{"id":41674,"date":"2017-04-19T22:13:49","date_gmt":"2017-04-19T21:13:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=41674"},"modified":"2017-04-19T22:11:59","modified_gmt":"2017-04-19T21:11:59","slug":"agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych","title":{"rendered":"Co zostanie po ocalonych?"},"content":{"rendered":"<p>Dori Laub pisa\u0142, \u017ce Shoah jest wydarzeniem bez \u015bwiadk\u00f3w. Giorgio Agamben, autor g\u0142o\u015bnego i szeroko komentowanego <em>Co zostaje z Auschwitz<\/em>, wprowadzi\u0142 do refleksji o ludob\u00f3jstwie paradygmatyczne poj\u0119cie \u201e\u015bwiadka ca\u0142kowitego\u201d, kt\u00f3re rozwin\u0105\u0142 na podstawie wnikliwego odczytania prozy Primo Leviego. \u015awiadectwo ocalonego zawiera luk\u0119, kt\u00f3ra bierze si\u0119 z niemo\u017cno\u015bci \u015bwiadczenia. Prawdziwymi \u015bwiadkami nie s\u0105 ocaleni, twierdzi Levi, lecz jedynie pogr\u0105\u017ceni, ci, kt\u00f3rzy \u201eznale\u017ali si\u0119 na dnie\u201d. \u015awiadek ca\u0142kowity to tak zwany \u201emuzu\u0142man\u201d, wi\u0119zie\u0144 egzystuj\u0105cy na skraju psychicznego i fizycznego wycie\u0144czenia, ofiara g\u0142odu i przemocy. Uciele\u015bnienie ruchomego progu, granicy w obr\u0119bie gatunku, za kt\u00f3r\u0105 niemo\u017cliwe staje si\u0119 odr\u00f3\u017cnienie istoty ludzkiej od nie-cz\u0142owieka.<\/p>\n<blockquote><p>Ocalali jako pseudo\u015bwiadkowie przemawiaj\u0105 zamiast nich, w ich imieniu: daj\u0105 \u015bwiadectwo brakuj\u0105cemu \u015bwiadectwu. M\u00f3wienie tutaj o przemawianiu w ich imieniu nie ma jednak najmniejszego sensu: pogr\u0105\u017ceni nie maj\u0105 nic do powiedzenia, nie maj\u0105 poucze\u0144 ani wspomnie\u0144, kt\u00f3re mogliby przekaza\u0107. Nie maj\u0105 \u201ehistorii\u201d ani \u201eoblicza\u201d, a tym bardziej obca im jest jakakolwiek \u201emy\u015bl\u201d. <strong>Ten, kto bierze na siebie brzemi\u0119 dawania \u015bwiadectwa w ich imieniu, jest \u015bwiadom tego, i\u017c musi \u015bwiadczy\u0107 przez wzgl\u0105d na niemo\u017cno\u015b\u0107 dania \u015bwiadectwa<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<figure id=\"attachment_41679\" aria-describedby=\"caption-attachment-41679\" style=\"width: 534px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41679\" rel=\"attachment wp-att-41679\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41679\" title=\"Agnieszka Dauksza, \u201eKlub Auschwitz&quot; (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. pras. wydawcy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28-534x800.jpg\" alt=\"Agnieszka Dauksza, \u201eKlub Auschwitz&quot; (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. pras. wydawcy)\" width=\"534\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28-534x800.jpg 534w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28-600x900.jpg 600w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28-576x862.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28.jpg 657w\" sizes=\"(max-width: 534px) 100vw, 534px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41679\" class=\"wp-caption-text\">Agnieszka Dauksza, \u201eKlub Auschwitz&#8221; (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. pras. wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Nie mam pewno\u015bci, czy bohaterowie ksi\u0105\u017cek <a title=\"News.O.pl: Ostatni moment, by pos\u0142ucha\u0107 ocalonych\" href=\"http:\/\/news.o.pl\/2017\/01\/17\/aleksandra-wojcik-maciej-zdzierski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont\/\"><em>Dobranoc, Auschwitz <\/em><\/a>Aleksandry W\u00f3jcik i Macieja Zdzierskiego<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>\u00a0oraz <a title=\"News.O.pl: Klub Auschwitz\" href=\"http:\/\/news.o.pl\/2016\/09\/28\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria\/\"><em>Klubu Auschwitz<\/em><\/a> Agnieszki Daukszy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>\u00a0podzielali ten dylemat, niew\u0105tpliwie jednak ca\u0142e swoje \u017cycie \u201epo obozie\u201d podporz\u0105dkowali nakazowi dawania \u015bwiadectwa. \u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 moich rozm\u00f3wc\u00f3w nie tyle lubi, ile czuje etyczn\u0105 potrzeb\u0119 m\u00f3wienia o do\u015bwiadczeniach obozowych, zw\u0142aszcza m\u0142odym ludziom. Z jednej strony maj\u0105 oni \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jako ostatni \u015bwiadkowie s\u0105 predestynowani do opowiadania, z drugiej twierdz\u0105, \u017ce jest na to za p\u00f3\u017ano\u201d \u2013 czytamy we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Agnieszki Daukszy. Bycie \u015bwiadkiem niesie ze sob\u0105 tak\u017ce pu\u0142apki pami\u0119ci \u2013 wspomnienia przez lata si\u0119 zacieraj\u0105, pl\u0105cz\u0105, ulegaj\u0105 wp\u0142ywom innych narracji (literackich, filmowych itp.). I kiedy jedni ch\u0119tnie snuj\u0105 po raz kolejny histori\u0119 powtarzan\u0105 od siedemdziesi\u0119ciu lat (tak jak J\u00f3zef Paczy\u0144ski, kt\u00f3ry w Auschwitz goli\u0142 samego Rudolfa H\u00f6ssa i kt\u00f3ry nieustannie musia\u0142 odpowiada\u0107 na pytanie, dlaczego nie poder\u017cn\u0105\u0142 mu gard\u0142a), innym opowiadanie o obozowych prze\u017cyciach przychodzi z wielkim trudem. Tak\u0105 rozm\u00f3wczyni\u0105 by\u0142a Alfreda Gor\u0105czko, wi\u0119\u017aniarka Ravensbr\u00fcck i Sachsenhausen, kt\u00f3ra w trakcie rozmowy prosi swoje c\u00f3rki, aby opowiada\u0142y za ni\u0105. \u201eBo to si\u0119 nie da przekaza\u0107 tak tego, co by\u0142o. (\u2026) A jak si\u0119 nie m\u00f3wi, to si\u0119 zaciera\u201d \u2013 stwierdza. Ocaleni zmagaj\u0105 si\u0119 z walk\u0105 o \u2013 nazwijmy to patetycznie \u2013 przetrwanie pami\u0119ci o nazistowskim terrorze, \u201epami\u0119ci sprawiedliwej\u201d, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie zaciera\u0142a r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy sprawc\u0105 a ofiar\u0105 (w <em>Dobranoc, Auschwitz<\/em> mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 walk\u0119 Karola Tendery z zachodnimi mediami, nagminne pos\u0142uguj\u0105cymi si\u0119 okre\u015bleniem \u201epolskie obozy zag\u0142ady\u201d), maj\u0105c przy tym \u015bwiadomo\u015b\u0107 niesta\u0142o\u015bci tego, co jeszcze pami\u0119taj\u0105.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-41674 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych\/attachment\/41679'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/agnieszka-dauksza-klub-auschwitz-slowo-obraz-terytoria-2016-09-28-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Agnieszka Dauksza, \u201eKlub Auschwitz&quot; (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. pras. wydawcy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41679\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41679'>\n\t\t\t\tAgnieszka Dauksza, \u201eKlub Auschwitz&#8221; (\u017ar\u00f3d\u0142o: mat. pras. wydawcy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41678\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41678'>\n\t\t\t\tAleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Forma omawianych publikacji (<em>Dobranoc, Auschwitz<\/em> to reporta\u017c, a <em>Klub Auschwitz<\/em> to zapis wywiad\u00f3w autorki z by\u0142ymi wi\u0119\u017aniami) nie wymaga \u2013 co wydaje si\u0119 istotne \u2013 faktograficznej \u015bcis\u0142o\u015bci, dba\u0142o\u015bci o \u201eobiektywn\u0105 prawd\u0119\u201d i d\u0105\u017cenia to pokazania tego, \u201ejak to w\u0142a\u015bciwie by\u0142o\u201d<em>. <\/em>\u017badna z nich nie pretenduje zreszt\u0105 do miana ksi\u0105\u017cki historycznej, skupiaj\u0105c si\u0119 nade wszystko na do\u015bwiadczeniu. Obozowe i wojenne prze\u017cycia \u2013 cho\u0107 wa\u017cne, bo przecie\u017c konstytuuj\u0105ce to\u017csamo\u015b\u0107 bohater\u00f3w \u2013 nie s\u0105 centralnym punktem tych opowie\u015bci. Autorzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 uwag\u0119 latom powojennym, pr\u00f3bom uk\u0142adania sobie \u017cycia od nowa, a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, w tym przede wszystkim funkcjonowaniu krakowskich organizacji zrzeszaj\u0105cych by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n<p><em>Dobranoc, Auschwitz<\/em> gra na bardzo sentymentalnej nucie. To ksi\u0105\u017cka nier\u00f3wna, poci\u0119ta na fragmenty, kt\u00f3re nie s\u0105 ze sob\u0105 w \u017caden spos\u00f3b powi\u0105zane. Autorzy porzucaj\u0105 jeden niedoko\u0144czony w\u0105tek, by przej\u015b\u0107 do nast\u0119pnego i nie ma to zwi\u0105zku z \u017cadn\u0105 przemy\u015blan\u0105 koncepcj\u0105 tej publikacji. Potraktowane do\u015b\u0107 pobie\u017cnie \u017cyciorysy bohater\u00f3w nie sugeruj\u0105 czytelnikowi jakiego\u015b \u2013 nazwijmy to \u2013 zakresu problematycznego, nie budz\u0105 pyta\u0144 natury epistemologicznej, dotycz\u0105cych chocia\u017cby kondycji \u015bwiadka\/ocalonego, relacji mi\u0119dzy ludzkim i nie-ludzkim w obliczu sytuacji granicznej. Dlatego tak trudno jest zestawia\u0107 t\u0119 pozycj\u0119 z ksi\u0105\u017ck\u0105 Agnieszki Daukszy, kt\u00f3rej pomys\u0142 opiera si\u0119 na konkretnym i precyzyjnie sformu\u0142owanym projekcie. To co \u0142\u0105czy te dwie publikacje, to tematyka \u2013 losy Polak\u00f3w ocalonych z niemieckich oboz\u00f3w koncentracyjnych. Niekt\u00f3rzy z nich pojawiaj\u0105 si\u0119 w obydwu ksi\u0105\u017ckach, tak jak Karol Tendera, Stefan Lipniak czy Lidia Maksymowicz.<\/p>\n<p>By\u0107 mo\u017ce autorzy <em>Dobranoc, Auschwitz<\/em> kierowali si\u0119 tymi samymi przes\u0142ankami co Agnieszka Dauksza, z tym \u017ce w jej pracy s\u0105 one dok\u0142adniej okre\u015blone. Czytamy bowiem o Auschwitz w kontek\u015bcie innym ni\u017c Holokaust i dalekim od \u017cydowskiego do\u015bwiadczenia. Zaryzykowa\u0142abym stwierdzenie, \u017ce przytoczone historie Polak\u00f3w mia\u0142y odwraca\u0107 dyskurs b\u0105d\u017a dominuj\u0105c\u0105 narracj\u0119 o obozie Auschwitz jako symbolu nazistowskiego planu eksterminacji \u017byd\u00f3w. To etniczne rozr\u00f3\u017cnienie jest ca\u0142kowicie intencjonalne, jak si\u0119 bowiem okazuje, nie istnieje jedna wsp\u00f3lna \u2013 polska i \u017cydowska \u2013 reprezentacja do\u015bwiadczenia. \u201eW toku rozm\u00f3w z obiema stronami coraz dobitniej u\u015bwiadamia\u0142am sobie tak\u017ce nieto\u017csamo\u015b\u0107 czy wr\u0119cz nieprzystawalno\u015b\u0107 tych do\u015bwiadcze\u0144. \u0141\u0105czenie ich w jedn\u0105 opowie\u015b\u0107 by\u0142oby nie do\u015b\u0107 \u017ce karko\u0142omne i z zasady nieetyczne, to jeszcze nieuchronnie nosi\u0142oby znamiona pr\u00f3by por\u00f3wnania\u201d \u2013 pisze Agnieszka Dauksza. Autorka wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce \u201eproblem polskiego do\u015bwiadczenia obozowego jest po prostu niemodny\u201d. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce \u015blady takiego do\u015bwiadczenia w og\u00f3le nie funkcjonuj\u0105 w ramach wsp\u00f3\u0142czesnej pami\u0119ci kulturowej. Historia oboz\u00f3w zosta\u0142a zdominowana przez narracje \u017cydowskie, przez ofiary i ocalonych z Zag\u0142ady. Ich reprezentacje wypracowa\u0142y ca\u0142y system wiedzy konstytuuj\u0105cej \u015bwiadomo\u015b\u0107 i pami\u0119\u0107 zbiorow\u0105 zachodniego \u015bwiata. S\u0142owa \u201eHolocaust\u201d i \u201eShoah\u201d budz\u0105 natychmiastowe skojarzenia, pobudzaj\u0105c obrazy pami\u0119ci, tak zwane \u201epami\u0119ciowe markery\u201d: wi\u0119\u017ani\u00f3w w pasiakach, stosy martwych cia\u0142, krematoria i baraki.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41678\" aria-describedby=\"caption-attachment-41678\" style=\"width: 514px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41678\" rel=\"attachment wp-att-41678\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41678\" title=\"Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161-514x800.jpg\" alt=\"Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" width=\"514\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161-514x800.jpg 514w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161-579x900.jpg 579w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161-576x895.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 514px) 100vw, 514px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41678\" class=\"wp-caption-text\">Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wobec polskiego do\u015bwiadczenia obozowego nie wymy\u015blono dotychczas tak bogatego systemu reprezentacji. Jak zauwa\u017ca jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, Stefan Lipniak, Polacy nie znale\u017ali nawet adekwatnej nazwy do opisu ich lagrowych los\u00f3w. \u201eZazdroszcz\u0119 \u017bydom Holokaustu\u201d \u2013 wyznaje. \u201eZazdroszcz\u0119 im tego terminu Holokaust. Mocny jest. [\u2026] Od razu wiadomo, o co chodzi. A my nie potrafimy nazwa\u0107 tego, co nas spotka\u0142o. \u00abWojna\u00bb, \u00abobozy\u00bb, \u00abniewola\u00bb? Tyle lat min\u0119\u0142o, a my nie mamy nazwy\u201d. Ten problem dotyczy w\u0142a\u015bciwie ca\u0142ego \u201erozproszonego ludob\u00f3jstwa\u201d na okupowanych w czasie II wojny ziemiach mi\u0119dzy III Rzesz\u0105 a Zwi\u0105zkiem Radzieckim. Inn\u0105 kwesti\u0105 pozostaje z kolei pytanie o to, kt\u00f3re z tamtego wojennego ogromu zbrodni wolno \u2013 zgodnie z definicja prawn\u0105 \u2013 nazywa\u0107 ludob\u00f3jstwem.<\/p>\n<p>\u017bydowskie prze\u017cycia w czasie okupacji niemieckiej to wci\u0105\u017c mimo wszystko do\u015bwiadczenie totalne. Nad ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 unosi\u0142o si\u0119 od 1935 roku \u2013 na mocy Ustaw Norymberskich \u2013 widmo \u015bmierci. Jean Am\u00e9ry, by\u0142y wi\u0119zie\u0144 Auschwitz-Monowitz, autor esej\u00f3w wydanych w zbiorze <em>Poza win\u0105 i kar\u0105<\/em>, nazywa\u0142 siebie \u201etrupem na urlopie\u201d, jako \u017ce ostatecznym przeznaczeniem \u017byda w nowym, zaplanowanym przez nazistowsk\u0105 ideologi\u0119 \u015bwiecie by\u0142a \u015bmier\u0107. Nie pr\u00f3buj\u0119 warto\u015bciowa\u0107 ani tym bardziej podejmowa\u0107 jakiejkolwiek pr\u00f3by por\u00f3wnania polskich i \u017cydowskich do\u015bwiadcze\u0144. Z pewno\u015bci\u0105 jednak ocaleni \u2013 zar\u00f3wno \u017bydzi, jak i Polacy \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u201eodmiennymi\u201d j\u0119zykami, nawet je\u015bli ich narracje obarczone s\u0105 silnie traumatycznymi wspomnieniami. Na zadane przez Agnieszk\u0119 Dauksz\u0119 pytania dotycz\u0105ce \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w w obozach rozm\u00f3wcy (kt\u00f3rych autorka nazywa \u201eprze\u017cywcami\u201d, zmieniaj\u0105c niejako wizj\u0119 \u015bwiadka\/ocalonego) przyznaj\u0105, \u017ce sytuacja \u017byd\u00f3w by\u0142a zdecydowanie gorsza \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 prosto z morderczego transportu trafia\u0142a do kom\u00f3r gazowych Auschwitz, Treblinki, Be\u0142\u017cca, Sobiboru. Nieliczni przechodzili selekcj\u0119, aby sta\u0107 si\u0119 tani\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105 lub \u2013 co gorsza \u2013 cz\u0142onkiem tzw. Sonderkommando.<\/p>\n<p>S\u0142owa Agambena o \u201epseudo\u015bwiadkach\u201d by\u0142yby tutaj na miejscu, gdyby przyj\u0105\u0107, \u017ce prawdziwym \u015bwiadkiem jest ten, kt\u00f3ry widzia\u0142 to, co najgorsze. Bohaterowie omawianych opowie\u015bci cz\u0119sto przyznaj\u0105, \u017ce nie widzieli kom\u00f3r gazowych \u2013 czuli smr\u00f3d palonego ludzkiego cia\u0142a, ale nie stali si\u0119 naocznymi \u015bwiadkami procesu eksterminacji. To jednak nie deprecjonuje ich \u015bwiadectwa. Codzienno\u015b\u0107 obozowego uniwersum pe\u0142na by\u0142a nie mniej potwornych praktyk. Je\u017celi mia\u0142abym wskaza\u0107 na to, co dzi\u015b \u201ezosta\u0142o z Auschwitz\u201d, to jest to liminalna przestrze\u0144 ludzkiej kondycji, jej p\u0142ynno\u015b\u0107 i nieusuwalna obecno\u015b\u0107 progu, kt\u00f3ry stale przesuwa si\u0119 tam, gdzie nie spos\u00f3b odr\u00f3\u017cni\u0107 cz\u0142owieka od istoty nie-ludzkiej. Nie chodzi o prost\u0105, binarn\u0105 opozycj\u0119 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a zwierz\u0119ciem, lecz o swoist\u0105 stref\u0119 \u201enieodr\u00f3\u017cnialno\u015bci\u201d mi\u0119dzy tym, co ludzkie, a tym, co nie-ludzkie b\u0105d\u017a \u201ezwierz\u0119ce\u201d. By\u0107 mo\u017ce ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 upodlenia jest najwi\u0119ksz\u0105 traum\u0105 ocalonych:<\/p>\n<blockquote><p>Ludzkie mo\u017cliwo\u015bci przekraczaj\u0105 granic\u0119 tego, co nieludzkie, cz\u0142owiek jest w stanie znie\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c to, co nieludzkie. Oto \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144 ocala\u0142ego, tego \u201enieustannego uczucia dyskomfortu, [\u2026] kt\u00f3rego nie spos\u00f3b nazwa\u0107 [\u2026]. To za\u015b oznacza, \u017ce cz\u0142owiek nosi w sobie pi\u0119tno tego, co nieludzkie, \u017ce jego dusza kryje w samym swym sercu ran\u0119 zadan\u0105 przez to, co bezduszne, ran\u0119 nieludzkiego chaosu, na jaki jego bycie zdolnym do wszystkiego zosta\u0142o okrutnie skazane<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Ostatni ocaleni s\u0105 zarazem tymi, kt\u00f3rzy jeszcze mog\u0105 o tym za\u015bwiadczy\u0107. Obozowy \u015bwiat jest miejscem nieustannego przenikania si\u0119 zakaz\u00f3w i granic, miejscem ostatecznego porzucenia stabuizowanych przestrzeni cz\u0142owiecze\u0144stwa. Cz\u0119sto \u2013 cho\u0107 nie bez wahania \u2013 ocaleni przypominaj\u0105 sobie o najbardziej upadlaj\u0105cych momentach ich uwi\u0119zienia. M\u00f3wi\u0105 o przypadkach kanibalizmu, mordowaniu niemowl\u0105t przez matki, \u0142amaniu tabu skatologicznego, co wi\u0119cej \u2013 zaprzeczaj\u0105 solidarno\u015bci wi\u0119\u017aniarskiej. <em>H\u00e4ftling<\/em> jawi si\u0119 w tych opowie\u015bciach jako uciele\u015bnienie agambenowskiego \u201enagiego \u017cycia\u201d.<\/p>\n<p>Czas, w kt\u00f3rym \u201eprze\u017cywcy\u201d maj\u0105 odwag\u0119 m\u00f3wi\u0107 o rzeczach niewygodnych, nie jest przypadkowy. Jak twierdzi Agnieszka Dauksza, wynika to przede wszystkim z zaniku przeciwnarracji, a tak\u017ce z przeczucia, \u017ce kres \u017cycia ocalonych to ostatni moment na wypowiedzenie historii, kt\u00f3re nie znalaz\u0142y dotychczas swojego miejsca w oficjalnej historii oboz\u00f3w koncentracyjnych i oboz\u00f3w \u015bmierci. \u201eRwane\u201d opowie\u015bci s\u0105 zatem form\u0105 historii emancypacyjnej, przeciw-histori\u0105, kt\u00f3ra nie wpisa\u0142a si\u0119 w dyskurs \u201ewielkich narracji historycznych\u201d. Mikronarracje staj\u0105 si\u0119 praktyk\u0105 demitologizacyjn\u0105, alternatywn\u0105 histori\u0105 Holokaustu, kt\u00f3ra \u2013 jak pisze Piotr Krupi\u0144ski \u2013 \u201emimo \u017ce pozostaje w zgodzie z codzienno\u015bci\u0105 \u00abczarnych sezon\u00f3w\u00bb, nadal jest \u017ale obecna na stronach (nie tylko polskich) podr\u0119cznik\u00f3w, a co za tym idzie i na horyzoncie szerszej \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>\u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce odchodz\u0105 ostatni z tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli koszmar Auschwitz, ka\u017ce stawia\u0107 pytania o sens \u015bwiadectwa, kt\u00f3re po sobie zostawili. To naprawd\u0119 istotne, co przysz\u0142e pokolenia zrobi\u0105 z wiedz\u0105 o tym do\u015bwiadczeniu. Jak wa\u017cnym b\u0119dzie ono dziedzictwem i czego nas nauczy? Empatii i poszanowania inno\u015bci? Mi\u0142osiernego spojrzenia na Obcego? A mo\u017ce strategii przetrwania w sytuacjach kryzysowych, mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to nam dzisiaj \u201ezosta\u0142o z Auschwitz\u201d? Nauczy\u0107 si\u0119, jak by\u0107 podmiotem sprawczym \u2013 o tym, zdaje si\u0119, chcieliby nam powiedzie\u0107. Pisze Agnieszka Dauksza: \u201e(\u2026) rozm\u00f3wcy uznawali te czynniki [powody, dla kt\u00f3rych chcieli przetrwa\u0107 \u2013 przyp. A.J.] za wci\u0105\u017c aktualne, mo\u017cliwe do zastosowania przy nast\u0119pnej okazji. [\u2026] Ten swoisty poradnik prze\u017cywcy obejmowa\u0142 zachowania sprawdzone w przesz\u0142o\u015bci i sugerowane do powt\u00f3rzenia podczas ewentualnych dzia\u0142a\u0144 militarnych czy zniewolenia. Cho\u0107 rozm\u00f3wcy wielokrotnie deklarowali, \u017ce ich \u015bwiadczenie ma na celu przeciwdzia\u0142anie konfliktom, czu\u0142o si\u0119 wyra\u017anie, jak realne s\u0105 dla nich kolejne zagro\u017cenia\u201d (s. 334).<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">G. Agamben, <em>Co zostaje z Auschwitz. Archiwum i \u015bwiadek<\/em>, t\u0142um. S. Kr\u00f3lak, Warszawa 2008, s. 33.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">A. W\u00f3jcik, M. Zdzierski, <em>Dobranoc Auschwitz<\/em>, Krak\u00f3w 2017.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">A. Dauksza, <em>Klub Auschwitz I inne kluby. Rwane opowie\u015bci prze\u017cywc\u00f3w<\/em>, Gda\u0144sk 2016.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">G. Agamben<em>, op. cit<\/em>., s. 78.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">P. Krupi\u0144ski, <em>Cia\u0142o, historia, kultura. Pisarstwo Mariana Pankowskiego i Leo Lipskiego wobec tabu<\/em>, Szczecin 2011, s. 169.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce odchodz\u0105 ostatni z tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli koszmar Auschwitz, ka\u017ce stawia\u0107 pytania o sens \u015bwiadectwa, kt\u00f3re po sobie zostawili. To naprawd\u0119 istotne, co przysz\u0142e pokolenia zrobi\u0105 z wiedz\u0105 o tym do\u015bwiadczeniu. Jak wa\u017cnym b\u0119dzie ono dziedzictwem i czego nas nauczy? <\/p>\n","protected":false},"author":655,"featured_media":41678,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[5009,5923,5921,2614,484,5922],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5008],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Co zostanie po ocalonych? Do\u015bwiadczenie Auschwitz<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Giorgio Agamben, autor &quot;Co zostaje z Auschwitz&quot;, wprowadzi\u0142 do refleksji o ludob\u00f3jstwie paradygmatyczne poj\u0119cie \u201e\u015bwiadka ca\u0142kowitego\u201d...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161.jpg\",\"width\":\"1000\",\"height\":\"1554\",\"caption\":\"Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych\",\"name\":\"Co zostanie po ocalonych? Do\u015bwiadczenie Auschwitz\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-04-19T21:13:49+00:00\",\"dateModified\":\"2017-04-19T21:11:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/50b74cbe221961333329ba817f89662b\"},\"description\":\"Giorgio Agamben, autor \\\"Co zostaje z Auschwitz\\\", wprowadzi\u0142 do refleksji o ludob\u00f3jstwie paradygmatyczne poj\u0119cie \u201e\u015bwiadka ca\u0142kowitego\u201d...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Co zostanie po ocalonych?\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/50b74cbe221961333329ba817f89662b\",\"name\":\"Agata Jankowska\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agata-jankowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Co zostanie po ocalonych? Do\u015bwiadczenie Auschwitz","description":"Giorgio Agamben, autor \"Co zostaje z Auschwitz\", wprowadzi\u0142 do refleksji o ludob\u00f3jstwie paradygmatyczne poj\u0119cie \u201e\u015bwiadka ca\u0142kowitego\u201d...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/aleksandra-wojcik-maciej-zdziarski-dobranoc-auschwitz-znak-horyzont-2017-01-161.jpg","width":"1000","height":"1554","caption":"Aleksandra W\u00f3jcik, Maciej Zdziarski, \u201eDobranoc, Auschwitz\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych","name":"Co zostanie po ocalonych? Do\u015bwiadczenie Auschwitz","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#primaryimage"},"datePublished":"2017-04-19T21:13:49+00:00","dateModified":"2017-04-19T21:11:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/50b74cbe221961333329ba817f89662b"},"description":"Giorgio Agamben, autor \"Co zostaje z Auschwitz\", wprowadzi\u0142 do refleksji o ludob\u00f3jstwie paradygmatyczne poj\u0119cie \u201e\u015bwiadka ca\u0142kowitego\u201d...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/agata-jankowska-co-zostanie-po-ocalonych#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Co zostanie po ocalonych?"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/50b74cbe221961333329ba817f89662b","name":"Agata Jankowska","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/agata-jankowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41674"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/655"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41674"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41674\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41674"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=41674"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=41674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}