{"id":42494,"date":"2017-06-26T06:00:40","date_gmt":"2017-06-26T05:00:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=42494"},"modified":"2020-11-04T14:44:16","modified_gmt":"2020-11-04T13:44:16","slug":"anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim","title":{"rendered":"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim"},"content":{"rendered":"

Panienka<\/em><\/strong>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n

T\u0142umaczka, poetka, autorka powie\u015bci i wielu opowiada\u0144 dla dzieci. <\/em>Okre\u015blana mianem \u201eThe Pooh Lady\u201d (\u201ePani Puchatek\u201d) autorka kongenialnego przek\u0142adu najs\u0142ynniejszej ksi\u0105\u017cki A.A. Milne\u2019a, a tak\u017ce m\u0142odsza siostra Juliana Tuwima. Cho\u0107 Irena Tuwim zmar\u0142a w 1987 roku, to dopiero 30 lat po jej \u015bmieci na rodzimym rynku ukazuje si\u0119 jej pierwsza biografia. Anna Augustyniak z wytropionych \u015blad\u00f3w pisarki kre\u015bli niejednoznaczny portret kobiety uwik\u0142anej w skomplikowan\u0105 histori\u0119, rodzin\u0119, przykre choroby i trudn\u0105 psychik\u0119.<\/p>\n

\"Anna<\/a>
Anna Augustyniak, \u201eIrena Tuwim. Nie umar\u0142am z mi\u0142o\u015bci\u201d, Wyd. Trzecia Strona, 2017 \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)<\/figcaption><\/figure>\n

Irena Tuwim przysz\u0142a na \u015bwiat w \u0141odzi w 1898 roku jako drugie dziecko Adeli z Krukowskich i Izydora Tuwima. Kilka lat wcze\u015bniej na \u015bwiecie zameldowa\u0142 si\u0119 jej starszy brat Julian, oszpecony ogromnym znamieniem na twarzy, tote\u017c narodziny dziewczynki pozbawionej takich cech przyj\u0119to z du\u017c\u0105 ulg\u0105. Zr\u0119b rodziny Tuwim\u00f3w stanowili zasymilowani \u017bydzi nieznaj\u0105cy ani s\u0142owa w jidysz; by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie z tego faktu wyp\u0142ywa umi\u0142owanie literatury i j\u0119zyka polskiego, jakie zaszczepi\u0142a swoim dzieciom Adela Tuwimowa.<\/p>\n

Rodze\u0144stwo Tuwim\u00f3w by\u0142o bardzo z\u017cyte ze sob\u0105. Julian wielokrotnie ofiarowywa\u0142 siostrze kupione dla niej drobiazgi; ona pomaga\u0142a mu rozcina\u0107 strony \u015bwie\u017co nabytych ksi\u0105\u017cek. Bardziej emocjonalna, wielokrotnie sz\u0142a wyp\u0142aka\u0107 si\u0119 \u201eza szaf\u0119\u201d, kiedy brat \u2013 ju\u017c po opublikowaniu wielu swoich utwor\u00f3w \u2013 cierpia\u0142 z powodu prasowych atak\u00f3w \u201e\u017cydo\u017cerc\u00f3w\u201d. Literacki debiut Ireny by\u0142 niemal tak spektakularny jak Juliana: po opublikowaniu na \u0142amach czasopisma \u201eGodzina Polski\u201d wiersza Panienka<\/em> sw\u00f3j pierwszy tom poetycki 24 wiersze<\/em> pisarka wyda\u0142a w presti\u017cowym pod\u00f3wczas wydawnictwie Jakuba Mortkowicza. Zawarte w jej wierszach nietypowo kobiece widzenie \u015bwiata por\u00f3wnywano cz\u0119sto do utwor\u00f3w Anny Achmatowej, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, czasem do Kazimiery I\u0142\u0142akowicz\u00f3wny. O sile i randze tego debiutu \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce m.in. za jego spraw\u0105 poetka zosta\u0142a zaliczona w poczet Skamandryt\u00f3w. Co ciekawe, po przeczytaniu tego tomiku Marek Eiger (znany tak\u017ce jako Stefan Napierski) postanowi\u0142, \u017ce za wszelk\u0105 cen\u0119 musi pozna\u0107 jego autork\u0119. Tuwim\u00f3wna wywar\u0142a na nim niema\u0142e wra\u017cenie, skoro kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej o\u015bwiadczy\u0142 si\u0119 jej i zosta\u0142 przyj\u0119ty.<\/p>\n

Mi\u0119dzy Pani\u0105 Bovary <\/em>a Ann\u0105 Karenin\u0105<\/em><\/strong><\/p>\n

O pi\u00f3rze wszechstronnie utalentowanego Eigera (by\u0142 pisarzem, t\u0142umaczem, krytykiem literackim, poliglot\u0105) m\u00f3wiono, \u017ce jest jednym z najwybitniejszych w Polsce tego okresu. Zazdroszczono mu bogactwa, kwitowano milczeniem jego genialne teksty, tote\u017c szybko popad\u0142 w zapomnienie. Sam przyznawa\u0142, \u017ce decyzja o po\u015blubieniu Ireny nie wi\u0105za\u0142a si\u0119 tylko z jej osob\u0105: celowo chcia\u0142 si\u0119 w\u017ceni\u0107 do rodziny \u201etego Tuwima\u201d.<\/p>\n

Cho\u0107 Eiger wywodzi\u0142 si\u0119 z bardzo zamo\u017cnej rodziny \u0142\u00f3dzkich fabrykant\u00f3w, pieni\u0105dze nie przysporzy\u0142y jemu i jego ma\u0142\u017conce szcz\u0119\u015bcia. Mieszkanie w reprezentacyjnej dzielnicy, s\u0142u\u017cba na ka\u017cde skinienie, otaczaj\u0105cy ich zewsz\u0105d zbytek okaza\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce dla ratowania trwa\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Co wi\u0119cej, obydwoje w r\u00f3wnym stopniu przyczynili si\u0119 do jego upadku: Irena dopiero po \u015blubie dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jej m\u0105\u017c jest homoseksualist\u0105 (st\u0105d zapewne wzi\u0119\u0142a si\u0119 jego decyzja, by w podr\u00f3\u017c po\u015blubn\u0105 pojecha\u0107 do Berlina, \u00f3wczesnej Mekki os\u00f3b o odmiennej orientacji seksualnej). Sama te\u017c nie by\u0142a bez winy: cho\u0107 m\u0105\u017c obsypywa\u0142 j\u0105 prezentami i zapewnia\u0142 maksymalnie komfortowe warunki do \u017cycia i tworzenia, bardzo szybko straci\u0142a g\u0142ow\u0119 dla innego m\u0119\u017cczyzny, m\u0142odszego od niej o sze\u015b\u0107 lat. Eiger zaproponowa\u0142 jej wtedy uk\u0142ad: mo\u017ce spr\u00f3bowa\u0107 szcz\u0119\u015bcia z tym drugim, ale b\u0119dzie mog\u0142a wr\u00f3ci\u0107, gdyby to uczucie okaza\u0142o si\u0119 pomy\u0142k\u0105. Irena nigdy tego nie zrobi\u0142a.<\/p>\n

W czasie kiedy jej pierwsze ma\u0142\u017ce\u0144stwo chyli\u0142o si\u0119 ku upadkowi, nie przestawa\u0142a pisa\u0107. Tomik jej wierszy Mi\u0142o\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwa<\/em> opisuje drog\u0119, jak\u0105 musia\u0142a przeby\u0107, by odzyska\u0107 wewn\u0119trzny spok\u00f3j i r\u00f3wnowag\u0119. W jego sk\u0142ad wchodzi m.in. tryptyk Nienawi\u015b\u0107<\/em>, stanowi\u0105cy wstrz\u0105saj\u0105ce wyznanie, je\u015bli odczytywa\u0107 go jako komentarz do rozwodu z pierwszym m\u0119\u017cem:<\/p>\n

\u201eMam do ciebie nienawi\u015b\u0107, co przechodzi ju\u017c w p\u0142ask\u0105, ordynarn\u0105 z\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra w chwili napi\u0119cia sprawia rozkosz, a kiedy przemija, pozostaje po niej wstyd.
\nDzi\u015b, kiedy jad\u0142e\u015b obiad, miarowo porusza\u0142y ci si\u0119 \u017cuchwy. Wtedy ma\u0142a j\u0119dza, kt\u00f3ra od niedawna uros\u0142a mi na sercu, odezwa\u0142a si\u0119 we mnie i pomy\u015bla\u0142am, \u017ce jedz\u0105c tak wygl\u0105dasz jak krowa.
\nA cz\u0119sto marz\u0119 o tym, \u017ceby\u015b umar\u0142\u201d[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Drugi m\u0105\u017c Ireny, Julian Stawi\u0144ski, mia\u0142 stanowi\u0107 remedium na jej wewn\u0119trzne upiory. Dla niego porzuci\u0142a dostatnie \u017cycie u boku pierwszego m\u0119\u017ca, razem z nim uciek\u0142a przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 na niepewn\u0105 tu\u0142aczk\u0119: najpierw do Londynu, potem do Kanady i Stan\u00f3w Zjednoczonych. Z ka\u017cdego z tych miejsc p\u0142yn\u0105\u0142 nieprzerwany strumie\u0144 korespondencji mi\u0119dzy Iren\u0105 a jej bratem: Tuwim zwierza\u0142 si\u0119 jej z najintymniejszych my\u015bli, opowiada\u0142 o post\u0119puj\u0105cym procesie pisania Kwiat\u00f3w polskich<\/em> czy o zdradzie \u017cony, kt\u00f3ra zburzy\u0142a ca\u0142y jego \u015bwiat. Wsp\u00f3lnie zastanawiali si\u0119, co si\u0119 dzieje z ich matk\u0105, kt\u00f3ra musia\u0142a zosta\u0107 w otwockim zak\u0142adzie dla os\u00f3b chorych psychicznie.<\/p>\n

Niemal czterdziestoletni okres ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Julianem Stawi\u0144skim (J., jak nazywa go Irena dla odr\u00f3\u017cnienia od brata) by\u0142 dla pisarki czasem wyt\u0119\u017conej pracy literackiej i t\u0142umaczeniowej. Nie jest prawd\u0105, \u017ce to w\u0142a\u015bnie najbli\u017cszym m\u0119\u017cczyznom zawdzi\u0119cza\u0142a sw\u00f3j sukces w tej dziedzinie, wr\u0119cz przeciwnie: to oni wykorzystywali jej talent do w\u0142asnych cel\u00f3w. Brat poprosi\u0142 j\u0105 o pilne przet\u0142umaczenie zaleg\u0142ego tekstu, co Irena uczyni\u0142a i za co otrzyma\u0142a jego honorarium. Ze Stawi\u0144skim wiele tekst\u00f3w t\u0142umaczyli razem, niemniej Irena wielokrotnie \u017cali\u0142a si\u0119 na m\u0119\u017ca, \u017ce kiedy on ko\u0144czy swoj\u0105 prac\u0119 t\u0142umaczeniow\u0105, przerywa bez wahania jej prac\u0119 i domaga si\u0119 natychmiastowego przejrzenia swojego przek\u0142adu i naniesienia korekt. To znamienne, \u017ce drugi m\u0105\u017c \u017c\u0105da\u0142 od niej wsparcia nie tylko przy t\u0142umaczeniu powie\u015bci obyczajowych \u2013 wym\u00f3g\u0142 od niej pomoc tak\u017ce przy t\u0142umaczeniu\u2026 antologii literatury science-fiction.<\/p>\n

Co ciekawe, tylko na jeden rok przypad\u0142y najs\u0142ynniejsze przek\u0142ady, kt\u00f3rych dokona\u0142a Irena Tuwim \u2013 w roku 1938 ukaza\u0142y si\u0119 bowiem: Kubu\u015b Puchatek<\/em>, Chatka Puchatka<\/em> oraz Mary Poppins<\/em> (po raz pierwszy opublikowana w j\u0119zyku polskim jako Agnieszka<\/em>). T\u0142umaczenia te wywo\u0142a\u0142y szeroki odd\u017awi\u0119k: najm\u0142odsi czytelnicy zaczytywali si\u0119 w przygodach Misia o Bardzo Ma\u0142ym Rozumku, doro\u015bli zwracali uwag\u0119 na klas\u0119 przek\u0142adu i przyznawali, \u017ce cho\u0107 t\u0142umaczenie Ireny Tuwim jest nazbyt swobodne, to jednak jego skr\u00f3cenie, autorskie podej\u015bcie do \u201emruczanek\u201d, a przede wszystkim kongenialno\u015b\u0107 i osadzenie w kulturze i j\u0119zyku polskim sprawia, \u017ce z ksi\u0105\u017cki Milne\u2019a powsta\u0142 zupe\u0142nie nowy utw\u00f3r, chroniony odr\u0119bnym prawem autorskim. Stanis\u0142aw Lem z kolei uwa\u017ca\u0142, \u017ce przek\u0142ad Ireny Tuwim jest lepszy od orygina\u0142u[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

T\u0142umaczenie najs\u0142ynniejszych ksi\u0105\u017cek A.A. Milne\u2019a przysporzy\u0142o pisarce najwi\u0119cej popularno\u015bci, cho\u0107 Irena Tuwim przyznawa\u0142a, \u017ce za pierwszym razem odrzuci\u0142a ofert\u0119 przek\u0142adu Kubusia Puchatka<\/em>. Uzna\u0142a ten tekst za na tyle mocno osadzony w kulturze brytyjskiej, i\u017c jego przek\u0142ad na j\u0119zyk polski wymaga\u0142by nie lada zr\u0119czno\u015bci i wielu kompromis\u00f3w. Ostatecznie do pracy nad tekstami angielskiego pisarza przekona\u0142a j\u0105 dopiero rodzina, a w t\u0142umaczeniu pomog\u0142o\u2026 \u017cycie. Tytu\u0142owy bohater ksi\u0105\u017ceczek Milne\u2019a w wersji oryginalnej nosi bowiem imi\u0119 Winnie the Pooh i jest p\u0142ci \u017ce\u0144skiej, natomiast Irena zdecydowa\u0142a o zmianie p\u0142ci i nadaniu imienia, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o ongi\u015b do jej londy\u0144skiego pieska: Kubusia, z racji puszystego futerka nazywanego te\u017c \u2013 jak\u017ceby inaczej \u2013 Puchatkiem. Jej przek\u0142ad ksi\u0105\u017ceczek Milne\u2019a sta\u0142 si\u0119 na tyle s\u0142awny, \u017ce w Londynie nazywano j\u0105 nawet \u201eThe Pooh Lady\u201d \u2013 \u201ePani\u0105 Puchatek\u201d.<\/p>\n

Pisarka najcz\u0119\u015bciej t\u0142umaczy\u0142a utwory z j\u0119zyka angielskiego, troch\u0119 rzadziej z rosyjskiego; bardzo cz\u0119sto trafia\u0142a na teksty, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej g\u0142\u0119boko w niej rezonowa\u0142y, jak np. Pani Bovary<\/em> Flauberta, Anna Karenina<\/em> To\u0142stoja czy te\u017c wiersze b\u0119d\u0105cej inspiracj\u0105 dla poet\u00f3w wykl\u0119tych Marceliny Desbordes-Valmore. Z bohaterkami wielu t\u0142umaczonych przez siebie utwor\u00f3w odczuwa\u0142a wsp\u00f3lnot\u0119 prze\u017cy\u0107: rozumia\u0142a miotaj\u0105c\u0105 si\u0119 Ann\u0119 Karenin\u0119, bliskie jej by\u0142y rozterki Emmy Bovary, odnajdywa\u0142a swoj\u0105 histori\u0119 w pogmatwanym \u017cyciu Marceliny Desbordes-Valmore. Wielu z tych postaci po\u015bwi\u0119ci\u0142a osobne wiersze, w kt\u00f3rych daje uj\u015bcie nie\u0142atwym kobiecym emocjom.<\/p>\n

Na okres najwi\u0119kszej s\u0142awy Ireny Tuwim przypada tak\u017ce szereg koszmarnych do\u015bwiadcze\u0144 z \u017cycia osobistego. W 1940 roku w Palmirach zostaje rozstrzelany jej pierwszy m\u0105\u017c, Marek Eiger. W 1943 roku w Otwocku ginie jej matka, zastrzelona i wyrzucona z balkonu przez gestapowc\u00f3w (rodze\u0144stwo Tuwim\u00f3w dowie si\u0119 o jej \u015bmierci dopiero po kilku latach). Drugi m\u0105\u017c okazuje si\u0119 furiatem, lekomanem i alkoholikiem; o swoj\u0105 chorob\u0119 i z\u0142e nastroje zawsze obwinia \u017con\u0119. Z zak\u0142adu dla nerwowo chorych \u015ble do niej listy, w kt\u00f3rych na przemian prosi j\u0105 o przyjazd, wyznaje mi\u0142o\u015b\u0107 lub \u017cyczy jej \u015bmierci.<\/p>\n

Kiedy w 1953 roku w Zakopanem umiera Julian Tuwim, \u015bwiat Ireny si\u0119 wali. Nie b\u0119dzie mog\u0142a nawet na sw\u00f3j spos\u00f3b prze\u017cy\u0107 \u017ca\u0142oby po bracie, gdy\u017c  zostanie jej narzucony obowi\u0105zek pisania o nim. Wymownym tego przyk\u0142adem stanie si\u0119 ksi\u0105\u017cka po\u015bwi\u0119cona osobistym wspomnieniom autorki z czas\u00f3w dzieci\u0144stwa: szef dzia\u0142u literackiego, w kt\u00f3rym r\u0119kopis zostanie z\u0142o\u017cony, b\u0119dzie domaga\u0142 si\u0119 rozbudowania postaci Juliana Tuwima, gdy\u017c \u2013 jego zdaniem \u2013 tylko przez wzgl\u0105d na autora Balu w Operze<\/em> czytelnicy zechc\u0105 w og\u00f3le si\u0119gn\u0105\u0107 po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 (!). Irena poczuje si\u0119 poni\u017cona: zarzuty wobec jej dzie\u0142a i sztuki pisarskiej sformu\u0142owa\u0142 wszak m\u0142odzieniec o 30 lat od niej m\u0142odszy; co wi\u0119cej, takim podej\u015bciem nie tylko podawa\u0142 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 jej literackie osi\u0105gni\u0119cia, ale tak\u017ce ogranicza\u0142 jej mo\u017cliwo\u015b\u0107 w\u0142asnego sposobu patrzenia na \u015bwiat i prze\u017cywania uczu\u0107. Poza tym rana po utracie brata by\u0142a dla niej zbyt \u015bwie\u017ca, by j\u0105trzy\u0107 j\u0105 takimi sporami. Szcz\u0119\u015bliwie ksi\u0105\u017cka jednak uka\u017ce si\u0119 w roku 1956 jako \u0141\u00f3dzkie pory roku<\/em>; krytycy oceni\u0105 j\u0105 wysoko i b\u0119d\u0105 por\u00f3wnywa\u0107 do Domu nad \u0142\u0105kami<\/em> Na\u0142kowskiej. O wspomnieniach Ireny Tuwim b\u0119dzie si\u0119 nawet m\u00f3wi\u0142o: \u201eWszystko jest pi\u0119kne i wszystko jest okrutne\u201d.<\/p>\n

W nied\u0142ugim czasie po \u015bmierci brata Irena zaczyna popada\u0107 w coraz wi\u0119kszy niedostatek. Nie mo\u017ce ju\u017c liczy\u0107 na jego rekomendacje i podsy\u0142anie jej rozmaitych prac literackich; dodatkowo jest to tak\u017ce czas, w kt\u00f3rym jej m\u0105\u017c trafia do zak\u0142adu dla nerwowo chorych. Nawarstwiaj\u0105ce si\u0119 problemy ze znalezieniem p\u0142atnych zlece\u0144 oraz kryzys w \u017cyciu osobistym wp\u0119dzaj\u0105 Iren\u0119 w coraz czarniejsze my\u015bli. Kiedy w 1973 roku umiera Julian Stawi\u0144ski, Irena bardzo powa\u017cnie rozwa\u017ca samob\u00f3jstwo, upatruj\u0105c w nim rozwi\u0105zania swoich problem\u00f3w: wszak matka, m\u0105\u017c i brat ju\u017c j\u0105 odumarli, przyjaciele nie znajduj\u0105 dla niej czasu, coraz gorzej wiedzie si\u0119 jej finansowo, czuje si\u0119 coraz bardziej chora, stara i s\u0142aba. Dokonuje te\u017c podsumowania swego \u017cycia i rachunek nie wychodzi na korzy\u015b\u0107: odczuwa \u201ebankructwo \u017cyciowe\u201d, uwa\u017ca, \u017ce nie do\u015b\u0107, \u017ce niczego nie dokona\u0142a, to jeszcze przez ca\u0142y czas \u017cy\u0142a w cieniu innych. Stara si\u0119 prowadzi\u0107 dziennik, w kt\u00f3rym mog\u0142aby doj\u015b\u0107 do \u0142adu z sam\u0105 sob\u0105, jednak wielokrotnie zarzuca jego prowadzenie: kolejne wpisy pojawiaj\u0105 si\u0119 po kilku tygodniach, miesi\u0105cach, czasem latach.<\/p>\n

Schy\u0142ek \u017cycia Ireny Tuwim wype\u0142niaj\u0105 ponure rozwa\u017cania zwi\u0105zane z planowan\u0105 przez ni\u0105 \u201elikwidacj\u0105\u201d: siebie, mieszkania, etc., borykanie si\u0119 z bied\u0105 oraz ustawiczne poni\u017caj\u0105ce \u017cebranie o cudz\u0105 uwag\u0119. Ca\u0142e \u017cycie otoczona wybitnymi artystami tym bole\u015bniej odczuwa brak zainteresowania ze strony znajomych i przyjaci\u00f3\u0142. Jako kobieta nie mo\u017ce tak\u017ce pogodzi\u0107 si\u0119 z coraz mocniej widocznym up\u0142ywem czasu, kt\u00f3ry odbiera jej urod\u0119, si\u0142y, sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 i umys\u0142ow\u0105.<\/p>\n

Irena umiera 7 grudnia 1987 roku, po 14 latach od \u015bmieci m\u0119\u017ca i po 34 latach od \u015bmierci ukochanego brata.<\/p>\n

W cieniu innych<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 Irena Tuwim jako poetka, autorka opowiada\u0144 dla dzieci oraz t\u0142umaczka Kubusia Puchatka<\/em> czy Mary Poppins<\/em> wypracowa\u0142a sobie wysokie miejsce w przestrzeni literackiej, tak naprawd\u0119 wiele z jej sukces\u00f3w zmarginalizowano, a j\u0105 sam\u0105 zbyt cz\u0119sto pomijano: nawet w \u0142\u00f3dzkiej kamienicy, gdzie sp\u0119dzi\u0142a dzieci\u0144stwo, widnieje informacja upami\u0119tniaj\u0105ca tylko jej brata.<\/p>\n

Sam Julian Tuwim wielokrotnie przyznawa\u0142, \u017ce siostra ma talent (by\u0107 mo\u017ce) wi\u0119kszy od jego; tak\u017ce kole\u017canki Ireny po pi\u00f3rze zwraca\u0142y uwag\u0119, \u017ce gdyby nie jej zafrapowanie kobiecymi sprawami, to by\u0142aby wybitn\u0105 pisark\u0105. Jednak czy kobieta mo\u017ce wymaga\u0107 od drugiej, \u017ceby pisa\u0142a i formu\u0142owa\u0142a sw\u00f3j literacki g\u0142os inaczej ni\u017c po kobiecemu? Ca\u0142a literacka kariera Ireny Tuwim toczy\u0142a si\u0119 pod parasolem por\u00f3wna\u0144: do tw\u00f3rczo\u015bci brata i do innych pisarek, g\u0142\u00f3wnie Anny Achmatowej i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Jakby nie mo\u017cna by\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce jej poetycki g\u0142os i patrzenie na \u015bwiat s\u0105 odr\u0119bne od tw\u00f3rczo\u015bci brata i innych poetek.<\/p>\n

Na specyficzne postrzeganie \u015bwiata przez Iren\u0119 mia\u0142a bowiem wp\u0142yw okupiona cierpieniem biografia: matka, brat i obydwaj m\u0119\u017cowie dotkni\u0119ci chorob\u0105 psychiczn\u0105, jej w\u0142asne stopniowe osuwanie si\u0119 w odm\u0119ty depresji, pierwszy m\u0105\u017c homoseksualista, drugi m\u0105\u017c alkoholik i furiat, a w tle II wojna \u015bwiatowa, tu\u0142aczka po \u015bwiecie i ustawiczny strach o \u017cycie bliskich i w\u0142asne.<\/p>\n

Irena by\u0142a tak\u017ce zmuszana do wyrzekania si\u0119 kolejnych cz\u0119\u015bci siebie: jako zasymilowana \u017byd\u00f3wka musia\u0142a znosi\u0107 kpiny \u201e\u017cydo\u017cerc\u00f3w\u201d (cho\u0107 nie by\u0142a praktykuj\u0105c\u0105 i nie zna\u0142a ani s\u0142owa w jidysz), dla pierwszego m\u0119\u017ca przesz\u0142a na katolicyzm, bo wym\u00f3g\u0142 na niej \u015blub ko\u015bcielny, a ma\u0142\u017ce\u0144stwo z drugim zawar\u0142a ju\u017c w parafii ewangelicko-reformowanej. Jako \u017cona Juliana Stawi\u0144skiego, pracuj\u0105cego tak\u017ce jako attach\u00e9<\/em> ambasady PRL w Waszyngtonie, musia\u0142a wraz z m\u0119\u017cem przemieszcza\u0107 si\u0119 po \u015bwiecie. A kiedy wycie\u0144czony chorob\u0105 i w\u0142asnymi urojeniami m\u0105\u017c przebywa\u0142 w zak\u0142adzie zamkni\u0119tym, czyta\u0142a s\u0142ane przez niego listy, w kt\u00f3rych wini\u0142 j\u0105 za wszystko i \u017cyczy\u0142 \u015bmierci.<\/p>\n

Co okr\u0119t wiezie?<\/em><\/strong>[4]<\/sup><\/a><\/em><\/p>\n

Irena Tuwim. Nie umar\u0142am z mi\u0142o\u015bci<\/em> jest kolejn\u0105 publikacj\u0105 Anny Augustyniak, znanej m.in. z nominowanej do Nagrody Gryfia powie\u015bci Kocha\u0142am, kiedy odesz\u0142a<\/em>. Cho\u0107 autorka ma ju\u017c za sob\u0105 napisanie kilku ksi\u0105\u017cek, w kt\u00f3rych operuje ca\u0142kiem niez\u0142ym warsztatem, to biografia Ireny Tuwim \u2013 co warte podkre\u015blenia: pierwsza biografia autorki \u0141\u00f3dzkich p\u00f3r roku<\/em> \u2013 opr\u00f3cz dostarczenia wielu ciekawych i mniej znanych informacji pozostawia po sobie uczucie niedosytu.<\/p>\n

Na pierwszy plan wybija si\u0119 nietypowa konstrukcja ksi\u0105\u017cki, rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 od czasu po\u0142owy II wojny \u015bwiatowej, kiedy rozdzielone oceanem rodze\u0144stwo Tuwim\u00f3w \u015ble do siebie listy w sprawie pozostawionej w Polsce matki. Irena ma wtedy czterdzie\u015bci kilka lat, Julian dobija do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych urodzin. Cho\u0107 chronologia sugerowa\u0142aby rozpocz\u0119cie opowie\u015bci ab ovo<\/em> i prowadzenie jej w takim w\u0142a\u015bnie trybie, to wielokrotnie w ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce dokonuj\u0105 si\u0119 k\u0142opotliwe z punktu widzenia czytelnika przeskoki czasowe: w po\u0142owie opowie\u015bci Irena rozpacza po \u015bmierci brata, by w kolejnym rozdziale korespondowa\u0107 z nim jak gdyby nic si\u0119 nie sta\u0142o. Podobne niepotrzebnie wprowadzane podr\u00f3\u017ce w przesz\u0142o\u015b\u0107 i gubienie chronologii dezorientuj\u0105 czytelnika i sprawiaj\u0105 problemy ze zrozumieniem ci\u0105gu przyczynowo-skutkowego wydarze\u0144.<\/p>\n

Tak\u017ce domykanie interpretacyjne rozmaitych kwestii zas\u0142ugiwa\u0142oby na wi\u0119ksz\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107. Bardzo osobiste prze\u017cycia zawarte w wersach Ireny Tuwim: \u201eNie b\u0119d\u0119 mia\u0142a racji. Nie b\u0119d\u0119 mia\u0142a racji\u201d komentowane s\u0105 bowiem przez Augustyniak s\u0142owami: \u201eTo przecie\u017c jedyny spos\u00f3b na to, by kobieta mog\u0142a zachowa\u0107 siebie i swoje \u017cycie\u201d[5]<\/sup><\/a>. Takie wtr\u0105cenia s\u0105, eufemistycznie m\u00f3wi\u0105c, nieadekwatne. Podobnych lapsus\u00f3w jest wi\u0119cej, i to rozmaitego kalibru: od drobniejszych b\u0142\u0119d\u00f3w j\u0119zykowych (\u201eczcze czczenie poety\u201d[6]<\/sup><\/a>), ortograficznych (\u201ejeden d\u0142ugi albo bardzo, baaardzo d\u0142ugi list\u201d[7]<\/sup><\/a>), po wi\u0119ksze i szczeg\u00f3lnie przykre, jak np. okre\u015blenie Ireny i Stefanii, \u017cony Juliana Tuwima, \u201edwiema samotnymi kobietami, na kt\u00f3rych ten sam m\u0119\u017cczyzna pozostawi\u0142 sw\u00f3j ekslibris\u201d[8]<\/sup><\/a> (!).<\/p>\n

Wielka szkoda, \u017ce w ksi\u0105\u017cce tej nie zosta\u0142y zbytnio rozwini\u0119te wa\u017cne i ciekawe w\u0105tki dotycz\u0105ce autorki 24 wierszy<\/em>. Ubogo opisana jest jej przynale\u017cno\u015b\u0107 do grupy Skamandryt\u00f3w czy ma\u0142o znany fakt odwiedzin Bia\u0142ego Domu i kolacji z prezydentem Trumanem. Co zaskakuj\u0105ce, niewiele miejsca zajmuje tak\u017ce temat Kubusia Puchatka<\/em>. Niewykorzystany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c w\u0105tek przyja\u017ani Ireny z Ew\u0105 Szwarc; cho\u0107 autorka opisuje Szwarc jako \u201enajbli\u017csz\u0105 jej [Irenie] ze wszystkich kobiet na \u015bwiecie\u201d[9]<\/sup><\/a>, to nie podejmuje si\u0119 opisania ich kobiecej przyja\u017ani, arcyciekawej ze wzgl\u0119du na charakterystyczny spos\u00f3b widzenia \u015bwiata oraz do\u015bwiadczenie \u017cyciowe Ireny. Autorka nie pokusi\u0142a si\u0119 tak\u017ce o szerszy komentarz dotycz\u0105cy stosunk\u00f3w panuj\u0105cych mi\u0119dzy Iren\u0105 a jej bratow\u0105 Stefani\u0105. Cho\u0107 po \u015bmierci Juliana obydwie kobiety zosta\u0142y same (nie licz\u0105c adoptowanej c\u00f3rki Tuwim\u00f3w, Ewy), to z\u0142e relacje mi\u0119dzy nimi panowa\u0142y ju\u017c do ko\u0144ca. Mimo \u017ce kocha\u0142y tego samego m\u0119\u017cczyzn\u0119, nosi\u0142y to samo nazwisko, na staro\u015b\u0107 czu\u0142y si\u0119 opuszczone i samotne, to nie by\u0142y w stanie si\u0119 porozumie\u0107.<\/p>\n

Okr\u0105g\u0142e rocznice stanowi\u0105 zazwyczaj dobry moment do podsumowa\u0144. Kilka takich w\u0142a\u015bnie jubileuszy zwi\u0105zanych z postaci\u0105 Ireny Tuwim przypada na 2017 rok: 60 lat od momentu przyznania pisarce nagrody Prezesa Rady Ministr\u00f3w za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dla dzieci i 30 lat od jej \u015bmierci. W roku 2018 minie natomiast 80 lat od pierwszego wydania Kubusia Puchatka<\/em>, Chatki Puchatka<\/em> i Mary Poppins<\/em>. Z takiej perspektywy warto zastanowi\u0107 si\u0119, czy znajomo\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci i recepcja tej autorki nie zas\u0142uguj\u0105 aby na od\u015bwie\u017cenie. I czy nigdy niewznawiana tw\u00f3rczo\u015b\u0107 (np. Listy<\/em> z 1926 roku) oraz ostatnie wydania ksi\u0105\u017cek, pochodz\u0105ce jeszcze z lat 70. XX wieku (\u0141\u00f3dzkie pory roku<\/em>, Wiersze wybrane<\/em>), s\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 zap\u0142at\u0105 dla pisarki, kt\u00f3ra ofiarowa\u0142a polskiemu j\u0119zykowi i kulturze takie okre\u015blenia jak \u201ewszyscy krewni i znajomi Kr\u00f3lika\u201d, \u201ema\u0142e Conieco\u201d czy \u201eto, co tygrysy lubi\u0105 najbardziej\u201d.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. Tytu\u0142 wiersza, kt\u00f3rym w 1916 roku debiutowa\u0142a Irena Tuwim.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. Anna Augustyniak, Irena Tuwim. Nie umar\u0142am z mi\u0142o\u015bci. Biografia<\/em>, Wydawnictwo Trzecia Strona, s. 97.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. Tam\u017ce, s. 183.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. Tytu\u0142 jednego z opowiada\u0144 Ireny Tuwim, maj\u0105cego sw\u00f3j pierwodruk w 1962 roku w Wydawnictwie Nasza Ksi\u0119garnia.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. A. Augustyniak, dz. cyt., s. 111.\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Tam\u017ce, s. 109.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. Tam\u017ce, s. 122.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. Tam\u017ce, s. 263.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. Tam\u017ce, s. 217.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Okr\u0105g\u0142e rocznice stanowi\u0105 zazwyczaj dobry moment do podsumowa\u0144. Kilka takich w\u0142a\u015bnie jubileuszy zwi\u0105zanych z postaci\u0105 Ireny Tuwim przypada na 2017 rok: 60 lat od momentu przyznania pisarce nagrody Prezesa Rady Ministr\u00f3w za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dla dzieci i 30 lat od jej \u015bmierci. W roku 2018 minie natomiast 80 lat od pierwszego wydania Kubusia Puchatka<\/em>, Chatki Puchatka<\/em> i Mary Poppins<\/em>. Z takiej perspektywy warto zastanowi\u0107 si\u0119, czy znajomo\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci i recepcja tej autorki nie zas\u0142uguj\u0105 aby na od\u015bwie\u017cenie.<\/p>\n","protected":false},"author":581,"featured_media":42512,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3768,6139,2560,484,6140],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14093],"yoast_head":"\nPani Puchatek, czyli Irena Tuwim<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Cho\u0107 Irena Tuwim zmar\u0142a w 1987 roku, to dopiero 30 lat po jej \u015bmieci na rodzimym rynku ukazuje si\u0119 jej pierwsza biografia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/irena-tuwim-ok\u0142adka.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/irena-tuwim-ok\u0142adka.jpg\",\"width\":\"706\",\"height\":\"1024\",\"caption\":\"Anna Augustyniak, \u201eIrena Tuwim. Nie umar\u0142am z mi\u0142o\u015bci\u201d, Wyd. Trzecia Strona, 2017 \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim\",\"name\":\"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-06-26T05:00:40+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:44:16+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\"},\"description\":\"Cho\u0107 Irena Tuwim zmar\u0142a w 1987 roku, to dopiero 30 lat po jej \u015bmieci na rodzimym rynku ukazuje si\u0119 jej pierwsza biografia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\",\"name\":\"Anna Michalik\",\"description\":\"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim","description":"Cho\u0107 Irena Tuwim zmar\u0142a w 1987 roku, to dopiero 30 lat po jej \u015bmieci na rodzimym rynku ukazuje si\u0119 jej pierwsza biografia.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/irena-tuwim-ok\u0142adka.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/irena-tuwim-ok\u0142adka.jpg","width":"706","height":"1024","caption":"Anna Augustyniak, \u201eIrena Tuwim. Nie umar\u0142am z mi\u0142o\u015bci\u201d, Wyd. Trzecia Strona, 2017 \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim","name":"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#primaryimage"},"datePublished":"2017-06-26T05:00:40+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:44:16+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6"},"description":"Cho\u0107 Irena Tuwim zmar\u0142a w 1987 roku, to dopiero 30 lat po jej \u015bmieci na rodzimym rynku ukazuje si\u0119 jej pierwsza biografia.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-pani-puchatek-czyli-irena-tuwim#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pani Puchatek, czyli Irena Tuwim"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6","name":"Anna Michalik","description":"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42494"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/581"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48509,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42494\/revisions\/48509"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42494"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=42494"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=42494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}