{"id":4137,"date":"2008-12-05T19:00:50","date_gmt":"2008-12-05T17:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie\/"},"modified":"2020-11-05T17:46:46","modified_gmt":"2020-11-05T16:46:46","slug":"skazani-na-zwiedzanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie","title":{"rendered":"Skazani na zwiedzanie"},"content":{"rendered":"

W 1817 r. Stendhal<\/a> opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim tak wielkie wra\u017cenie, \u017ce kilka dni sp\u0119dzi\u0142 le\u017c\u0105c w \u0142\u00f3\u017cku z gor\u0105czk\u0105,<\/strong> a gdy poczu\u0142 si\u0119 lepiej i wyszed\u0142 na ulic\u0119, dozna\u0142 zn\u00f3w palpitacji serca. Zjawisko wzmo\u017conej ekscytacji wywo\u0142anej s\u0105siedztwem wyj\u0105tkowych dzie\u0142 sztuki opisa\u0142a w 1979 r. w\u0142oska lekarka-psychiatra Graziella Magherini.<\/strong> Zaobserwowa\u0142a w szpitalu Santa Maria Nuova<\/em> we Florencji zwi\u0119kszone wyst\u0119powanie zjawiska w\u0142a\u015bnie w tym mie\u015bcie (st\u0105d cz\u0119sta w\u0142oska nazwa \u201esyndrom florencki”). Syndrom nazwany \u201esyndromem Stendhala” zdiagnozowano po raz pierwszy w 1982 r. Okre\u015bla si\u0119 go jako chorob\u0119 psychosomatyczn\u0105 objawiaj\u0105ca si\u0119 palpitacjami serca, zawrotami g\u0142owy, dezorientacj\u0105 i halucynacjami powstaj\u0105cymi u niekt\u00f3rych os\u00f3b na widok wspania\u0142o\u015bci sztuki figuratywnej.<\/strong> Bohater filmu, \u201eNajpierw strzelaj potem zwiedzaj”, kt\u00f3rego tytu\u0142 jest hybrydalnym t\u0142umaczeniem oryginalnego tytu\u0142u \u201eIn Bruges”, Ray, zdaje si\u0119 by\u0107 zainfekowany inn\u0105 odmian\u0105 syndromu, poniewa\u017c na widok zabytk\u00f3w doznaje wstr\u0119tu i udr\u0119ki.<\/p>\n

\u201eNajpierw strzelaj potem zwiedzaj” jest opowie\u015bci\u0105 bajkow\u0105. Do ma\u0142ego (spokojnego) miasteczka w Belgii przybywaj\u0105 z polecenia szefa dwaj p\u0142atni mordercy – partacze. Jeden z nich, Ray wykonuj\u0105c egzekucje na ksi\u0119dzu przez przypadek zabija ma\u0142ego ch\u0142opca, kt\u00f3ry w przed\u015bmiertnych konwulsjach zacisn\u0105\u0142 w d\u0142oni karteczk\u0119 z wypisanymi grzechami: \u201eNie uczy\u0142em si\u0119 matematyki, by\u0142em kapry\u015bny, by\u0142em smutny”. Przemieszanie gatunk\u00f3w charakterystyczne dla filmu Martina McDonagh jest sposobem wygrywania zniekszta\u0142ce\u0144 \u015bwiata, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 bohaterowie wkraczaj\u0105c na drog\u0119 zbrodnii, zag\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 w g\u0105szcz niepokoj\u0105cych i nieznanych wcze\u015bniej zasad, od kt\u00f3rych nie ma ucieczki. Wtargni\u0119cie dw\u00f3ch bohater\u00f3w do miasteczka\/makiety, w kt\u00f3rych trwaj\u0105 leniwe przygotowania do \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia jest zaburzeniem jego naturalnego rytmu przez wulgarne rozmowy, b\u00f3jki, po\u015bcigi, strzelaniny.<\/p>\n

Autoreferncyjno\u015b\u0107 filmu jest widoczna w wi\u0119kszo\u015bci dialog\u00f3w, w kt\u00f3rych bohaterowie komentuj\u0105 zdarzenia na gor\u0105co, dystansuj\u0105c si\u0119 od nich ( \u201eTo jest strzelanina!”) wpasowuj\u0105 si\u0119 w klimat absurdalnych gangsterskich pogaw\u0119dek rodem z film\u00f3w Q. Tarantina. Bohaterowie uwi\u0119zieni w starych dekoracjach sielankowego, zasnutego mg\u0142\u0105 miasteczka czekaj\u0105 na przybycie swojego bezwzgl\u0119dnego szefa – Harrego, niczym Godota, nie wiedz\u0105c po pierwsze kiedy i czy kiedykolwiek si\u0119 pojawi, a\u00a0 po drugie co z tego wyniknie, \u201eit’s like in fucking fairytale or something…” – powie w pewnym momencie Ray. Akcja osnuta jest wok\u00f3\u0142 kodeksu honorowego, w kt\u00f3rym najwi\u0119kszym przewinienie jest zabicie niewinnego dziecka, we wszystkich kulturach funkcjonuj\u0105cego na innych ni\u017c doro\u015bli prawach. Przypadkowe zabicie dziecka musi poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 najci\u0119\u017csz\u0105 kar\u0119 – \u015bmier\u0107 winowajcy.<\/p>\n

Nostalgiczno\u015b\u0107 brukowanych uliczek, mieszcza\u0144skich kamienic i zabytkowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w mglistej Brugii udziela si\u0119 widzom, kt\u00f3rzy przenosz\u0105 si\u0119 w to miejsce-nie-miejsce wyrwane z ci\u0105gu przyczynowo- skutkowego, funkcjonuj\u0105cego poza czasem, oddalonego od \u015bwiata z kt\u00f3rego przybywaj\u0105 dwaj przybysze – uciekinierzy. Ich oczami \u015bledzimy pogr\u0105\u017cone w zimowym marazmie miasteczko cukierkowo wypieszczonych \u015bredniowiecznych zabytk\u00f3w. Fakt, \u017ce bohaterowie nie mog\u0105 bez zgodny zleceniodawcy ruszy\u0107 si\u0119 na krok z Brugii, czyni z tego miejsca swoiste wiezienie, duszn\u0105 klaustrofobiczn\u0105 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej jest si\u0119 skazanym na zwiedzanie. Przymus odwiedzania ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wie\u017c i kolekcji dzie\u0142 sztuki\u00a0 jest dla Raya m\u0119czarni\u0105, z kt\u00f3rej na dodatek nic nie rozumie, odbieraj\u0105c poszczeg\u00f3lne zabytki na najbardziej bazowym poziomie, nie pozwalaj\u0105cym na dekodowanie jakichkolwiek symboli.<\/p>\n

\u201e- My\u015blisz, \u017ce to jest fajne?<\/p>\n

– My\u015bl\u0119, \u017ce co jest fajne?<\/p>\n

– Wiesz, p\u0142ywanie \u0142\u00f3dk\u0105 i rozgl\u0105danie si\u0119.<\/p>\n

– Tak my\u015bl\u0119, \u017ce to jest fajne.<\/p>\n

– To si\u0119 nazywa \u201ezwiedzanie”<\/p>\n

Dla bohater\u00f3w zwiedzanie mrocznych zabytk\u00f3w Brugii niew\u0105tpliwie nie jest \u017ar\u00f3d\u0142em niczym nie zak\u0142\u00f3conego relaksu. Absurdalne w kontek\u015bcie wykonywanego przez nich zaj\u0119cia, p\u0142atnych morderc\u00f3w, polecenie szefa staje si\u0119 obowi\u0105zkiem, kt\u00f3rego niedope\u0142nienie mo\u017ce mie\u0107 katastrofalne skutki. Bohaterowie zwiedzaj\u0105, przyjmuj\u0105c zasady gry narzucone im przez glos inwigiluj\u0105cego ich zleceniodawcy. Przymus zwiedzania jako pocz\u0105tek piekielnych m\u0105k, czekaj\u0105cych na zab\u00f3jc\u00f3w niewinnych staje si\u0119 w filmie parodi\u0105 turystycznych pielgrzymek zgodnie z list\u0105 obowi\u0105zkowych punkt\u00f3w do zaliczenia. Wyliczanka powtarzana niczym mantra jest obowi\u0105zkiem ka\u017cdego i ka\u017cdemu z za\u0142o\u017cenia powinna si\u0119 podoba\u0107. Niestety nie trafia w gusta Raya, kt\u00f3ry na swoje ostatnie chwile na pewno nie wybra\u0142by mrocznej Belgii. Dzie\u0142a sztuki ogl\u0105dane oczami zab\u00f3jcy dziecka staj\u0105 si\u0119 zapowiedzi\u0105 czekaj\u0105cej go nieuchronnie kary. Zamiast spokoju, wyciszenia i harmonii nios\u0105 strach, osaczaj\u0105 i pot\u0119guj\u0105 uczucie osaczenia i zamkni\u0119cia, kt\u00f3re powi\u0119ksza si\u0119 znacznie z chwil\u0105, kiedy dowiaduje si\u0119, \u017ce jego wsp\u00f3lnik dosta\u0142 od szefa polecenie zlikwidowania go.<\/p>\n

Re\u017cyser gra kodami w bardzo swobodny spos\u00f3b wprowadzaj\u0105c postaci rodem z obraz\u00f3w Hieronima Boscha, kt\u00f3re witaj\u0105 postrzelonego bohatera na granicy \u017cycia i \u015bmierci pochylaj\u0105c si\u0119 nad konaj\u0105cym w potwornych, zwierz\u0119cych maskach. Jako mityczni przewodnicy przejmuj\u0105 tym samym role psychopomops\u00f3w – czyli przenosz\u0105cych dusze. Blisko\u015b\u0107 kana\u0142\u00f3w, spowijaj\u0105cych miasto mgie\u0142 zbli\u017ca Brugie do Wenecji z filmu Luchino Viscontiego, miejsca odpowiedniego do przej\u015bcia, portalu do innej rzeczywisto\u015bci, idealnego dla zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 \u015bmierci m\u0142odego irlandzkiego gangstera w starych dekoracjach. Pojawiaj\u0105ce si\u0119 symbole: \u0142ab\u0119dzia, kar\u0142a, wody, mostu i karnawa\u0142owych przebiera\u0144c\u00f3w to motywy zapowiadaj\u0105ce bieg wypadk\u00f3w, konotuj\u0105ce przemiany, po\u0142\u0105czenia i po\u015brednictwo.<\/p>\n

Oniryczno\u015b\u0107 atmosfery filmu jest podbijana wprowadzeniem filmu w filmie, poszerzaj\u0105cym akcje o kolejny wymiar, w kt\u00f3rym pojawiania si\u0119 aktor – karze\u0142 – narkoman, przyjmuj\u0105cy status podobny do dziecka, b\u0119d\u0105cy na granicy, poruszaj\u0105cy si\u0119 w obszarze, na kt\u00f3rym nie obowi\u0105zuj\u0105 \u201enormalne” prawa. Przez swoj\u0105 inno\u015b\u0107 jest on wyalienowany i samotny. Gnie w ostatniej scenie przez przypadek znajduj\u0105c si\u0119 na linii strza\u0142u, wymierzonego w Raya. Historia zatacza ko\u0142o. Sprawiedliwo\u015b\u0107 zostaje zaprowadzona, winowajcy ponosz\u0105, b\u0105d\u017a wymierzaj\u0105 sobie sami, zas\u0142u\u017con\u0105 kar\u0119. Zar\u00f3wno w \u015bredniowiecznych realiach jak i \u015bwiecie, z kt\u00f3rego przybywaj\u0105 bohaterowie honor stanowi warto\u015b\u0107 niezbywaln\u0105.<\/p>\n

Okupione krwi\u0105 duchowe dorastanie Raya, staje si\u0119 inicjacj\u0105 do \u015bmierci, dojrzewaniem przez pokonywanie drogi, wtapianie w miasto i akceptace rz\u0105dz\u0105cych nim regu\u0142. Zwiedzanie, kt\u00f3re nosi znamiona przekle\u0144stwa powoduje u g\u0142\u00f3wnego bohatera swoist\u0105 nostalgi\u0119 i markotno\u015b\u0107, jest preludium do pisanego mu niechybnego przekroczenia granicy \u015bwiat\u00f3w.\u00a0 \u201eDotar\u0142o do mnie, mo\u017ce to jest w\u0142a\u015bnie piek\u0142o ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0107 w pieprzonej Brugii” powie w ostatniej scenie.<\/p>\n

\u201eNajpierw strzelaj potem zwiedzaj”, re\u017c. <\/strong>McDonagh Martin, obsada: Colin Farrell, Ralph Fiennes, Elizabeth Berrington, Rudy Blomme, gatunek: dramat, komedia, Belgia, Wielka Brytania 2008, 107 min<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1817 r. Stendhal opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim tak wielkie wra\u017cenie, \u017ce kilka dni sp\u0119dzi\u0142 le\u017c\u0105c w \u0142\u00f3\u017cku z gor\u0105czk\u0105, a gdy poczu\u0142 si\u0119 lepiej i wyszed\u0142 na ulic\u0119, dozna\u0142 zn\u00f3w palpitacji serca. <\/p>\n","protected":false},"author":81,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[7213,849],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[922],"yoast_head":"\nSkazani na zwiedzanie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W 1817 r. Stendhal opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie\",\"name\":\"Skazani na zwiedzanie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"datePublished\":\"2008-12-05T17:00:50+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-05T16:46:46+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/626d627cea2b85a1bb796cca82b6ea55\"},\"description\":\"W 1817 r. Stendhal opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Skazani na zwiedzanie\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/626d627cea2b85a1bb796cca82b6ea55\",\"name\":\"Marta Lisok\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marta-lisok-2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Skazani na zwiedzanie","description":"W 1817 r. Stendhal opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie","name":"Skazani na zwiedzanie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"datePublished":"2008-12-05T17:00:50+00:00","dateModified":"2020-11-05T16:46:46+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/626d627cea2b85a1bb796cca82b6ea55"},"description":"W 1817 r. Stendhal opisa\u0142 w pami\u0119tnikach s\u0142abo\u015b\u0107, kt\u00f3rej dozna\u0142 po wizycie we florenckiej galerii Uffizi. Obejrzane dzie\u0142a wywar\u0142y na nim...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2008\/skazani-na-zwiedzanie#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Skazani na zwiedzanie"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/626d627cea2b85a1bb796cca82b6ea55","name":"Marta Lisok","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marta-lisok-2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4137"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/81"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4137"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48749,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4137\/revisions\/48749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4137"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=4137"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}