{"id":40987,"date":"2017-03-02T06:00:39","date_gmt":"2017-03-02T05:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=40987"},"modified":"2017-12-21T10:06:16","modified_gmt":"2017-12-21T09:06:16","slug":"tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy","title":{"rendered":"Pejza\u017ce twarzy"},"content":{"rendered":"

Agnieszka Sabor, Piotr Kosiewski: Fotografowa\u0142 pan w czasie okupacji. Nie ba\u0142 si\u0119 pan?<\/strong><\/p>\n

Tadeusz Rolke: Podobno w Warszawie obowi\u0105zywa\u0142 zakaz u\u017cywania aparat\u00f3w fotograficznych przez Polak\u00f3w. Ja o tym nie wiedzia\u0142em. Zreszt\u0105, widywa\u0142em na ulicy ludzi robi\u0105cych sobie zdj\u0119cia. Pami\u0119tam jedno wydarzenie: nie wolno nam by\u0142o wchodzi\u0107 do \u0141azienek, ale spacerowali\u015bmy po Agrykoli. I kt\u00f3rego\u015b dnia zobaczy\u0142em tam ch\u0142opaka, kt\u00f3ry fotografowa\u0142 swoj\u0105 dziewczyn\u0119. Patrzy\u0142em z zazdro\u015bci\u0105 \u2013 nie, nie na ni\u0105, ale na aparat fotograficzny, kt\u00f3rego u\u017cywa\u0142. Sw\u00f3j pierwszy, znacznie gorszy aparat kupi\u0142em podczas okupacji \u2013 to by\u0142 Kodak BabyBox. Przetrwa\u0142 powstanie…<\/p>\n

\"Tadeusz<\/a>
Tadeusz Rolke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y w\u0142asne)<\/figcaption><\/figure>\n

\u2026 kt\u00f3re prze\u017cy\u0142 pan na Sadybie jako \u017co\u0142nierz Szarych Szereg\u00f3w…<\/strong><\/p>\n

Tak. Mama, wychodz\u0105c z Warszawy, zabra\u0142a ze sob\u0105 jedn\u0105 walizk\u0119, a w niej moje zdj\u0119cia i aparat. Zagin\u0105\u0142 dopiero potem.<\/p>\n

Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 w panu potrzeba fotografowania? Kiedy poczu\u0142 si\u0119 pan fotoreporterem?<\/strong><\/p>\n

Od dziecka czym\u015b wa\u017cnym by\u0142a dla mnie informacja \u2013 i chyba to w\u0142a\u015bnie sta\u0142o u \u017ar\u00f3de\u0142 mojego zainteresowania fotografi\u0105. Przed wojn\u0105 w domu zawsze by\u0142a gazeta, mama kupowa\u0142a \u201eKurier Warszawski\u201d. Pami\u0119tam, jak kt\u00f3rego\u015b dnia zobaczy\u0142em, \u017ce na pierwszej stronie jest puste miejsce. Zapyta\u0142em dlaczego? Mama odpowiedzia\u0142a kr\u00f3tko: \u201ecenzura\u201d. Wtedy \u2013 zanim jeszcze przyszli Niemcy i Rosjanie \u2013 zda\u0142em sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce kto\u015b kontroluje przep\u0142yw informacji.<\/p>\n

Potem kupowali\u015bmy niemieckie pisma ilustrowane dla wojska \u201eDer Adler\u201d, \u201eDie Wehrmacht\u201d\u2026 Tam by\u0142o mn\u00f3stwo zdj\u0119\u0107 z frontu: pal\u0105ca si\u0119 wie\u015b, okopy, \u017co\u0142nierze ob\u0142adowani broni\u0105\u2026<\/p>\n

Nie mia\u0142 pan poczucia, \u017ce ta informacja s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie propagandzie?<\/strong><\/p>\n

Mo\u017ce to dziwne, ale mia\u0142em ca\u0142kowite zaufanie do \u017ar\u00f3de\u0142 niemieckich. Odnie\u015bli przecie\u017c niebywa\u0142y sukces: w kilkana\u015bcie dni pobili nas, mimo \u017ce mieli\u015bmy nie odda\u0107 nawet guzika. Dopiero gdy pojawi\u0142y si\u0119 komunikaty o \u201eskr\u00f3ceniu frontu\u201d, \u201emanewrze strategicznym\u201d, starsi ludzie zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107: \u201eA, cofaj\u0105 si\u0119\u201d.<\/p>\n

Po Powstaniu znalaz\u0142 si\u0119 pan w Pruszkowie, sk\u0105d zosta\u0142 przewieziony na roboty do Niemiec. Wr\u00f3ci\u0142 pan do zrujnowanej Warszawy, gdzie przemawia\u0142 rosyjski genera\u0142. W 1952 roku zosta\u0142 pan aresztowany i skazany na siedem lat za przynale\u017cno\u015b\u0107 do nielegalnej organizacji oraz przechowywanie nielegalnych materia\u0142\u00f3w. Uda\u0142o si\u0119 panu uzyska\u0107 amnesti\u0119. Co pan czu\u0142, widz\u0105c p\u00f3\u017aniej koleg\u00f3w po fachu, kt\u00f3rzy uprawiali propagand\u0119 socrealistyczn\u0105?<\/strong><\/p>\n

Z t\u0105 nielegaln\u0105 organizacj\u0105 to by\u0142a gruba przesada. Spotykali\u015bmy si\u0119 z kolegami i rozmawiali\u015bmy, ich bardziej interesowa\u0142a ekonomia, a mnie \u2013 sztuka. Koleg\u00f3w po fachu spotka\u0142em ju\u017c po Pa\u017adzierniku, w ZPAF-ie. To by\u0142y zupe\u0142nie inne czasy: ludzie, kt\u00f3rzy okazywali si\u0119 wrogami partii, znikali ju\u017c ze zdj\u0119\u0107. Przypominam sobie natomiast sytuacj\u0119 sprzed aresztowania, kiedy \u2013 kr\u00f3tko \u2013 studiowa\u0142em histori\u0119 sztuki, najpierw w Lublinie, a potem w Warszawie. Kt\u00f3rego\u015b dnia poszli\u015bmy na wystaw\u0119 sztuki radzieckiej do Zach\u0119ty. Oprowadza\u0142a nas rosyjska kuratorka. Jedna z kole\u017canek, wskazuj\u0105c na jaki\u015b portret, zapyta\u0142a, dlaczego znalaz\u0142 si\u0119 tu tak niedobrze namalowany obraz. Przewodniczka odpowiedzia\u0142a, \u017ce autor jest laureatem nagrody Stalina\u2026 Bez s\u0142owa przeszli\u015bmy dalej.<\/p>\n

Kiedy postanowi\u0142 pan zosta\u0107 zawodowcem?<\/strong><\/p>\n

Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia postanowi\u0142em opanowa\u0107 prac\u0119 w laboratorium, nauczy\u0107 si\u0119 wszystkiego, od wywo\u0142ywania filmu po wykonanie odbitki. W ten spos\u00f3b stara\u0142em si\u0119 wej\u015b\u0107 w zaw\u00f3d. Moim celem nie by\u0142a artystyczna wystawa, ale publikacja w gazecie \u2013 nadal chodzi\u0142o mi o informacj\u0119. Dopiero p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re z moich fotografii mog\u0105 by\u0107 pokazywane na wystawach.<\/p>\n

W 1958 roku na Og\u00f3lnopolskiej Wystawie Fotografii Artystycznej, otwartej dla artyst\u00f3w, rzemie\u015blnik\u00f3w i amator\u00f3w, po raz pierwszy zauwa\u017cono moje fotografie. W\u0142\u0105czono je do kategorii \u201efotoreporta\u017c\u201d, ale przekracza\u0142y ten gatunek. Zaproponowa\u0142em w\u00f3wczas dwa zdj\u0119cia dotycz\u0105ce Cygan\u00f3w i dwa \u2013 prawos\u0142awia. Temat, jak powiedzia\u0142 mi jeden z juror\u00f3w, zadecydowa\u0142, \u017ce nie mog\u0142em otrzyma\u0107 pierwszej nagrody, a jedynie drug\u0105. Sfotografowa\u0142em przecie\u017c mniejszo\u015bci narodowe. Pierwsz\u0105 nagrod\u0119 otrzyma\u0142 wtedy m\u00f3j znakomity kolega z Krakowa \u2013 Zbyszek \u0141agocki. Gdzie\u015b zagranic\u0105 sfotografowa\u0142 dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w stoj\u0105cych pod \u015bcian\u0105, jedz\u0105cych pestki. Jego zdj\u0119cie nie by\u0142o polityczne.<\/p>\n

Czy fotografuj\u0105c Cygan\u00f3w i prawos\u0142awnych my\u015bla\u0142 pan, \u017ce robi fotografi\u0119 o wymiarze politycznym?<\/strong><\/p>\n

Nie, ale czu\u0142em, \u017ce rozszerzam horyzonty, \u017ce przekazuj\u0119 co\u015b, co nie jest codzienno\u015bci\u0105 \u2013 ani w gazecie, ani na wystawie. Po latach zacz\u0105\u0142em nawet \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce nie wys\u0142a\u0142em na tamten konkurs jeszcze jednego zdj\u0119cia: sportretowa\u0142em dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w jedz\u0105cych jab\u0142ka pod synagog\u0105. Jednak wtedy nie dosta\u0142bym pewnie \u017cadnej nagrody. Nawet je\u015bli dostrze\u017cono by podobie\u0144stwo do zdj\u0119cia Zbyszka.<\/p>\n

Znalaz\u0142 si\u0119 pan w \u201eStolicy\u201d\u2026<\/strong><\/p>\n

To by\u0142 czas rozkwitu prasy ilustrowanej. \u201eParis-Match\u201d, \u201eStern\u201d mia\u0142y milionowe nak\u0142ady. Ameryka\u0144ski \u201eLife\u201d \u2013 dwa miliony. W Polsce obowi\u0105zywa\u0142 limit papieru, ale gazety by\u0142y tanie, kupowano wi\u0119c kilka, a nawet kilkana\u015bcie tytu\u0142\u00f3w. Policzmy: \u201ePrzekr\u00f3j\u201d (bardziej graficzny ni\u017c fotograficzny, ale jednak wizualny), \u201eKobieta i \u017bycie\u201d, \u201eZwierciad\u0142o\u201d, potem pojawi\u0142a si\u0119 na \u015al\u0105sku \u201ePanorama\u201d, w Olsztynie \u2013 \u201ePanorama P\u00f3\u0142nocy\u201d… Wymienia\u0107 mo\u017cna d\u0142ugo. W dodatku nie by\u0142o reklam \u2013 wszystkie strony wype\u0142nia\u0142a redakcja. Ja najpierw pomy\u015bla\u0142em o \u201e\u015awiecie\u201d, kontynuuj\u0105cym tradycje Henriego Cartier-Bressona, ale szybko zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce to bardzo zamkni\u0119te \u015brodowisko fotograficzne: mocne, dobrze dobrane, ustabilizowane. Widzia\u0142em jednocze\u015bnie, \u017ce w \u201eStolicy\u201d fotografi\u0119 traktuje si\u0119 powa\u017cnie. \u201eStolica\u201d mia\u0142a 14 stron, od wielkiego \u015bwi\u0119ta \u2013 24. Pocz\u0105tkowo pismo mia\u0142o dokumentowa\u0107 odbudow\u0119 Warszawy, potem zacz\u0119\u0142o opowiada\u0107 o \u017cyciu miasta (to na \u201emojej\u201d ok\u0142adce po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 portret cz\u0142owieka!). Skompromitowa\u0142o si\u0119 jednak w 1968 roku.<\/p>\n

Podobno w czasach \u201eStolicy\u201d prze\u017cy\u0142 pan ma\u0142\u0105 przygod\u0119 z \u201eParis-Match\u201d.<\/strong><\/p>\n

Tak, w tamtych czasach mia\u0142 miejsce w Warszawie cud. Na jednym z ko\u015bcio\u0142\u00f3w co\u015b zacz\u0119\u0142o w nocy b\u0142yszcze\u0107, zbiera\u0142y si\u0119 t\u0142umy ludzi. I do naszej redakcji przysz\u0142a depesza z Francji, adresowana na moje nazwisko, z pro\u015bb\u0105 o zrobienie odpowiedniego zdj\u0119cia. I jak to w spo\u0142ecze\u0144stwie \u201ewolnych ludzi\u201d, przesy\u0142k\u0119 najpierw otworzy\u0142 redaktor naczelny (\u017caden stalinowski aparatczyk, wydawa\u0142 si\u0119 libera\u0142em, a okaza\u0142 \u017ca\u0142osnym oportunist\u0105). No i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie wolno mi przyj\u0105\u0107 tego zlecenia. Zrobi\u0142em zdj\u0119cie, ale go nie wys\u0142a\u0142em. Przestraszy\u0142em si\u0119. Zrobi\u0142em g\u0142upstwo, trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 do ambasady i za jej po\u015brednictwem przekaza\u0107 je anonimowo.<\/p>\n

Cz\u0119sto mia\u0142 pan tam do czynienia z cenzur\u0105?<\/strong><\/p>\n

To, na ile prasa by\u0142a zak\u0142amana, zale\u017ca\u0142o od naczelnego i nak\u0142adu: im wi\u0119kszy zasi\u0119g, tym wi\u0119ksza kontrola. \u201eStolica\u201d mia\u0142a charakter dziennikarsko-interwencyjny. Kiedy\u015b \u2013 na ok\u0142adce i rozk\u0142ad\u00f3wce (o niczym wi\u0119cej fotoreporter nie mo\u017ce marzy\u0107) \u2013 opublikowa\u0142em fotografie przedstawiaj\u0105ce pracowni\u0119 ciekawego malarza, kt\u00f3ry pracowa\u0142 i mieszka\u0142 wraz z \u017con\u0105 i dzieckiem na 12 metrach kwadratowych. Poszed\u0142 z gazet\u0105 do urz\u0119du miasta \u2013 i dosta\u0142 pracowni\u0119. Wydrukowa\u0142em te\u017c reporta\u017c Pi\u0119\u0107 minut od Placu Unii, pokazuj\u0105cy warszawskie slumsy. Po tej publikacji zacz\u0119\u0142y si\u0119 jakie\u015b remonty. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce interwencja prasowa mia\u0142a wtedy znaczenie. Towarzysz m\u00f3wi\u0142 towarzyszowi: \u201eWidzicie, w gazecie napisali, co\u015b trzeba z tym zrobi\u0107\u201d. Jednak istnia\u0142a te\u017c cenzura wewn\u0119trzna. Kiedy\u015b zobaczy\u0142em, jak jaka\u015b kobieta, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142o dziecko, sprzedaj\u0105ca jab\u0142ka, wda\u0142a si\u0119 w awantur\u0119 z milicjantami, kt\u00f3rzy chcieli jej skonfiskowa\u0107 towar. Sfotografowa\u0142em t\u0119 scen\u0119, wiedz\u0105c, \u017ce zdj\u0119cia te z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie uka\u017c\u0105 si\u0119 w gazecie. Nawet ich nie proponowa\u0142em. P\u00f3\u017aniej wys\u0142a\u0142em ten materia\u0142 na konkurs fotografii prasowej, bodaj\u017ce drugi w historii, nazywany \u201epa\u017adziernikowym\u201d \u2013 w ko\u0144cu tam mo\u017cna wys\u0142a\u0107 wszystko. I co? Pierwsze miejsce dosta\u0142 \u201ereporta\u017c\u201d ze zjazdu partii, drugie \u2013 co\u015b dotycz\u0105cego sojuszu robotniczo-ch\u0142opskiego. A mnie spotka\u0142 cz\u0142onek jury i powiedzia\u0142: \u201ePan jako jedyny zaproponowa\u0142 reporta\u017c z prawdziwego \u017cycia\u201d.<\/p>\n

W tamtych czasach znale\u017a\u0107 mo\u017cna by\u0142o na \u0142amach gazet fotoreporta\u017ce poetyckie, kt\u00f3re dzi\u015b nie mia\u0142yby najmniejszych szans, by znale\u017a\u0107 si\u0119 w wysokonak\u0142adowych mediach.<\/strong><\/p>\n

Tak, kiedy\u015b sfotografowa\u0142em uliczk\u0119 na \u017boliborzu, na kt\u00f3rej sta\u0142y jeszcze latarnie gazowe. To by\u0142 rodzaj eseju\u2026 Ale pracuj\u0105c w tygodniku, kt\u00f3ry raportowa\u0142 z miasta, cz\u0119\u015bciej sz\u0142o si\u0119 tam, gdzie w\u0142a\u015bnie co\u015b si\u0119 dzia\u0142o.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad fotografowa\u0107 mod\u0119\u2026<\/strong><\/p>\n

Tak, ale w \u201eStolicy\u201d nie by\u0142 to jaki\u015b szczeg\u00f3lnie istotny temat. Moje fotografowanie mody wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u201ePrzekrojem\u201d i Barbar\u0105 Hoff, kt\u00f3ra co tydzie\u0144 mia\u0142a tam swoj\u0105 rubryk\u0119. Gdy nie u\u017cywa\u0142a no\u017cyczek (w tamtych czasach \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o modzie by\u0142y dla nas zachodnie \u017curnale), a robi\u0142a co\u015b w\u0142asnego, wzywa\u0142a Wojtka Plewi\u0144skiego albo mnie.<\/p>\n

Ale to chyba dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne sposoby my\u015blenia o fotografii: fotoreporta\u017c i sesja w atelier\u2026<\/strong><\/p>\n

Fotoreporta\u017c jest jak bieg na kr\u00f3tki dystans. Wymaga szybko\u015bci. Moim zadaniem jest wtedy raportowanie. Wszystko zale\u017cy od tego, ile zauwa\u017c\u0119 i czy zd\u0105\u017c\u0119 to dobrze sfotografowa\u0107. Je\u015bli odwr\u00f3c\u0119 si\u0119 w niew\u0142a\u015bciwym momencie, co\u015b przegapi\u0119 \u2013 nie ma reporta\u017cu. I co wa\u017cne: nawet je\u015bli stoi si\u0119 bardzo blisko, a nale\u017cy sta\u0107 blisko, pozostaje si\u0119 na zewn\u0105trz, w pozycji obserwatora. W modzie wszystko jest mniej lub bardziej aran\u017cowane. Czasem zreszt\u0105 bardzo niewiele. Bywa, \u017ce wybieram z projektantk\u0105 miejsce, kt\u00f3re podczas sesji staje si\u0119 polem gry dla fotografa\u2026<\/p>\n

Robi\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c portrety najwi\u0119kszych polskich artyst\u00f3w: Kantora, Skrzyneckiego\u2026 To by\u0142 jaki\u015b fenomen tamtych czas\u00f3w. I Eustachy Kossakowski, i Marek Piasecki podejmowali ten temat\u2026<\/strong><\/p>\n

Ale Marek Piasecki nie by\u0142 klasycznym reporterem, zajmowa\u0142a go fotografia artystyczna. M\u00f3j pomys\u0142, zaproponowany w \u201eStolicy\u201d, mia\u0142 charakter stricte reporta\u017cowy. Odwiedza\u0142em pracowni\u0119, fotografowa\u0142em artyst\u0119 i kt\u00f3re\u015b z jego dzie\u0142. To nie by\u0142 portret wystudiowany, ale sytuacyjny. Potem zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w \u201ePolsce\u201d, gdzie sztuka mia\u0142a bardzo wysok\u0105 pozycj\u0119.<\/p>\n

Czym by\u0142o to pismo?<\/strong><\/p>\n

Laurk\u0105 dla PRL-u, dobrze robion\u0105, najlepszymi si\u0142ami, jakie mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107. Przeznaczon\u0105 dla Zachodu. Ba, czytan\u0105 przez tamtejsze elity! Wielu artyst\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dziedzin szuka\u0142o kontakt\u00f3w w redakcji, wiedzieli, \u017ce to dla nich \u201eokno na \u015bwiat\u201d, szansa zaistnienia w \u015bwiecie. Pami\u0119tam dziewczyn\u0119, kt\u00f3rej zdj\u0119cie opublikowali\u015bmy w Polsce. Pod parasolk\u0105, w bia\u0142ej sukience, w tle ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki. Natychmiast dosta\u0142a propozycj\u0119 matrymonialn\u0105 z RFN. Nie skorzysta\u0142a…<\/p>\n

W tym samym czasie zacz\u0105\u0142 pan fotografowa\u0107 Akcj\u0119 Znak\u00f3w Pokuty, niemieckich chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy pracowali w Auschwitz, opiekowali si\u0119 by\u0142ymi wi\u0119\u017aniami oboz\u00f3w koncentracyjnych\u2026<\/strong><\/p>\n

Tak, wyje\u017cd\u017caj\u0105c do Niemiec na Studienreise \u2013 zaproszony przez pastora Dohrmanna, proboszcza z Wolfsburga \u2013 zabra\u0142em ze sob\u0105 te zdj\u0119cia. Pastorowi nie powiedzia\u0142em, \u017ce nie zamierzam wraca\u0107 do Polski.<\/p>\n

Dlaczego zdecydowa\u0142 si\u0119 pan na emigracj\u0119? Wyjecha\u0142 Pan w 1970 roku.<\/strong><\/p>\n

Po prostu: po Marcu nie da\u0142o si\u0119 w tym kraju \u017cy\u0107. Ja i Eustachy Kossakowski wyjechali\u015bmy w tym samym czasie \u2013 on do Francji, ja do Niemiec.<\/p>\n

Aklimatyzacja musia\u0142a by\u0107 bardzo trudna.<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie. Nie mia\u0142em poj\u0119cia o wolnym rynku. W Polsce mieli\u015bmy etat lub status sta\u0142ego wsp\u00f3\u0142pracownika. W dodatku \u017ale przygotowa\u0142em portfolio. Powinienem by\u0142 wyjecha\u0107 z reporta\u017cami o Polsce \u2013 takimi, jakich nie pu\u015bci\u0142aby cenzura. Zamiast tego przygotowa\u0142em zdj\u0119cia \u201eartystowskie\u201d: malarze, happeningi, wystawy\u2026<\/p>\n

\u0141atwo nie by\u0142o. Mia\u0142em znajomego redaktora w \u201eSternie\u201d, ale to w niczym nie pomog\u0142o. Mieli z\u0142e do\u015bwiadczenia z jakim\u015b fotografem czeskim, emigrantem po Praskiej Wio\u015bnie. Polak, Czech, X czy Y \u2013 dla nich to wszystko jedno. Niestety, fotoedytorzy, do kt\u00f3rych zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 setki fotograf\u00f3w, my\u015bleli czasami w kategoriach og\u00f3lnikowych.<\/p>\n

Moja najwi\u0119ksza kl\u0119ska wi\u0105\u017ce si\u0119 z pismem \u201eTWEN\u201d, wydawanym w Monachium. To by\u0142 du\u017cy, pi\u0119knie robiony miesi\u0119cznik dla dwudziestolatk\u00f3w. Nies\u0142ychanie \u201etrendy\u201d, z fotografiami na ca\u0142e strony. Przyj\u0105\u0142 mnie dyrektor artystyczny, typ przypominaj\u0105cy Hemingwaya: du\u017co musia\u0142 w \u017cyciu zobaczy\u0107 i wypi\u0107. Co\u015b we mnie zobaczy\u0142. Powiedzia\u0142: \u201eWe have a support from Poland\u201d<\/em>. Zaproponowa\u0142em cykl po\u015bwi\u0119cony polskim artystom dzia\u0142aj\u0105cym na emigracji. Za miesi\u0105c mia\u0142em pojawi\u0107 si\u0119 z list\u0105 os\u00f3b i miejsc, do kt\u00f3rych chc\u0119 pojecha\u0107 \u2013 po zaliczk\u0119. Niestety, nagle zmar\u0142 redaktor naczelny i pismo zosta\u0142o zamkni\u0119te jako nieprzynosz\u0105ce dochodu.<\/p>\n

Jak pan sobie poradzi\u0142?<\/strong><\/p>\n

Musia\u0142em nauczy\u0107 si\u0119 przygotowywa\u0107 projekty. To zupe\u0142nie inny typ pracy, o wiele wi\u0119kszy wysi\u0142ek. Poczu\u0142em, \u017ce tematem dla mnie jest targ rybny, Fischmarkt w Hamburgu. Zafascynowa\u0142 mnie ten wspania\u0142y t\u0142um ludzi, pejza\u017c twarzy\u2026 Nie by\u0142em pierwszy, przede mn\u0105 po okolicznych knajpach buszowa\u0142 znakomity szwedzki fotograf Anders Petersen. Znaj\u0105 pa\u0144stwo Hamburg? To \u015bwietne, otwarte miasto, spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie\u2026 Znakomicie pracowa\u0142o mi si\u0119 na Fischmarkcie, nikt nie protestowa\u0142, kiedy go fotografowa\u0142em\u2026 Projekt trwa\u0142 rok.<\/p>\n

A w Polsce? Zdarza si\u0119, \u017ce kto\u015b protestuje, gdy pojawia si\u0119 pan z aparatem fotograficznym?<\/strong><\/p>\n

Ten, kto handluje w Hamburgu rybami, nie wstydzi si\u0119 tego zaj\u0119cia \u2013 z tego przecie\u017c \u017cyje. Robotnik Opla jest dumny ze swojej firmy. Polacy s\u0105 zakompleksieni. Wstydz\u0105 si\u0119 tego, \u017ce nie s\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119tami. Pami\u0119tam, jak w jakiej\u015b miejscowo\u015bci fotografowa\u0142em domy, w kt\u00f3rych przed wojn\u0105 z pewno\u015bci\u0105 nie mieszkali Palesty\u0144czycy. Przed pr\u00f3g wyszed\u0142 starszy cz\u0142owiek, mocno podpity. Zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107: \u201eTego nie wolno fotografowa\u0107, to moje, tam r\u00f3bcie \u2013 tamto jest wasze\u201d.<\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142 pan w 1980 roku. Dlaczego?<\/strong><\/p>\n

Zachwyci\u0142 mnie karnawa\u0142 Solidarno\u015bci. Czu\u0142em, \u017ce w Kopenhadze, Hamburgu czy Pary\u017cu nic nie mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, wszystko jest stabilne. A tu upada komunizm. Mia\u0142em te\u017c prywatne powody, by wr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n

Odnalaz\u0142 si\u0119 pan po powrocie?<\/strong><\/p>\n

Z wielkim trudem. Do niekt\u00f3rych zachowa\u0144 do dzisiaj si\u0119 nie przyzwyczai\u0142em. Na przyk\u0142ad do anonimowo\u015bci. Przez jaki\u015b czas mieszka\u0142em w Niemczech u kolegi. Rano schodzi\u0142em po bu\u0142ki i gazet\u0119. Za trzecim razem sprzedawca zapyta\u0142: \u201eCzy mieszka Pan u Arno? To on zazwyczaj kupowa\u0142 tu bu\u0142ki\u201d. A w Polsce? Je\u015bli w windzie powiesz kobiecie \u201eDzie\u0144 dobry\u201d, zazwyczaj nie odpowie. Zastanawia si\u0119, co kryje si\u0119 za tym pozdrowieniem. Boi si\u0119. Kiedy\u015b wsiadam do windy, m\u00f3wi\u0119: \u201eDzie\u0144 dobry\u201d, a w odpowiedzi s\u0142ysz\u0119: \u201eDla kogo dobry to dobry, a tu w mord\u0119 mo\u017cna dosta\u0107\u201d.<\/p>\n

A jak ocenia pan dzisiejszy reporta\u017c fotograficzny?<\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim znikn\u0105\u0142 z papierowych medi\u00f3w. Mo\u017cna go jeszcze znale\u017a\u0107 na wystawach, w szko\u0142ach fotograficznych i albumach. W gazetach pe\u0142no jest zdj\u0119\u0107, ale gdzie\u015b znik\u0142a ich autentyczno\u015b\u0107. Popatrzmy na ludzi fotografowanych w kolorowych magazynach: na efekt sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 praca wiza\u017cystki i stylistki, ustawienia \u015bwiate\u0142, obr\u00f3bka komputerowa. W latach osiemdziesi\u0105tych robi\u0142em kalendarz ze zdj\u0119ciami Kory Jackowskiej. Poza bohaterk\u0105 i mn\u0105 obecna by\u0142a tylko artystka i krytyczka sztuki, Monika Ma\u0142kowska. I zastane \u015bwiat\u0142o. Wygl\u0105da na to, \u017ce nowinki techniczne sprawi\u0105, i\u017c autentyczna fotografia stanie si\u0119 dobrem elitarnym.<\/p>\n

Warsztat si\u0119 zmieni\u0142: mamy fotografi\u0119 cyfrow\u0105. Jest \u0142atwiej, czy trudniej?<\/strong><\/p>\n

Profesjonali\u015bcie \u0142atwiej, ale amator jest w niebezpiecze\u0144stwie, bo wydaje mu si\u0119, \u017ce wszystko ju\u017c umie. Niestety.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201e[\u2026] nie wolno nam by\u0142o wchodzi\u0107 do \u0141azienek, ale spacerowali\u015bmy po Agrykoli. I kt\u00f3rego\u015b dnia zobaczy\u0142em tam ch\u0142opaka, kt\u00f3ry fotografowa\u0142 swoj\u0105 dziewczyn\u0119. Patrzy\u0142em z zazdro\u015bci\u0105 \u2013 nie, nie na ni\u0105, ale na aparat fotograficzny, kt\u00f3rego u\u017cywa\u0142\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":267,"featured_media":40993,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[3372,491,665,5822,7341],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1774,3371,5821],"yoast_head":"\nTadeusz Rolke: Pejza\u017ce twarzy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tadeusz Rolke w wywiadzie m\u00f3wi o fotografii w PRL i we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci oraz o swoich zawodowych przygodach.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/tadeusz-rolke-o-pl-2017-03-02.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/tadeusz-rolke-o-pl-2017-03-02.jpg\",\"width\":\"2000\",\"height\":\"1411\",\"caption\":\"Tadeusz Rolke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y w\u0142asne)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy\",\"name\":\"Tadeusz Rolke: Pejza\u017ce twarzy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-03-02T05:00:39+00:00\",\"dateModified\":\"2017-12-21T09:06:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/289be58c2f9e95ddd2da32529c43bda9\"},\"description\":\"Tadeusz Rolke w wywiadzie m\u00f3wi o fotografii w PRL i we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci oraz o swoich zawodowych przygodach.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pejza\u017ce twarzy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/289be58c2f9e95ddd2da32529c43bda9\",\"name\":\"Tadeusz Rolke\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tadeusz-rolke\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tadeusz Rolke: Pejza\u017ce twarzy","description":"Tadeusz Rolke w wywiadzie m\u00f3wi o fotografii w PRL i we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci oraz o swoich zawodowych przygodach.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/tadeusz-rolke-o-pl-2017-03-02.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/tadeusz-rolke-o-pl-2017-03-02.jpg","width":"2000","height":"1411","caption":"Tadeusz Rolke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y w\u0142asne)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy","name":"Tadeusz Rolke: Pejza\u017ce twarzy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#primaryimage"},"datePublished":"2017-03-02T05:00:39+00:00","dateModified":"2017-12-21T09:06:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/289be58c2f9e95ddd2da32529c43bda9"},"description":"Tadeusz Rolke w wywiadzie m\u00f3wi o fotografii w PRL i we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci oraz o swoich zawodowych przygodach.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tadeusz-rolke-pejzaze-twarzy#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pejza\u017ce twarzy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/289be58c2f9e95ddd2da32529c43bda9","name":"Tadeusz Rolke","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tadeusz-rolke"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40987"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/267"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40987"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40987\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40987"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=40987"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=40987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}