f3ry Polacy, natychmiast po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, rozebrali w ferworze patriotycznej fety ku zdumieniu wizytuj\u0105cego w\u00f3wczas Warszaw\u0119 Alfreda D\u00f6blina, odnotowuj\u0105cego ten fakt na kartach <em>Podr\u00f3\u017cy po Polsce<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. Ojczyzna wolna \u2013 parafrazuj\u0105c poet\u0119 \u2013 zrzucamy z ramion p\u0142aszcz Konrada, niemniej jednak potrzeba rozlicze\u0144 i upami\u0119tnie\u0144 nie ga\u015bnie. Powstaje zatem gr\u00f3b nieznanego \u017co\u0142nierza, a przed kolumnad\u0105 pa\u0142acu Saskiego \u2013 mieszcz\u0105cego notabene Sztab Generalny Wojska Polskiego \u2013 po\u0142yskuje w s\u0142o\u0144cu pomnik konny Poniatowskiego. Wrzesie\u0144 \u2013 okupacja \u2013 Powstanie. Po wojnie \u2013 wahania co do odbudowy pa\u0142acu Saskiego, z kt\u00f3rego pozosta\u0142 ledwie fragment kolumnady, ideologiczna naganno\u015b\u0107 pa\u0142acu Kronenberga, po kt\u00f3rym nie mog\u0142o pozosta\u0107 \u015bladu, plany, narady, projektu i podpisy. A p\u00f3\u017aniej? Sofitel i nowe biurowce kontrapunktowane przez wci\u0105\u017c \u017cywe postulaty rekonstrukcji pa\u0142acu Saskiego. Burzliwe dzieje zabudowy okalaj\u0105cej plac nie przeszkadzaj\u0105 mu jednak bynajmniej pe\u0142ni\u0107 nadal istotnych r\u00f3l w \u017cyciu pa\u0144stwowym.<\/p>\n<p>Sp\u00f3jrzmy na wizualizacje. Wn\u0119trze Instytut pe\u0142ne ludzi, zwracaj\u0105cych si\u0119 ku sporych rozmiar\u00f3w oculusowi w suficie, przez kt\u00f3ry na zwiedzaj\u0105cych sp\u0142ywa \u015bwiat\u0142o, niczym w metaforze \u015bwi\u0119tego Augustyna. Kolejna wizualizacja, to wdzi\u0119czny obrazek, na kt\u00f3rym dw\u00f3ch chwackich kombatant\u00f3w, przechadza si\u0119 pod ogromn\u0105 betonow\u0105 wiat\u0105 \u2013 niepokoj\u0105co nisko zadaszon\u0105 \u2013 dyskutuj\u0105c, mija biznesmena oraz m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 z zaci\u0119ciem fotografuj\u0105c\u0105 pacyfistyczny plakat. Na pozosta\u0142ych planszach kwitn\u0105 magnolie na tle \u2013 jak pisa\u0142 Tyrmand \u2013 b\u0142ogiego b\u0142\u0119kitu nieba<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce budowa Instytutu przeflancuje ca\u0142e \u017cycie spo\u0142eczne, tworz\u0105c z przestrzeni placu co\u015b na kszta\u0142t edenu, w kt\u00f3rym piknikuj\u0105ca na trawie m\u0142odzie\u017c (w tle obowi\u0105zkowo \u2013\u00a0zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca) i ojciec z dzieckiem na platformie widokowej walczy\u0107 b\u0119d\u0105 o \u201ekultur\u0119 pokoju\u201d przy pe\u0142nej aprobacie u\u015bmiechni\u0119tych kombatant\u00f3w, rozpo\u015bcieraj\u0105c przed pokoleniami b\u0142og\u0105 wizj\u0119 \u201erozbrojonej kultury\u201d. Estetyka wizualizacji architektonicznych nie przestaje zaskakiwa\u0107.<\/p>\n<p>\u201eNajodpowiedniejszym sposobem uczczenia pami\u0119ci ofiar wojen jest stworzenie takich warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych wojny nie b\u0119d\u0105 si\u0119 powtarza\u0107, a wi\u0119c ich \u015bmier\u0107 i cierpnie nie b\u0119d\u0105 daremne\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>\u00a0\u2013 deklaruj\u0105 autorzy, otwieraj\u0105c tym samym dyskusj\u0119 nad formami kommemoracji. Mo\u017ce rzeczywi\u015bcie \u201ekultura wojny\u201d nie jest nam ju\u017c niezb\u0119dna; wreszcie \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 s\u0142owami Szczepana Twardocha \u2013 sko\u0144czy\u0107 si\u0119 mo\u017ce ten \u201ewieczny Grunwald\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>, a \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105 umacnia\u0107 mo\u017cemy w oparciu o sukcesy inne ni\u017c P\u0142owce i Kircholm, czy te\u017c hekatomby z Powstaniami na czele.<\/p>\n<p>Pozostaje jednak pytanie \u2013 czy mo\u017cliwa jest koegzystencja Instytutu z realizacj\u0105 dotychczasowych zada\u0144 placu? Autorzy projektu odpowiadaj\u0105 jasno: \u201eprzyczyniaj\u0105c si\u0119 po\u015brednio do ewolucji sposob\u00f3w upami\u0119tniania wojny, Instytut b\u0119dzie respektowa\u0142 ich istniej\u0105ce formy\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>. W razie wi\u0119kszych zgromadze\u0144, specjalna podno\u015bnia ma, zas\u0142aniaj\u0105c dolny pasa\u017c, integrowa\u0107 obie cz\u0119\u015bci placu, umo\u017cliwiaj\u0105c przebieg uroczysto\u015bci. Jednak O\u015b Saska \u2013 pozostaj\u0105c historycznie i estetycznie nie do przecenienia w skali Warszawy \u2013\u00a0wyznaczana przez g\u0142\u00f3wn\u0105 alej\u0119 ogrodu, poprzez fontann\u0119, Gr\u00f3b i \u015brodek placu, przerwana zostanie przez wspomniane drzewo. A mo\u017ce to jednak efektownie metaforyczna puenta tego za\u0142o\u017cenia?<\/p>\n<p>Historyczna struktura placu zosta\u0142a zdegradowana ju\u017c podczas II Wojny \u015awiatowej, jednak w powojennej Polsce nadano my wygl\u0105d, kt\u00f3ry obecny jest w \u015bwiadomo\u015bci ka\u017cdego Polaka. Mam tutaj na my\u015bli chocia\u017cby Gr\u00f3b Nieznanego \u017bo\u0142nierza. Architektura placu jest sztafa\u017cem marsz\u00f3w, defilad i pa\u0144stwowych uroczysto\u015bci znanym doskonale nawet je\u015bli nie z autopsji, to przynajmniej z telewizyjnych relacji czy niezliczonych fotografii. Ingeruj\u0105c w tak silnie \u201enacechowan\u0105\u201d przestrze\u0144, ingeruje si\u0119, si\u0142\u0105 rzeczy, tak\u017ce w wizualn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, a to ju\u017c zabieg ryzykowny.<\/p>\n<p>Warto podkre\u015bli\u0107 w tym miejscu fakt, \u017ce projekt Wodiczki i Kozakiewicza nie dotyczy obszaru zajmowanego przed wojn\u0105 przez pa\u0142ac Saski, a po kt\u00f3rym do dzi\u015b pozosta\u0142y, skrz\u0119tnie schowane pod brukiem placu, fundamenty, podsycaj\u0105ce nadzieje entuzjast\u00f3w odbudowy na ziszczenie tego marzenia. I cho\u0107 na \u017cadnej z idyllicznych wizualizacji przedwrze\u015bniowa siedziba Sztabu Generalnego si\u0119 nie pojawia, to hipotetycznie, mog\u0142aby si\u0119 tam znale\u017a\u0107 nie koliduj\u0105c z za\u0142o\u017ceniem Instytutu.<\/p>\n<p>Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen ma, wedle zamys\u0142u autor\u00f3w, nosi\u0107 imi\u0119 J\u00f3zefa Rotblata. Nazwisko to, raczej niewiele m\u00f3wi przeci\u0119tnemu Polakowi. Wi\u0119kszo\u015bci dzia\u0142a jednak na wyobra\u017ani\u0119 has\u0142o \u201enoblista\u201d. A by\u0142 to warszawiak, doktor tutejszego uniwersytetu, kt\u00f3ry w przededniu wojny \u2013 literalnie w przededniu \u2013 znalaz\u0142 si\u0119 na stypendium w Anglii. Zas\u0142yn\u0105\u0142 jako wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca bomby atomowej, a nast\u0119pnie, w 1995 roku, jako laureat pokojowej Nagrody Nobla do spo\u0142u z ruchem Pugwash.<\/p>\n<p>Ju\u017c sama nazwa Instytut sugeruje \u201emilitaryzacj\u0119\u201d kultury, jako pewnego impasu, z kt\u00f3rego jedynym wyj\u015bciem b\u0119dzie jej \u201erozbrojenie\u201d. Ta wojskowa retoryka przywodzi niebezpiecznie na my\u015bl has\u0142a \u201ewalki o pok\u00f3j\u201d sowicie zakropione propagand\u0105 PRL, niemniej jednak trudno nie zgodzi\u0107 si\u0119 z Wodiczk\u0105 i Kozakiewiczem, \u017ce dyskurs walki obecny jest w kulturze niezwykle trwale, mo\u017cna wr\u0119cz stwierdzi\u0107, \u017ce dzieje kultury to dzieje reakcji na konflikty, a samo marzenie o pokoju jest tak stare jak pierwsza w dziejach wojna. Bia\u0142oszewski powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce w Polsce zawsze by\u0142y trzy stany: przedwojenny, wojenny i powojenny.<\/p>\n<p>Wiemy ju\u017c, \u017ce \u201ewdzi\u0119czna ludzko\u015b\u0107\u201d nie dzi\u0119kowa\u0142a bynajmniej w 1919 roku \u201eostatniej z wojen\u201d, a historia krwawych zmaga\u0144 nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z zatkni\u0119ciem polskiej flagi na gruzach Berlina; st\u0105d nieustanna potrzeba tworzenia miejsc \u201e(\u2026) staj\u0105cych si\u0119 publiczn\u0105 manifestacj\u0105 nacechowanego wzajemnym szacunkiem wsp\u00f3\u0142istnienia i tworz\u0105cych organiczne po\u0142\u0105czenie pomi\u0119dzy tradycj\u0105 i zmian\u0105 \u2013 obszar\u00f3w kulturowej ci\u0105g\u0142o\u015bci i transformacji zmierzaj\u0105cej ku \u015bwiatu wolnemu od wojen\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Alfred Doblin, <em>Podr\u00f3\u017c po Polsce<\/em>, Warszawa 2000.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Leopold Tyrmand, <em>Dziennik 1954<\/em>, Londyn 1985.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Szczepan Twardoch, <em>Wieczny Grunwald<\/em>, Warszawa 2011.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Fragment ekspozycji.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eNajodpowiedniejszym sposobem uczczenia pami\u0119ci ofiar wojen jest stworzenie takich warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych wojny nie b\u0119d\u0105 si\u0119 powtarza\u0107, a wi\u0119c ich \u015bmier\u0107 i cierpnie nie b\u0119d\u0105 daremne\u201d \u2013 deklaruj\u0105 autorzy, otwieraj\u0105c tym samym dyskusj\u0119 nad formami kommemoracji. Mo\u017ce rzeczywi\u015bcie \u201ekultura wojny\u201d nie jest nam ju\u017c niezb\u0119dna.<\/p>\n","protected":false},"author":665,"featured_media":40194,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[883,7231,5248,849,190,4065],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5247],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>O rozbrajaniu kultury. Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen, to nazwa brzmi\u0105ca nieco jak Witkacowski Syndykat Zbawienia Narodowego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001.jpg\",\"width\":\"900\",\"height\":\"385\",\"caption\":\"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury\",\"name\":\"O rozbrajaniu kultury. Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-01-10T16:30:01+00:00\",\"dateModified\":\"2017-01-10T16:08:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\"},\"description\":\"Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen, to nazwa brzmi\u0105ca nieco jak Witkacowski Syndykat Zbawienia Narodowego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"O rozbrajaniu kultury\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\",\"name\":\"Pawe\u0142 Bie\u0144\",\"description\":\"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O rozbrajaniu kultury. Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen","description":"Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen, to nazwa brzmi\u0105ca nieco jak Witkacowski Syndykat Zbawienia Narodowego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/instytut-rozbrojenia-kultury-zacheta-warszawa-2016-10-05-001.jpg","width":"900","height":"385","caption":"\u201eRozbrojenie kultury\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury","name":"O rozbrajaniu kultury. Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#primaryimage"},"datePublished":"2017-01-10T16:30:01+00:00","dateModified":"2017-01-10T16:08:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0"},"description":"Instytut Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen, to nazwa brzmi\u0105ca nieco jak Witkacowski Syndykat Zbawienia Narodowego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-o-rozbrajaniu-kultury#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"O rozbrajaniu kultury"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0","name":"Pawe\u0142 Bie\u0144","description":"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/665"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40187"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40187\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40194"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40187"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=40187"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=40187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}