{"id":41080,"date":"2017-03-08T16:00:37","date_gmt":"2017-03-08T15:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=41080"},"modified":"2017-03-08T13:04:24","modified_gmt":"2017-03-08T12:04:24","slug":"pawel-bien-sztuka-patrzenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia","title":{"rendered":"Sztuka patrzenia"},"content":{"rendered":"<p>Idziemy do muzeum. U\u015bmiechaj\u0105c si\u0119 uprzejmie, kupujemy bilet. \u015aciskamy w palcach kartonik z kolorow\u0105 obietnic\u0105 wizualnie atrakcyjnej wystawy. Schodami i na prawo. Dzi\u0119kuj\u0119. Znajdujemy si\u0119 w przestronnej sali. Kulturowy konwenans nakazuje: patrze\u0107. Patrze\u0107 bowiem znaczy dla nas \u2013 wychowank\u00f3w okulocentrycznej kultury \u2013 ju\u017c niemal tyle, co pozna\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41193\" aria-describedby=\"caption-attachment-41193\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41193\" rel=\"attachment wp-att-41193\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41193\" title=\"Gdynia, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002-540x394.jpg\" alt=\"Gdynia, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"394\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002-540x394.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002-576x420.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002.jpg 640w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41193\" class=\"wp-caption-text\">Gdynia, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Fenomen fotografii, kt\u00f3ry przeflancowa\u0142 ogr\u00f3dek niejednej dyscypliny badawczej, do dzisiaj jest dla nas nieocenionym narz\u0119dziem poznania. Za po\u015brednictwem zdj\u0119\u0107 z epoki konstruuje si\u0119 w nas pami\u0119\u0107 obraz\u00f3w, kt\u00f3rych zna\u0107 nie mieli\u015bmy mo\u017cliwo\u015bci. Nie ka\u017cdy mo\u017ce \u017cy\u0107 w latach trzydziestych.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-41080 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Warszawa, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41194\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41194'>\n\t\t\t\tWarszawa, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Gdynia, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41193\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41193'>\n\t\t\t\tGdynia, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41192\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41192'>\n\t\t\t\tCiechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Tak wi\u0119c rola zdj\u0119\u0107 Czes\u0142awa Olszewskiego \u2013 bohatera gdy\u0144skiej wystawy \u2013 jest absolutnie niepo\u015blednia: to od nich zapo\u015bredniczamy pami\u0119\u0107; to dzi\u0119ki, mi\u0119dzy innymi jego, zdj\u0119ciom \u201epami\u0119tamy\u201d mi\u0119dzywojnie. Kryje si\u0119 w tym jednak niebezpiecze\u0144stwo estetyzacji<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>\u00a0\u2013 w naszej \u015bwiadomo\u015bci powo\u0142ane zostaj\u0105 do \u017cycia kadry, kt\u00f3re spo\u015br\u00f3d miriad\u00f3w innych, potencjalnych, arbitralnie wybra\u0142 artysta.<\/p>\n<p>My za\u015b traktujemy je jako obiektywn\u0105 diagnoz\u0119. Ojciec pokazuje dzieciom czarne li\u015bcie palmowe na tle bia\u0142ych marmur\u00f3w hallu Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, kwituj\u0105c: tak by\u0142o, tak kiedy\u015b by\u0142o!<\/p>\n<p>6\u00a0741 wielkoformatowych negatyw\u00f3w. Dok\u0142adnie tyle prac zostawi\u0142 po sobie Czes\u0142aw Olszewski. <em>Gros<\/em> z nich to przedstawienia architektury, kt\u00f3r\u0105 fotografowa\u0142 z niewyczerpywaln\u0105 lubo\u015bci\u0105, pocz\u0105wszy od lat dwudziestych. Publikowa\u0142 sporo. Jego prace znale\u017a\u0107 mo\u017cna w popularnej \u201eArchitekturze i budownictwie\u201d czy ekskluzywnym periodyku \u201eArkady\u201d, b\u0119d\u0105cym dzi\u015b w czo\u0142\u00f3wce antykwarycznych marze\u0144 admirator\u00f3w mi\u0119dzywojnia. W 1937 roku uwiecznia\u0142 Wystaw\u0119 \u015awiatow\u0105 w Pary\u017cu, dwa lata p\u00f3\u017aniej \u2013 t\u0119 nowojorsk\u0105. By\u0142 jednak nie tylko koryfeuszem post\u0119pu, ale tak\u017ce dokumentatorem tradycji \u2013 w latach 30. wykona\u0142 cykle fotografii za\u0142o\u017ce\u0144 pa\u0142acowo-parkowych Nieborowa, Arkadii i Otwocka.<\/p>\n<p>Po wojnie fotografowa\u0142 ruiny i odbudow\u0119 Warszawy, podejmuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze \u201eStolic\u0105\u201d. Jak podaje Andrzej K. Olszewski \u2013 znawca sztuki polskiej XX stulecia \u2013 Czes\u0142aw Olszewski odwiedzi\u0142 tak\u017ce wroc\u0142awsk\u0105 Wystaw\u0119 Ziem Odzyskanych<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Odwiedzi\u0142, rzecz jasna, z nieod\u0142\u0105cznym aparatem fotograficznym.<\/p>\n<p>Suter na klisze w formacie 9&#215;12 cm. Pierwsza kamera fotograficzna Olszewskiego z roku 1925. P\u00f3\u017aniej, instrumentarium b\u0119dzie coraz bogatsze: brytyjskie obiektywy Dallmeyer, lustrzanka Voigtl\u00e4nder Superb, itd<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. Wiemy jednak, \u017ce prezentowane na wystawie zdj\u0119cia wykonano na szklanych kliszach 13&#215;18 cm. A o takim aparacie w posiadaniu artysty nie wiemy nic. Jest jedna poszlaka: dzie\u0142em uroczego przypadku, sylwetka fotografuj\u0105cego artysty odbi\u0142a si\u0119 w szklanej p\u0142aszczy\u017anie drzwi w ko\u0144cu korytarza na jednym ze zdj\u0119\u0107. Artysta jest zatem obecny, ale tylko jako w\u0142asne odbicie. Przypadkowi zdarza si\u0119 tworzy\u0107 niez\u0142e metafory.<\/p>\n<p>Olszewski wykorzystywa\u0142 bardzo szerok\u0105 gam\u0119 papier\u00f3w dost\u0119pnych na warszawskim rynku. Mia\u0142 jednak swoich ulubie\u0144c\u00f3w: papier bromowy o zimnym tonie Agfa Brovira i chlorowy, tym razem o zabarwieniu cieplejszym Agfa Lupex. Rodzina artysty utrzymuje, \u017ce \u201enajulubie\u0144sz\u0105 mark\u0105 by\u0142y papiery angielskiego Ilforda\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. Trudno to zweryfikowa\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozytyw\u00f3w nie posiada bowiem \u017cadnych sygnatur.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41194\" aria-describedby=\"caption-attachment-41194\" style=\"width: 445px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41194\" rel=\"attachment wp-att-41194\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-41194\" title=\"Warszawa, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-003.jpg\" alt=\"Warszawa, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"445\" height=\"640\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41194\" class=\"wp-caption-text\">Warszawa, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Jak charakteryzuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Olszewskiego Marta Le\u015bniakowska z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk: \u201epozbawione pretensjonalno\u015bci, oszcz\u0119dne, perfekcyjnie zakomponowane wizerunki klarownych bry\u0142 z ich wyrafinowan\u0105 nowoczesn\u0105 elegancj\u0105 dowodz\u0105 wyj\u0105tkowego talentu ich autora\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Zr\u00f3bmy krok dalej, pozwalaj\u0105c sobie na stwierdzenie, \u017ce na prezentowanych zdj\u0119ciach budynek staje si\u0119 ornamentem; rytm filar\u00f3w czy okien jest kusz\u0105cym deseniem. Pozbawione ludzi wn\u0119trza zdaj\u0105 si\u0119 scenografiami do wysokobud\u017cetowych film\u00f3w. Tylko czeka\u0107, a\u017c zza winkla nie \u0142ypnie na nas poczernionym okiem \u0106wikli\u0144ska.<\/p>\n<p>\u017burnal. Szko\u0142a nowego smaku. Szko\u0142a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Skojarzenie przypl\u0105tuj\u0105 si\u0119 same, kiedy zderzamy si\u0119 z wycyzelowanymi kadrami, kt\u00f3re z jednej strony kusz\u0105 swoimi niepospolitymi walorami estetycznymi, z drugiej jednak \u2013 budz\u0105 pewn\u0105 nieufno\u015b\u0107. Za t\u0105 niby-\u017curnalow\u0105 fotografi\u0105 wn\u0119trza gdy\u0144skiej prokuratury domy\u015blamy si\u0119 g\u0105szcza specjalistycznych lamp, w\u0119\u017cowiska kabli, sztabu dekorator\u00f3w, ekipy buduj\u0105cej t\u0119 atrap\u0119. Nies\u0142usznie.<\/p>\n<p>\u201eTo, \u017ce styl modernistyczny nie by\u0142 na og\u00f3\u0142 w stanie przebi\u0107 si\u0119 przez powierzchni\u0119 popularnego smaku i warto\u015bci jest spowodowane jego jednostronnym intelektualnym i wizualnym charakterem; projekt modernistyczny w znacznym stopniu pomie\u015bci\u0142 w sobie intelekt i oko, ale zostawi\u0142 na zewn\u0105trz cia\u0142o wraz z pozosta\u0142ymi zmys\u0142ami\u201d\u00a0\u2013 kwitowa\u0142 Pallasmaa<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>. W poetyce Olszewskiego nie ma miejsca na cia\u0142o.<\/p>\n<p>Sztuka Olszewskiego to przyk\u0142ad znakomitej symbiozy, a mo\u017ce wr\u0119cz synergii fotografii i architektury. Tematami jego prac s\u0105 dzie\u0142a architekt\u00f3w tak wybitnych jak Romuald Gutt, Juliusz \u017b\u00f3rawski czy Bohdan Pniewski. Ten ostatni, pod\u00f3wczas jeszcze zapewne nie\u015bni\u0105cy nawet o swojej socrealistycznej przysz\u0142o\u015bci. Ale sny Pniewskiego zostawmy na boku.<\/p>\n<p>Jak zatem wida\u0107, Olszewski porywa\u0142 si\u0119 z obiektywem przewa\u017cnie na obiekty dobrej lub najwy\u017cszej klasy. Cho\u0107 nie zawsze. One za\u015b, zyskiwa\u0142y znakomitego or\u0119downika i popularyzatora. Godnego nast\u0119pcy Olszewskiego pozostaje nam \u017cyczy\u0107 architekturze wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n<p>Gdy\u0144skie muzeum po raz kolejny potwierdza, \u017ce potrafi znakomicie zaaran\u017cowa\u0107 ekspozycj\u0119. Wybrano pi\u0119\u0107dziesi\u0105t fotografii, kt\u00f3re pokazano w powi\u0119kszeniu, jednak\u017ce \u2013 jak deklaruj\u0105 organizatorzy \u2013 nie retuszowano ich. Mamy zatem do czynienia z Olszewskim <em>saut\u00e9<\/em>. Drobne mankamenty, \u015blady dzia\u0142ania niszczycielskiego czasu czy mechanicznych uszkodze\u0144 sprawiaj\u0105, \u017ce fotografie nabieraj\u0105 nieco \u017cycia, przestaj\u0105c by\u0107 sterylne i \u201ekatalogowo\u201d idylliczne.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41192\" aria-describedby=\"caption-attachment-41192\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41192\" rel=\"attachment wp-att-41192\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41192\" title=\"Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001-540x388.jpg\" alt=\"Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"388\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001-540x388.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001-576x414.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001.jpg 640w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41192\" class=\"wp-caption-text\">Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Co jednak sprawi\u0142o mi niewymown\u0105 rado\u015b\u0107 \u2013 \u017cadne ze zdj\u0119\u0107 nie by\u0142o wi\u0119\u017aniem male\u0144kiej tabliczki z podpisem. Widza pozostawiono sam na sam z fotografi\u0105; unikni\u0119to tym samym tak popularnego truchtu z przelotnym kontaktem wzrokowym na linii widz-podpis, ze smutnym pomini\u0119ciem dzie\u0142a. Dociekliwi mog\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107 po plakat, na odwrocie kt\u00f3rego umieszczono miniatury prezentowanych zdj\u0119\u0107 wraz z kr\u00f3tkimi opisami. Wychodz\u0105c, mo\u017cna go sobie wzi\u0105\u0107 na pami\u0105tk\u0119. Warto.<\/p>\n<p>Jest jaka\u015b osobliwa przyjemno\u015b\u0107 w patrzeniu na stare fotografie budynk\u00f3w doskonale sobie znanych, i wypatrywanie r\u00f3\u017cnic. Troch\u0119 jak w tych dzieci\u0119cych zagadkach: znajd\u017a dziesi\u0119\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych dwa obrazki. Frajda jest chyba tym wi\u0119ksza, kiedy \u2013 wobec negacji up\u0142ywu czasu w fotografii \u2013 dostajemy zaproszenie do wn\u0119trza Ministerstwa Spraw Zagranicznych II Rzeczpospolitej przy pa\u0142acu Br\u00fchla. Pawilon projektu Pniewskiego, wn\u0119trza: Jan Knothe. Tandem idealny. Widzimy: przestronny hall z paradnymi schodami. Bia\u0142y marmur. Rytmicznie rozstawione filary niebywa\u0142ej smuk\u0142o\u015bci podpieraj\u0105 sufit, w kt\u00f3rym wykrojono \u015bwietliki. \u017badnej ostentacji, prosta wytworno\u015b\u0107, <em>amor vacui<\/em> \u2013 umi\u0142owanie pustych p\u0142aszczyzn. Niestety, do tej beczki architektonicznego miodu, winien jestem doda\u0107 \u0142y\u017ck\u0119 dziegciu w postaci stwierdzenia: obiekt dzi\u015b nieistniej\u0105cy.<\/p>\n<p>Niestety, w tak samo nostalgiczny spos\u00f3b trzeba by zako\u0144czy\u0107 opowie\u015b\u0107 o wielu architektonicznych bohaterach fotografii Olszewskiego, jednak wiele budynk\u00f3w wysz\u0142o z wojennej po\u017cogi (mniej lub bardziej) obronn\u0105 r\u0119k\u0105. Przetrwa\u0142y frontow\u0105 apokalips\u0119, szaber, dewastacj\u0119, przetrwa\u0142y nawet powojenne doburzania; co wi\u0119cej \u2013 ocala\u0142y mimo komunistycznych podzia\u0142\u00f3w i kapitalistycznych transformacji. Stoj\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n<p>Niekiedy jako sztafa\u017c budynk\u00f3w pojawia si\u0119 u Olszewskiego przyroda. Zdarza si\u0119, \u017ce w niemal oczywisty i konieczny spos\u00f3b dope\u0142nia ona dzie\u0142a architektury. Patrz\u0105c na fotografie tarasu willi przy warszawskiej ulicy Kieleckiej 33, odnosimy wra\u017cenie, \u017ce ogr\u00f3d zaprojekowany przez Alin\u0119 Scholtz\u00f3wn\u0119 jest r\u00f3wnorz\u0119dnym partnerem willi, kt\u00f3rej projekt sygnowa\u0142 Romuald Gutt. S\u0105 jednak uj\u0119cia Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego czy domu mieszkalnego przy Wiejskiej, na kt\u00f3rych budynek \u2013 b\u0119d\u0105cy niekwestionowaln\u0105 \u201egwiazd\u0105 numeru\u201d \u2013 poprzedzaj\u0105 bezlistne drzewa. Gdyby zdj\u0119cia te wykonano wiosn\u0105 lub latem, wolumen korony drzewa zaburzy\u0142by ch\u0142odny rytm elewacji. Zm\u0105ci\u0142by tafl\u0119 modernistycznej fasady. A przecie\u017c \u2013 paradoksalnie \u2013 mi\u0119dzywojnie to czas walki o zielone miasta. Corbusierowskie idea\u0142y dost\u0119pu do powietrza, \u015bwiat\u0142a i zieleni.<\/p>\n<p>Nie mo\u017cemy poprzesta\u0107 jednak na stwierdzeniu, \u017ce Olszewski wielkim fotografem by\u0142. Zas\u0142yn\u0105\u0142 bowiem tak\u017ce jako wynalazca. Warsztat fotograficzny opanowa\u0142 perfekcyjnie, uczy\u0142 go zreszt\u0105 adept\u00f3w sztuki na warszawskich kursach. Eksperymentowa\u0142. Przepuszcza\u0142 na\u015bwietlone pozytywy przez inne materia\u0142y, jak chocia\u017cby kalk\u0119 techniczn\u0105, pergamin lub szk\u0142o. Pok\u0142osie tych pr\u00f3b ogl\u0105da\u0107 mo\u017cemy w postaci wsp\u00f3\u0142czesnej instalacji z matowych tafli szklanych, u\u0142o\u017conych r\u00f3wnolegle. Na ka\u017cd\u0105 z p\u0142aszczyzn naniesiono kolejny plan fotografii, naginaj\u0105c granice iluzji.<\/p>\n<p>Oddajmy na moment g\u0142os znawcom technik fotograficznych: \u201enajwa\u017cniejszym osi\u0105gni\u0119ciem warsztatu fotografa by\u0142 wynalazek tzw. przezroczy plastycznych zaprezentowanych na wystawie <em>Warszawa: wczoraj, dzi\u015b, jutro<\/em> w roku 1938\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>. W czym zasadza si\u0119 fenomen odkrycia? \u201eTechnika polega\u0142a na przet\u0142uszczaniu fragment\u00f3w na\u015bwietlonych pozytyw\u00f3w odczynnikami chemicznymi i na\u0142o\u017ceniu na siebie, z minimalnym przesuni\u0119ciem, dw\u00f3ch jednakowych pozytyw\u00f3w, tak by w rezultacie, pod\u015bwietlone od ty\u0142u \u015bwiat\u0142em elektrycznym, dawa\u0142y z\u0142udzenie patrzenia na tr\u00f3jwymiarowe przedmioty\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>. Wynalazek opatentowano w 1957 roku.<\/p>\n<p>Na tym jednak inwencja Olszewskiego si\u0119 nie ko\u0144czy\u0142a. Dla uwydatnienia efektu, stosowa\u0142 on tak\u017ce farby akwarelowe, kt\u00f3rymi \u2013 r\u0119cznie \u2013 podkolorowywa\u0142 wybrane fragmenty zdj\u0119cia, tworz\u0105c w ten spos\u00f3b osobliwe hybrydy malarsko-fotograficzne, wzbogacaj\u0105c pozytyw o \u2013 tak ceniony przez \u00f3wczesn\u0105 krytyk\u0119 \u2013 \u201egest artysty\u201d; nadaj\u0105c fotografii znami\u0119 genialnej niepowtarzalno\u015bci. Czego brak jej zarzucano, kwestionuj\u0105c zasadno\u015b\u0107 jej obecno\u015bci w\u015br\u00f3d sztuk plastycznych.<\/p>\n<p>Zadaj\u0119 sobie pytanie: dlaczego akurat te obiekty? Czy to osobista predylekcja Olszewskiego do uwieczniania wsp\u00f3\u0142czesnej mu architektury, czy mo\u017ce zlecenia redakcji \u201eArchitektury i budownictwa\u201d lub \u201eArkad\u201d. Jak zawsze, dociekanie autorskich intencji jest przelewaniem z pustego w pr\u00f3\u017cne. Niemniej jednak, niekt\u00f3re wybory s\u0105 zaskakuj\u0105ce. W tym chlubnym poczcie gigant\u00f3w polskiego modernizmu, znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce budynki, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, przeci\u0119tne.<\/p>\n<p>Przeci\u0119tne, i mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego godne uwagi.<\/p>\n<p>Nie pozostaje zatem nic innego, jak tylko zarekomendowa\u0107 wizyt\u0119 w tym szczeg\u00f3lnym miejscu. Miejscu styku oddzia\u0142ywania dw\u00f3ch \u2013 opisanych przez Kunder\u0119 \u2013 mocy, mianowicie: \u201esi\u0142y zapomnienia (kt\u00f3ra zaciera) i si\u0142y pami\u0119ci (kt\u00f3ra przeinacza)\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. Jest to jednak przeinaczenie pi\u0119knie przyjemne.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Temat ten podejmowa\u0142em na \u0142amach Polskiego Portalu Kultury o.pl w artykule <em>Spragnieni pi\u0119kna \u2013 zach\u0119ceni wystaw\u0105<\/em>.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Fragment informacji zamieszczonej na ekspozycji.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Fragment informacji zamieszczonej na ekspozycji.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Fragment informacji zamieszczonej na ekspozycji.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Fragment opisu z przewodnika po wystawie.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Juhani Pallasmaa, <em>Oczy sk\u00f3ry. Architektura i zmys\u0142y<\/em>, Krak\u00f3w 2012, s. 26.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Z opisu wystawy.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Milan Kundera, <em>Zas\u0142ona<\/em>, Warszawa 2005, s. 174.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u017burnal. Szko\u0142a nowego smaku. Szko\u0142a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Skojarzenie przypl\u0105tuj\u0105 si\u0119 same, kiedy zderzamy si\u0119 z wycyzelowanymi kadrami, kt\u00f3re z jednej strony kusz\u0105 swoimi niepospolitymi walorami estetycznymi, z drugiej jednak \u2013 budz\u0105 pewn\u0105 nieufno\u015b\u0107. Za t\u0105 niby-\u017curnalow\u0105 fotografi\u0105 wn\u0119trza gdy\u0144skiej prokuratury domy\u015blamy si\u0119 g\u0105szcza specjalistycznych lamp, w\u0119\u017cowiska kabli, sztabu dekorator\u00f3w, ekipy buduj\u0105cej t\u0119 atrap\u0119. Nies\u0142usznie. <\/p>\n","protected":false},"author":665,"featured_media":41192,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[387,5843,491,2105,5844,5845,5248],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5247],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Sztuka patrzenia. Czes\u0142aw Olszewski i fotografia<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czes\u0142aw Olszewski porywa\u0142 si\u0119 z obiektywem przewa\u017cnie na obiekty dobrej lub najwy\u017cszej klasy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001.jpg\",\"width\":\"640\",\"height\":\"461\",\"caption\":\"Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\",\"name\":\"Sztuka patrzenia. Czes\u0142aw Olszewski i fotografia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-03-08T15:00:37+00:00\",\"dateModified\":\"2017-03-08T12:04:24+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\"},\"description\":\"Czes\u0142aw Olszewski porywa\u0142 si\u0119 z obiektywem przewa\u017cnie na obiekty dobrej lub najwy\u017cszej klasy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Sztuka patrzenia\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\",\"name\":\"Pawe\u0142 Bie\u0144\",\"description\":\"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sztuka patrzenia. Czes\u0142aw Olszewski i fotografia","description":"Czes\u0142aw Olszewski porywa\u0142 si\u0119 z obiektywem przewa\u017cnie na obiekty dobrej lub najwy\u017cszej klasy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/czeslaw-olszewski-sztuka-patrzenia-muzeum-miasta-gdyni-2016-12-29-001.jpg","width":"640","height":"461","caption":"Ciechocinek, fot. Czes\u0142aw Olszewski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia","name":"Sztuka patrzenia. Czes\u0142aw Olszewski i fotografia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#primaryimage"},"datePublished":"2017-03-08T15:00:37+00:00","dateModified":"2017-03-08T12:04:24+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0"},"description":"Czes\u0142aw Olszewski porywa\u0142 si\u0119 z obiektywem przewa\u017cnie na obiekty dobrej lub najwy\u017cszej klasy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-sztuka-patrzenia#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Sztuka patrzenia"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0","name":"Pawe\u0142 Bie\u0144","description":"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41080"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/665"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41080"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41080\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41080"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=41080"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=41080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}