{"id":41156,"date":"2017-03-09T06:30:01","date_gmt":"2017-03-09T05:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=41156"},"modified":"2017-03-08T12:37:16","modified_gmt":"2017-03-08T11:37:16","slug":"japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul","title":{"rendered":"Japonizm w sztuce modernizmu"},"content":{"rendered":"

Japonizm w sztuce europejskiej<\/strong><\/p>\n

W sztuce europejskiej proces obalania mitu klasycznego pi\u0119kna dokonywa\u0142 si\u0119 ju\u017c od czas\u00f3w romantyzmu. Towarzyszy\u0142o mu odchodzenie od klasycznej tematyki mitologicznej, antykizuj\u0105cego kostiumu czy w\u0105tk\u00f3w biblijnych jako g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w prac malarskich. Jednym ze sztandarowych hase\u0142 drugiej po\u0142owy XIX wieku sta\u0142o si\u0119 s\u0142ynne zawo\u0142anie Stendhala: \u201eKt\u00f3\u017c nas uwolni od Grek\u00f3w i Rzymian?\u201d.<\/p>\n

\"Aneta<\/a>
Aneta Paw\u0142owska, Julia Niewiarowska-Kulesza, Japonizm w sztuce modernizmu. Obrazy przep\u0142ywaj\u0105cego \u015bwiata \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Zdanie to sugeruje ch\u0119\u0107 porzucenia europocentrycznych nawyk\u00f3w i poszukiwania nowych \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracji. Poczucie schy\u0142kowo\u015bci, upadku, degeneracji cywilizacyjnej \u015bwiata rodzi\u0142o t\u0119sknot\u0119 za powrotem do natury, tworz\u0105c jeden z eskapistycznych w\u0105tk\u00f3w epoki schy\u0142ku XIX wieku. Obok estetyzmu, dekadentyzmu, determinizmu i pesymizmu pojawi\u0142a si\u0119 t\u0119sknota za przesz\u0142o\u015bci\u0105, potrzeba autentyzmu, pierwotno\u015bci oraz odnowienia wi\u0119zi z natur\u0105. Podobnym nastrojom ulega\u0142y r\u00f3\u017cne \u015brodowiska europejskie. Intelektuali\u015bci francuscy, tacy jak bracia Edmond (1822\u20131896) i Jules (1830\u20131870) de Goncourt, czy angielscy arty\u015bci zrzeszeni w Bractwie Prerafaelit\u00f3w (Pre-Raphaelite Brotherhood<\/em>) wyra\u017cali t\u0119sknot\u0119 za kulturow\u0105 odmienno\u015bci\u0105, tym co odleg\u0142e w czasie lub przestrzeni. Poszukuj\u0105cy odrodzenia zwracali uwag\u0119 na kultury Bliskiego i Dalekiego Wschodu, postrzegane jako cywilizacje nieska\u017cone wp\u0142ywami Zachodu. Cywilizacje te mia\u0142y przynie\u015b\u0107 o\u017cywcz\u0105 odnow\u0119 zgodnie z powracaj\u0105cym has\u0142em\u00a0ex oriente lux<\/em>.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b w sztuce, literaturze i muzyce Zachodu zrodzi\u0142 si\u0119 silny nurt zainteresowania kulturami Orientu, pocz\u0105tkowo Chinami, Bliskim Wschodem, Indiami, a\u017c wreszcie Japoni\u0105. Nurt ten, okre\u015blany mianem orientalizmu, poszukiwa\u0142 inspiracji w kulturach postrzeganych jako \u201einne\u201d. Tradycyjnie termin kojarzono z pozytywn\u0105 fascynacj\u0105 kulturami Wschodu. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce skomplikowana historia orientalizmu podwa\u017ca interpretacj\u0119 zjawiska jako nurtu \u201epozytywnego\u201d zbudowanego wy\u0142\u0105cznie na admiracji danej kultury. Oparty na kulturowych uprzedzeniach orientalizm jest tak\u017ce ideologi\u0105 uwik\u0142an\u0105 w kolonializm XVIII i XIX wieku.<\/p>\n

Japonizm (czyli fascynacja kultur\u0105 Japonii) jako element orientalizmu opiera si\u0119 na paradygmatach kultury zachodniej i europocentrycznym poj\u0119ciu \u201eegzotyczno\u015bci\u201d, kt\u00f3re motywuj\u0105c zainteresowanie, wyklucza obiektywno\u015b\u0107 spojrzenia na dan\u0105 kultur\u0119 i prowadzi do zafa\u0142szowanego jej opisu. Dlatego aby zrozumie\u0107 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania sztuki japo\u0144skiej, niezb\u0119dne jest rozstrzygni\u0119cie dotycz\u0105ce tego, czym by\u0142a Japonia dla Europy ostatnich dekad wieku XIX, co reprezentowa\u0142a, jak by\u0142a postrzegana i jakie funkcje realizowa\u0142a w kulturze Zachodu.<\/p>\n

Jedn\u0105 z przyczyn niebywa\u0142ego zachwytu nad sztuk\u0105 tego kraju by\u0142a jej niew\u0105tpliwa nowo\u015b\u0107. Przez ponad 200 lat w\u0142adze Japonii prowadzi\u0142y polityk\u0119 skrajnej separacji, co doprowadzi\u0142o do nik\u0142ych kontakt\u00f3w (okresami niemal \u017cadnych) mi\u0119dzy tym krajem a Europ\u0105. Dopiero w wyniku silnych nacisk\u00f3w Stan\u00f3w Zjednoczonych i mocarstw europejskich (mi\u0119dzy 1854 a 1858 rokiem) Japonia otworzy\u0142a swoje porty i w obu kierunkach pop\u0142yn\u0119\u0142y fale towar\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c dzie\u0142 sztuki[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Pierwsze spotkanie \u201eKraju Wschodz\u0105cego S\u0142o\u0144ca\u201d ze sztuk\u0105 w Europie mia\u0142o miejsce w metropolii sztuki, czyli w Pary\u017cu, w kt\u00f3rym atmosfera artystyczna sprzyja\u0142a poszukiwaniu nowych podniet, umi\u0142owaniu egzotyki, niezwyk\u0142o\u015bci i oryginalno\u015bci za wszelk\u0105 cen\u0119[2]<\/sup><\/a>. Znawcy przedmiotu jako pierwszego odkrywc\u0119 artystycznych walor\u00f3w barwnej grafiki japo\u0144skiej wymieniaj\u0105 francuskiego artyst\u0119 grafika \u2013 F\u00e9lixa Bracquemonda[3]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry natkn\u0105\u0142 si\u0119 na tom\u00a0Mangi<\/em>\u00a0autorstwa Hokusaia w sklepie swojego drukarza \u2013 Del\u00e2tre\u2019a. Del\u00e2tre zauwa\u017cy\u0142 karty tej ksi\u0105\u017cki w jednej z paczek przywiezionych mu drog\u0105 morsk\u0105. Nie mog\u0105c si\u0119 pogodzi\u0107 z tym, \u017ce zosta\u0142y przez Japo\u0144czyk\u00f3w potraktowane jako opakowanie, wyci\u0105gn\u0105\u0142 je, rozwin\u0105\u0142 i wystawi\u0142 na sprzeda\u017c. Po roku Bracquemond zdecydowa\u0142 si\u0119 zakupi\u0107 kopi\u0119\u00a0Mangi<\/em>\u00a0od Eugene\u2019a Lavieille\u2019a[4]<\/sup><\/a> i podzieli\u0107 swoim skarbem z przyjaci\u00f3\u0142mi: Philippem Burtym (1830\u20131890), Zacharym Astruciem (1833\u20131907) i \u00c9douardem Manetem.<\/p>\n

Dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej Bracquemond zaprojektowa\u0142 komplet sto\u0142owy, w kt\u00f3rym zastosowa\u0142 motywy u\u017cywane przez Hokusaia i Hiroshige[5]<\/sup><\/a> (\u00f3w\u00a0Serwis japo\u0144ski<\/em>\u00a0zosta\u0142 najprawdopodobniej stworzony do wsp\u00f3lnych kolacji \u201eSoci\u00e9t\u00e9 Japonaise du Jinglar\u201d). Niekonwencjonalna maniera rysunku, \u017cywio\u0142owa i skr\u00f3towa, przyznaj\u0105ca kresce zasadnicz\u0105 rol\u0119 w konstrukcji obrazu, ca\u0142kowita prawie p\u0142asko\u015b\u0107 form, brak modeluj\u0105cego \u015bwiat\u0142ocienia \u2013 wszystkie te cechy drzeworytu japo\u0144skiego wzbudzi\u0142y zachwyt francuskiego artysty. By\u0142y bowiem odmienne od ch\u0142odnego, poprawnego akademizmu obowi\u0105zuj\u0105cego w oficjalnej sztuce europejskiej. Entuzjazmem dla japo\u0144skiej sztuki Bracquemond zarazi\u0142 szeroki kr\u0105g zaprzyja\u017anionych malarzy i grafik\u00f3w. Warto przy okazji wspomnie\u0107, \u017ce francuski grafik zwyk\u0142 nosi\u0107 album z drzeworytami Hokusai zawsze przy sobie, a\u017c do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\n

W tym samym czasie Claude Monet, siedemnastoletni w\u00f3wczas m\u0142odzieniec, przypadkowo znalaz\u0142 i kupi\u0142 w Hawrze plik japo\u0144skich drzeworyt\u00f3w, kt\u00f3re przywiezione zosta\u0142y do portowej miejscowo\u015bci jako makulatura[6]<\/sup><\/a>. W te barwne, r\u0119cznie t\u0142oczone arcydzie\u0142a, kt\u00f3re sta\u0107 si\u0119 mia\u0142y przedmiotem kolekcjonerskich nami\u0119tno\u015bci, owijano importowan\u0105 z Japonii porcelan\u0119. Tak si\u0119 dzia\u0142o jednak jedynie z drzeworytami uwa\u017canymi przez Japo\u0144czyk\u00f3w za bezwarto\u015bciowe. Dzie\u0142a wy\u017cszej klasy przybywa\u0142y nieuszkodzone w postaci album\u00f3w wype\u0142nionych graficznymi ilustracjami, jednak one tak\u017ce nie by\u0142y wystarczaj\u0105co dobre, by spe\u0142ni\u0107 oczekiwania Japo\u0144czyk\u00f3w. Mi\u0119kkie albumy, z racji swej specyficznej formy charakteryzuj\u0105cej tradycyjne japo\u0144skie ksi\u0105\u017cki, bywa\u0142y u\u017cywane do wype\u0142niania pustych miejsc w skrzyniach zawieraj\u0105cych r\u00f3\u017cne, cenniejsze w mniemaniu ekspert\u00f3w towary, jak porcelana, ozdobne stoliki itp. Pos\u0142ugiwano si\u0119 wi\u0119c nimi tak, jak u nas wi\u00f3rami lub paku\u0142ami. Co interesuj\u0105ce, Europejczycy pocz\u0105tkowo poznali tylko cz\u0119\u015b\u0107 d\u0142ugiej tradycji drzeworytu\u00a0ukiyo-e<\/em>[7]<\/sup><\/a>. By\u0142 to w\u0142a\u015bciwie jej ko\u0144cowy okres, cho\u0107 niepozbawiony najwybitniejszych postaci, takich jak: Hokusai[8]<\/sup><\/a>, Utamaro[9]<\/sup><\/a>, Hiroshige[10]<\/sup><\/a>, Kunisada[11]<\/sup><\/a> czy Kuniyoshi[12]<\/sup><\/a>. Drzeworyty\u00a0ukiyo-e<\/em>, kt\u00f3re rodzim\u0105 Japoni\u0119 niemal masowo opuszcza\u0142y w ko\u0144cu XIX wieku, narodzi\u0142y si\u0119 znacznie wcze\u015bniej, w zupe\u0142nie innym kontek\u015bcie spo\u0142ecznym i kulturowym[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Niebawem liczni europejscy arty\u015bci, literaci, koneserzy sztuki zacz\u0119li zbiera\u0107 japo\u0144skie drzeworyty oraz drobne wyroby rzemios\u0142a artystycznego: wyroby z laki, rze\u017aby z ko\u015bci s\u0142oniowej, tkaniny, wachlarze, wazony z emalii. W 1862 roku w Pary\u017cu przy ulicy Rivoli, w bardzo \u201edobrym punkcie\u201d miasta, przedsi\u0119biorcza para ma\u0142\u017conk\u00f3w de Soye otworzy\u0142a (po podr\u00f3\u017cy do Japonii) sklep pod nazw\u0105 \u201eLa Porte Chinoise\u201d. Opr\u00f3cz najrozmaitszych towar\u00f3w orientalnych mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 tu r\u00f3wnie\u017c drzeworyty\u00a0ukiyo-e<\/em>[14]<\/sup><\/a>. Klientami bywali tam ludzie o g\u0142o\u015bnych nazwiskach: poeta Charles Baudelaire (1821\u20131867), pisarze \u2013 \u00c9mile Zola (1840\u20131902), bracia Jules i Edmond de Goncourt, malarze \u2013 James McNeill Whistler, \u00c9douard Manet, Henri Fantin-Latour (1836\u20131904), a tak\u017ce coraz liczniejsi mi\u0142o\u015bnicy japo\u0144szczyzny. Mo\u017cna wi\u0119c rzec, \u017ce ju\u017c w\u00f3wczas do dobrego tonu nale\u017ca\u0142o przynajmniej interesowa\u0107 si\u0119 t\u0105 sztuk\u0105 i kultur\u0105. Niewiele lat p\u00f3\u017aniej ju\u017c co najmniej dwie galerie specjalizowa\u0142y si\u0119 w handlu dzie\u0142ami sztuki japo\u0144skiej i dalekowschodniej. Ich w\u0142a\u015bcicielami byli Siegfried Bing (od 1871) i Tadamasa Hayashi (przypuszczalnie od 1878).<\/p>\n

Odkryte na terenie Europy dzie\u0142a\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0rych\u0142o uzyska\u0142y wysok\u0105 cen\u0119, a od pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku sta\u0142y si\u0119 przedmiotem istnej manii kolekcjonerskiej. W 1868 roku japo\u0144skie drzeworyty by\u0142y ju\u017c na tyle rozpowszechnione i podziwiane, \u017ce bracia Goncourtowie afiszowali si\u0119 swoim wyczuciem kolekcjonerskim, przypisuj\u0105c sobie odkrycie\u00a0ukiyo-e<\/em>. Mawiali:<\/p>\n

Smak japo\u0144skich i chi\u0144skich przedmiot\u00f3w! Byli\u015bmy jednymi z pierwszych, kt\u00f3rzy odkryli ten smak. Teraz rozszerza si\u0119 on wsz\u0119dzie i ku wszystkim, nawet ku idiotom i \u015bredniej klasy kobietom. Kto go kultywowa\u0142, czu\u0142, czci i przekonywa\u0142 do niego bardziej ni\u017c my; kogo pobudzi\u0142y japo\u0144skie drzeworyty i kto zdoby\u0142 si\u0119 na odwag\u0119 by je kupi\u0107?[15]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Istnieje jednak wiele w\u0105tpliwo\u015bci, czy to bracia de Goncourt byli pierwszymi i najbardziej oddanymi wielbicielami oraz kolekcjonerami sztuki japo\u0144skiej. Liczba dzie\u0142 ich zbior\u00f3w wystawionych na sprzeda\u017c w 1897 roku liczy\u0142a ponad 1500 japo\u0144skich przedmiot\u00f3w rzemios\u0142a artystycznego, 372 druki i ilustrowane ksi\u0105\u017cki. Niekt\u00f3rzy badacze tematu twierdz\u0105, \u017ce bracia Goncourtowie przyznali si\u0119, \u017ce wynie\u015bli od handlarza Binga \u201etak du\u017co drzeworyt\u00f3w japo\u0144skich, \u017ce musieli wynaj\u0105\u0107 konia do za\u0142adunku\u201d[16]<\/sup><\/a>. Dzienniki braci Goncourt\u00f3w pe\u0142ne s\u0105 odniesie\u0144 do sztuki japo\u0144skiej[17]<\/sup><\/a>. Tak\u017ce w ich powie\u015bci\u00a0Manette Salomon<\/em>\u00a0(1866) rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 prawdopodobnie jednemu z najwcze\u015bniejszych, najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 i uroczych obrazk\u00f3w napotykanych we francuskiej tw\u00f3rczo\u015bci na\u015bladuj\u0105cej japo\u0144sk\u0105 \u2013 bohater le\u017cy na tapczanie w swoim mieszkaniu, gdzie pod\u0142oga wype\u0142niona jest japo\u0144skimi albumami. Zapominaj\u0105c o szarym Pary\u017cu za oknem, czytelnik przenosi si\u0119 za pomoc\u0105 \u201epurpurowego zachodu s\u0142o\u0144ca\u201d do \u201ebia\u0142ych pla\u017c, pe\u0142nych krab\u00f3w\u201d i \u201ekobiet sun\u0105cych w \u0142\u00f3dkach, nachylaj\u0105cych si\u0119 nonszalancko nad przemijaj\u0105c\u0105 i poetyck\u0105 wod\u0105\u201d[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Sam termin \u201ejaponizm\u201d (japonisme<\/em>) pojawi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w 1872 roku r\u00f3wnolegle u dw\u00f3ch francuskich autor\u00f3w: publicysty Julesa Claretiego (1840\u20131913) w ksi\u0105\u017cce\u00a0L\u2019Art francais en 1872<\/em>\u00a0oraz wspomnianego ju\u017c krytyka i kolekcjonera sztuki Dalekiego Wschodu \u2013 Philippe\u2019a Burty\u2019ego. Ten ostatni by\u0142 autorem artyku\u0142u pt.\u00a0Japonisme<\/em>\u00a0zamieszczonego w periodyku \u201eLa Renaissance litt\u00e9raire et artistique\u201d[19]<\/sup><\/a>, w kt\u00f3rym u\u017cy\u0142 terminu\u00a0japonisme<\/em>. Burty pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 nowym poj\u0119ciem, postuluj\u0105c stworzenie oryginalnej dziedziny nauki badaj\u0105cej zapo\u017cyczenia artystyczne, historyczne i etnograficzne ze sztuki japo\u0144skiej, przy czym chodzi\u0142o mu nie tylko o dos\u0142owne \u201ezapo\u017cyczenia\u201d, lecz tak\u017ce o wielopoziomowe interpretacje i inspiracje[20]<\/sup><\/a>. By\u0142a to znacz\u0105ca r\u00f3\u017cnica w stosunku do inspiruj\u0105cych artyst\u00f3w wcze\u015bniej dzie\u0142 sztuki orientalnej, chi\u0144skiej czy hinduskich tekstyli\u00f3w okre\u015blanych mianem\u00a0chinoserie<\/em>. We Francji w odniesieniu do dzie\u0142 inspirowanych Japoni\u0105, zw\u0142aszcza w tw\u00f3rczo\u015bci braci Goncourt\u00f3w, pojawi\u0142 si\u0119 termin\u00a0japonaiserie<\/em>. Mo\u017cna odczytywa\u0107 go jako nieco powierzchowne, niedoprecyzowane jeszcze fascynacje kultur\u0105 i sztuk\u0105 \u201eKraju Kwitn\u0105cej Wi\u015bni\u201d, co stanowi analogi\u0119 do szerokiego i jeszcze siedemnastowiecznego pochodzenia terminu\u00a0chinoiserie<\/em>[21]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Za jedno z najwcze\u015bniejszych dzie\u0142, w kt\u00f3rym wyra\u017anie przejawi\u0142 si\u0119 wp\u0142yw japo\u0144skiego drzeworytu, uchodzi namalowany przez \u00c9douarda Maneta w 1862 roku obraz\u00a0Uliczna \u015bpiewaczka<\/em>, znajduj\u0105cy si\u0119 dzi\u015b w Museum of Fine Arts w Bostonie[22]<\/sup><\/a>. Wychodz\u0105ca z bistro dziewczyna oddana zosta\u0142a bez upi\u0119ksze\u0144, z brutaln\u0105, szokuj\u0105c\u0105 \u00f3wczesnych szczero\u015bci\u0105, w t\u0119pym kolorycie, bez p\u00f3\u0142ton\u00f3w. Podobna p\u0142asko\u015b\u0107 plan\u00f3w widoczna jest r\u00f3wnie\u017c w wielu p\u00f3\u017aniejszych obrazach Maneta, m.in. w s\u0142ynnej\u00a0Olimpii<\/em>\u00a0czy w portrecie Emila Zoli, gdzie w tle, jako artystyczne wyznanie wiary, odtworzy\u0142 malarz drzeworyt Kitagawy Utamaro.<\/p>\n

Innego rodzaju walory artystyczne japo\u0144skiego drzeworytu urzek\u0142y Claude\u2019a Moneta. Przede wszystkim \u2013 jak sam twierdzi\u0142 \u2013 \u201enies\u0142ychane wyrafinowanie i umiej\u0119tno\u015b\u0107 wywo\u0142ywania obecno\u015bci za pomoc\u0105 cienia oraz ca\u0142o\u015bci za pomoc\u0105 fragmentu\u201d. W 1876 roku Monet namalowa\u0142 obraz zatytu\u0142owany\u00a0Japonka<\/em>\u00a0(Museum of Fine Arts, Boston). Przedstawi\u0142 sylwetk\u0119 kobiety ubranej w str\u00f3j stylizowany na japo\u0144skie kimono (z postaci\u0105 japo\u0144skiego rycerza wzorowanego na rysunkach Utagawy Kuniyoshi), ponadto w ca\u0142ym uk\u0142adzie kompozycyjnym zaznaczy\u0142y si\u0119 wyra\u017anie schematy drzeworyt\u00f3w\u00a0ukiyo-e<\/em>. Przede wszystkim jest to jednak dowcipny komentarz dotycz\u0105cy panuj\u0105cej w Pary\u017cu mody na japo\u0144skie rzeczy. Modelka a zarazem \u017cona Moneta, Camille, jest bowiem otoczona przez japo\u0144skie papierowe wachlarze i ubrana w zaskakuj\u0105c\u0105 blond peruk\u0119 (na pozosta\u0142ych portretach jest ona ciemnow\u0142osa), co ma podkre\u015bli\u0107 jej zachodni\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n

Ca\u0142e lata 80. XIX wieku by\u0142y szczytowym okresem mody na japo\u0144szczyzn\u0119. Znajomo\u015b\u0107 tej dziedziny pog\u0142\u0119bi\u0142a si\u0119 i obj\u0119\u0142a szerokie kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stwa. Sta\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki wystawom, daj\u0105cym historyczny przegl\u0105d tradycyjnych drzeworyt\u00f3w oraz wielkim aukcjom antykwarycznym, na kt\u00f3re sprowadzano z Japonii tysi\u0105ce plansz. Modzie sprzyja\u0142y te\u017c pierwsze artyku\u0142y i ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cone dziejom japo\u0144skiej sztuki. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, i\u017c formuj\u0105ca si\u0119 w\u00f3wczas sztuka europejskiego plakatu zawdzi\u0119cza sw\u00f3j rozw\u00f3j i og\u00f3lne zasady stylistyczne (takie jak: szerokie, p\u0142askie formy ograniczone \u017cywym i wyrazistym konturem, szczeg\u00f3lne zestawienia kolor\u00f3w) w\u0142a\u015bnie inspiracjom sztuk\u0105\u00a0ukiyo-e<\/em>. Malarze nast\u0119pnej generacji r\u00f3wnie\u017c ulegali urokowi japo\u0144skiego drzeworytu. W ich tw\u00f3rczo\u015bci, zw\u0142aszcza w plakatach Henri de Toulouse-Lautreca, w obrazach \u00c9douarda Vouillarda, Pierre\u2019a Bonnarda, Paula Gauguina przejawia si\u0119 \u015bwiadome nawi\u0105zywanie do sztuki japo\u0144skiej.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce zachwyt kultur\u0105 i sztuk\u0105 japo\u0144sk\u0105 sta\u0142 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 mod\u0105 w buduarach i salonach Pary\u017ca. Wsz\u0119dzie sta\u0142y dekoracje w stylu japo\u0144skim, eta\u017cerki zosta\u0142y zat\u0142oczone japo\u0144skimi i pseudojapo\u0144skimi bibelotami, \u015bciany obstawione parawanami, obwieszone wachlarzami i makatkami. W latach 90. XIX wieku w toaletach kobiecych zapanowa\u0142a moda na stroje japo\u0144skie i pewnego rodzaju styl japonizuj\u0105cy. Kimono, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo przyj\u0119\u0142o si\u0119 jako str\u00f3j domowy (robe interieur<\/em>), sta\u0142o si\u0119 w Londynie wyj\u015bciowym strojem noszonym na przyk\u0142ad do teatru. Elementem mody kobiecej by\u0142o te\u017c wysokie podpinanie w\u0142os\u00f3w ozdobionych kwiatem chryzantemy oraz kolorowe wachlarze. W teatrze londy\u0144skim kr\u00f3lowa\u0142a komedia\u00a0Ulubieniec bog\u00f3w<\/em>, a w parkach i salach muzycznych, obok muzyki G.F. Haendla i innych klasyk\u00f3w, us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna by\u0142o muzyk\u0119 japo\u0144sk\u0105[23]<\/sup><\/a>. M\u0142ode damy na balach wyst\u0119powa\u0142y przebrane za Japonki, a arty\u015bci ch\u0119tnie portretowali si\u0119 w kimonach.<\/p>\n

O sile oddzia\u0142ywania nowej estetyki \u015bwiadczy wymownie fakt, \u017ce Marcel Proust (1877\u20131922), opisuj\u0105c scen\u0119 buduarow\u0105 w sadze powie\u015bciowej pod tytu\u0142em\u00a0W poszukiwaniu straconego czasu<\/em>, kt\u00f3rej akcja rozgrywa si\u0119 na pocz\u0105tku XX wieku, umiejscowi\u0142 j\u0105 po\u015br\u00f3d japo\u0144skich i chi\u0144skich rekwizyt\u00f3w:<\/p>\n

Odeta przyj\u0119\u0142a Swanna w r\u00f3\u017cowym jedwabnym szlafroczku, z nag\u0105 szyj\u0105 i ramionami. Posadzi\u0142a go ko\u0142o siebie w jednym z tajemniczych zak\u0105tk\u00f3w we framugach salonu, chronionych przez olbrzymie palmy. W chi\u0144skich wazach lub przez parawany pstrz\u0105ce si\u0119 fotografiami, kokardkami i wachlarzami. (\u2026) I z u\u015bmieszkiem pr\u00f3\u017cno\u015bci, jakby to by\u0142 jaki\u015b jej specjalny wynalazek, u\u0142o\u017cy\u0142a za g\u0142ow\u0105 Swanna i pod jego nogami jedwabne japo\u0144skie poduszki, kt\u00f3re mi\u0119\u0142a, jak gdyby rozrzutna ich bogactwem i nie dbaj\u0105ca na ich warto\u015b\u0107[24]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Tak\u017ce w literaturze polskiej, np. w Reymontowskiej\u00a0Ziemi obiecanej<\/em>, sypialnia nami\u0119tnej\u00a0femme fatale<\/em>\u00a0\u2013 Lucy w pa\u0142acyku Zuker\u00f3w w \u0141odzi ze schy\u0142ku lat 80. XIX stulecia \u2013 jest urz\u0105dzona w stylu dalekowschodnim:<\/p>\n

(\u2026) dziwaczne, kosztowne sprz\u0119ty o formach wschodnio-japo\u0144skich by\u0142y bez\u0142adnie nagromadzone i stosunkowo do wielko\u015bci pokoju w nadmiernej ilo\u015bci (\u2026). W jednym rogu, na tle olbrzymiego wachlarza z pawich pi\u00f3r, sta\u0142 ca\u0142y wyz\u0142ocony pos\u0105\u017cek Buddy, z podwini\u0119tymi nogami, w postawie kontemplacyjnej. W drugim roku sta\u0142a wielka \u017cardinierka japo\u0144ska z br\u0105zu, podtrzymywana przez z\u0142ote smoki, pe\u0142na kwitn\u0105cych, bia\u0142ych jak \u015bnieg azalii[25]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

W tym czasie na p\u00f3\u0142kach ksi\u0119garskich pojawi\u0142y si\u0119 ca\u0142e serie podr\u00f3\u017cniczych ksi\u0105\u017cek o Japonii. Zacz\u0119to r\u00f3wnie\u017c pisa\u0107 entuzjastyczne artyku\u0142y i reporta\u017ce o tym kraju. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad przyczynami niezwyk\u0142ego zainteresowania sztuk\u0105 \u201eKraju Wschodz\u0105cego S\u0142o\u0144ca\u201d, warto doda\u0107, i\u017c dopiero bardziej wnikliwe badania znawc\u00f3w sztuki, prowadzone w ostatnich latach XIX wieku, zwr\u00f3ci\u0142y uwag\u0119 na tak\u017ce inne okresy i dziedziny sztuki Japonii.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Poprzedzaj\u0105cy ten moment okres Edo to czas d\u0142ugiego pokoju w Japonii. Granice dla handlu i kontakt\u00f3w z zagranic\u0105 (z wyj\u0105tkiem ma\u0142ej wysepki Desima w porcie Nagasaki, gdzie zezwolono na prowadzenie handlu jedynie grupce Holendr\u00f3w i Chi\u0144czyk\u00f3w) pozostawa\u0142y zamkni\u0119te od 1640 roku. Ustalenie sztywnych norm post\u0119powania dla wszystkich warstw ludno\u015bci i ca\u0142kowita kontrola ich trybu \u017cycia wytworzy\u0142y szczeg\u00f3lny uk\u0142ad spo\u0142eczny \u2013 sztywny i sformalizowany. Z biegiem lat wielkie feudalne rody straci\u0142y znaczenie w gospodarce i kulturze kraju. Do g\u0142osu zacz\u0119\u0142a dochodzi\u0107 najni\u017csza dot\u0105d warstwa spo\u0142eczna \u2013 wzbogaceni mieszczanie. To w\u0142a\u015bnie oni, pozbawieni mo\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznego awansu, podporz\u0105dkowani sztywnym nakazom, kt\u00f3re dyktowa\u0142y im, co wolno robi\u0107, a nawet w co si\u0119 ubiera\u0107, zacz\u0119li szuka\u0107 wolno\u015bci w r\u00f3\u017cnego rodzaju uciechach. Rozwin\u0119li szczeg\u00f3lnego rodzaju kultur\u0119, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w upodobaniu luksusowych wyrob\u00f3w rzemios\u0142a artystycznego, lekkich teatralnych rozrywek, obyczajowej powie\u015bci oraz rozwi\u0105z\u0142ego stylu \u017cycia. Szerzej: J. Tubielewicz,\u00a0Historia Japonii<\/em>, Wroc\u0142aw 1984 oraz E. Kostowska-Watanabe,\u00a0Transformacja Japonii w okresie Meiji i Taish\u014d \u2013 nowi ludzie w nowych czasach<\/em>, (w:)\u00a0Zmiany spo\u0142eczne w Japonii w XIX i XX wieku. Wybrane zagadnienia<\/em>, red. Eadem, Krak\u00f3w 2012, s. 49\u201389.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Z. Alberowa,\u00a0O sztuce Japonii<\/em>, Warszawa 1987, s. 164.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. F\u00e9lix Bracquemond (1833\u20131914) \u2013 francuski malarz i grafik. Ju\u017c za m\u0142odu opanowa\u0142 technik\u0119 litografii. Od po\u0142owy lat 50. XIX w. uznawany by\u0142 za jednego z najwybitniejszych artyst\u00f3w uprawiaj\u0105cych t\u0119 dziedzin\u0119 sztuki. Przez ca\u0142e swoje \u017cycie stworzy\u0142 ponad 800 dekorowanych talerzy, portret\u00f3w, pejza\u017cy, studi\u00f3w ptak\u00f3w.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Eugene Lavieille (1820\u20131889) \u2013 francuski malarz pejza\u017cysta, \u0142\u0105czony z barbizo\u0144czykami. By\u0142 na\u015bladowc\u0105 i wieloletnim przyjacielem Corota. Z czasem zapozna\u0142 si\u0119 tak\u017ce z Rousseau, Daubigny i Milletem. Jego pejza\u017ce z Barbizon oraz z regionu Reims zosta\u0142y zaakceptowane do wystawy na Salonie w po\u0142owie lat 40. XIX w. Jego dzie\u0142a zosta\u0142y nagrodzone medalami w 1849, 1864 i 1870 roku.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. W mi\u0119dzyczasie stworzy\u0142 tak\u017ce wiele szkic\u00f3w ptak\u00f3w i ryb, inspiruj\u0105c si\u0119\u00a0ukiyo-e<\/em>.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Z. Alberowa, op. cit., s. 164.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Okres Edo w Japonii to epoka romantyzmu, czas ucieczek w \u015bwiat wyobra\u017ani od prawdziwego \u017cycia. Mieszczanie, zm\u0119czeni i znudzeni otaczaj\u0105c\u0105 ich rzeczywisto\u015bci\u0105, szukali rozrywek. Pe\u0142ni zachwytu popierali powstanie ludowego teatru i teatru lalek. Ich idolami stali si\u0119 dramaturdzy i pisarze, tacy jak Cikamatsu Mondzaemon i Dzippensia Ikku. Drug\u0105 rozrywk\u0105 sta\u0142y si\u0119 wizyty w dzielnicy Yoshiwara. W efekcie ulubie\u0144cami mieszcza\u0144stwa stali si\u0119 aktorzy i kurtyzany uwa\u017cani przez rz\u0105d feudalny za margines spo\u0142ecze\u0144stwa. Ale to o nich wiele si\u0119 m\u00f3wi\u0142o i pisa\u0142o. Ka\u017cdy marzy\u0142 o posiadaniu chocia\u017c wizerunku takiego idola \u2013 w czym, jak si\u0119 okaza\u0142o, doskonale sprawdzi\u0142a si\u0119 technika drzeworytnicza. Arty\u015bci szko\u0142y\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0ku uciesze spo\u0142ecze\u0144stwa masowo tworzyli podobizny aktor\u00f3w, piosenkarzy i kurtyzan, a tani drzeworyt uznano za odpowiedni i spe\u0142niaj\u0105cy wymagania mieszcza\u0144stwa \u015brodek artystycznej wypowiedzi. Por Z. Alberowa,\u00a0Sztuka japo\u0144ska w zbiorach polskich<\/em>, Warszawa 1988; A.K. Maleszko,\u00a0Krajobrazy Japonii. Drzeworyt japo\u0144ski\u00a0<\/em>ukiyo-e\u00a0i\u00a0<\/em>shin hanga\u00a0ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Warszawie<\/em>, Warszawa 2005, s. 19\u201324 oraz 72\u201384.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Katsushika Hokusai (1760\u20131849) \u2013 ucze\u0144 Katsukawa Shunsh\u014d, znanego malarza aktor\u00f3w teatru. Pocz\u0105tkowo przyj\u0105\u0142 nazwisko Shunr\u014d, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zmienia\u0142 ponad 40 razy. Studiowa\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie malarstwo szk\u00f3\u0142 Kano, Tosa, Korin, sztuk\u0119 chi\u0144sk\u0105 i europejsk\u0105, przetwarzaj\u0105c jej elementy, tworz\u0105c sw\u00f3j w\u0142asny, oryginalny styl. Filozoficzne podej\u015bcie do egzystencji i pracy, nawi\u0105zuj\u0105ce do za\u0142o\u017ce\u0144 buddyzmu, \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 ze skromno\u015bci\u0105 rzemie\u015blnika, za jakiego uwa\u017ca\u0142 si\u0119 Hokusai. To, \u017ce artysta wyznawa\u0142 buddyzm, by\u0142o rzecz\u0105 powszechnie znan\u0105. Imi\u0119 Hokusai (dos\u0142ownie \u201estudium gwiazdy p\u00f3\u0142nocnej\u201d), kt\u00f3rym zacz\u0105\u0142 sygnowa\u0107 swoje prace w 1796 roku, stanowi\u0142o odwo\u0142anie do kultu My\u014dkena, wcielenia Hokushina, Gwiazdy Polarnej i b\u00f3stwa z panteonu szko\u0142y buddyjskiej, za\u0142o\u017conej w XIII wieku przez Nichirena, kt\u00f3rego Katsushika byt gor\u0105cym zwolennikiem. Okres Iitsu, przypadaj\u0105cy na lata 1820\u20131835, obfitowa\u0142 w najs\u0142ynniejsze cykle rycin Hokusaia, takie jak\u00a036 widok\u00f3w g\u00f3ry Fuji<\/em>. Pochodz\u0105ca z tej serii\u00a0Wielka fala w Kanagawie<\/em>\u00a0(Kanagawa-oki nami-ura<\/em>), ukazuj\u0105c si\u0142\u0119 natury, kt\u00f3rej cz\u0142owiek nie potrafi okie\u0142zna\u0107, rozs\u0142awi\u0142a imi\u0119 artysty na ca\u0142ym \u015bwiecie. Dzie\u0142o to spotka\u0142o si\u0119 z ogromnym uznaniem na Zachodzie, a ca\u0142y cykl z\u0142o\u017cony z czterdziestu sze\u015bciu rycin dowodzi\u0142 mistrzostwa Katsushiki. Rok 1834 zamkn\u0105\u0142 okres Iitsu, a jednocze\u015bnie da\u0142 pocz\u0105tek nowemu etapowi tw\u00f3rczo\u015bci. Artysta przybra\u0142 pseudonim Manji pochodzenia buddyjskiego, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ju\u017c do ko\u0144ca \u017cycia. Rozpocz\u0119cie nowego okresu zbieg\u0142o si\u0119 w czasie z publikacj\u0105 pierwszego z trzech tom\u00f3w\u00a0Stu widok\u00f3w g\u00f3ry Fuji<\/em>\u00a0(Fugaku hyakkei<\/em>). Dwie pierwsze ksi\u0119gi\u00a0Stu widok\u00f3w<\/em>\u00a0\u2013\u00a0Ilustrowana ksi\u0119ga o u\u017cyciu koloru<\/em>\u00a0(Ehon saishikits\u016b<\/em>) \u2013 przeznaczona by\u0142a dla m\u0142odych i pocz\u0105tkuj\u0105cych artyst\u00f3w. Zosta\u0142a wydana skromnie, tak by by\u0142a dost\u0119pna dla wszystkich, tak\u017ce ubogich zainteresowanych. We wst\u0119pie ksi\u0119gi Katsushika napisa\u0142: \u201eMam nadziej\u0119, \u017ce po uko\u0144czeniu dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat zdo\u0142am udoskonali\u0107 sw\u00f3j styl, a kiedy b\u0119d\u0119 mia\u0142 lat sto, uda mi si\u0119 go zrewolucjonizowa\u0107. Ci, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 \u017cy\u0107 wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, przekonaj\u0105 si\u0119, \u017ce powiedzia\u0142em prawd\u0119\u201d. W ci\u0105gu ponad siedemdziesi\u0119ciu lat dzia\u0142alno\u015bci, zgodnie z panuj\u0105cym w Japonii zwyczajem, Hokusai wielokrotnie zmienia\u0142 swoje imi\u0119, jakby dla podkre\u015blenia zmian stylu i zapatrywa\u0144. Z jednej strony przysporzy\u0142o to badaczom wielu k\u0142opot\u00f3w z atrybucj\u0105 dzie\u0142, z drugiej za\u015b okaza\u0142o si\u0119 pomocne w ustaleniu g\u0142\u00f3wnych etap\u00f3w niezwykle bogatej tw\u00f3rczo\u015bci artysty. Szerzej: G.C. Calza,\u00a0Hokusai<\/em>, New York 2003 oraz M. Derenicz,\u00a0Japonia \u2013 Nippon<\/em>, Warszawa 1977, s. 185\u2013197.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Kitagawa Utamaro (1753\u20131806) \u2013 ucze\u0144 malarza Toriyama Sekien, pocz\u0105tkowo podpisywa\u0142 si\u0119 pseudonimem Kitagawa Toyoaki, ok. 1782 r. przyj\u0105\u0142 imi\u0119 Utamaro. W tym czasie pojawi\u0142y si\u0119 jego pierwsze portrety kobiet w stylu Kiyonagi. Po 1790 r. styl Utamaro nabra\u0142 nowego oryginalnego wyrazu, a stworzony przez niego typ kobiecej pi\u0119kno\u015bci sta\u0142 si\u0119 wzorem na\u015bladowanym w p\u00f3\u017aniejszych drzeworytach, nawet w XIX w. Opr\u00f3cz du\u017cych portretowych g\u0142\u00f3w kobiecych (zwanych\u00a0okubi-e<\/em>), kt\u00f3re zaliczaj\u0105 si\u0119 do arcydzie\u0142 sztuki drzeworytniczej, ilustrowa\u0142 wspania\u0142e albumy, jak\u00a0Ksi\u0119ga owad\u00f3w<\/em>\u00a0czy\u00a0Srebrny \u015bwiat<\/em>. W 1804 r. zosta\u0142 uwi\u0119ziony, poniewa\u017c temat jednego ze stworzonych przez niego drzeworyt\u00f3w obra\u017ca\u0142 rodzin\u0119 szoguna. Zob.: A.K. Maleszko,\u00a0Krajobrazy Japonii\u2026<\/em>, s. 113.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. And\u014d Hiroshige (w\u0142a\u015bc. Tokutaro And\u014d, znany te\u017c jako Utagawa Hiroshige; 1797\u20131858). Pocz\u0105tkowo uczy\u0142 go Toyohiro, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w szko\u0142y Utagawa. W wieku 15 lat otrzyma\u0142 prawo u\u017cywania nazwy tej szko\u0142y jako swego imienia; Hiroshige jest natomiast form\u0105 pseudonimu artystycznego. Ibidem, s. 109.\u21b5<\/a><\/li>\n
  11. Utagawa Kunisada (1786\u20131864) to jeden z najzdolniejszych uczni\u00f3w Utagawy Toyokuniego (1769\u20131825). Od 1844 r. u\u017cywa\u0142 imienia artystycznego Toyokuni II (po swoim zmar\u0142ym mistrzu). Toyoshige (1777\u20131835) \u2013 inny ucze\u0144 a zarazem zi\u0119\u0107 Toyokuniego \u2013 u\u017cywa\u0142 imienia Toyokuni III. Ibidem, s. 107.\u21b5<\/a><\/li>\n
  12. Utagawa Kuniyoshi (1797\u20131861) \u2013 znany japo\u0144ski malarz stylu\u00a0ukiyo-e<\/em>. Zas\u0142yn\u0105\u0142 drzeworytami przedstawiaj\u0105cymi aktor\u00f3w i rycerzy, a tak\u017ce zwierz\u0119ta i pejza\u017ce. Specjalizowa\u0142 si\u0119 w ilustrowaniu bohaterskich epizod\u00f3w japo\u0144skiej historii. Zob.: B. Romanowicz,\u00a0Utagawa Kuniyoshi: w \u015bwiecie legend i fantazji<\/em>, Krak\u00f3w 2011.\u21b5<\/a><\/li>\n
  13. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 odbijania ilustracji na papierze za pomoc\u0105 posmarowanego farb\u0105 drewnianego klocka (b\u0105d\u017a deski) z wyci\u0119t\u0105 scen\u0105 lub ornamentem znana ju\u017c by\u0142a w Japonii od VIII wieku. Tworzono w ten spos\u00f3b w klasztorach buddyjskich dewocyjne ilustracje przedstawiaj\u0105ce b\u00f3stwa, amulety, podobizny za\u0142o\u017cycieli sekt. Jednak\u017ce a\u017c do XVII w. tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ta by\u0142a marginesowa i trzeba przyzna\u0107, \u017ce do\u015b\u0107 prymitywna. Dopiero szko\u0142a\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0wynios\u0142a technik\u0119 drzeworytu na wy\u017cyny prawdziwego mistrzostwa. W procesie powstawania japo\u0144skiego drzeworytu\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142y trzy osoby: artysta malarz, rytownik i drukarz. Aby otrzyma\u0107 dobry efekt, niezb\u0119dna jest zgrana wsp\u00f3\u0142praca rytownika i drukarza, kt\u00f3rym nie wolno zapomnie\u0107 o koncepcji malarza. Jednak\u017ce za autora drzeworytu uznaje si\u0119 jedynie samego artyst\u0119 malarza, kt\u00f3ry wykona\u0142 projekt, bowiem tylko jego imi\u0119 widnieje na powsta\u0142ej odbitce. Jest to o tyle interesuj\u0105ce, \u017ce tak naprawd\u0119 oryginalne dzie\u0142o projektanta ulega zniszczeniu podczas procesu tworzenia, co wi\u0119cej, wykonany przez niego rysunek jest czarny, co oznacza, \u017ce na papierze nie istnia\u0142 nawet oryginalny projekt kolorowego drzeworytu. Artysta widzi efekt swojego zamys\u0142u dopiero po odbiciu na papierze desek ze wszystkimi kolorami. I jakkolwiek mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 niesprawiedliwe, to w japo\u0144skim drzeworycie\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0liczy\u0142a si\u0119 przede wszystkim koncepcja, tw\u00f3rczy zamys\u0142, idea. Materialna jej realizacja, cho\u0107by wykonana z najwi\u0119ksz\u0105 zr\u0119czno\u015bci\u0105, by\u0142a uwa\u017cana jedynie za akt wt\u00f3rny, odtw\u00f3rczy, jakkolwiek godny naszego podziwu. Zofia Alberowa opisuje proces tworzenia\u00a0ukiyo-e<\/em>\u00a0nast\u0119puj\u0105co: \u201eArtysta nie wycina\u0142 i nie odbija\u0142 sam drzeworytu na papierze. Wykonywa\u0142 jedynie rysunek czarnym tuszem na bibu\u0142ce, zaznaczaj\u0105c w dw\u00f3ch miejscach u do\u0142u oraz w jednym z naro\u017cnik\u00f3w \u2013 granice planszy. Przy barwnym drzeworycie znaki te \u2013 powt\u00f3rzone p\u00f3\u017aniej w identycznych miejscach na ka\u017cdej desce, gwarantowa\u0142y idealne dopasowanie kontur\u00f3w. Bibu\u0142k\u0119 z rysunkiem malarza rytownik nakleja\u0142 zarysowan\u0105 stron\u0105 na desk\u0119 z wi\u015bniowego drewna wyci\u0119t\u0105 wzd\u0142u\u017c s\u0142oj\u00f3w, \u015bcieraj\u0105c wilgotnym palcem zb\u0119dn\u0105 grubo\u015b\u0107 papieru lub nat\u0142uszczaj\u0105c go oliw\u0105 w celu uzyskania lepszej widoczno\u015bci kontur\u00f3w. Nast\u0119pnie wycina\u0142 ostrym no\u017cem linie rysunku, usuwaj\u0105c drewno mi\u0119dzy nimi za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju rylc\u00f3w i d\u0142ut. Oryginalny rysunek malarza ulega\u0142 przy tym naturalnie ca\u0142kowitemu zniszczeniu. Z tak konturowo wyci\u0119tej deski drukarz robi\u0142 czarn\u0105 farb\u0105 pr\u00f3bne odbitki. Na nich \u2013 po jednej dla ka\u017cdego koloru \u2013 artysta zaznacza\u0142, kt\u00f3re p\u0142aszczyzny maj\u0105 by\u0107 barwne. Oznaczone odbitki pr\u00f3bne wraca\u0142y do rytownika, kt\u00f3ry ka\u017cd\u0105 nakleja\u0142 na inn\u0105 desk\u0119 i wycina\u0142 w drewnie zakre\u015blone fragmenty. Musia\u0142 wi\u0119c wykona\u0107 tyle desek, ile kolor\u00f3w chcia\u0142 artysta uzyska\u0107 w drzeworycie. Cz\u0119sto dla druk\u00f3w luksusowych, zwanych\u00a0surimono<\/em>, liczba desek drzeworytniczych dochodzi\u0142a do kilkunastu. Po oczyszczeniu i umyciu desek do swej w\u0142a\u015bciwej pracy przyst\u0119powa\u0142 drukarz, kt\u00f3ry odbija\u0142 na tym samym arkuszu czarny kontur oraz kolorowe elementy. Na desk\u0119, kt\u00f3r\u0105 pokrywa\u0142 farb\u0105 w jednym kolorze, k\u0142ad\u0142 arkusz papieru zwil\u017conego wod\u0105, aby farba r\u00f3wnomiernie si\u0119 rozk\u0142ada\u0142a; dociska\u0142 papier do deski specjalnym przyrz\u0105dem (zwanym\u00a0baren<\/em>) w kszta\u0142cie dysku uplecionego ze sznura i owini\u0119tego w suchy li\u015b\u0107 bambusu. Czynno\u015b\u0107 t\u0119 powtarza\u0142 wielokrotnie w zale\u017cno\u015bci od zamierzonego nak\u0142adu. P\u00f3\u017aniej innym kolorem farby pokrywa\u0142 nast\u0119pn\u0105 desk\u0119 i przyk\u0142ada\u0142 do niej kolejno te same arkusze papieru (cz\u0119\u015bciowo ju\u017c wcze\u015bniej zadrukowane). Post\u0119puj\u0105c w ten spos\u00f3b ze wszystkimi deskami przygotowanymi przez rytownika, otrzymywa\u0142 w efekcie w\u0142a\u015bciw\u0105 kolorow\u0105 odbitk\u0119\u201d. Por.: Z. Alberowa, op. cit., s. 127\u2013128 oraz A.K. Maleszko,\u00a0Krajobrazy Japonii\u2026<\/em>, s. 24\u201335; oraz F.S. Kleiner,\u00a0Gardner\u2019s Art through the Ages: Non-Western Perspectivesi<\/em>, Belmont 2009, s. 114.\u21b5<\/a><\/li>\n
  14. Z. Alberowa, op. cit., s. 164.\u21b5<\/a><\/li>\n
  15. C.F. Ives,\u00a0The Great Wave: The influence of Japanese Woodcuts on French Prints<\/em>, New York 1974, s. 12. (Wszystkie cytaty tekst\u00f3w obcoj\u0119zycznych w t\u0142umaczeniach autorek, chyba \u017ce jest podane inaczej).\u21b5<\/a><\/li>\n
  16. Ibidem.\u21b5<\/a><\/li>\n
  17. E. Goncourt pisa\u0142 25 maja 1888 r.: \u201eAch! Gdybym mia\u0142 jeszcze kilka lat \u017cycia przed sob\u0105, napisa\u0142bym ksi\u0105\u017ck\u0119 o sztuce japo\u0144skiej (\u2026). Ksi\u0105\u017ck\u0119 t\u0119 skomponowa\u0142bym z czterech studi\u00f3w: jedno o Hokusai, nowoczesnym odnowicielu starej sztuki japo\u0144skiej, jedno o Utamaro, tamtejszym Watteau, jedno o Korinie i wreszcie ostatnie o Ritsu\u00f4 \u2013 dw\u00f3ch s\u0142awnych mistrzach p\u0119dzla i laki. Do tych czterech studi\u00f3w do\u0142\u0105czy\u0142bym mo\u017ce szkic o Gakutei, mistrzu\u00a0surimonos<\/em>, kt\u00f3ry w delikatnej, barwnej odbitce potrafi po\u0142\u0105czy\u0107 wdzi\u0119k perskiej miniatury i \u015bredniowiecznej miniatury europejskiej\u201d (cytat wg Edmond et Jules de Goncourt:\u00a0Journal. M\u00e9moires de la vie litt\u00e9raire 1879\u20131890<\/em>, t. 3, Paris 1956, s. 791). Goncourt opublikowa\u0142 dwa z zamierzonych studi\u00f3w:\u00a0Outamaro, le peintre des maisons vertes<\/em>, Paris 1891; oraz\u00a0Hokusai, Part japonais au XVIII si\u00e8cle<\/em>, Paris 1896.\u21b5<\/a><\/li>\n
  18. C.F. Ives, op. cit., s. 13.\u21b5<\/a><\/li>\n
  19. P. Burty,\u00a0Japonisme<\/em>, \u201eLa Renaissance litt\u00e9raire et artistique\u201d 1872, s. 25\u201326.\u21b5<\/a><\/li>\n
  20. Szerzej: A. Kr\u00f3l,\u00a0Japonizm polski<\/em>, Krak\u00f3w 2011, s. 11.\u21b5<\/a><\/li>\n
  21. Bardzo wnikliw\u0105 analiz\u0119 termin\u00f3w\u00a0japonisme<\/em>\u00a0i\u00a0japonaiserie<\/em>\u00a0prezentuje A. Kluczewska-W\u00f3jcik,\u00a0Japonia w kulturze i sztuce polskiej ko\u0144ca XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku<\/em>, Toru\u0144 2016, s. 9\u201322.\u21b5<\/a><\/li>\n
  22. Z. Alberowa, op. cit., s. 165.\u21b5<\/a><\/li>\n
  23. Szerzej: J.S. Nowak,\u00a0Krak\u00f3w w spotkaniu z Japoni\u0105 i jej kultur\u0105 na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Udzia\u0142 prasy w recepcji sztuki i kultury japo\u0144skiej<\/em>, \u201eRozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie\u201d 2010, s. 129\u2013153.\u21b5<\/a><\/li>\n
  24. M. Proust,\u00a0W stron\u0119 Swanna<\/em>, prze\u0142. T. \u017bele\u0144ski (Boy), Warszawa 1965, s. 286\u2013287. Orygina\u0142 pt.\u00a0Du c\u00f4t\u00e9 de chez Swann<\/em>\u00a0zosta\u0142 wydany w 1913 r.\u21b5<\/a><\/li>\n
  25. W. Reymont,\u00a0Ziemia obiecana<\/em>, cyt. wg https:\/\/wolnelektury.pl\/katalog\/lektura\/ziemia-obiecana-tom-pierwszy.html (dost\u0119p: 12.08.2016). Na uwag\u0119 zas\u0142uguje jednak fakt, \u017ce obaj pisarze: i Proust, i Reymont powi\u0105zali japo\u0144skie bibeloty z kobietami o w\u0105tpliwej moralno\u015bci. Szerzej o takim kontek\u015bcie postrzegania Japonii:\u00a0Transcultural Japan: At the Borderlands of Race, Gender and Identity<\/em>, red. D. Blake Willis, S. Murphy-Shigematsu, New York 2008, s. 252\u2013253.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W tym samym czasie Claude Monet, siedemnastoletni w\u00f3wczas m\u0142odzieniec, przypadkowo znalaz\u0142 i kupi\u0142 w Hawrze plik japo\u0144skich drzeworyt\u00f3w, kt\u00f3re przywiezione zosta\u0142y do portowej miejscowo\u015bci jako makulatura. W te barwne, r\u0119cznie t\u0142oczone arcydzie\u0142a, kt\u00f3re sta\u0107 si\u0119 mia\u0142y przedmiotem kolekcjonerskich nami\u0119tno\u015bci, owijano importowan\u0105 z Japonii porcelan\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":723,"featured_media":41180,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[5849,5848,849,5705],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5846,5847],"yoast_head":"\nJaponizm w sztuce modernizmu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Magazyn O.pl wspiera aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 poprzez om\u00f3wienia, recenzje, prezentacje, interpretacje najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul-2017-03-09.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul-2017-03-09.jpg\",\"width\":\"1399\",\"height\":\"2000\",\"caption\":\"Aneta Paw\u0142owska, Julia Niewiarowska-Kulesza, Japonizm w sztuce modernizmu. Obrazy przep\u0142ywaj\u0105cego \u015bwiata \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul\",\"name\":\"Japonizm w sztuce modernizmu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-03-09T05:30:01+00:00\",\"dateModified\":\"2017-03-08T11:37:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6c5626bcac2b1cc9e95a9d890fb99d05\"},\"description\":\"Magazyn O.pl wspiera aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 poprzez om\u00f3wienia, recenzje, prezentacje, interpretacje najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Japonizm w sztuce modernizmu\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6c5626bcac2b1cc9e95a9d890fb99d05\",\"name\":\"Aneta Paw\u0142owska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/aneta-pawlowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Japonizm w sztuce modernizmu","description":"Magazyn O.pl wspiera aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 poprzez om\u00f3wienia, recenzje, prezentacje, interpretacje najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul-2017-03-09.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul-2017-03-09.jpg","width":"1399","height":"2000","caption":"Aneta Paw\u0142owska, Julia Niewiarowska-Kulesza, Japonizm w sztuce modernizmu. Obrazy przep\u0142ywaj\u0105cego \u015bwiata \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul","name":"Japonizm w sztuce modernizmu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#primaryimage"},"datePublished":"2017-03-09T05:30:01+00:00","dateModified":"2017-03-08T11:37:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6c5626bcac2b1cc9e95a9d890fb99d05"},"description":"Magazyn O.pl wspiera aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 poprzez om\u00f3wienia, recenzje, prezentacje, interpretacje najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 kulturalnych","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/japonizm-w-sztuce-modernizmu-wydawnictwo-ul#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Japonizm w sztuce modernizmu"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6c5626bcac2b1cc9e95a9d890fb99d05","name":"Aneta Paw\u0142owska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/aneta-pawlowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41156"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/723"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41156"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41156\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41156"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=41156"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=41156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}