Przekonuj\u0119 si\u0119, \u017ce bardzo wielk\u0105 sztuk\u0105 jest napisa\u0107 dobr\u0105 krytyk\u0119 zjawiska kulturalnego, kt\u00f3ra w spos\u00f3b dalece rzetelny, bez uprzedze\u0144, w oparciu o bogat\u0105 argumentacj\u0119 wska\u017ce na negatywne cechy tego\u017c wydarzenia. Chwal\u0105c, krytycy potrafi\u0105 zaakcentowa\u0107 warto\u015bci, gani\u0105c, pisz\u0105, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 cynicznym grymasem.<\/p>\n
W gazetach codziennych cz\u0119sto natrafi\u0107 mo\u017cemy na rodzaj recenzji, kt\u00f3ra jest przepisanym fragmentem informacji prasowej lub streszczeniem przebiegu wydarzenia. Fakt, \u017ce bywa lepiej dla potencjalnych czytelnik\u00f3w, gdy zostan\u0105 im oszcz\u0119dzone kuriozalne wywody niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy za cen\u0119 wszystkiego d\u0105\u017c\u0105 do tego, aby ich m\u0142odo\u015b\u0107 tchn\u0119\u0142a z tekstu a co za tym idzie tak\u017ce oryginalno\u015b\u0107.<\/p>\n
Jednak niesprawiedliwo\u015bci\u0105 jest taki opis og\u00f3lny, bo przecie\u017c wielu jest krytyk\u00f3w, kt\u00f3rych ceni\u0119 i podziwiam. Opr\u0119 si\u0119, zatem na przypadku konkretnym. Z g\u00f3ry uprzedz\u0119, \u017ce nie nale\u017cy do wy\u017cej opisanego pisarstwa nieudolnego, bo autor jest bardzo rozeznany w sprawach pi\u0119knego j\u0119zyka polskiego, a co za tym idzie zastosowany spos\u00f3b analizy i oceny, tym bardziej dziwi.<\/p>\n
Z zainteresowaniem \u015bledz\u0119 losy obiektu Miros\u0142awa Ba\u0142ki Auschwitzwieliczka<\/em>, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 w Krakowie oraz dotycz\u0105ce go wzmianki prasowe i opinie. Niedawno przeczyta\u0142am komentarze czytelnik\u00f3w, zamieszczone pod artyku\u0142em Rafa\u0142a Romanowskiego Rze\u017aba Ba\u0142ki w Podg\u00f3rzu pijack\u0105 melin\u0105. <\/em>Mo\u017cemy tam przeczyta\u0107 wpisy typu: \u201eRze\u017aba? Ludzie zlitujcie si\u0119. Kawa\u0142 betonowego tunelu z niewidocznym napisem. Skandal. We\u017acie sobie do Londynu to badziewie.\u201d, \u201ePrzede wszystkim to ten <<artysta>> obra\u017ca mnie. By\u0107 mo\u017ce jest to <<artysta>> uznany w Londynie czy Pary\u017cu, ale dla mnie to ze sztuk\u0105, t\u0105 prawdziw\u0105, nie ma nic wsp\u00f3lnego. Jeszcze jak stawiano ten kloc betonu to mn\u00f3stwo ludzi pisa\u0142o, \u017ce dok\u0142adnie tak si\u0119 to sko\u0144czy – b\u0119dzie to kolejny <<szalet miejski>>. Ze sztuk\u0105, ba, ze zwyk\u0142ym estetycznym rzemios\u0142em nie ma to nic, ale to nic wsp\u00f3lnego. Precz z takimi pseudo artystami z naszego miasta\u201d1<\/sup>. W\u0142a\u015bciwie wypowiedzi nie dziwi\u0105 \u2013 prezentuj\u0105 powszechny stan wiedzy o sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej a nade wszystko stosunek do niej spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. Ukazuj\u0105 tak\u017ce specyfik\u0119 dzia\u0142ania nieredagowalnej internetowej przestrzeni, nawet w najbardziej wydawa\u0142oby si\u0119 powa\u017cnych pismach, dla wypowiedzi anonimowych czytelnik\u00f3w \u2013 taki rodzaj us\u0142ugi: napisz i wy\u017cyj si\u0119, niekoniecznie dziel m\u0105dro\u015bci\u0105.<\/p>\n Nied\u0142ugo potem przegl\u0105dn\u0119\u0142am \u201eDziennik Polski\u201d. W artykule zatytu\u0142owanym Bunkier przeciw biurom podr\u00f3\u017cy<\/em> autorstwa Stanis\u0142awa Bortnowskiego (doktora polonistyki) znalaz\u0142am ten sam kuriozalny argument, co, w wy\u017cej zacytowanych, internetowych komentarzach, maj\u0105cy \u015bwiadczy\u0107 przeciw warto\u015bci dzie\u0142a Ba\u0142ki. Zmieni\u0142 si\u0119 tylko j\u0119zyk, w kt\u00f3rym mi go przekazano. Bo autor z wyszukan\u0105 sk\u0142adni\u0105 i polotem opisa\u0142 jak to \u201ew ramach czerwcowego Festiwalu Sztuk Wizualnych Miros\u0142aw Ba\u0142ka, artysta o s\u0142awie mi\u0119dzynarodowej (sic!) wystawi\u0142 obiekt umiejscowiony w Podg\u00f3rzu na placu Niepodleg\u0142o\u015bci ko\u0142o Hali Korony\u201d 2<\/sup>.<\/p>\n Bortnowski odtworzy\u0142 nast\u0119pnie w tek\u015bcie, co zobaczy\u0142 podczas zwiedzania. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce litery wyci\u0119te w rze\u017abie s\u0105 nieczytelne \u2013 wed\u0142ug mnie, do\u015b\u0107 czytelna jest ka\u017cda pojedyncza litera i naprawd\u0119 nie spos\u00f3b pomyli\u0107 jak\u0105kolwiek z kt\u00f3r\u0105kolwiek inn\u0105. Napisa\u0142: \u201eszpeci plac\u201d \u2013 mo\u017cna to wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u201ejest brzydka\u201d \u2013 bardzo wzgl\u0119dne, \u201eci\u0119\u017cka\u201d – niew\u0105tpliwie prawda, \u201eszara\u201d \u2013 s\u0142usznie, \u201eprzypadkowa, gdy\u017c nic jej obecno\u015bci w tym w\u0142a\u015bnie miejscu nie t\u0142umaczy\u201d \u2013 rzeczywi\u015bcie obiekt nie wygl\u0105da dobrze na placu Niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 to przestrze\u0144 kszta\u0142tuje wiele, nie pasuj\u0105cych do siebie, przypadkowych element\u00f3w, dzie\u0142u brakuje przestrzeni i powietrza. Odnotowa\u0142 dalej: \u201eSkojarzenia ze \u015bmietnikiem, czy szaletem nasuwaj\u0105 si\u0119 same\u201d \u2013 prosz\u0119 Pana! – Nie nasun\u0119\u0142y mi si\u0119. \u201eCzytanie symboliczne, czy metaforyczne zawodzi\u201d \u2013 mnie nie zawiod\u0142o na szcz\u0119\u015bcie, \u201ewkroczenie w inny \u015bwiat\u201d wr\u0119cz przeciwnie z biurami turystycznymi mo\u017ce si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107. Autor wspomina inne prace Ba\u0142ki i dochodzi do smutnego wniosku: \u201eDoszed\u0142em do smutnego wniosku, \u017ce Ba\u0142ka albo wykorzystuje symbole gotowe, czyli takie, kt\u00f3re wystarczy pokaza\u0107, aby znaczy\u0142y g\u0142\u0119biej lub dorabia sensy, kt\u00f3rych nikt by si\u0119 nie domy\u015bli\u0142, gdyby nie fantazja, a mo\u017ce bezkrytyczny tupet interpretator\u00f3w\u201d. Czy\u017cby pojawi\u0142 si\u0119 problem nadinterpretacji? D\u0142ugo by pisa\u0107 czy jest, czy nie jest mo\u017cliwa. Wed\u0142ug Stanis\u0142awa Bortnowskiego jest nadu\u017cywana w przypadku interpretowania dorobku klasyk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n Zacytuj\u0119 prawdziw\u0105 pere\u0142k\u0119 wywodu: \u201eZapytajmy innych artyst\u00f3w, wi\u0119c re\u017cyser\u00f3w filmowych, czy teatralnych, aktor\u00f3w, kompozytor\u00f3w, scenograf\u00f3w, malarzy, rze\u017abiarzy, eseist\u00f3w, pisarzy o warto\u015b\u0107 dzie\u0142 Ba\u0142ki. Obawiam si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 u\u015bmiechnie si\u0119 tylko z politowaniem nad czym\u015b, co udaje wielk\u0105 sztuk\u0119, wpisuje si\u0119 w awangard\u0119, jest modne tak\u017ce w Londynie, a tak naprawd\u0119 wyzwala g\u0142\u0119bsz\u0105 refleksj\u0119 tylko w w\u0105skim gronie dziwacznych eksperymentator\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w szalonych kolekcji\u201d. Zapyta\u0142am! I co? I musz\u0119 Pana i mo\u017ce Pa\u0144stwa rozczarowa\u0107: obawiam si\u0119, \u017ce nie u\u015bmiali si\u0119 z politowaniem nad Ba\u0142k\u0105 a nie nale\u017c\u0105 do \u201egrona dziwacznych eksperymentator\u00f3w ani mi\u0142o\u015bnik\u00f3w szalonych kolekcji\u201d (ja raczej tak\u017ce do wspomnianej grupy spo\u0142ecznej nie nale\u017c\u0119). Nawet do\u015b\u0107 konserwatywne w zami\u0142owaniach estetycznych osoby potrafi\u0142y obej\u015b\u0107 si\u0119 bez politowania, nawet raczej cie\u0144 zrozumienia jawi\u0142 si\u0119 na ich twarzach. Tak, doprawdy! Nie wierzy Pan? A to raczej Pa\u0144skie obawy mog\u0105 by\u0107 chybione.<\/p>\n Strach autora jest niczym wobec argumentu, kt\u00f3ry charakterystyczny jest raczej dla pisarstwa nieredagowanych, anonimowych komentarzy, \u015bmiesznego, amatorskiego, w\u0142a\u015bciwego dla domoros\u0142ej m\u0105dro\u015bci. Autor wyg\u0142asza opini\u0119, i\u017c praca Ba\u0142ki jest \u201etak\u0105 sztuk\u0105-nie-sztuk\u0105\u201d. Czyli mo\u017cna by stwierdzi\u0107, \u017ce nie jest sztuk\u0105. Zastanawiam si\u0119 w oparciu, o jak\u0105 definicj\u0119 sztuki wydaje wyrok? Co jest sztuk\u0105 wed\u0142ug poj\u0119cia, na kt\u00f3re autor si\u0119 powo\u0142uje? Co udaje praca, \u201eudaj\u0105c wielk\u0105 sztuk\u0119\u201d? Geniusz renesansowy udaje, bo wielki artysta to Micha\u0142 Anio\u0142? A mo\u017ce, jak pyta\u0142 Jan \u015awidzi\u0144ski, \u201eto, co dzisiaj si\u0119 produkuje, a co wygl\u0105da tak, jak wygl\u0105da\u0142o kiedy\u015b \u2013 to, co nazywali\u015bmy sztuk\u0105, nie jeste\u015bmy sk\u0142onni d\u0142u\u017cej nazywa\u0107 sztuk\u0105\u201d? Szanowny Panie to nie jest opinia, taka opinia-nie-opinia.<\/p>\n Czy Stanis\u0142aw Bortnowski nie musi powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na \u017cadne definicje w swojej subiektywnej opinii? Czy t\u0142umaczy go to, i\u017c, jak sam przyznaje, nie jest intelektualist\u0105? \u2013 Ach, c\u00f3\u017c za krakowska kokieteria, Panie Doktorze? – Przecie\u017c o tym, co jest, a co nie jest sztuk\u0105 autor napisa\u0142 w gazecie codziennej, poda\u0142 do informacji czytelnik\u00f3w, usytuowa\u0142 si\u0119 w pozycji osoby, kt\u00f3ra wyg\u0142asza\u0107 opinie szerokiej publiczno\u015bci jest w\u0142adna. Mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107, \u017ce by\u0142a to taka od niechcenia rzucona uwaga, drobnostka, \u017ce ja sama koncentruj\u0119 si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142ach wypowiedzi, a jednak taki szczeg\u00f3\u0142-to-nie-szczeg\u00f3\u0142.<\/p>\n Kilka skojarze\u0144, fragmenty opisu, odwo\u0142ania do przekona\u0144 znakomitego aczkolwiek zupe\u0142nie anonimowego grona intelektualist\u00f3w i ludzi \u015bwiata kultury, kt\u00f3rzy gromko i ochoczo, aczkolwiek zupe\u0142nie anonimowo, potwierdzaj\u0105 s\u0142uszno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w i ich prawdziwo\u015b\u0107, i jakby mi\u0119dzy s\u0142owami sugesti\u0119 wyroku, \u017ce niejako w og\u00f3le nie mamy do czynienia ze sztuk\u0105.<\/p>\n Wielu zgodzi si\u0119 z powy\u017cszymi rozwa\u017caniami. A s\u0142owa ewentualnej krytyki tylko potwierdz\u0105 s\u0142uszno\u015b\u0107 moich s\u0142\u00f3w3<\/sup>.<\/p>\n 1<\/sup> http:\/\/krakow.gazeta.pl\/krakow\/1,44425,7403583,Rzezba_Balki_w_Podgorzu_pijacka_melina.html (data dost\u0119pu: 16.01.2010).<\/p>\n 2<\/sup> S. Bortnowski, Bunkier przeciw biurom podr\u00f3\u017cy, <\/em>\u201eDziennik Polski\u201d, \u015broda, 20 stycznia 2010, http:\/\/www.dziennik.krakow.pl\/pl\/aktualnosci\/opinie\/991128-bunkier-przeciw-biurom-podrozy.html (data dost\u0119pu: 2010.02.03).<\/p>\n 3<\/sup> Fragment jest parafraz\u0105 sformu\u0142owa\u0144, kt\u00f3re nie s\u0105 zaczerpni\u0119te z omawianego artyku\u0142u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przekonuj\u0119 si\u0119, \u017ce bardzo wielk\u0105 sztuk\u0105 jest napisa\u0107 dobr\u0105 krytyk\u0119 zjawiska kulturalnego, kt\u00f3ra w spos\u00f3b dalece rzetelny, bez uprzedze\u0144, w oparciu o bogat\u0105 argumentacj\u0119 wska\u017ce na negatywne cechy tego\u017c wydarzenia. <\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[20,93,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14076],"yoast_head":"\n