{"id":40634,"date":"2017-02-06T06:00:20","date_gmt":"2017-02-06T05:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=40634"},"modified":"2017-06-07T14:33:51","modified_gmt":"2017-06-07T13:33:51","slug":"talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski","title":{"rendered":"Talerz zwany druciakiem"},"content":{"rendered":"

Pawe\u0142 Jaskulski: Podczas pobytu w Nowym Jorku odnalaz\u0142 pan w nim \u2013 tak wa\u017cn\u0105 dla pa\u0144skiej biografii oraz tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 prowincj\u0119. A czy warszawski Ursyn\u00f3w, gdzie pan teraz mieszka, ma w sobie jaki\u015b prowincjonalny pierwiastek?<\/strong><\/p>\n

Andrzej Bara\u0144ski: Nie, na Ursynowie nie ma nic prowincjonalnego. Nawet nigdy w ten spos\u00f3b nie pomy\u015bla\u0142em. W Nowym Jorku odczu\u0142em to na zasadzie z\u0142o\u015bliwego impulsu: \u201ePatrzcie, Nowy Jork, stolica \u015bwiata, a w cieniu wie\u017cowc\u00f3w okoliczni \u00abch\u0142opi\u00bb sprzedaj\u0105 swoje produkty prosto z samochodu\u201d. Pami\u0119tam rysunek, chyba Andrzeja Czeczota, na kt\u00f3rym wie\u017cowce Manhattanu s\u0105 pod strzech\u0105. To s\u0105 takie nasze kompleksiki i odgryzanie si\u0119. Obserwuj\u0105c t\u0142um wylewaj\u0105cy si\u0119 z kolejki dojazdowej, natychmiast pomy\u015bla\u0142em o naszych ch\u0142oporobotnikach.<\/p>\n

\"\u201eKsi\u0119stwo\u201d,<\/a>
\u201eKsi\u0119stwo\u201d, re\u017c. Andrzej Bara\u0144ski, kadr z filmu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Best Film)<\/figcaption><\/figure>\n

W Bibliotece Filmoteki Narodowej z male\u0144kiego wycinka prasowego wyczyta\u0142em, \u017ce interesuj\u0105 pana dawne ilustracje do ksi\u0105\u017cek. Czego pan w nich szuka?<\/strong><\/p>\n

Ciekawi\u0142y mnie roczniki starych pism. Jest w nich zapisana dopiero wyl\u0119gaj\u0105ca si\u0119 z codzienno\u015bci wielka historia. Ale codzienno\u015b\u0107 jest niezwyci\u0119\u017cona, ona jest sol\u0105 ziemi. Niejako przy okazji zacz\u0105\u0142em zauwa\u017ca\u0107 niesamowite dokonania nieznanych rysownik\u00f3w, kt\u00f3rzy na potrzeby prasy ilustrowali aktualne zdarzenia. Nie by\u0142o jeszcze fotografii. Pozosta\u0142o\u015bci takiej sztuki mo\u017cna obserwowa\u0107 w Ameryce, poniewa\u017c zakazane jest tam fotografowanie w s\u0105dzie, rysownicy s\u0105 ci\u0105gle potrzebni. Nast\u0119pnym etapem moich fascynacji by\u0142a dawna ilustracja ksi\u0105\u017ckowa, a dopiero potem zacz\u0105\u0142em realizowa\u0107 filmy dokumentalne zbudowane z ikonografii.<\/p>\n

W zainteresowaniu tym, co dawne, minione, dostrzegam d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do zachowania wszystkiego, co najcenniejsze z pi\u0119kna staro\u015bwiecko\u015bci. Objawia si\u0119 to jeszcze na innym \u2013 by\u0107 mo\u017ce dla niekt\u00f3rych oryginalnym \u2013 poziomie. Zbyszek Masternak powiedzia\u0142 mi bowiem, \u017ce wszystkie scenariusze napisa\u0142 pan odr\u0119cznie. Maszyna do pisania i komputer s\u0105 pozbawione ducha?<\/strong><\/p>\n

Pisanie r\u0119czne oznacza wy\u017cszy stopie\u0144 uwa\u017cno\u015bci. Niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki zmuszaj\u0105 mnie co chwil\u0119 do ponownej lektury pojedynczego zdania b\u0105d\u017a akapitu, poniewa\u017c ich nie zrozumia\u0142em lub nie zd\u0105\u017cy\u0142em zrozumie\u0107. W pisaniu r\u0119cznym takie zjawisko nie wyst\u0119puje. Je\u017celi nagle chc\u0119 zapisa\u0107 co\u015b, co zrobi\u0142o na mnie wyj\u0105tkowe wra\u017cenie, notowanie odr\u0119czne pozwala mi zachowa\u0107 ca\u0142y \u201esmak\u201d tego odczucia. Odczytuj\u0119 p\u00f3\u017aniej ten fragment z emocj\u0105, kt\u00f3ra mnie sk\u0142oni\u0142a do jego zapisania. Wiadomo, \u017ce w pisaniu odr\u0119cznym opr\u00f3cz powierzchni jest jeszcze co\u015b. Je\u015bli robi\u0119 adaptacj\u0119, najpierw r\u0119cznie przepisuj\u0119 kilka fragment\u00f3w, \u017ceby wej\u015b\u0107 w sk\u00f3r\u0119 autora ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Obecnie komputery wygrywaj\u0105 ju\u017c z lud\u017ami w szachy, ale p\u00f3ki co nie napisa\u0142y lepszej fabu\u0142y od cz\u0142owieka. Niemniej powsta\u0142y maszyny potrafi\u0105ce wygenerowa\u0107 scenariusz. Mi\u0119dzy innymi komputer Brutus, kt\u00f3rego baz\u0119 danych wype\u0142niaj\u0105 niezliczone przebiegi akcji. Jak mo\u017cna oceni\u0107 taki stan rzeczy z perspektywy klasyka?<\/strong><\/p>\n

W przypadku telenoweli by\u0107 mo\u017ce to dobre rozwi\u0105zanie, w filmie fabularnym absolutnie nie. Ujednolicenie wygl\u0105du scenariusza wcale nie oznacza dobrych rezultat\u00f3w. Spos\u00f3b zapisu jest wa\u017cny podczas procesu tw\u00f3rczego, kt\u00f3ry wymaga totalnej swobody, wyzwalaj\u0105cej wyobra\u017ani\u0119. A przecie\u017c w poezji r\u00f3\u017cnorodna architektura wiersza nie uchodzi za fanaberi\u0119.<\/p>\n

W wywiadzie-rzece Truffauta z Hitchcockiem pojawia si\u0119 w\u0105tek jednego z pa\u0144skich ulubionych film\u00f3w:\u00a0Nagiej wyspy<\/em>\u00a0w re\u017cyserii Kaneto Shind\u014d. Truffaut powiada, \u017ce krytyk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie godz\u0105 jedynie filmy o naturze dokumentalnej: \u201ekt\u00f3re wynikaj\u0105 z pracy artysty, ale nie z jego wyobra\u017ani\u201d, takie w\u0142a\u015bnie jak\u00a0Naga wyspa<\/em>. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce krytycy uwa\u017caj\u0105, i\u017c sami byliby w stanie napisa\u0107 podobny scenariusz. Hitchcock w komentarzu do wypowiedzi francuskiego tw\u00f3rcy przechodzi do r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy kinem dokumentalnym a filmami fabularnymi. Mianowicie stwierdza, i\u017c w dokumencie to B\u00f3g jest re\u017cyserem. Zsy\u0142a on autorowi gotowy materia\u0142, a re\u017cyser staje si\u0119 Bogiem dopiero na poziomie fabu\u0142y. Przed laty przedstawi\u0142 pan bardzo zbie\u017cne pogl\u0105dy na temat dokumentu, natomiast\u00a0Nag\u0105 wysp\u0119<\/em>\u00a0wielokrotnie wskazywa\u0142 jako sw\u00f3j niedo\u015bcigniony wz\u00f3r. Czy nie istnieje pewna sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy opini\u0105 o filmach dokumentalnych a uwielbieniem dla dzie\u0142a Shind\u014d?<\/strong><\/p>\n

Bynajmniej, poniewa\u017c nie zgadzam si\u0119 z Truffautem. Re\u017cyser\u00a0Nagiej wyspy<\/em>\u00a0nie mia\u0142 zamiaru dokumentalnego. Owszem, mo\u017cna by\u0142oby nakr\u0119ci\u0107 dokument o tym, jak ci\u0119\u017cko jest nosi\u0107 bohaterom wod\u0119, lecz Shind\u014d wyszed\u0142szy od elementu dokumentalnego, wykona\u0142 robot\u0119 poety.\u00a0Nag\u0105 wysp\u0119<\/em>\u00a0mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do niedo\u015bcignionego wzoru pod wzgl\u0119dem oszcz\u0119dno\u015bci formy, jakim jest \u015bwi\u0105tynia grecka. Te budowle sk\u0142ada\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z element\u00f3w tworz\u0105cych form\u0119, podobnie w\u00a0Nagiej wyspie<\/em>\u00a0nie mo\u017cna wyci\u0105\u0107 ani milimetra zar\u00f3wno w sensie technicznym, jak i ideowym. Przypomnia\u0142 mi si\u0119 angielski film\u00a0Bohaterowie Telemarku<\/em>\u00a0(1965, re\u017c. Anthony Mann) o komandosach, kt\u00f3rzy maj\u0105 wysadzi\u0107 w powietrze znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 na terenie Norwegii hitlerowsk\u0105 fabryk\u0119 tzw. ci\u0119\u017ckiej wody, s\u0142u\u017c\u0105cej do produkcji bomby atomowej. Film opowiada\u0142 o prawdziwym zdarzeniu i tw\u00f3rcy ca\u0142y czas zabiegali o to, \u017ceby widz ogl\u0105da\u0142 go jak film dokumentalny. Kiedy dzie\u0142o pojawi\u0142o si\u0119 na ekranach polskich kin, w humorystycznym tygodniku \u201eSzpilki\u201d ukaza\u0142 si\u0119 rysunek znakomitego Jerzego Zaruby, przedstawiaj\u0105cy w pejza\u017cu zimowym kilka wiejskich kobiet d\u017awigaj\u0105cych na nosid\u0142ach wiadra z wod\u0105. Pod rysunkiem by\u0142 podpis: \u201eBitwa o ci\u0119\u017ck\u0105 wod\u0119\u201d. U Shind\u014d woda te\u017c jest ci\u0119\u017cka, ale nada\u0142 on swojemu filmowi zupe\u0142nie inny tytu\u0142.\u00a0Naga wyspa<\/em>\u00a0to ekranowy wzorzec metra z S\u00e8vres.<\/p>\n

A czy zdanie o kinie dokumentalnym uleg\u0142o zmianie? Obecnie powstaje wiele dokument\u00f3w zupe\u0142nie pozbawionych pomys\u0142u.<\/strong><\/p>\n

Dokument telewizyjny nie potrzebuje pomys\u0142u formalnego, wystarczy temat i dobry smak. Taki film jakby \u201ereferuje\u201d spraw\u0119. Natomiast je\u017celi tw\u00f3rca pracuje na przyk\u0142ad nad filmem dokumentalnym o cz\u0142owieku w ko\u0142owrocie pracy \u2013 i ogranicza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do pokazywania drzwi mieszkania bohatera, kt\u00f3ry rano wychodzi do pracy, a wieczorem z niej wraca, kamera na przemian jest w \u015brodku oraz na zewn\u0105trz \u2013 bierze ogromn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za tak okrojony spos\u00f3b przedstawiania rzeczywisto\u015bci. Taki koncept mo\u017ce wprawdzie uzasadni\u0107 realizacj\u0119 filmu, ale realizator powinien by\u0107 przygotowany zar\u00f3wno na nagrody, jak i na seri\u0119 drwin. Czasami film dokumentalny a\u017c si\u0119 prosi o wersj\u0119 fabularn\u0105, gdzie re\u017cyser dysponuje wi\u0119ksz\u0105 gam\u0105 \u015brodk\u00f3w i w ramach gatunku mo\u017ce sobie na wi\u0119cej pozwoli\u0107 (oczywi\u015bcie to nie ma nic wsp\u00f3lnego z klas\u0105 filmu). Powiedzmy, \u017ce ten m\u0119\u017cczyzna z dokumentu codziennie doje\u017cd\u017ca do pracy na rowerze. Fabularzysta pewnego dnia umo\u017cliwi mu na tym samym rowerze podr\u00f3\u017c do nieba.<\/p>\n

Ale Werner Herzog dojecha\u0142 tym rowerem na kra\u0144ce \u015bwiata. Jego dokumentom chyba nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 metafizyki?<\/strong><\/p>\n

Herzog zawsze wybiera si\u0119 gdzie\u015b bardzo daleko, nie tylko w sensie fizycznym. Zawsze wybiera rzeczywisto\u015b\u0107 wyczynow\u0105. Ziemskie realia traktuje jako elementy kosmosu. To jest pomys\u0142 Herzoga na film dokumentalny \u2013 pomys\u0142 artysty na pokazywanie \u015bwiata. Podobnie my\u015bla\u0142 o sztuce Bruegel: jego obrazy s\u0105 g\u0119sto zaludnione istotami zaj\u0119tymi doczesno\u015bci\u0105; postaci nie maj\u0105 czasu, \u017ceby o czym\u015b innym pomy\u015ble\u0107. Inny wizjoner, Bach: dla niego umieranie jest aktem radosnym, w aspekcie tego, co nas czeka.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny bohater pa\u0144skiej studenckiej etiudy\u00a0Ksi\u0119\u017cyc<\/em>\u00a0(1973) m\u00f3wi: \u201eZajmuj\u0119 pozycje, kt\u00f3re inni ju\u017c dawno opu\u015bcili\u201d. Czy mo\u017ce si\u0119 pan pod t\u0105 kwesti\u0105 podpisa\u0107, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 w\u0142asne funkcjonowanie w historii kina polskiego?<\/strong><\/p>\n

Wtedy wszystkie kwestie dialogowe by\u0142y szczere. Czasem pisa\u0142em je serio, innym razem ironicznie, ale w ka\u017cdym razie widocznie ceni\u0142em sobie takie usytuowanie. Teraz chyba musia\u0142bym nazwa\u0107 to inaczej.<\/p>\n

W jaki spos\u00f3b?<\/strong><\/p>\n

Na przyk\u0142ad poda\u0107 adres pocztowy, nie zapominaj\u0105c o kodzie.<\/p>\n

Powiedzia\u0142 pan kiedy\u015b o swoich widzach: \u201epozosta\u0142a im jeszcze \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak wygl\u0105da\u0142 poziom film\u00f3w kinowych kiedy\u015b\u201d. Kim zatem jest \u00f3w widz idealny, wyobra\u017cony?<\/strong><\/p>\n

\u201eKiedy\u015b\u201d, to znaczy w epoce Felliniego, Bergmana, Antonioniego, Kurosawy, kiedy ich filmy lecia\u0142y w kinach, by\u0142y przyjmowane tak po prostu, ca\u0142kiem naturalnie, bez ostrze\u017ce\u0144 typu \u201etrudne\u201d albo \u201etylko dla wymagaj\u0105cych\u201d. Wy\u015bwietlali film, wi\u0119c si\u0119 sz\u0142o na niego. W kinach studyjnych mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107\u00a0Zesz\u0142ego roku w Marienbadzie<\/em>, a w DKF-ach awangard\u0119 wczorajsz\u0105 i dzisiejsz\u0105, do czego zach\u0119ca\u0142 tygodnik \u201ePrzekr\u00f3j\u201d. P\u00f3\u017aniej oceniano to jako snobizm, tyle \u017ce bardzo po\u017cyteczny. Zainteresowanie filmem \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 bowiem z zainteresowaniem literatur\u0105. Po obejrzeniu\u00a0Zesz\u0142ego roku w Marienbadzie<\/em>, kt\u00f3rego scenarzystk\u0105 by\u0142a Marguerite Duras, odczuwana by\u0142a potrzeba lektury jej innych dzie\u0142. Dzisiaj kino zupe\u0142nie oderwa\u0142o si\u0119 od literatury. Nawet adaptacje za wszelk\u0105 cen\u0119 usi\u0142uj\u0105 by\u0107 czym\u015b innym, poniewa\u017c tylko wtedy b\u0119d\u0105 spe\u0142nia\u0142y wymogi filmu.<\/p>\n

Mo\u017ce to etap wi\u0119kszego procesu przeobra\u017ce\u0144 kulturowych?<\/strong><\/p>\n

Trudno powiedzie\u0107, czy \u017cyjemy w \u201eczasie marnym\u201d, ale rzeczywi\u015bcie mo\u017cna w\u0105tpi\u0107 w trwa\u0142o\u015b\u0107 obecnego modelu kultury. Ju\u017c przed wielu laty Tadeusz R\u00f3\u017cewicz proroczo pisa\u0142 o rze\u017abach z marmolady \u2013 dzisiaj takie i podobne tworzywo jest czym\u015b normalnym. Mo\u017cna oczywi\u015bcie powiedzie\u0107, \u017ce nie w tym rzecz, \u017ce rze\u017aby z marmuru ju\u017c by\u0142y. Zmieni\u0142y si\u0119 te\u017c obyczaje. Dawniej chodzi\u0142o si\u0119 na wszystkie filmy, teraz nast\u0105pi\u0142 wyra\u017any roz\u0142am. Poszczeg\u00f3lne grupy widz\u00f3w chodz\u0105 na dane filmy, a innych kompletnie nie uznaj\u0105. Poza tym mamy do czynienia z daleko posuni\u0119tym relatywizmem ocen. Ongi\u015b opinie krytyk\u00f3w generalnie by\u0142y zbli\u017cone do siebie, a to znaczy\u0142o, \u017ce przyjmowali oni pewne kryteria. Tak wi\u0119c wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cne nowe okoliczno\u015bci.<\/p>\n

Widzowie wychowani w DKF-ach z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych s\u0105 obecnie emerytami, co oznacza, \u017ce filmy ogl\u0105daj\u0105 g\u0142\u00f3wnie w telewizji, z czego wynika cz\u0119sto zaskakuj\u0105co wysoka ogl\u0105dalno\u015b\u0107 film\u00f3w, kt\u00f3re przepad\u0142y albo w og\u00f3le nie by\u0142y pokazywane w kinie. Jeden z przyk\u0142ad\u00f3w stanowi m\u00f3j film\u00a0Braciszek<\/em>. Nie jest to typowe dzie\u0142o religijne; zrealizowa\u0142em go w zupe\u0142nie innej, mocno realistycznej konwencji. Mimo p\u00f3\u017anej godziny premierowej projekcji (oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy) film obejrza\u0142o milion osiemset widz\u00f3w. Do tej chwili w telewizji \u0142\u0105cznie odby\u0142o si\u0119 ju\u017c ponad osiemdziesi\u0105t projekcji, zatem nawet bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce cz\u0119sto obrazy te s\u0105 pokazywane o nieprzyst\u0119pnych godzinach, liczba widz\u00f3w jest ogromna. Dlatego m\u00f3wi\u0105c o odbiorze filmu, nie mo\u017cna ju\u017c ogranicza\u0107 si\u0119 do liczby sprzedanych bilet\u00f3w.<\/p>\n

Pogl\u0105d o \u015bwiadomo\u015bci filmowej widz\u00f3w interpretuj\u0119 jako wyraz silnej wiary w mo\u017cliwo\u015bci w\u0142asnego kina i jego odbiorc\u00f3w. Niemniej przez niemal ca\u0142\u0105 karier\u0119 boryka\u0142 si\u0119 pan z brakiem zrozumienia po stronie cz\u0119\u015bci decydent\u00f3w, krytyk\u00f3w i \u015brodowiska dziennikarskiego. Jeden z kolaudant\u00f3w filmu\u00a0Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>\u00a0stwierdzi\u0142, \u017ce film ten nie mo\u017ce by\u0107 wydarzeniem wielkiego formatu o charakterze spo\u0142ecznym, poniewa\u017c historia rozgrywa si\u0119 w ma\u0142ym miasteczku. Czy szanse na zrozumienie prowincji maj\u0105 wy\u0142\u0105cznie ludzie, kt\u00f3rzy z niej pochodz\u0105?<\/strong><\/p>\n

Chyba tak. Podobnie jest z akcentem w j\u0119zykach obcych. Znaczenie s\u0142\u00f3w mo\u017ce by\u0107 w porz\u0105dku, ale akcent nie ten. Na \u015bwiecie wielkie miasta r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 bardzo, natomiast prowincja pozostaje jedna dla ca\u0142ej planety. Wsz\u0119dzie s\u0105 m\u0142odzi ch\u0142opcy, kt\u00f3rym uda si\u0119 wyjecha\u0107 w szeroki \u015bwiat, ale jednocze\u015bnie do ko\u0144ca \u017cycia w swoim miasteczku zostan\u0105. Temat prowincji \u015bwietnie realizuje literatura i kino ameryka\u0144skie. Kiedy sko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119 filmow\u0105, dobrze wiedzia\u0142em, jakie filmy chc\u0119 robi\u0107.\u00a0W domu<\/em>,\u00a0Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>,\u00a0Kobieta z prowincji<\/em>,\u00a0Kramarz<\/em>,\u00a0Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em>,\u00a0Dwa ksi\u0119\u017cyce<\/em>\u00a0\u2013 wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 m\u00f3j kanon film\u00f3w o ma\u0142ych miasteczkach i ich mieszka\u0144cach, kt\u00f3rzy odchodz\u0105 z tego \u015bwiata po cichu, jak li\u015bcie z drzew. Filmy te\u017c zrobi\u0142em po cichu. Jeszcze zdanie o hermetyczno\u015bci prowincji, d\u0142ugo nie chciano zgodzi\u0107 si\u0119 na tytu\u0142 filmu\u00a0Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>; r\u00f3wnie\u017c konsultanci zewn\u0119trzni uznawali tytu\u0142 za niegramatyczny, wskazywali na udziwnion\u0105 sk\u0142adni\u0119 tego sztucznego tworu. A w rzeczywisto\u015bci jest to po prostu popularna makatka kuchenna.<\/p>\n

W dawnej prasie filmowej re\u017cyserzy przedstawiali swoje pogl\u0105dy na kszta\u0142t program\u00f3w artystycznych; w kontek\u015bcie pa\u0144skiej tw\u00f3rczo\u015bci powsta\u0142 m.in. artyku\u0142 pod tytu\u0142em\u00a0Moje kino<\/em>. Wzi\u0105\u0142 pan tak\u017ce udzia\u0142 w cyklu\u00a0M\u0142ody film polski: rozmowy przed i po debiucie fabularnym<\/em>. Powt\u00f3rz\u0119 jedno ze sta\u0142ych pyta\u0144 tego cyklu w kontek\u015bcie tera\u017aniejszo\u015bci: \u201eJak rozumie pan postulat u\u017cyteczno\u015bci spo\u0142ecznej kina i czy nowe kino polskie spe\u0142nia nasze wyobra\u017cenia o filmie, podejmuj\u0105c wa\u017cn\u0105 problematyk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105?\u201d.<\/strong><\/p>\n

To jakby co\u015b z minionej epoki, ale sama istota sprawy pozosta\u0142a, bo trudno nie my\u015ble\u0107 o tych sprawach i wykonywa\u0107 zaw\u00f3d filmowca. W du\u017cym stopniu m\u00f3wimy teraz o sprawie naszego sumienia, prawda? Postulat u\u017cyteczno\u015bci mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cnie przejawia\u0107, na przyk\u0142ad jako odp\u00f3r przed tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 o niczym. Czes\u0142aw Mi\u0142osz pod koniec \u017cycia zrobi\u0142 wyb\u00f3r wierszy z poezji \u015bwiatowej w\u0142a\u015bnie pod takim k\u0105tem:\u00a0Wypisy z ksi\u0105g u\u017cytecznych<\/em>. Kiedy patrzymy wstecz, stwierdzamy, \u017ce polskie filmy z tamtych lat spe\u0142nia\u0142y postulat u\u017cyteczno\u015bci spo\u0142ecznej, niezale\u017cnie od ustroju. Zapewne i dzisiejsze r\u00f3wnie\u017c realizuj\u0105 ten postulat. Artysta nie szuka odzwierciedlenia problematyki spo\u0142ecznej w tytu\u0142ach z pierwszych stron gazet. Wielki rze\u017abiarz, Xawery Dunikowski, m\u00f3wi\u0142: \u201eTrzeba umie\u0107 w\u0119szy\u0107 czas\u201d.<\/p>\n

Krzysztof M\u0119trak napisa\u0142 przed laty, \u017ce polskie kino potrzebuje Mesjasza-wybawiciela.<\/strong><\/p>\n

Od pewnego czasu jest nim Polski Instytut Sztuki Filmowej. Mesjasz bez pieni\u0119dzy nic by w kinie nie zwojowa\u0142. Natomiast szkoda, \u017ce ju\u017c nie ma Krzysztofa M\u0119traka, znakomitego krytyka filmowego. Jego przedwczesne odej\u015bcie to ci\u0105gle wielka strata dla polskiego kina.<\/p>\n

A mo\u017ce kt\u00f3rego\u015b z wsp\u00f3\u0142czesnych re\u017cyser\u00f3w dotkn\u0105\u0142 palec bo\u017cy, kt\u00f3ry odci\u0119to karz\u0105cym mieczem?<\/strong><\/p>\n

Mamy kilku bardzo zdolnych re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy robi\u0105 filmy bardzo rzadko albo wcale (Szulkin), albo ju\u017c nie zrobi\u0105 (Czeka\u0142a). Szkoda ich talentu. Niestety jest to wynik lekcewa\u017cenia kina artystycznego, czyli innego kina fabularnego. Sytuacj\u0119 dobrze obrazuje taki przyk\u0142ad: Grzegorz Kr\u00f3likiewicz na jednej z sesji wyst\u0105pi\u0142 o najmniejsze dotacje ze wszystkich staraj\u0105cych si\u0119 o dofinansowanie. Nie pami\u0119tam, co to by\u0142 za projekt; chyba wi\u0105za\u0142 si\u0119 z utworem wielkiego romantyka. Nie wiem, czy otrzyma\u0142 dofinansowanie, ale najwa\u017cniejsza by\u0142a tylko wielko\u015b\u0107 kwoty, niewynosz\u0105ca nawet po\u0142owy tych najni\u017cszych. Pomy\u015bla\u0142em, jak ten wielki artysta zosta\u0142 uskromniony przez atmosfer\u0119, przez stosunek do kina oryginalnego, niestandardowego. Wszystko wygl\u0105da\u0142o tak, jakby szuka\u0142 usprawiedliwienia, \u017ce znowu chce pope\u0142ni\u0107 film: \u201eTylko prosz\u0119 si\u0119 nie gniewa\u0107, to b\u0119dzie bardzo tani film\u201d. A przecie\u017c w\u0142a\u015bnie jego filmy b\u0119d\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o naszym kinie.<\/p>\n

Czy z obecnej perspektywy mo\u017cna zatem podwa\u017cy\u0107 sens istnienia polskiego kina jako instytucji?<\/strong><\/p>\n

W ca\u0142ej historii polskiej kinematografii powstanie PISF-u jest jednym z najwa\u017cniejszych posuni\u0119\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce wielko\u015b\u0107 samego pomys\u0142u r\u00f3wna si\u0119 koncepcji Zespo\u0142\u00f3w Filmowych. Chocia\u017c osobi\u015bcie ma\u0142o skorzysta\u0142em, ale doceniam.<\/p>\n

Zygmunt Ka\u0142u\u017cy\u0144ski uwa\u017ca\u0142, \u017ce literatura by\u0142a zawsze ratunkiem polskiego kina. Najlepsze osi\u0105gni\u0119cia \u2013 jak cho\u0107by polska szko\u0142a filmowa \u2013 by\u0142y jednak zwi\u0105zane z najbardziej tw\u00f3rczym nurtem literatury. Obecnie polscy re\u017cyserzy nie reaguj\u0105 ju\u017c tak \u017cywo na najnowsze dokonania pisarzy. Czy ta sytuacja wynika z regresu prozy, kt\u00f3ra zmierza cz\u0119sto w autotematyczn\u0105 stron\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 \u0107wiczenie stylistyczne, a w takiej sytuacji re\u017cyser nie mo\u017ce ju\u017c wykona\u0107 \u017cadnego ruchu?<\/strong><\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce wszystko, co najlepsze, ju\u017c zosta\u0142o przeniesione na ekran. Najlepsze, czyli lektury. Takie filmy zawsze mia\u0142y zagwarantowan\u0105 dobr\u0105 frekwencj\u0119: szko\u0142y, wojsko. Nic z\u0142ego. Dla mnie najodpowiedniejsze by\u0142y jednak ksi\u0105\u017cki znalezione w przecenach, czyli takie, kt\u00f3re si\u0119 nie sprzeda\u0142y. Jeden z\u0142oty, dwa, mi\u0119kka ok\u0142adka. W tych ksi\u0105\u017ckach-sierotach znajdowa\u0142em najwi\u0119cej prawdy. Najcz\u0119\u015bciej okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce bior\u0119 do r\u0119ki pierwsze i zarazem ostatnie dzie\u0142a tych pisarzy amator\u00f3w, a tematem by\u0142o ich \u017cycie. Ju\u017c od pewnego czasu zabiegam o zrobienie filmu o jednym z nich, o Janie Stoberskim. Tylko czy taki pisarz, kt\u00f3ry nie by\u0142 zbyt wielkim higienist\u0105, zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na film? Zazdroszcz\u0119 Anglikom, \u017ce mogli zrobi\u0107 film o Turnerze, takim, jaki by\u0142.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d polskich krytyk\u00f3w najbardziej przenikn\u0105\u0142 pa\u0144sk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Tadeusz Sobolewski. Jednym z jego ciekawszych wniosk\u00f3w by\u0142o postrzeganie g\u0142\u00f3wnego bohatera\u00a0Wolnych chwil<\/em>\u00a0jako parodii zawodu re\u017cysera w Polsce. Nie poda\u0142 oczywi\u015bcie \u017cadnych nazwisk, ale problem wyra\u017anie zasugerowa\u0142. Stwierdzi\u0142: \u201eMa\u0142y prorok przypomina niejednego z re\u017cyser\u00f3w. Przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie w kinie, nie w teatrze, szermuje si\u0119 ideami, nie dbaj\u0105c o sztuk\u0119, o wykonanie\u201d.<\/strong><\/p>\n

Parodia mimowolna. On realizuje wyobra\u017cenie o zawodzie re\u017cysera. Przytrafia si\u0119 to nie tylko amatorom. Wielu re\u017cyser\u00f3w zaczyna od kreacji pod tytu\u0142em \u201ere\u017cyser gra rol\u0119 re\u017cysera\u201d. Dopiero z czasem normalniej\u0105. W\u00a0Wolnych chwilach<\/em>\u00a0wykorzysta\u0142em moj\u0105 przygod\u0119 z teatrem studenckim, do tego jeszcze doda\u0142em w\u0142asn\u0105 teori\u0119 Teatru Wi\u0119kszego Zaufania. Wszystkie postaci, w wi\u0119kszym lub mniejszym stopniu, mia\u0142y sw\u00f3j pierwowz\u00f3r, wszyscy byli moimi serdecznymi kolegami, dlatego film jest \u0142agodn\u0105, nostalgiczn\u0105 humoresk\u0105. To by\u0142y nasze pi\u0119kne lata. Na pocz\u0105tku zawsze by\u0142o bezpretensjonalnie, a ko\u0144czy\u0142o si\u0119 tak, jakby\u015bmy pracowali w teatrze zawodowym. A to dlatego, \u017ce zar\u00f3wno teatr amatorski, jak i zawodowy zderza\u0142y si\u0119 z t\u0105 sam\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Dla Krzysztofa Majchrzaka\u00a0Wolne chwile<\/em>\u00a0s\u0105 \u201epowa\u017cn\u0105 komedi\u0105\u201d. Niedawno odszed\u0142 kolega, kierownik klubu, kt\u00f3rego w filmie zagra\u0142 znakomicie Franciszek Trzeciak. Nale\u017ca\u0142 on do grupy zas\u0142u\u017conych dzia\u0142aczy, b\u0119d\u0105cych absolwentami uczelni; oni pracowali, za\u0142o\u017cyli rodziny, ale w \u017caden spos\u00f3b nie mogli \u017cy\u0107 bez klubu studenckiego, bez teatru.<\/p>\n

Przypomnijmy, \u017ce pierwotny tytu\u0142 filmu to\u00a0Plama<\/em>\u2026<\/strong><\/p>\n

On by\u0142 dobry, ale bez wychodzenia z nim na zewn\u0105trz. Nie chcia\u0142em, \u017ceby kto\u015b pomy\u015bla\u0142, \u017ce wyst\u0119puj\u0119 w roli krytyka czy satyryka. W zako\u0144czeniu chcia\u0142em, aby wszystko si\u0119 rozp\u0142yn\u0119\u0142o, tak jak rozp\u0142ywa si\u0119 w \u017cyciu. Ko\u0144cz\u0105 si\u0119 studia, jeden wyjecha\u0142 do D\u0119bicy, drugi do Szczecina, bo dziewczyna, kt\u00f3r\u0105 poj\u0105\u0142 za \u017con\u0119, ma tam mieszkanie. Z tych samych powod\u00f3w odpad\u0142a te\u017c inna, spektakularna koncepcja zako\u0144czenia: zdesperowani m\u0142odzi arty\u015bci usi\u0142uj\u0105 kabin\u0119 dla recytuj\u0105cych aktor\u00f3w wprowadzi\u0107 do wn\u0119trza przy u\u017cyciu d\u017awigu; ci\u0119\u017cka kabina kilka razy uderza w \u015bcian\u0119 i rujnuje budynek.<\/p>\n

Na koniec okazuje si\u0119 te\u017c, \u017ce tylko parodysta Kwa\u015bniewski traktuje przygod\u0119 z teatrem powa\u017cnie.<\/strong><\/p>\n

Zdarza\u0142o si\u0119 w ruchu studenckim, \u017ce kto\u015b ko\u0144czy\u0142 jeszcze re\u017cyseri\u0119 teatraln\u0105 i stawa\u0142 si\u0119 zawodowcem, cz\u0119sto z du\u017cym sukcesem. W znanym mi przypadku tak si\u0119 nie sta\u0142o. Prawdopodobnie by\u0142by \u015bwietnym in\u017cynierem.<\/p>\n

Kwa\u015bniewski zatem nie m\u00f3g\u0142by raczej sta\u0107 si\u0119 bohaterem jednego z pa\u0144skich edukacyjnych dokument\u00f3w po\u015bwi\u0119conych artystom?<\/strong><\/p>\n

To nie by\u0142 ten przypadek. Kwa\u015bniewski zosta\u0142 dyrektorem jednego z najwi\u0119kszych w Radzie Wzajemnej Pomocy Gospodarczej przedsi\u0119biorstw budownictwa przemys\u0142owego. To by\u0142 prawdziwy \u017cyciowy sukces, ale p\u00f3\u017aniej jego \u017cycie i kariera mocno si\u0119 skomplikowa\u0142y. W filmie Kwa\u015bniewski kopie meble, wrzeszczy, bo mu si\u0119 nie podoba kolaboracja biednego teatru z bogat\u0105 sp\u00f3\u0142dzielni\u0105 \u201ePracu\u015b\u201d. Kwa\u015bniewski by\u0142 idealist\u0105 w teatrze, a p\u00f3\u017aniej, niestety, i w \u017cyciu. Mia\u0142em niedawno, po latach, pokaz\u00a0Wolnych chwil<\/em>\u00a0na festiwalu w Gdyni.<\/p>\n

W dyskusji po seansie kwestia parodii zawodu re\u017cysera mog\u0142a wypa\u015b\u0107 interesuj\u0105co.<\/strong><\/p>\n

Wszystko zdominowa\u0142o zaskoczenie. Ma\u0142o kto wcze\u015bniej widzia\u0142 ten film, a je\u015bli widzia\u0142, to zapomnia\u0142, bo tak by\u0142 w swoim czasie pokazywany: do zapomnienia. Premiera odby\u0142a si\u0119 w stylu \u201ecicha msza przy bocznym o\u0142tarzu\u201d. Z okazji tego filmu dowiedzia\u0142em si\u0119, jak dzia\u0142a potrzask sytuacji politycznej. Film zosta\u0142 zrealizowany w Zespole Filmowym \u201eProfil\u201d, a w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d ukaza\u0142a si\u0119 bardzo przychylna recenzja. W zwi\u0105zku z tym zesp\u00f3\u0142 uzna\u0142, \u017ce pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d, produkuj\u0105c ten film. Z kolei innych mierzi\u0142o wszystko, co powsta\u0142o w tym zespole. Dosta\u0142em si\u0119 w dwa ognie. By\u0142o to niebezpieczne dla mnie, gdy\u017c istnia\u0142a wtedy specjalna komisja przyjmuj\u0105ca debiuty, a akurat w 1979 roku na festiwal do Gda\u0144ska film\u00f3w nie kwalifikowa\u0142o specjalne cia\u0142o, tylko zespo\u0142y wybiera\u0142y swoje najlepsze pozycje. \u201eProfil\u201d zg\u0142osi\u0142 jako najlepsze wszystkie swoje filmy z wyj\u0105tkiem mojego. Pocz\u0105tkowo film mia\u0142 powsta\u0107 w zespole \u201eSilesia\u201d u Kazimierza Kutza. Niestety ten podpad\u0142 ministrowi i skierowanie mojego filmu do produkcji nie nadchodzi\u0142o. Kutz przesiadywa\u0142 ze swoimi sprawami w poczekalni, a minister przechodzi\u0142 i nic. Wkr\u00f3tce zrezygnowa\u0142 z kierowania zespo\u0142em. Ca\u0142a nasza grupa m\u0142odych re\u017cyser\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 w nowym zespole \u201eProfil\u201d. Po\u00a0Wolnych chwilach<\/em>\u00a0nie mia\u0142em w nim czego szuka\u0107 i wst\u0105pi\u0142em w szeregi reaktywowanej w Warszawie \u201eSilesii\u201d, kt\u00f3rej szefem zosta\u0142 Ernest Bryll.<\/p>\n

Ciekawe kto dzisiaj odgrywa rol\u0119 promowanego w\u00a0Wolnych chwilach<\/em>\u00a0przez rektora ch\u00f3ru.<\/strong><\/p>\n

W\u00a0Wolnych chwilach<\/em>\u00a0wyst\u0119puj\u0105 si\u0142y ka\u017cdego z \u00f3wczesnych uk\u0142ad\u00f3w: rektor, sp\u00f3\u0142dzielnia \u201ePracu\u015b\u201d, no i ten przewodnicz\u0105cy uczelnianej rady kultury, kt\u00f3ry ma zamiar napisa\u0107 sztuk\u0119 o potyczce starego i m\u0142odego in\u017cyniera. To by\u0142y gro\u017ane sytuacje, poniewa\u017c od tych os\u00f3b naprawd\u0119 du\u017co zale\u017ca\u0142o. Dysponowali pieni\u0119dzmi i je rozdzielali, kieruj\u0105c si\u0119 swoim widzimisi\u0119.<\/p>\n

Zatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 w tera\u017aniejszo\u015bci. W pa\u0144skiej tw\u00f3rczo\u015bci g\u0142\u00f3wny nurt stanowi rekonstrukcja przesz\u0142o\u015bci, a w przywo\u0142anej ju\u017c programowej wypowiedzi dla \u201eKina\u201d podkre\u015bli\u0142 pan wyra\u017anie, \u017ce nie t\u0119skni za bohaterem wsp\u00f3\u0142czesnym. Jednak\u017ce bohater \u2013 lub antybohater \u2013\u00a0Ksi\u0119stwa<\/em>\u00a0jest postaci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105. Czy opowie\u015b\u0107 o Zbyszku Pasternaku mo\u017cna interpretowa\u0107 jako \u015blad ewolucji artystycznej Andrzeja Bara\u0144skiego?<\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim uwierzy\u0142em pisarstwu Masternaka. Wiedzia\u0142em, \u017ce to, co napisa\u0142, jest prawd\u0105, zapisem jego \u017cycia. A jednocze\u015bnie uderzy\u0142a mnie zbie\u017cno\u015b\u0107 nowel Masternaka z nowelami Sienkiewicza, Konopnickiej. Z tego wynika wniosek: jak ma\u0142o zmieni\u0142o si\u0119 w motywie Janka Muzykanta. W dalszym ci\u0105gu uzdolniony ch\u0142opak ze wsi ma stromo pod g\u00f3r\u0119.<\/p>\n

Podczas wywiad\u00f3w wielokrotnie wspomina\u0142 pan o istnieniu potrzeby uatrakcyjnienia preferowanej przez siebie formy filmowej. W tek\u015bcie\u00a0Moje kino<\/em>\u00a0jako przyk\u0142ad pojawia si\u0119 w\u0105tek sukces\u00f3w Juliusza Machulskiego, \u0142\u0105cz\u0105cego rozrywk\u0119 z wyrafinowanym konceptem. W moim odczuciu w\u0142a\u015bnie\u00a0Ksi\u0119stwo<\/em>\u00a0mo\u017cna uzna\u0107 za efekt procesu uatrakcyjniania formy, wymierzonej w dotarcie do nowego widza. A mo\u017ce ten proces tak naprawd\u0119 nigdy si\u0119 nie rozpocz\u0105\u0142?<\/strong><\/p>\n

Pomys\u0142\u00f3w formalnych nigdy mi nie brakowa\u0142o. Natomiast mia\u0142em problem z ich wprowadzeniem do film\u00f3w fabularnych. Ba\u0142em si\u0119 \u2013 jak to nazywa\u0142em \u2013 uszkodzenia rzeczywisto\u015bci. W moich filmach w\u0142a\u015bnie ona jest najwa\u017cniejsza, dlatego musz\u0119 uwa\u017ca\u0107. Je\u015bli \u201eatrakcyjniej\u201d, to u mnie polega\u0142oby to na jeszcze uwa\u017cniejszym przygl\u0105daniu si\u0119 rzeczywisto\u015bci, jeszcze bardziej wra\u017cliwym. Trudno by\u0107 wra\u017cliwym, nie pokazuj\u0105c prawdy. Masternak szczerze pokaza\u0142 swoj\u0105 wie\u015b. Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce mu si\u0119 nie podoba taka wie\u015b i tacy mieszka\u0144cy. Natomiast ja patrz\u0119 na to wy\u0142\u0105cznie w kategoriach pi\u0119kna. Nie ma si\u0119 czego wstydzi\u0107, je\u015bli ogl\u0105damy prawdziwe \u017cycie. Nigdy bym si\u0119 nie zdoby\u0142 na ton oskar\u017cycielski czy demaskatorski, ja tylko pokazuj\u0119 taki przejaw \u017cycia ludzi jako swego rodzaju urod\u0119. Dlatego by\u0142em ogromnie zaskoczony, kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce pracownik polskiej ambasady interweniowa\u0142 w dyrekcji festiwalu w Karlovych Varach o zast\u0105pienie mojego filmu innym polskim filmem: \u201ePrzecie\u017c jest tyle pi\u0119knych polskich film\u00f3w\u201d.<\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce problem uatrakcyjnienia formy pojawi\u0142 si\u0119 z winy polskiej krytyki. Grupa jej przedstawicieli oczekiwa\u0142a (i oczekuje) przyj\u0119cia pewnych schemat\u00f3w fabularnych jako obowi\u0105zkowych.<\/strong><\/p>\n

Ja raczej widz\u0119 ten proces w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy tak ch\u0119tnie przyjmuj\u0105 zalecenia z ksi\u0105\u017cek, jak ma by\u0107 zbudowany scenariusz filmowy. W ostatnich latach pojawi\u0142o si\u0119 kilka takich poradnik\u00f3w autorstwa znanych scenarzyst\u00f3w ameryka\u0144skich. Przy ca\u0142ym szacunku, uwa\u017cam, \u017ce to nie jest jedyna droga i \u017ce nie powinno si\u0119 dyskwalifikowa\u0107 innych \u201euk\u0142adanek\u201d scenariuszowych. A jest inaczej, proponowane scenariusze ocenia si\u0119 pod k\u0105tem zgodno\u015bci z ksi\u0105\u017ckowymi receptami. Spos\u00f3b zapisu jest bardzo wa\u017cny, ma wp\u0142yw na kszta\u0142t filmu, na oryginalno\u015b\u0107 tematu, na ekspresj\u0119. Nie by\u0142oby nowej muzyki bez nowych sposob\u00f3w jej zapisywania.<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce niezrozumienie dzie\u0142a filmowego na poziomie formalnym jest g\u0142\u00f3wnym zarzutem, jaki mo\u017cemy postawi\u0107 niekt\u00f3rym polskim recenzentom. Interesuje ich najcz\u0119\u015bciej tre\u015b\u0107 filmu, a kompletnie zapominaj\u0105 o strukturze.<\/strong><\/p>\n

Tak ju\u017c jest w sztuce, \u017ce uznanie zawsze w du\u017cym stopniu jest aktem dobrej woli. Dopiero w\u0142a\u015bnie taki akt otwiera drzwi do racjonalnej analizy. W moim przypadku wa\u017cny jest rodzaj literatury, kt\u00f3r\u0105 ch\u0119tnie ekranizowa\u0142em. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym \u015bci\u015ble rodzaj bohatera moich film\u00f3w. Wspomnienia w\u0119drownego kramarza Edwarda Kozie\u0142a d\u0142ugo czeka\u0142y na odkrycie przez film. A dok\u0142adniej czeka\u0142y na kogo\u015b, dla kt\u00f3rego wa\u017cny b\u0119dzie taki bohater i jego \u015bwiat. Nie trzeba mnie przekonywa\u0107, \u017ce Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz jest genialnym pisarzem, istnym gigantem, ale na mojej li\u015bcie do filmowania pierwszy jest malutki Jan Stoberski. W prywatnej hierarchii uwa\u017cam przysz\u0142y film o nim za najwi\u0119kszy.<\/p>\n

Mimo adaptacji niekonwencjonalnej literatury nieobce by\u0142y dla pana klasyczne rozstrzygni\u0119cia fabularne. Zako\u0144czenie debiutu kinowego\u00a0Wolne chwile<\/em>\u00a0mo\u017ce by\u0107 traktowane jako zaskoczenie, a fina\u0142owa sekwencja\u00a0Ksi\u0119stwa<\/em>\u00a0jest pe\u0142na suspensu. Tak daleko id\u0105ca r\u00f3\u017cnica w stosunku do powie\u015bci Masternaka mo\u017ce by\u0107 dla widza prawdziwym szokiem.<\/strong><\/p>\n

Gdybym ocali\u0142 bohatera, a na dodatek obdarowa\u0142 go rekompensat\u0105 za dotychczasowe niepowodzenia, oznacza\u0142oby to zb\u0119dne uproszczenie. Wcze\u015bniejsze nagromadzenie si\u0119 opar\u00f3w musia\u0142o eksplodowa\u0107. \u015amierci bohatera opowie\u015bci filmowej nie ma powodu traktowa\u0107 jako \u015bmierci cz\u0142owieka. Na \u015bmier\u0107 bohatera filmu patrz\u0119 tak, jak na przyk\u0142ad na \u015bmier\u0107 bohatera \u015bpiewanej ballady.<\/p>\n

W rozmowie z Piotrem Mareckim por\u00f3wna\u0142 pan poczucie humoru w pisarstwie Masternaka do takich tuz\u00f3w satyry jak Gogol i Szczedrin. Czy ponury obraz, jaki wy\u0142ania si\u0119 z puenty\u00a0Ksi\u0119stwa<\/em>, nie przys\u0142ania nieco element\u00f3w komicznych?<\/strong><\/p>\n

Humor jest motorem pisarstwa Masternaka; obserwuje \u015bwiat poprzez poczucie humoru. Bez tego zapewne by nie pisa\u0142; do \u015bwiata dobiera si\u0119 w\u0142a\u015bnie przy pomocy humoru. Znakomita, zgodna z moimi intencjami projekcja odby\u0142a si\u0119 we Wroc\u0142awiu na Nowych Horyzontach. W\u00f3wczas wszystko \u015bwietnie odczytano i \u015bmiano si\u0119. W kilku wypadkach by\u0142em zaskoczony reakcjami grobowymi, \u015bwiadcz\u0105cymi o grozie\u00a0Ksi\u0119stwa<\/em>. Humor u Masternaka jest dobrej marki \u2013 to nie s\u0105 wymy\u015blone dowcipy, tylko bystre oko autora. Rzeczywisto\u015b\u0107 tego filmu wprost produkuje komizm, a jednoczesna obecno\u015b\u0107 humoru i dramatu jest bardzo dobrym po\u0142\u0105czeniem.<\/p>\n

Czyli z pa\u0144skiego tr\u00f3jpodzia\u0142u kina \u2013 rozrywka umys\u0142owa, sklep z zabawkami, kino jako uroczysko \u2013 wci\u0105\u017c najwa\u017cniejsza jest ta ostatnia opcja?<\/strong><\/p>\n

Klasyfikacja zawsze strasznie ogranicza.<\/p>\n

Malarz Tadeusz Makowski, o kt\u00f3rym zrealizowa\u0142 pan film dokumentalny\u00a0\u015aladami Tadeusza Makowskiego<\/em>, zanim wypracowa\u0142 osobny styl, d\u0142ugo poszukiwa\u0142 odpowiedniego dla siebie kierunku. Czy dostrzega pan w losach Makowskiego w\u0142asn\u0105 drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, na kt\u00f3rej\u00a0Ksi\u0119stwo<\/em>\u00a0pe\u0142ni funkcj\u0119 swoistej summy?<\/strong><\/p>\n

Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce ju\u017c w debiucie znalaz\u0142o si\u0119 wszystko, co stanowi\u0142o istot\u0119 mojego stylu. Nigdy nie szuka\u0142em, samo przychodzi\u0142o. Tak by\u0142o ze szkolnymi etiudami; ju\u017c pierwsza \u2013\u00a0Kr\u0119te \u015bcie\u017cki<\/em>\u00a0\u2013 by\u0142a filmem dojrza\u0142ym i w pe\u0142ni moim. Nast\u0119pne etiudy w spos\u00f3b oczywisty pochodzi\u0142y z tej samej rodziny, mimo, \u017ce nigdy nie stara\u0142em si\u0119 o ten efekt. Z kolei forma i tre\u015b\u0107 mojego debiutu\u00a0W domu<\/em>\u00a0okre\u015bli\u0142y mnie na ca\u0142e \u017cycie.\u00a0W domu<\/em>\u00a0to moja\u00a0Naga wyspa<\/em>, najdoskonalsze \u015bwiadectwo tego, co mi w duszy gra.\u00a0Ksi\u0119stwo<\/em>\u00a0jest tak\u017ce moim filmem, ale zupe\u0142nie osobnym wzgl\u0119dem g\u0142\u00f3wnego nurtu moich zainteresowa\u0144. Wcze\u015bniej zrobi\u0142em jeden film dziej\u0105cy si\u0119 na wsi \u2013\u00a0Tabu<\/em>. Dobrze wida\u0107 r\u00f3\u017cnice. Czuj\u0119 wielk\u0105 rado\u015b\u0107 na my\u015bl o\u00a0Ksi\u0119stwie<\/em>. Jestem przekonany, \u017ce z ka\u017cdym rokiem ten film b\u0119dzie zyskiwa\u0142 na warto\u015bci i b\u0119dzie coraz lepiej przyjmowany.<\/p>\n

Czy jako bardzo \u015bwiadomy tw\u00f3rca mo\u017ce pan na koniec naszej rozmowy stworzy\u0107 portret pami\u0119ciowy w\u0142asnych film\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Zamiast portretu pami\u0119ciowego opisz\u0119 przedmiot, kt\u00f3ry mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 emblematu dla moich film\u00f3w. Kiedy robi\u0142em film\u00a0Dwa ksi\u0119\u017cyce<\/em>\u00a0na podw\u00f3rzu jednego z dom\u00f3w zauwa\u017cy\u0142em talerz, z kt\u00f3rego korzysta\u0142y kury. Teraz u mnie w domu stoi na honorowym miejscu. Jest kilka nitek, p\u0119kni\u0119\u0107, ale nie ma strachu \u2013 ca\u0142o\u015b\u0107 talerza chroni fachowo wykonana druciana siatka; mamy do czynienia z talerzem zwanym druciakiem, dzie\u0142em w\u0119drownego rzemie\u015blnika o w\u0105skiej specjalizacji, skutecznie ratuj\u0105cego pop\u0119kane talerze. Talerz jest fajansowy, g\u0142\u0119boki, bia\u0142y. Niebieska obw\u00f3dka, a w \u015brodku czerwony kwiat i zielone li\u015bcie. Na obwodzie talerza czarne litery: BO\u017bE DAJ SZCZ\u0118\u015aCIE.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce wszystko, co najlepsze, ju\u017c zosta\u0142o przeniesione na ekran. Najlepsze, czyli lektury. Takie filmy zawsze mia\u0142y zagwarantowan\u0105 dobr\u0105 frekwencj\u0119: szko\u0142y, wojsko. Nic z\u0142ego. Dla mnie najodpowiedniejsze by\u0142y jednak ksi\u0105\u017cki znalezione w przecenach [\u2026]. W tych ksi\u0105\u017ckach-sierotach znajdowa\u0142em najwi\u0119cej prawdy.<\/p>\n","protected":false},"author":713,"featured_media":40640,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[2735,377,665,3205],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5763,3200],"yoast_head":"\nAndrzej Bara\u0144ski w rozmowie z Paw\u0142em Jaskulskim<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Andrzej Bara\u0144ski w wywiadzie opowiada o swoich filmach, dobrym scenariuszu, ekranizacjach literatury, krytyce filmowej i polskim kinie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/andrzej-baranski-ksiestwo-best-film-2016-02-03.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/andrzej-baranski-ksiestwo-best-film-2016-02-03.jpeg\",\"width\":\"1280\",\"height\":\"854\",\"caption\":\"\u201eKsi\u0119stwo\u201d, re\u017c. Andrzej Bara\u0144ski, kadr z filmu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Best Film)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski\",\"name\":\"Andrzej Bara\u0144ski w rozmowie z Paw\u0142em Jaskulskim\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-02-06T05:00:20+00:00\",\"dateModified\":\"2017-06-07T13:33:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e7b9d8b349417c5afaceea2823cea6c5\"},\"description\":\"Andrzej Bara\u0144ski w wywiadzie opowiada o swoich filmach, dobrym scenariuszu, ekranizacjach literatury, krytyce filmowej i polskim kinie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Talerz zwany druciakiem\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e7b9d8b349417c5afaceea2823cea6c5\",\"name\":\"Andrzej Bara\u0144ski\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-baranski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Andrzej Bara\u0144ski w rozmowie z Paw\u0142em Jaskulskim","description":"Andrzej Bara\u0144ski w wywiadzie opowiada o swoich filmach, dobrym scenariuszu, ekranizacjach literatury, krytyce filmowej i polskim kinie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/andrzej-baranski-ksiestwo-best-film-2016-02-03.jpeg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/andrzej-baranski-ksiestwo-best-film-2016-02-03.jpeg","width":"1280","height":"854","caption":"\u201eKsi\u0119stwo\u201d, re\u017c. Andrzej Bara\u0144ski, kadr z filmu (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y Best Film)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski","name":"Andrzej Bara\u0144ski w rozmowie z Paw\u0142em Jaskulskim","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#primaryimage"},"datePublished":"2017-02-06T05:00:20+00:00","dateModified":"2017-06-07T13:33:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e7b9d8b349417c5afaceea2823cea6c5"},"description":"Andrzej Bara\u0144ski w wywiadzie opowiada o swoich filmach, dobrym scenariuszu, ekranizacjach literatury, krytyce filmowej i polskim kinie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/talerz-zwany-druciakiem-andrzej-baranski#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Talerz zwany druciakiem"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/e7b9d8b349417c5afaceea2823cea6c5","name":"Andrzej Bara\u0144ski","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/andrzej-baranski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40634"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/713"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40634"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40634\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40634"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=40634"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=40634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}