{"id":42005,"date":"2017-05-24T15:00:34","date_gmt":"2017-05-24T14:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=42005"},"modified":"2017-05-24T15:03:43","modified_gmt":"2017-05-24T14:03:43","slug":"pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem","title":{"rendered":"Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem"},"content":{"rendered":"<p><em>Spotykam si\u0119 z Paw\u0142em w Tajnych Kompletach we Wroc\u0142awiu. Gdy wchodz\u0119, stoi i rozmawia z \u0141ukaszem, kt\u00f3ry jest jednym z prowadz\u0105cych to miejsce, a jednocze\u015bnie, jak Pawe\u0142, muzykiem. S\u0142ucham, jak opowiadaj\u0105 o koncertach, EPkach, poszukiwaniu producenta. Par\u0119 chwil p\u00f3\u017aniej, siadamy w otoczeniu ksi\u0105\u017cek, gdzie\u015b pomi\u0119dzy reporta\u017cami a dzia\u0142em ze sztuk\u0105, dizajnem i architektur\u0105. Jest koniec marca, rozmawiamy o jego <a title=\"Pawe\u0142 Starzec - Pami\u0119\u0107 wody\" href=\"https:\/\/opt-art.net\/pawel-starzec-pamiec-wody-wystawa-fotografii-w-nowym-mpm\/\">wystawie<\/a>, kt\u00f3ra odb\u0119dzie si\u0119 w maju w galerii fotograficznej Miejsce przy Miejscu. To b\u0119dzie pierwsza w\u0142a\u015bciwa prezentacja projektu \u201eMakeshift\u201d, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 przyczynkiem do tego wywiadu. I znowu przechodzimy do muzyki.<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_42072\" aria-describedby=\"caption-attachment-42072\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42072\/\" rel=\"attachment wp-att-42072\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42072\" title=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eAlipasino Polje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03-540x432.jpg\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eAlipasino Polje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"432\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03-540x432.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03-900x720.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03-576x460.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42072\" class=\"wp-caption-text\">Pawe\u0142 Starzec, \u201eAlipasino Polje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Pawe\u0142 Starzec:<\/strong> B\u0119d\u0105c jeszcze w liceum, zacz\u0105\u0142em robi\u0107 dokument fotograficzny o squattingu w Europie. M\u00f3j znajomy wiedzia\u0142 wszystko o postpunkowych zespo\u0142ach z lat 80. i ci\u0105gle mi co\u015b pokazywa\u0142. W kt\u00f3rym\u015b momencie zgra\u0142 mi utwory zespo\u0142u Sarlo Akrobata, kt\u00f3ry szybko doprowadzi\u0142 mnie do grupy Disciplina Kicme. Zacz\u0105\u0142em poznawa\u0107 scen\u0119 jugos\u0142owia\u0144sk\u0105 sprzed 1991 roku. Zbieg\u0142o si\u0119 to z czasem, gdy nie mia\u0142em pomys\u0142u, co dalej mam robi\u0107 ze swoj\u0105 edukacj\u0105.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-42005 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42076'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-14-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eRoom 217, Vilina Vlas\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42076\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42076'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, \u201eRoom 217, Vilina Vlas\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42075'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-08-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42075\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42075'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42074'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eTrnoplje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42074\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42074'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, \u201eTrnoplje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42073'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eWhite House, Omarska\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42073\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42073'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, \u201eWhite House, Omarska\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42072'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-03-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eAlipasino Polje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42072\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42072'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, \u201eAlipasino Polje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42071'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eDrina river\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42071\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42071'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, \u201eDrina river\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, fot. Martyna Wyrzykowska (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42070\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42070'>\n\t\t\t\tPawe\u0142 Starzec, fot. Martyna Wyrzykowska (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Beata Bartecka: Wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce chcesz zajmowa\u0107 si\u0119 fotografi\u0105, ale nie dosta\u0142e\u015b si\u0119 na studia do Opavy.<\/strong><\/p>\n<p>Mia\u0142em super d\u0142ugie wakacje po maturze, kupi\u0142em sobie w antykwariacie nar\u0119cze ksi\u0105\u017cek o by\u0142ej Jugos\u0142awii i zdecydowa\u0142em si\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 sk\u0142ada\u0142 papiery na filologi\u0119 serbsk\u0105. Dosta\u0142em si\u0119 i pojecha\u0142em na Ba\u0142kany, gdzie u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce nie chc\u0119 by\u0107 t\u0142umaczem serbskiego czy te\u017c literaturoznawc\u0105. Przenios\u0142em wi\u0119c papiery na socjologi\u0119, ale zosta\u0142y mi te wszystkie kupione ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n<p><strong>Troch\u0119 brzmi to jak mit za\u0142o\u017cycielski.<\/strong><\/p>\n<p>Tak. [\u015bmiech] Czyta\u0142em wtedy ksi\u0105\u017ck\u0119 Wojciecha Tochmana <em>Jakby\u015b kamie\u0144 jad\u0142a<\/em>, gdzie natkn\u0105\u0142em si\u0119 na zdanie o kim\u015b, kogo wywie\u017ali do obozu, mieszcz\u0105cego si\u0119 w by\u0142ej fabryce. W\u0142a\u015bciwie nie wiedzia\u0142em praktycznie nic o wojnie na Ba\u0142kanach, a sama idea organizowania oboz\u00f3w w fabrykach czy podobnych miejscach wyda\u0142a mi si\u0119 ciekawym tematem do sprawdzenia. Co tam jest teraz? Czy jest jakie\u015b muzeum?. Dosy\u0107 szybko odkry\u0142em, \u017ce trzy najwi\u0119ksze obozy albo zosta\u0142y sprywatyzowane, albo znacjonalizowane. Ludzie, jak gdyby nigdy nic, prowadz\u0105 tam biznes. Stwierdzi\u0142em, \u017ce chc\u0119 to zobaczy\u0107 i sprawdzi\u0107, ile z takich rzeczy jestem w stanie odkry\u0107.<\/p>\n<p><strong>Opowiedz o samym procesie. Jak wygl\u0105da\u0142a praca nad projektem <em>Makeshift<\/em>?<\/strong><\/p>\n<p>Zakopa\u0142em si\u0119 w papierach na ponad rok, w kt\u00f3rym\u015b momencie znalaz\u0142em raport [<em>Final Report of the Commission of Experts. Established Pursuant to Security Council Resolution 780<\/em>], kt\u00f3ry na kilkuset stronach opisywa\u0142 w\u0142a\u015bciwie wszystkie elementy rozpadu by\u0142ej Jugos\u0142awii pod k\u0105tem zbrodni wojennych i narusze\u0144 prawa mi\u0119dzynarodowego, a jedn\u0105 z jego sk\u0142adowych stanowi\u0142 Annex VIII opisuj\u0105cy kwestie oboz\u00f3w. Przesiedzia\u0142em chyba z p\u00f3\u0142 roku z mazakiem, zaznacza\u0142em sobie wszystko, co mo\u017cna uzna\u0107 za informacj\u0119 o po\u0142o\u017ceniu geograficznym tych miejsc. By\u0142em te\u017c po pierwszym wyje\u017adzie, pokr\u0119ci\u0142em si\u0119 po Sarajewie, porobi\u0142em zdj\u0119\u0107 kilka pierwszych lokalizacji, kt\u00f3re by\u0142y \u0142atwe do znalezienia. Nied\u0142ugo potem moja dziewczyna wyjecha\u0142a do Hagi, gdzie jest trybuna\u0142 do spraw zbrodni w by\u0142ej Jugos\u0142awii. Tam spotka\u0142em si\u0119 z jednym z ekspert\u00f3w, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w przygotowaniach dowodowych do proces\u00f3w. Opowiedzia\u0142em mu o projekcie, \u017ce chc\u0119 to wszystko znale\u017a\u0107. On podrapa\u0142 si\u0119 i powiedzia\u0142, \u017ce to og\u00f3lnie jest nie do zrobienia i \u017ce on sobie nie wyobra\u017ca, \u017ce kto\u015b mo\u017cna znale\u017a\u0107 ponad 600 prowizorycznych lokalizacji. U\u017cy\u0142 okre\u015blenia \u201emakeshift localization\u201d. I wiedzia\u0142em, \u017ce to jest to s\u0142owo.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42073\" aria-describedby=\"caption-attachment-42073\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42073\/\" rel=\"attachment wp-att-42073\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42073\" title=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eWhite House, Omarska\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04-540x432.jpg\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eWhite House, Omarska\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"432\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04-540x432.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04-900x720.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04-576x460.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-04.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42073\" class=\"wp-caption-text\">Pawe\u0142 Starzec, \u201eWhite House, Omarska\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Siedzisz w domu, grzebiesz, szukasz, analizujesz. Znajdujesz kontakty i jedziesz.<\/strong><\/p>\n<p>Tak i to jest, m\u00f3wi\u0105c szczerze, mniej lubian\u0105 przeze mnie cz\u0119\u015bci\u0105 pracy, gdy\u017c zupe\u0142nie nie mam bakcyla podr\u00f3\u017cnika czy przekonania, \u017ce Ba\u0142kany jest moje miejsce na Ziemi. Moja dziewczyna si\u0119 \u015bmieje, \u017ce zawsze w Bo\u015bni jestem w\u015bciek\u0142y, marudz\u0119 z powodu dezorganizacji i uciekaj\u0105cych autobus\u00f3w. Praca merytoryczno-przygotowawcza zajmuje mi znacznie wi\u0119cej czasu ni\u017c je\u017cd\u017cenie i fotografowanie. Zazwyczaj dok\u0142adnie wiem, co musz\u0119 znale\u017a\u0107. Taki styl pracy sprawia, \u017ce przygotowywanie wyjazd\u00f3w zajmuje mi wi\u0119cej czasu ni\u017c sam pobyt na miejscu, dlatego nie je\u017cd\u017c\u0119 cz\u0119sto. My\u015bl\u0119, \u017ce sko\u0144cz\u0119 prac\u0119 w przeci\u0105gu dw\u00f3ch-trzech podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n<p><strong>Kiedy poczujesz, \u017ce nadszed\u0142 moment zako\u0144czenia projektu?<\/strong><\/p>\n<p>Mam tak\u0105 map\u0119 rzucon\u0105 na \u015bcian\u0119, gdzie mniej wi\u0119cej zaznaczam obszary, w kt\u00f3re jeszcze musz\u0119 pojecha\u0107, czy te\u017c takie, gdzie musz\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 zdj\u0119cia. Ta wojna nie by\u0142a sytuacj\u0105 zaplanowan\u0105. Nie mo\u017cna jej prze\u015bledzi\u0107 poprzez decyzje administracyjne, du\u017co rzeczy dzia\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b oddolny i prowizoryczny. Te bardzo drastyczne ogniska, je\u017celi chodzi o intensywno\u015b\u0107 i skal\u0119 czystek etnicznych, s\u0105 rozrzucone po ca\u0142ym kraju w dosy\u0107 przypadkowym u\u0142o\u017ceniu. Tak jak chocia\u017cby okolice Visegradu, tam jest przera\u017caj\u0105cy przyk\u0142ad, gdy\u017c ca\u0142\u0105 machin\u0119 \u2013 obozy, przesiedlenia, mordy cywili, <em>rape camps<\/em> \u2013 zorganizowa\u0142o dw\u00f3ch kuzyn\u00f3w. Oni po prostu skrzykn\u0119li ludzi i oczy\u015bcili ca\u0142\u0105 dolin\u0119 z Boszniak\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Czy rzeczywi\u015bcie chcesz znale\u017a\u0107 tych sze\u015b\u0107set miejsc?<\/strong><\/p>\n<p>Wiem, \u017ce to jest nie do zrobienia, ale sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u2026 W tym momencie mam oko\u0142o osiemdziesi\u0119ciu. Zastanawiam si\u0119, czy kiedy zrobi\u0119 sto dwadzie\u015bcia, b\u0119d\u0119 ju\u017c czu\u0142, \u017ce wi\u0119cej nie wnios\u0119, powtarzaj\u0105c to samo zdj\u0119cie opuszczonego magazynu. By\u0142em tylko raz w Srebrenicy, troch\u0119 unika\u0142em wycieczki w tamt\u0105 stron\u0119, gdy\u017c spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce ci\u0119\u017cko b\u0119dzie tam pracowa\u0107. W Visegradzie s\u0105 Serbowie, kt\u00f3rzy bezpo\u015brednio przyczynili si\u0119 do tego, \u017ce nie mieszkaj\u0105 tam ju\u017c Boszniacy. Wiedz\u0105 po co kto\u015b tam przyje\u017cd\u017ca, ale jednocze\u015bnie jest to du\u017ce miasto, turystyczne, \u0142atwo mo\u017cna si\u0119 rozpu\u015bci\u0107 w t\u0142umie. Srebrenica jest na ko\u0144cu drogi lokalnej, mo\u017cesz dojecha\u0107 i wr\u00f3ci\u0107 tylko t\u0105 sam\u0105 drog\u0105, przez Potoczari, gdzie stoi wielki cmentarz i izba pami\u0119ci. Jednym z moich cel\u00f3w po drodze by\u0142 spichlerz w Kravicy, gdzie dosz\u0142o do ludob\u00f3jstwa. Odnalezienie go nie by\u0142o trudne, jest to wie\u015b ulic\u00f3wka, spichlerz jest po jednej stronie, a wszystkie domy po drugiej. Zatrzyma\u0142em samoch\u00f3d, nie zd\u0105\u017cy\u0142em jeszcze wysi\u0105\u015b\u0107, a ludzie ju\u017c stali w oknach. By\u0142em przera\u017cony, \u017ce mnie po prostu zabij\u0105. To jest kompletne zadupie. I je\u015bli widz\u0105 kogo\u015b, kto przyje\u017cd\u017ca na nielokalnych tablicach rejestracyjnych, to wiedz\u0105, \u017ce to jest osoba zainteresowana tym, co si\u0119 tam sta\u0142o. Zwykle nie mia\u0142em poczucia, \u017ce komu\u015b mo\u017ce nie tyle co nadepn\u0105\u0142em, co bardzo mocno stoj\u0119 na odcisku \u2013 tutaj by\u0142o inaczej.<\/p>\n<p><strong>Korzystasz z pomocy lokalnych os\u00f3b?<\/strong><\/p>\n<p>Tak, bardzo cz\u0119sto. W Prijedorze bardzo du\u017co zawdzi\u0119czam pomocy organizacji pozarz\u0105dowej KVART. S\u0105 Serbami, kt\u00f3rzy upami\u0119tniaj\u0105 w serbskim mie\u015bcie \u015bwie\u017ce zbrodnie na Boszniakach. S\u0105 te\u017c pro-LGBT w kraju, gdzie to nie jest szczeg\u00f3lnie mile widziane. Opowiadali mi, \u017ce musz\u0105 mie\u0107 biuro wysoko, bo nie sta\u0107 ich na wymienianie szyb. W Omarskiej nie mo\u017cna wej\u015b\u0107 do Bia\u0142ego Domku \u2013 budynku, w kt\u00f3rym dokonywano zab\u00f3jstw i torturowano, mimo i\u017c w sumie nie le\u017cy na terenie firmy, kt\u00f3ra jest w\u0142a\u015bcicielem terenu. Dla mnie to by\u0142a droga przez m\u0119k\u0119, a oni za\u0142atwili to szybko i dzi\u0119ki nim mog\u0142em zrobi\u0107 to zdj\u0119cie. W innych miejscach du\u017co wsparcia otrzyma\u0142em od innych os\u00f3b czy organizacji zajmuj\u0105cych si\u0119 upami\u0119tnianiem ofiar wojny.<\/p>\n<p><em>Przerwa na papierosa, podczas kt\u00f3rej rozmawiamy o moim wspomnieniu z dzieci\u0144stwa na temat wojny w by\u0142ej Jugos\u0142awii. Pami\u0119tam, \u017ce w domu mieli\u015bmy kolorowy telewizor i chocia\u017c nie zapami\u0119ta\u0142am \u017cadnych obraz\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y pokazywane z tej wojny, to wtedy po raz pierwszy jako nastolatka poczu\u0142am, \u017ce wojna mo\u017ce by\u0107 blisko, tu\u017c obok mnie. Pawe\u0142 zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce, co ciekawe, ta wojna nie ma tak ikonicznych obraz\u00f3w, jak na przyk\u0142ad II wojna \u015bwiatowa czy konflikt w Wietnamie.<\/em><\/p>\n<p><strong>W jednym z wywiad\u00f3w powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce \u201epunkt na mapie jest nieruchomy, ale kontekst jest p\u0142ynny\u201d. Wed\u0142ug mnie to zdanie najlepiej opisuje to, co pr\u00f3bujesz zrobi\u0107. Rozumiem twoj\u0105 potrzeb\u0119 \u015bwiadomo\u015bci tych zdarze\u0144, pokazania, jak ludzie przetwarzaj\u0105 i reaguj\u0105 na traum\u0119. Ci\u0105gle jednak pojawia mi si\u0119 pytanie: po co to robisz? Chocia\u017c wydaje si\u0119 to oczywiste, dla mnie jest to ci\u0105gle niejasne.<\/strong><\/p>\n<p>Mam dosy\u0107 mocno skonkretyzowane pogl\u0105dy na to, po co jest sztuka i po co w og\u00f3le jest dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna, i czym nie jest. Fotografia to wieczne zawody. Nie wierz\u0119 w koncepcj\u0119 misji czy spo\u0142ecznej u\u017cyteczno\u015bci sztuki. Nie wierz\u0119 w zmienianie \u015bwiadomo\u015bci czy w to, \u017ce ktokolwiek spoza \u015brodowiska fotograf\u00f3w interesuje si\u0119 ksi\u0105\u017ckami fotograficznymi. Rozumiem, \u017ce kto\u015b mo\u017ce mie\u0107, zw\u0142aszcza jako tw\u00f3rca, zupe\u0142nie odwrotne podej\u015bcie, czu\u0107, \u017ce robi co\u015b bardzo istotnego dla innych. Z mojej \u2013 podkre\u015blam \u2013 z mojej perspektywy sztuka nie spe\u0142nia innych funkcji ni\u017c zaspokajanie potrzeby tw\u00f3rcy. \u015awiat demokratycznego lasu w mediach nie potrzebuje ju\u017c fotograf\u00f3w czy reporter\u00f3w, \u017ceby otwierali okno na \u015bwiat, wi\u0119c wszystkie te projekty s\u0105 osobiste w jakim\u015b stopniu. Z drugiej strony te\u017c walka o finansowanie i ostatecznie pozytywn\u0105 recepcj\u0119 dosy\u0107 szybko powoduje, \u017ce zaczynasz rozpatrywa\u0107 wszystko przez pryzmaty aplikowalno\u015bci, \u0142atwo\u015bci wpisania twojej indywidualnej wypowiedzi w jakie\u015b ramy zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42071\" aria-describedby=\"caption-attachment-42071\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42071\/\" rel=\"attachment wp-att-42071\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42071\" title=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eDrina river\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01-540x432.jpg\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eDrina river\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"432\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01-540x432.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01-900x720.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01-576x460.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-01.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42071\" class=\"wp-caption-text\">Pawe\u0142 Starzec, \u201eDrina river\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>A jednak opr\u00f3cz w\u0142asnej przyjemno\u015bci jeszcze ci\u0119 co\u015b interesuje.<\/strong><\/p>\n<p>Jest takie \u0142adne s\u0142owo: \u201eunaoczni\u0107\u201d. Interesuje mnie opowiedzenie historii. Czy kto\u015b wyci\u0105gnie z tego jaki\u015b wniosek, to ju\u017c tak naprawd\u0119 jego prywatna sprawa. Z czasem coraz bardziej odchodz\u0119 od my\u015bli, \u017ce <em>Makeshift<\/em> jest projektem o tej konkretnej wojnie. Bardziej jest o procesie, kt\u00f3ry zmusza ludzi do tego, by przepisali histori\u0119 na nowo, \u017ceby przykry\u0107 to, co si\u0119 dzia\u0142o. Nie roszcz\u0119 sobie praw do tego, \u017ce wp\u0142yn\u0119 na sytuacj\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy ci\u0105gle maj\u0105 problemy ze znalezieniem szcz\u0105tk\u00f3w swoich bliskich.<\/p>\n<p><strong>Jednocze\u015bnie opowiadasz mi o perwersyjnej z\u0142o\u015bliwo\u015bci, gdy starasz si\u0119 z tym projektem chodzi\u0107 do jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci holenderskich krytyk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<p>W Holandii istnieje poj\u0119cie traumy po Srebrenicy dotycz\u0105ce \u017co\u0142nierzy stacjonuj\u0105cych w Potoczari \u2013 odmiany PTSD jako stresu po\u0142\u0105czonego z poczuciem winy zwi\u0105zanym z ludob\u00f3jstwem. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest jedna z tych kilku grup, kt\u00f3ra powinna wiedzie\u0107, co tam si\u0119 sta\u0142o i dlaczego. Dlatego w jakim\u015b sensie celuj\u0119 w tych krytyk\u00f3w, by porozmawia\u0107 w\u0142a\u015bnie z nimi.<\/p>\n<p><strong>Jak oni reaguj\u0105?<\/strong><\/p>\n[\u015bmiech] Wszystkie ruchy, kt\u00f3re maj\u0105 na celu wywo\u0142anie jakiego\u015b konkretnego uczucia, \u015brednio mi wychodz\u0105.<\/p>\n<p><strong>Zatem po co?<\/strong><\/p>\n<p>Pytanie \u201epo co?\u201d jest pytaniem o bardzo indywidualne motywacje i nale\u017cy to w tych ramach rozpatrywa\u0107. Unikam m\u00f3wienia o sobie rzeczy typu \u201eja, jako artysta<em>\u201d<\/em>, ale tak naprawd\u0119 to jest tego rodzaju sytuacja. <em>Makeshift<\/em> jest projektem podyktowanym indywidualn\u0105 motywacj\u0105. Czuj\u0119 potrzeb\u0119 opowiedzenia tej historii. Fotografia dokumentalna to jest bardzo wsobna dziedzina sztuki \u2013 ka\u017cda sztuka jest taka, a ta w dw\u00f3jnas\u00f3b \u2013 na ca\u0142ym \u015bwiecie jest mo\u017ce z 1500 ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 tym realnie interesuj\u0105. Do nich mog\u0119 trafi\u0107 z opowie\u015bci\u0105 o wojnie\u2026<\/p>\n<p><strong>\u2026 kt\u00f3ra jest pozbawiona ikonografii.<\/strong><\/p>\n<p>Nie trzeba si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do obraz\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci. Bo nie ma \u017cadnych takich obraz\u00f3w. To by\u0142o pierwsze ludob\u00f3jstwo w Europie po 1945 roku \u2013 jest to dosy\u0107 wa\u017cny element w historii, bo \u201enigdy wi\u0119cej\u201d nie trwa\u0142o jako\u015b bardzo d\u0142ugo. Inna sprawa, \u017ce jest to jedno z wielu ludob\u00f3jstw XX wieku, przecie\u017c w podobnym okresie dzia\u0142o si\u0119 to tak\u017ce w Rwandzie. Jednak z naszej eurocentrycznej perspektywy to jest moment, kiedy to zdarzy\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednio ko\u0142o naszego domu. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b mocno mnie motywuje, by si\u0119 tym zajmowa\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 opowiedzie\u0107 t\u0119 histori\u0119 tym kilku osobom, kt\u00f3re s\u0105 zainteresowane.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42074\" aria-describedby=\"caption-attachment-42074\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\/attachment\/42074\/\" rel=\"attachment wp-att-42074\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42074\" title=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eTrnoplje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06-540x432.jpg\" alt=\"Pawe\u0142 Starzec, \u201eTrnoplje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\" width=\"540\" height=\"432\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06-540x432.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06-900x720.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06-576x460.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/starzec-makeshift-06.jpg 960w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42074\" class=\"wp-caption-text\">Pawe\u0142 Starzec, \u201eTrnoplje\u201d z cyklu \u201eMakeshift\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Czy mo\u017cesz zatrzyma\u0107 si\u0119 na tych stu dwudziestu lokalizacjach? Czy nie ma w tobie ju\u017c pewnego rodzaju fiksacji, kt\u00f3ra nie pozwala przesta\u0107?<\/strong><\/p>\n<p>Bardzo lubi\u0119 projekt Wojtka Wilczyka <em>Niewinne oko nie istnieje<\/em>, to fotografie zachowanych we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce budynk\u00f3w synagog i dom\u00f3w modlitwy sprzed II wojny \u015bwiatowej. Jestem fanem Wojtka i tego, w jaki spos\u00f3b koncepcyjnie umocowuje swoj\u0105 prac\u0119. Wspomniana ksi\u0105\u017cka zawiera, o ile si\u0119 nie myl\u0119, wszystkie sfotografowane przez niego miejsca. Jest gruba jak ceg\u0142a. Przekaz z jednej strony zyskuje, gdy zaczynasz rozpoznawa\u0107 styl architektoniczny tych synagog, kt\u00f3re zosta\u0142y zamienione na inne obiekty, ale z drugiej strony indywidualna historia miejsc i tragedii bardzo si\u0119 rozpuszcza.<\/p>\n<p><strong>Statystyka.<\/strong><\/p>\n<p>Jak zaczyna\u0142em robi\u0107 ten pierwszy materia\u0142, squatters\u00f3w, te\u017c by\u0142em zajarany, \u017ce pojad\u0119 do ka\u017cdego europejskiego pa\u0144stwa, gdzie istnieje squatting. I po jakim\u015b czasie stwierdzi\u0142em, \u017ce je\u017cd\u017c\u0119 tak od dobrych kilku miesi\u0119cy tylko po to, by mie\u0107 do zaznaczenia, \u017ce projekt by\u0142 realizowany w 13 pa\u0144stwach. Dlatego teraz staram si\u0119 r\u00f3\u017cnicowa\u0107. Kiedy realizujesz badania socjologiczne, istnieje poj\u0119cie wysycenia pr\u00f3by \u2013 nast\u0119pne osoby nie wnios\u0105 nowej wiedzy. Skupiam si\u0119 na miejscach, w kt\u00f3rych dzia\u0142o si\u0119 najwi\u0119cej z\u0142ego b\u0105d\u017a kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 z jakiego\u015b powodu. Chocia\u017cby jeden ob\u00f3z zosta\u0142 zlikwidowany na \u017cyczenie okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. Okoliczni Serbowie poszli do serbskich stra\u017cnik\u00f3w i powiedzieli \u201epu\u015b\u0107cie tych ludzi wolno\u201d \u2013 chc\u0119 tam dotrze\u0107 i to opowiedzie\u0107.<\/p>\n<p><strong>Powiedzia\u0142e\u015b te\u017c, \u017ce wa\u017cne jest, by pozosta\u0107 obiektywnym. Co pod tym rozumiesz? Czy obiektywno\u015b\u0107 jest kategori\u0105, kt\u00f3r\u0105 rzeczywi\u015bcie masz w g\u0142owie?<\/strong><\/p>\n<p>Zastanawiam si\u0119 teraz, co mia\u0142em na my\u015bli. Generalnie nie wierz\u0119 w obiektywno\u015b\u0107, <em>niewinne oko nie istnieje<\/em>. Mam swoje sympatie i zdaje sobie z tego spraw\u0119. W pewnym stopniu nie chc\u0119 si\u0119 skupia\u0107 na martyrologii jednego narodu, tylko pokaza\u0107 \u2013 z zachowaniem proporcji oczywi\u015bcie \u2013 \u017ce to by\u0142 przypadek, gdzie ka\u017cda strona ma krew na r\u0119kach. Ale na pewno nie jest pr\u00f3ba stworzenia fa\u0142szywego poczucia symetrii co do ilo\u015bci tej krwi. Je\u015bli ktokolwiek chce to wprowadzi\u0107, to robi b\u0142\u0105d.<\/p>\n<p><em>Przez d\u0142u\u017cszy czas rozmawiamy o ksi\u0105\u017cce Eda Vulliamy\u2019ego \u201eWojna umar\u0142a, niech \u017cyje wojna\u201d. To reporta\u017c brytyjskiego dziennikarza, kt\u00f3ry jako jeden z pierwszych pojecha\u0142 zobaczy\u0107 wojn\u0119 i obozy w Bo\u015bni, i kt\u00f3ry przez nast\u0119pne 20 lat spotyka si\u0119 z uczestnikami tamtych zdarze\u0144. By\u0142 te\u017c \u015bwiadkiem w p\u00f3\u017aniejszych procesach, dlatego cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska dziennikarskiego oskar\u017cy\u0142a go o brak obiektywizmu. Vulliamy cz\u0119sto odwo\u0142uje si\u0119 do doktryny symetrii \u2013 jedni robili drugim, ale drudzy robili pierwszym \u2013 kt\u00f3ra wed\u0142ug niego jest absolutnie nieaplikowalna. Wszyscy w tej wojnie maj\u0105 brudne r\u0119ce, ale skala zbrodni jest kompletnie niewsp\u00f3\u0142mierna.<\/em><\/p>\n<p><strong>Powo\u0142ujesz si\u0119 mi\u0119dzy innymi na Martina Pollacka i Joela Sternfelda.<\/strong><\/p>\n<p>Nie ukrywam, \u017ce ksi\u0105\u017cka <em>On this site<\/em> Sternfelda przewr\u00f3ci\u0142a totalnie m\u00f3j spos\u00f3b my\u015blenia o pracy fotografa, dokumentalnego w szczeg\u00f3lno\u015bci. Jest to genialny spos\u00f3b my\u015blenia. Sternfeld skupia si\u0119 na krajobrazach, kt\u00f3re zosta\u0142y naznaczone przemoc\u0105 \u2013 od du\u017cych i masowych zjawisk, jak chocia\u017cby biuro, gdzie k\u0142amano na temat rakotw\u00f3rczych skutk\u00f3w palenia papieros\u00f3w, a\u017c po miejsca, gdzie dosz\u0142o do konkretnego morderstwa. Opowiada o tym przez estetyczne i wystudiowane, ale jednocze\u015bnie zwyk\u0142e zdj\u0119cia. Od estetycznej strony pewnie dwie trzecie z tych zdj\u0119\u0107 m\u00f3g\u0142by zrobi\u0107 spaceruj\u0105c po swojej okolicy. Dopiero jak poznajesz ca\u0142\u0105 histori\u0119, zaczynasz rozumie\u0107, dostajesz do r\u0119ki klucz do konkretnego miejsca. Co do Pollacka, stosunkowo na \u015bwie\u017co obserwuj\u0119, zupe\u0142nie na zewn\u0105trz mojej pracy w Bo\u015bni, relacj\u0119, o kt\u00f3rej on pisze w cz\u0119sto bardzo osobisty spos\u00f3b. Jak jego t\u0142o rodzinne \u0142\u0105czy si\u0119 z jednej strony z wojn\u0105, z drugiej strony z pewnego rodzaju pami\u0119ci\u0105 o konkretnych osobach. Prowadz\u0105c warsztaty z fotografii, podkre\u015blam, \u017ce mo\u017cesz opowiedzie\u0107 histori\u0119 o sobie czy o jakiej\u015b osobie za pomoc\u0105 przestrzeni. Patrzysz na miejsca, kt\u00f3re obiektywnie dla wszystkich s\u0105 takie same, ale to w jaki spos\u00f3b j\u0105 interpretujesz, jest twoje, osobiste i subiektywne. Jako artysta masz narz\u0119dzia, aby ten subiektywny spos\u00f3b patrzenia przekaza\u0107 innym.<\/p>\n<p><strong>Si\u0119gn\u0105\u0142e\u015b po tamt\u0105 wojn\u0119, a jednocze\u015bnie mam poczucie, \u017ce mo\u017ce jest to dla ciebie nie\u015bwiadoma forma przepracowania naszej, polskiej historii.<\/strong><\/p>\n<p>Logicznym wyborem, gdy szukasz tematu, z kt\u00f3rym chcia\u0142by\u015b pracowa\u0107, s\u0105 rzeczy, do kt\u00f3rych masz bli\u017cszy dost\u0119p.<\/p>\n<p><strong>Z drugiej strony wiemy, \u017ce czasami jest to trudniejsze.<\/strong><\/p>\n<p>Z bliska mniej wida\u0107. Mam problem, by znale\u017a\u0107 klucz do opowiedzenia historii o swoim lokalnym otoczeniu. Dop\u00f3ki nie mieszka\u0142em w Warszawie, to ka\u017cdy wyjazd do stolicy oznacza\u0142 dla mnie trzy super intensywne dni fotografowania. Tylko si\u0119 przenios\u0142em i koniec. Ciekawe, \u017ce dopiero po dw\u00f3ch latach zakopania si\u0119 w <em>Makeshift<\/em> zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bciwie podobna sytuacja mia\u0142a miejsce we Wroc\u0142awiu, gdzie budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej zamieniono podczas wojny na obozy pracy. Co wi\u0119cej, chodz\u0105c do liceum, mija\u0142em taki budynek. Nie zorientowa\u0142em si\u0119 przez dwa lata, na ile te historie s\u0105 podobne. Nie mam odpowiedzi na pytanie, dlaczego tamta opowie\u015b\u0107 interesuje mnie bardziej ni\u017c nasza. Mo\u017ce to ma co\u015b wsp\u00f3lnego z tym, \u017ce znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polskiej historii ju\u017c dobrze opowiedziano i odreagowano przez sztuk\u0119. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta nadpoda\u017c niekoniecznie przyniesie wi\u0119cej dobrego.<\/p>\n<p><strong>Patrz\u0119 na zdj\u0119cia z <em>Makeshift<\/em> i nie mog\u0119 oprze\u0107 si\u0119 tej oczywistej malowniczo\u015bci. Twoje fotografie s\u0105 naprawd\u0119 urokliwe i \u0142adne, nawet jak wiesz, co za nimi stoi. Pierwsze zdj\u0119cie, kt\u00f3re otwiera projekt, to idealna poczt\u00f3wka.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Pierwszym impulsem do zrobienia tego zdj\u0119cia by\u0142a my\u015bl o pokazaniu mojej dziewczynie, \u017ce w Bo\u015bni jest \u0142adnie \u2013 by\u0142em w drodze do innej lokacji, pi\u0119kny jesienny poranek, zatrzyma\u0142em si\u0119. Zda\u0142em sobie spraw\u0119 w momencie robienia tego zdj\u0119cia, \u017ce to jest dok\u0142adnie ten temat, kt\u00f3ry mia\u0142em w planach: w tej rzece sp\u0142awiono cia\u0142a\u2026 Estetyka jest cz\u0119sto traktowana jako wyr\u00f3\u017cnik, ma\u0142o kogo ruszaj\u0105 w tym \u015bwiecie fotograficznej nadprodukcji \u015brednie zdj\u0119cia, nawet kiedy opowiadaj\u0105 o czym\u015b istotnym. S\u0105 projekty, gdzie bardzo du\u017ce znaczenie ma to, \u017ce ta fotografia jest jaka jest, jak chocia\u017cby <em>Hidden Islam<\/em> Nicol\u00f3 Degiorgisa. Te zdj\u0119cia nie s\u0105 rewelacyjne, w pierwszym momencie masz przed sob\u0105 w\u0142a\u015bciwie katalog biura nieruchomo\u015bci z ma\u0142ym bud\u017cetem. Jednak nie chodzi o estetyk\u0119, tylko o pokazanie, jak bardzo te budynki nie wygl\u0105daj\u0105 na to, co jest w \u015brodku. Nie da si\u0119 uciec od tego, \u017ce my\u015blimy estetycznie. Gdybym by\u0142 artyst\u0105 multimedialnym, mo\u017ce mia\u0142bym wi\u0119ksze szanse na pokazanie tego w taki spos\u00f3b. Nie oszukujmy si\u0119 te\u017c, lubi\u0119 robi\u0107 \u0142adne zdj\u0119cia.<\/p>\n<p><strong>Istnia\u0142o du\u017co r\u00f3\u017cnych dr\u00f3g do zrobienia takich zdj\u0119\u0107. Mo\u017cna je zrobi\u0107 czarno-bia\u0142e, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do klasyki reporta\u017cu fotograficznego. Mo\u017cna skupi\u0107 si\u0119 na pewnych szczeg\u00f3\u0142ach, fragmentach, kt\u00f3re w mocny spos\u00f3b kojarzy\u0142yby si\u0119 ze zbrodni\u0105, np. co\u015b wystaj\u0105cego, metalowego. U ciebie jest taka miejsko-naturalistyczna fotografia, z bardzo charakterystyczn\u0105 tonacj\u0105, w kt\u00f3rej jest silna nostalgia. Nie wierz\u0119, \u017ce lubisz \u0142adn\u0105 fotografi\u0119 i dlatego tak to zrobi\u0142e\u015b. To wszystko s\u0105 bardzo \u015bwiadome wybory.<\/strong><\/p>\n<p>Im bardziej to robi wra\u017cenie monumentalno\u015bci\u0105 i malowniczo\u015bci\u0105, tym wi\u0119ksze jest zaskoczenie jest, gdy odkrywa si\u0119, czego to jest zdj\u0119cie. W du\u017cym stopniu poruszam si\u0119 w kanonie estetyki, kt\u00f3ry cz\u0119sto jest wykorzystywana w tego typu projektach. Czy popatrzysz na Sternfelda, czy popatrzysz na Aleca Sotha. Dla mnie to by\u0142 naturalny wyb\u00f3r, bo ci\u0105gle ogl\u0105dam tak\u0105 fotografi\u0119, i ta estetyka w\u0142a\u015bciwie idzie w parze z my\u015bleniem o podobnych sposobach prowadzenia opowie\u015bci w projekcie dokumentalnym.<\/p>\n<p><strong>Przyj\u0105\u0142e\u015b te\u017c bardzo charakterystyczn\u0105 narracj\u0119.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Chodzi\u0142o mi o wywo\u0142anie konkretnego wra\u017cenia, \u017ce ogl\u0105dasz kilka zdj\u0119\u0107, wiesz, \u017ce dotyczy to prawdopodobnie czego\u015b niedobrego, ale nie wiesz gdzie ani przez kogo. Chc\u0119 utrzyma\u0107 napi\u0119cie za pomoc\u0105 samych \u0142adno-poczt\u00f3wkowo zdj\u0119\u0107 zmieszanych ze obrazami \u201eniczego\u201d \u2013 na przyk\u0142ad pustego pokoju. I dok\u0142ada\u0107 tak naprawd\u0119 te\u017c ci\u0119\u017car dopiero na samym ko\u0144cu, kiedy mo\u017cna przeczyta\u0107 opisy. To jest chyba najtrudniejszy etap pracy z tym projektem. Ani research, ani wyprawy nie sprawi\u0142y mi tyle trudno\u015bci, jak znalezienie balansu pomi\u0119dzy obrazem a tekstem w prezentacji. Od d\u0142u\u017cszego czasu pracujemy nad znalezieniem tej z\u0142otej proporcji z Martyn\u0105 Wyrzykowsk\u0105, kt\u00f3ra projektuje ksi\u0105\u017cki fotograficzne \u2013 pomi\u0119dzy powiedzeniem zbyt wiele i zbyt ma\u0142o. To jest wojna sprzed 20 lat, to jest chodzenie po \u015bladach, kt\u00f3re kto\u015b chce bardzo mocno zakry\u0107. To jest wojna, kt\u00f3ra nie pozostawi\u0142a pomnik\u00f3w. To jest wojna, kt\u00f3ra bardziej pozostaje w \u015bwiadomo\u015bci ni\u017c w przestrzeni.<\/p>\n<p><strong>Praktycznie nie ma ludzi\u2026\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u2026dop\u00f3ki nie pojawia si\u0119 ostatnie zdj\u0119cie, kt\u00f3re jest klamr\u0105. Ta fotografia na \u017cywo chyba musi by\u0107 du\u017ca [\u015bmiech] \u2013 chocia\u017c bardzo zale\u017cy mi na unikaniu niepotrzebnej gigantomanii. Wcze\u015bniej by\u0142o jeszcze kilka portret\u00f3w, ale teraz, gdy ich nie ma, to zdj\u0119cie zyska\u0142o na mocy, pomimo tego \u017ce ludzie \u2013 i cz\u0142owiek skacz\u0105cy do rzeki \u2013 s\u0105 tam naprawd\u0119 malutcy.<\/p>\n<p><strong>Gdzie\u015b w twoich notatkach, kt\u00f3re mi udost\u0119pni\u0142e\u015b, ujawniasz troch\u0119 siebie. Opowiadasz o wydarzeniu sprzed paru lat, o przyje\u017adzie reporter\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli sfotografowa\u0107 nalot na ob\u00f3z romski. Opowiadasz o ich z\u0142o\u015bci, gdy si\u0119 okazuje, \u017ce nic si\u0119 nie wydarzy. Wspominasz te\u017c o rozmowie ze swoj\u0105 dziewczyn\u0105 na skype, gdy przebywa\u0142e\u015b w hotelu, w kt\u00f3rym torturowano kobiety podczas wojny. Ujawniasz si\u0119 \u2013 dla mnie jest to silne i na miejscu. Na oficjalnej stronie ju\u017c tego nie ma.<\/strong><\/p>\n<p>Staram si\u0119 usuwa\u0107 elementy osobiste poza g\u0142\u00f3wny przekaz. \u015awiadomie unikam m\u00f3wienia o sobie, bo uwa\u017cam, \u017ce naprawd\u0119 nie chodzi tu o moje osobiste prze\u017cycia. Moim zdaniem projekt traci, gdy opowiadam go z perspektywy <em>gonzo<\/em>, obie\u017cy\u015bwiata, kt\u00f3ry by\u0142, prze\u017cy\u0142 z trudem i teraz b\u0119dzie referowa\u0142. Lubi\u0119 dobrze napisany reporta\u017c z perspektywy uczestnicz\u0105cej, jednak wtedy wi\u0119cej by\u0142oby o mnie ni\u017c o samym kontek\u015bcie tego, o czym chc\u0119 opowiada\u0107 \u2013 a to ten kontekst jest dla mnie najistotniejszy. Dokumentali\u015bci i reporta\u017cy\u015bci mierz\u0105 si\u0119 ca\u0142y czas z odium bycia kolonizatorami. Nie mo\u017cna tego nie zauwa\u017cy\u0107. Czerpiesz korzy\u015bci z tego, \u017ce jeste\u015b z zewn\u0105trz i \u017ce paradoksalnie mo\u017cesz wi\u0119cej, gdzie\u015b wejdziesz na list z ambasady. I jednocze\u015bnie mo\u017cesz od tego uciec, nie zostaniesz tam. Nie mam problemu, by opowiada\u0107 tobie czy komu\u015b innemu o tym z osobistej perspektywy, a jako odbiorc\u0119 fotografii bardzo interesuje mnie ta cz\u0119\u015b\u0107 \u201ekuchni\u201d, uwielbiam za to mi\u0119dzy innymi <em>The Sochi Project<\/em> [fotografie: Rob Hornstra, tekst: Arnold van Bruggen], gdzie na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki jest wielki rozdzia\u0142 o zapleczu ich pracy. Jednak w <em>Makeshift<\/em> nie chc\u0119 tego miesza\u0107. Bardzo ch\u0119tnie podziel\u0119 si\u0119 spostrze\u017ceniami, organizacj\u0105, prywatnie opowiadam du\u017co historyjek, mo\u017ce kiedy\u015b napisz\u0119 o tym ksi\u0105\u017ck\u0119, je\u017celi kto\u015b b\u0119dzie zainteresowany \u2013 nie chc\u0119 jednak, by te wszystkie prywatne elementy wp\u0142ywa\u0142y na przekaz samego projektu. On ma pozosta\u0107 jak najbardziej czysty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jest takie \u0142adne s\u0142owo: \u201eunaoczni\u0107\u201d. Interesuje mnie opowiedzenie historii. Czy kto\u015b wyci\u0105gnie z tego jaki\u015b wniosek, to ju\u017c tak naprawd\u0119 jego prywatna sprawa. Z czasem coraz bardziej odchodz\u0119 od my\u015bli, \u017ce <em>Makeshift<\/em> jest projektem o tej konkretnej wojnie. Bardziej jest o procesie, kt\u00f3ry zmusza ludzi do tego, by przepisali histori\u0119 na nowo, \u017ceby przykry\u0107 to, co si\u0119 dzia\u0142o. <\/p>\n","protected":false},"author":745,"featured_media":42070,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[6027,491,6026],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6024,6025],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Pawe\u0142 Starzec: Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Pawe\u0142 Starzec: mam dosy\u0107 mocno skonkretyzowane pogl\u0105dy na to, po co jest sztuka...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska.jpg\",\"width\":\"768\",\"height\":\"960\",\"caption\":\"Pawe\u0142 Starzec, fot. Martyna Wyrzykowska (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\",\"name\":\"Pawe\u0142 Starzec: Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-05-24T14:00:34+00:00\",\"dateModified\":\"2017-05-24T14:03:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/837f12794ea8c6ece6f94c58a9bce251\"},\"description\":\"Pawe\u0142 Starzec: mam dosy\u0107 mocno skonkretyzowane pogl\u0105dy na to, po co jest sztuka...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/837f12794ea8c6ece6f94c58a9bce251\",\"name\":\"Pawe\u0142 Starzec\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-starzec\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pawe\u0142 Starzec: Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem","description":"Pawe\u0142 Starzec: mam dosy\u0107 mocno skonkretyzowane pogl\u0105dy na to, po co jest sztuka...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/pawel-starzec-foto-martyna-wyrzykowska.jpg","width":"768","height":"960","caption":"Pawe\u0142 Starzec, fot. Martyna Wyrzykowska (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem","name":"Pawe\u0142 Starzec: Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#primaryimage"},"datePublished":"2017-05-24T14:00:34+00:00","dateModified":"2017-05-24T14:03:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/837f12794ea8c6ece6f94c58a9bce251"},"description":"Pawe\u0142 Starzec: mam dosy\u0107 mocno skonkretyzowane pogl\u0105dy na to, po co jest sztuka...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/pawel-starzec-beata-bartecka-staram-sie-nie-byc-kolonizatorem#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Staram si\u0119 nie by\u0107 kolonizatorem"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/837f12794ea8c6ece6f94c58a9bce251","name":"Pawe\u0142 Starzec","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/pawel-starzec"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42005"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/745"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42005"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42005\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42005"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=42005"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=42005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}