{"id":41732,"date":"2017-05-03T21:50:16","date_gmt":"2017-05-03T20:50:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=41732"},"modified":"2017-05-03T21:48:20","modified_gmt":"2017-05-03T20:48:20","slug":"pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura","title":{"rendered":"Torsje, partia i karykatura"},"content":{"rendered":"<p>Ludwik Flaszen nazwa\u0142 te wydarzenia <em>czasem Wielkich Torsji<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Termin uku\u0142 na gor\u0105co, bo ju\u017c w 1955 roku, kiedy \u201enarodowy w formie i socjalistyczny w tre\u015bci\u201d gmach sztuki socrealizmu zacz\u0105\u0142 dr\u017ce\u0107 w posadach. Stoj\u0105c w epicentrum wydarze\u0144, opublikowa\u0142 <em>O trudnym kunszcie womitowania<\/em>, bowiem stalinizmu trzeba by\u0142o si\u0119 pozby\u0107. Ka\u017cdy dzia\u0142a\u0142 na w\u0142asny rachunek. Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura. O\u015bmieszony, \u201eokres b\u0142\u0119d\u00f3w i wypacze\u0144\u201d przestawa\u0142 przera\u017ca\u0107, stawa\u0142 si\u0119 ob\u0142askawionym Lewiatanem na czarno-bia\u0142ej poczt\u00f3wce.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41824\" aria-describedby=\"caption-attachment-41824\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41824\" rel=\"attachment wp-att-41824\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41824\" title=\"Juliusz Puchalski, \u201eTrudny wyb\u00f3r\u201d, 1957, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-004-540x775.jpg\" alt=\"Juliusz Puchalski, \u201eTrudny wyb\u00f3r\u201d, 1957, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"775\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-004-540x775.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-004.jpg 557w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41824\" class=\"wp-caption-text\">Juliusz Puchalski, \u201eTrudny wyb\u00f3r\u201d, 1957, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Warszawskie Muzeum Karykatury imienia Eryka Lipi\u0144skiego przygotowa\u0142o wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 odwil\u017cy opowiedzianej przez satyryk\u00f3w po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Ile wsp\u00f3lnego ma narracja humorystycznych rysownik\u00f3w z nostalgicznym obrazem Osieckiej ze <em>Szpetnych czterdziestoletnich<\/em> czy poczytnego Tyrmandowskiego <em>Dziennika 1954<\/em>?<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-41732 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Gwidon Miklaszewski, \u201eObrazki z terenu\u201d, 1956, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41827\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41827'>\n\t\t\t\tGwidon Miklaszewski, \u201eObrazki z terenu\u201d, 1956, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Szymon Kobyli\u0144ski, \u201eMaski\u201d, 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41826\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41826'>\n\t\t\t\tSzymon Kobyli\u0144ski, \u201eMaski\u201d, 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Karol Ferster ps. Charlie, \u201eNa Nowym \u015awiecie\u201d, 1955 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41825\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41825'>\n\t\t\t\tKarol Ferster ps. Charlie, \u201eNa Nowym \u015awiecie\u201d, 1955 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-004'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-004-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Juliusz Puchalski, \u201eTrudny wyb\u00f3r\u201d, 1957, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41824\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41824'>\n\t\t\t\tJuliusz Puchalski, \u201eTrudny wyb\u00f3r\u201d, 1957, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Eryk Lipi\u0144ski, \u201eJesienne wykopki\u201d, 1956, \u201eSzpilki\u201d 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41823\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41823'>\n\t\t\t\tEryk Lipi\u0144ski, \u201eJesienne wykopki\u201d, 1956, \u201eSzpilki\u201d 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-41822\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-41822'>\n\t\t\t\tAnna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><em>Moda 1957<\/em> \u2013 zatytu\u0142owa\u0142 swoj\u0105 prac\u0119 Juliusz Puchalski, prac\u0119 bynajmniej nie roszcz\u0105c\u0105 sobie pretensji do \u017curnalowej elegancji czy mentorskiego tonu. W jednej r\u0119ce modela znalaz\u0142 si\u0119 Marksowski <em>Kapita\u0142<\/em>, w drugiej \u2013 ksi\u0105\u017cka oprawna w czarn\u0105 ok\u0142adk\u0119 z bia\u0142ym krzy\u017cem. Husarskie skrzyd\u0142o chwacko przypi\u0119te do marynarki z prawej strony, z lewej \u2013 kontusz. I wreszcie \u2013 prawy but w kamaszu przywodz\u0105cym na my\u015bl kamienne buciory postaci wykutych na filarach warszawskiego MDMu, lewy za\u015b \u2013 szykowny p\u00f3\u0142bucik pod podwini\u0119t\u0105 nogawk\u0105, spod kt\u00f3rej wy\u0142ania si\u0119 bikiniarska skarpeta w paski. Czyli wracamy do Tyrmanda. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie najdosadniejszy portret bohatera odwil\u017cy, w kt\u00f3rym tl\u0105 si\u0119 katolickie t\u0119sknoty z konformistycznym \u201erozs\u0105dkiem\u201d, a ca\u0142o\u015b\u0107 zaprawiona jest postsarmackim, nieprze\u015bnionym snem o pot\u0119dze.<\/p>\n<p>Zmiany pa\u017adziernika 1956 \u2013 wbrew nadziejom i pozorom \u2013 okaza\u0142y si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142e i pozorne. Szcz\u0119\u015bliwie kilka absurd\u00f3w uda\u0142o si\u0119 wepchn\u0105\u0107 mi\u0119dzy ok\u0142adki historii. Ot, chocia\u017cby kult jednostki:<\/p>\n<blockquote><p>&#8211; Co s\u0105dzisz o kulcie jednostki? \u2013 pyta jeden z bohater\u00f3w obrazka Zbigniewa Ziomeckiego.<\/p>\n<p>&#8211; Nie wiem, towarzysz sekretarz jeszcze nie zabra\u0142 g\u0142osu. \u2013 odpowiada inteligent z w\u0105sem, trzymaj\u0105c pod pach\u0105 materia\u0142y \u201eXX zjazd KPZR\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<p>Krok dalej poszed\u0142 Juliusz Krajewski. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to krok milowy. Na jego nietytu\u0142owanym rysunku z 1956 roku, t\u0119gi i wyra\u017anie dumny z siebie ch\u0142opiec stoi obok gargantuicznego postumentu, na kt\u00f3rym ustawiono popiersie samego \u201eojczulka Stalina\u201d. Piedesta\u0142 okraszono inskrypcj\u0105. Niewprawna r\u0119ka bu\u0144czucznego ch\u0142opca, wykaligrafowa\u0142a na nim cztery litery. Kolejno: d, u, p, oraz na koniec a.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41822\" aria-describedby=\"caption-attachment-41822\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41822\" rel=\"attachment wp-att-41822\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41822\" title=\"Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001-540x721.jpg\" alt=\"Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"721\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001-540x721.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001-576x769.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001.jpg 599w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41822\" class=\"wp-caption-text\">Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>W <em>Szpetnych czterdziestoletnich<\/em> Osiecka odmienia przez wszystkie przypadki s\u0142owo maska. Ma ono czasami posmak jakiego\u015b zakl\u0119cia, czasami zn\u00f3w \u2013 klucza do zrozumienia fenomenu pa\u017adziernikowych przemian. Metafora zdzierania czy zmiany masek by\u0142a atrakcyjna tak\u017ce dla rysownik\u00f3w. Dowodem mo\u017ce by\u0107 \u2013 znakomita sk\u0105din\u0105d \u2013 praca Szymona Kobyli\u0144skiego <em>Les Masques<\/em>. Podobnie jak tytu\u0142, zaskoczeniem nie jest data powstania dzie\u0142a: 1956. T\u0119gi, za\u017cywny m\u0119\u017cczyzna bezpo\u015brednio na czarnej marynarce osadzon\u0105 ma \u2013 z pomini\u0119ciem szyi \u2013 baniast\u0105 g\u0142ow\u0119. Brak mu jednak twarzy. Jest i na to rada \u2013 na stole le\u017c\u0105 do wyboru potencjalne fizys, kt\u00f3re nak\u0142ada\u0107 mo\u017cna w zale\u017cno\u015bci od koniunktury, sytuacji i prywatnych upodoba\u0144.<\/p>\n<p>Czy na przedstawicielach starego, stalinowskiego porz\u0105dku zacz\u0119\u0142o ci\u0105\u017cy\u0107 jakie\u015b odium? Maria Tarska narysowa\u0142a dwoje dzieci, kt\u00f3re patrz\u0105 z wyra\u017an\u0105 niech\u0119ci\u0105 na swojego r\u00f3wie\u015bnika, m\u00f3wi\u0105c: nie baw si\u0119 z nim\u2026 to stalinowiec. Stalinowiec-przedszkolak ci\u0105gnie lalk\u0119 po ziemi, odchodz\u0105c z uniesion\u0105 g\u0142ow\u0105.<\/p>\n<p>Czas kultu jednostki to tak\u017ce czas wiecowania. Z i\u015bcie operetkowym triumfalizmem, w antura\u017cu socrealistycznej architektury, stolic\u0119 przemierza\u0142y pochody rozradowanych traktorzystek, rozentuzjazmowanych dzieci i dumnych z ludowej ojczyzny \u017co\u0142nierzy, nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 pe\u0142nej werwy marszowej muzyki Dunajewskiego, nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 i klasy robotniczej. Szli. P\u00f3\u017aniej stali wpatrzeni w trybun\u0119. W pa\u017adzierniku 1956 pojawi\u0142 si\u0119 na niej Gomu\u0142ka. Skandowano: W\u0142a-dy-s\u0142aw!<\/p>\n<p>Organizuj\u0105c kolejne wiece, zapowiedzia\u0142 koniec zwyczaju wiecowania. Wdzi\u0119czny temat na rysunek \u2013 m\u00f3g\u0142, s\u0142ysz\u0105c towarzysza W\u0142adys\u0142awa (a nie s\u0142ysze\u0107 go by\u0142o nie\u0142atwo!) pomy\u015ble\u0107 Henryk Chmielewski, tworz\u0105cy pod pseudonimem YES. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy ze <em>Szpilkami<\/em> rysownik obdarzony ci\u0119tym poczuciem humoru, z wdzi\u0119kiem przedstawi\u0142 prostodusznych robotnik\u00f3w usuwaj\u0105cych m\u00f3wnic\u0119, robi\u0105c miejsce\u2026 pod kolejn\u0105 trybun\u0119.<\/p>\n<p><em>Czerwone i czarne<\/em> \u2013 to bynajmniej nie ilustracja z kolejnego wydania dzie\u0142a Stendhala, a humorystyczne okre\u015blenie dwud\u017awi\u0119ku w\u0142adzy \u015bwieckiej i ko\u015bcielnej. Komuni\u015bci, widz\u0105c, \u017ce usilne pr\u00f3by laicyzacji Polak\u00f3w, spe\u0142zn\u0105\u0107 musz\u0105 na niczym, zmuszeni zostali niejako do podania sobie r\u0105k z przedstawicielami kleru. Nie by\u0142 to jednak bynajmniej u\u015bcisk serdeczny. Jerzy Zaruba sportretowa\u0142 w 1957 roku Gomu\u0142k\u0119 i kardyna\u0142a Wyszy\u0144skiego. Ka\u017cdy z rysowanych notabli stoi przy \u201eswojej\u201d kraw\u0119dzi kartki, spogl\u0105daj\u0105 jednak na siebie z u\u015bmiechem, mru\u017c\u0105c chytrze oczy.<\/p>\n<p>Ale muz\u0105 karykatury nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie wielka polityka. R\u00f3wnie wiele, albo i jeszcze wi\u0119cej temat\u00f3w dostarcza\u0142o \u017cycie codzienne. Dziesi\u0105tki obywateli zdejmuj\u0105 z p\u00f3\u0142ek zakurzone egzemplarze <em>Kapita\u0142u<\/em>, zast\u0119puj\u0105c go \u015bwie\u017co wydanymi tomami pism Freuda, Bergsona czy Bretona, co w ironicznym zaci\u0119ciem odda\u0142 Ignacy Witz na rysunku <em>Z \u017cycia intelektualisty meteorologiczno-atmosferycznego<\/em>, opublikowanego w Nowej Kulturze.<\/p>\n<p>Zdj\u0119to ze \u015bciany obraz z pociemnia\u0142\u0105 grup\u0105 figuraln\u0105, zapewne chwackich junak\u00f3w lub innych r\u00f3wnie dziarskich koryfeuszy socjalizmu. Tapeta wyblak\u0142a, ale w polu zas\u0142anianym przez wisz\u0105cy od lat obraz zachowa\u0142a wyra\u017any dese\u0144. Teraz na tym samym gwo\u017adziu co realistyczna scena zawi\u015bnie kubistyczna wizja. \u2013 rysunek Anny Gos\u0142awskiej-Lipi\u0144skiej trafnie ilustruje wietrzenie dom\u00f3w i galerii z socrealistycznych opar\u00f3w patosu, by nast\u0119pnie zape\u0142ni\u0107 sale abstrakcj\u0105, kt\u00f3ra jako synonim nowoczesno\u015bci i tw\u00f3rczej swobody, przebojem zdobywa po 1956 roku \u015bwiat sztuki.<\/p>\n<p>Kiedy wobec pa\u017adziernikowych przemian socrealizm ust\u0105pi\u0142 ze stanowiska jedynej metody tw\u00f3rczej, tw\u00f3rcy zach\u0142ysn\u0119li si\u0119 swobod\u0105. Wielu mog\u0142o w pe\u0142ni da\u0107 upust swojej tw\u00f3rczej wyobra\u017ani, tworz\u0105c <em>dossier<\/em> na wskro\u015b oryginalne, inni za\u015b, wobec dezorientacji w nowej sytuacji, porzucili czasowo lub na sta\u0142e sztuk\u0119, nie mog\u0105c pogodzi\u0107 si\u0119 z diametraln\u0105 zmian\u0105 warto\u015bciowania ich dorobku z lat 1949-1956. Na \u0142amach \u201e\u015awiata\u201d z 1957 roku zamieszczono rysunek Jadwigi Lipowskiej: dwoje \u201eobywateli dzieci\u201d \u2013 jak nazywa ich autorka \u2013 rysuje patykami na piasku. Skonfundowany ch\u0142opiec, narysowawszy kole\u017cank\u0119, przygl\u0105da si\u0119 jej poczynaniom artystycznym ci\u0105\u017c\u0105cym w stron\u0119 abstrakcji. Skupiona malarka w wieku przedszkolnym, deklaruje: ja rysuj\u0119 tylko nowocze\u015bnie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_41826\" aria-describedby=\"caption-attachment-41826\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?attachment_id=41826\" rel=\"attachment wp-att-41826\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-41826\" title=\"Szymon Kobyli\u0144ski, \u201eMaski\u201d, 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-006-540x768.jpg\" alt=\"Szymon Kobyli\u0144ski, \u201eMaski\u201d, 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-006-540x768.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-006.jpg 562w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-41826\" class=\"wp-caption-text\">Szymon Kobyli\u0144ski, \u201eMaski\u201d, 1956 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>I wreszcie \u2013 Pa\u0142ac Kultury. \u201eBlask Pa\u0142acu to nowa jako\u015b kultury. Zderzony z ponur\u0105 ulic\u0105 dom\u00f3w opalanych w\u0119glem \u2013 to \u00f3wczesna wizja modernizacji\u201d \u2013 konstatuje w swojej ksi\u0105\u017cce Krakowska<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>. Piramidalny gmach by\u0142 nie tylko dowodem rzekomego geniuszu bratnich in\u017cynier\u00f3w radzieckich, ale tak\u017ce wizualn\u0105 dominant\u0105 odbudowywanej stolicy. Starannie wytyczono osie widokowe zamkni\u0119te kolejnymi portykami pa\u0142acu, kt\u00f3ry ju\u017c z daleka informowa\u0142 o \u201epot\u0119dze\u201d w\u0142adzy ludowej. Kronika filmowa rozp\u0142ywa\u0142a si\u0119 w zachwytach: \u201eB\u0119dzie trwa\u0142 jak mi\u0142o\u015b\u0107 do dziecka, jak przyja\u017a\u0144 polsko-radziecka\u201d \u2013 z rozmarzon\u0105 emfaz\u0105 deklamowa\u0142 spiker, rozp\u0142ywaj\u0105c si\u0119 w laudacjach nad zwi\u0119kszaniem tempa prac budowlanych prowadzonych przez \u2013 a jak\u017ce \u2013 bratnich in\u017cynier\u00f3w radzieckich. I je\u015bli mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 tu o mi\u0142o\u015bci do pa\u0142acu jako do dziecka, to jest to swego rodzaju <em>enfant terrible<\/em>.<\/p>\n<p>Wobec tak panegirycznego tonu, wi\u0105\u017c\u0105cego si\u0119 ze skraj\u0105 ideologizacj\u0105, czy wr\u0119cz mitologizacj\u0105 Pa\u0142acu, nie m\u00f3g\u0142 on unikn\u0105\u0107 cios\u00f3w sceptycznych wobec jego czaru humoryst\u00f3w.<\/p>\n<p>By\u0107 mo\u017ce Lenica i Fangor<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>, stawiaj\u0105cy w swoich pracach Pa\u0142ac na iglicy, fundamentami do g\u00f3ry, s\u0105 przodkami w linii prostej Barejowskiej wizji gmachu wal\u0105cego si\u0119 po poci\u0105gni\u0119ciu za sznureczek toaletowej sp\u0142uczki. A wszystko za spraw\u0105 polskiego Samsona, grzebi\u0105cego w gruzach poprzedni porz\u0105dek polityczny.<\/p>\n<p>Oczywi\u015bcie dyskusja na temat architektury, czy szerzej \u2013 koncepcji dalszej odbudowy \u2013 nie ogranicza\u0142a si\u0119 bynajmniej do Pa\u0142acu Kultury i Nauki. \u201eMy\u015bl przewodnia socrealizmy w architekturze \u2013 notowa\u0142 w 1954 roku Tyrmand \u2013 \u017ce to, co si\u0119 dzi\u015b buduje, ma dla dobra cz\u0142owieka wygl\u0105da\u0107 tak jak to, co budowa\u0142o si\u0119 wczoraj, przedwczoraj i cztery wieki temu \u2013 nosi w sobie co\u015b z niczym niemaskowanego ob\u0142\u0119du, mniej niebezpiecznego przez swoj\u0105 otwarto\u015b\u0107\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. Nawet jednak w najsiermi\u0119\u017cniejszych czasach stalinizmu pojawia\u0142y si\u0119 wizje zdradzaj\u0105ce predylekcje ku zachodniemu modernizmowi, kt\u00f3ry jakkolwiek bywa\u0142 socjalistyczny w tre\u015bci, to z pewno\u015bci\u0105 w formie by\u0142 mi\u0119dzynarodowy. Pada\u0142 wtedy nieodmiennie zarzut formalizmu. Czym by\u0142 formalizm? Nie do ko\u0144ca wiadomo nawet dzisiaj. Osiecka przytacza w swoich wspomnieniach zabawne anegdoty \u00e0 propos usilnych pr\u00f3b dotarcia do znaczenia tego wielbionego przez w\u0142adz\u0119 i teoretyk\u00f3w terminu.<\/p>\n<p>Ty wstr\u0119tny formalisto! \u2013 krzycz\u0105 na siebie dwaj architekci, stoj\u0105c przed gmachami swojego autorstwa. Jeden reprezentuje \u201eformalizm\u201d w uj\u0119ciu socrealistycznej propagandy, drugi za\u015b \u2013 formalizm, kt\u00f3rego znaczenie jest chyba bli\u017csze naszym wyobra\u017ceniom. To budynek op\u0142ywaj\u0105cy w detale po\u015bledniej klasy, naje\u017cony pompatycznymi obeliskami, utrzymany w proporcjach o wdzi\u0119ku por\u00f3wnywalnym z gracj\u0105 automatycznej m\u0142ockarni. Lech Zahorski odwa\u017cy\u0142 si\u0119 na t\u0119 diagnoz\u0119 ju\u017c w 1955 roku. Taka sama data widnieje na rysunku <em>Jak odbudowa\u0107 Zamek w Warszawie<\/em> Jerzego Srokowskiego. Jak zatem? Gigantomania kandelabr\u00f3w z MDMu i tutaj jest jak najbardziej na miejscu; w tle elewacja podzielona niszami dla pos\u0105g\u00f3w chwackich przodownik\u00f3w, i tylko znad arcypolskiej \u2013 gloryfikowanej w\u00f3wczas z niebywa\u0142ym zapa\u0142em przez teoretyk\u00f3w i historyk\u00f3w sztuki \u2013 attyki wychyla si\u0119 nie\u015bmia\u0142o figura Zygmunta III zapo\u017cyczona ze s\u0142ynnej kolumny jego imienia. Dla kolumny miejsca ju\u017c nie ma.<\/p>\n<p>Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce pytanie dotyczy odbudowy \u201eZamku Warszawskiego\u201d, bowiem przymiotnik \u201eKr\u00f3lewski\u201d w kontek\u015bcie sto\u0142ecznej rezydencji zosta\u0142 oficjalnie wyrugowany z dyskursu ju\u017c w 1949 roku.<\/p>\n<p>Karykatura by\u0142a rozrywk\u0105, komentarzem, czasem przestrog\u0105. By\u0142a egzemplifikacj\u0105 nowych form wypowiedzi artystycznej. Tutaj dost\u0119pu nie mia\u0142a arbitralna wyk\u0142adnia realizmu socjalistycznego nakazuj\u0105ca wierne odwzorowywanie form rzeczywistych. Postaci mog\u0105 by\u0107 poddane deformacji, ba, powinny wr\u0119cz. A nawet tam, gdzie o komizmie stanowi sytuacja lub dialog, ucieczka od mimetyzmu jest nie tylko wymogiem formalnym, ale tak\u017ce \u2013 ucieczk\u0105 od dyktatu socrealu, kt\u00f3rego ponury cie\u0144 ci\u0105\u017cy\u0107 b\u0119dzie nad polsk\u0105 sztuk\u0105 jeszcze d\u0142ugo po odwil\u017cy, zniech\u0119caj\u0105c skutecznie artyst\u00f3w do sztuki figuratywnej.<\/p>\n<p>Dziewcz\u0119ta z teatru BIM-BOM ta\u0144cz\u0105ce na pocz\u0105tku 1955 roku walca w jaskrawych kreacjach by\u0142y uznawane za odwa\u017cne. Par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u2013 nie by\u0142o w tym zachowaniu \u015bladu brawury \u2013 wspomina Jacek Fedorowicz<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Dojmuj\u0105ce jest poczucie absurdu. Absurdu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 przyt\u0142acza\u0107, albo tw\u00f3rczo zap\u0142adnia\u0107 wyobra\u017anie tw\u00f3rc\u00f3w niekiedy absolutnie pierwszorz\u0119dnych, pchaj\u0105c ich do napisania klasycznych ju\u017c dzisiaj dzie\u0142 lub b\u0119d\u0105cy wod\u0105 na m\u0142yn satyry. Dzia\u0142alno\u015bci o tyle szczeg\u00f3lnej, \u017ce \u0142\u0105cz\u0105cej istotne nieraz walory artystyczne zawarte w \u015bwiadomej i finezyjnej cz\u0119sto kresce, niebanalnej kompozycji czy niekonwencjonalnym uj\u0119ciu tematu, z \u017cartem, pomagaj\u0105cym oswoi\u0107 t\u0119 nie\u0142atw\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Wystaw\u0119 podzielono na kilka blok\u00f3w tematycznych. Prace zebrano wok\u00f3\u0142 podtytu\u0142\u00f3w takich jak: inicjatywa prywatna, patologie spo\u0142eczne, kobiety, kosmos i inne. Wyb\u00f3r kategorii wydaje si\u0119 trafny, akcentuj\u0105c kluczowe problemy, sprawy wa\u017ckie i aktualne lub fascynacje epoki. \u00d3wczesna prasa dostarczy\u0142a sporo wdzi\u0119cznego materia\u0142u. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac bawi nas i dzi\u015b, co mo\u017ce by\u0107 niepokoj\u0105ce o tyle, \u017ce by\u0107 mo\u017ce nie zbywa im na aktualno\u015bci, mimo kolejnych \u201eodwil\u017cy\u201d i zmian.<\/p>\n<p>Ludzie pami\u0119taj\u0105cy rok 1956 mog\u0105 zapewne powiedzie\u0107, \u017ce zi\u015bci\u0142o si\u0119 chi\u0144skie porzekad\u0142o i rzeczywi\u015bcie \u2013 \u017cyli w ciekawych czasach. Zachwyci\u0107 ich mog\u0142o \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 s\u0142owami Kundery \u2013 pi\u0119kno nag\u0142ej g\u0119sto\u015bci \u017cycia<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>. G\u0119sto\u015bci wydarze\u0144, wyobra\u017ce\u0144, nadziei i optymizmu.<\/p>\n<p>Na koniec, oddajmy raz jeszcze g\u0142os Flaszenowi, kt\u00f3ry wymieniaj\u0105c jednym tchem wszystkie zdobycze czasu odwil\u017cy, przedstawione jako litania nowych mo\u017cliwo\u015bci, kwituje: \u201ewszystko wolno \u2013 i co z tego?\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Joanna Krakowska, <em>PRL. Przedstawienia<\/em>, Warszawa 2016.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Joanna Krakowska, <em>PRL. Przedstawienia<\/em>, Warszawa 2016.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Swoj\u0105 drog\u0105, to szalenie ciekawe, czym zajmowa\u0142 si\u0119 Fangor, zanim wypracowa\u0142 swoj\u0105 ikoniczn\u0105 ju\u017c niemal formu\u0142\u0119 opartowych obraz\u00f3w.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Leopold Tyrmand, <em>Dziennik 1954<\/em>, Londyn 1985.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Jacek Fedorowicz, <em>Teatr BIM-BOM<\/em>, w: <em>Pi\u0119kni dwudziestoletni, \u017ali<\/em>, Sanok 1995.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Milan Kundera, <em>Zas\u0142ona<\/em>, Krak\u00f3w 2014.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Cyt. Za: Joanna Krakowska, <em>PRL. Przedstawienia<\/em>, Warszawa 2016.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka\u017cdy dzia\u0142a\u0142 na w\u0142asny rachunek. Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura. O\u015bmieszony, \u201eokres b\u0142\u0119d\u00f3w i wypacze\u0144\u201d przestawa\u0142 przera\u017ca\u0107, stawa\u0142 si\u0119 ob\u0142askawionym Lewiatanem na czarno-bia\u0142ej poczt\u00f3wce.<\/p>\n","protected":false},"author":665,"featured_media":41822,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[5953,1374,5952,5950,5951,5949,5958,5959,5957,5945,5954,5961,5948,5955,5946,5947,5248,5956,5960],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5247],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Torsje, partia i karykatura<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001.jpg\",\"width\":\"599\",\"height\":\"800\",\"caption\":\"Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\",\"name\":\"Torsje, partia i karykatura\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-05-03T20:50:16+00:00\",\"dateModified\":\"2017-05-03T20:48:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\"},\"description\":\"Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Torsje, partia i karykatura\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0\",\"name\":\"Pawe\u0142 Bie\u0144\",\"description\":\"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Torsje, partia i karykatura","description":"Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/rewolucja-popazdziernikowa-muzeum-podlaskie-bialystok-2017-04-29-001.jpg","width":"599","height":"800","caption":"Anna Gos\u0142awska-Lipi\u0144ska ps. Ha-Ga, \u201eKlub M\u0142odej Inteligencji\u201d, \u201eSzpilki\u201d 1957 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura","name":"Torsje, partia i karykatura","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#primaryimage"},"datePublished":"2017-05-03T20:50:16+00:00","dateModified":"2017-05-03T20:48:20+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0"},"description":"Odreagowywano: \u015bci\u0105gano maski lub intelektualnie womitowano. Dr\u00f3g by\u0142o wiele. Jedn\u0105 z nich \u2013 karykatura.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-bien-torsje-partia-i-karykatura#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Torsje, partia i karykatura"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/6497469df21f978f797124a10aeb66c0","name":"Pawe\u0142 Bie\u0144","description":"PAWE\u0141 BIE\u0143 \u2013 absolwent Kolegium MISH Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego oraz MISH Uniwersytetu Warszawskiego.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-bien"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/665"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41732"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41732\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41732"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=41732"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=41732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}