{"id":42692,"date":"2017-07-13T06:00:47","date_gmt":"2017-07-13T05:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=42692"},"modified":"2020-09-01T13:00:08","modified_gmt":"2020-09-01T12:00:08","slug":"tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru","title":{"rendered":"W szponach happyterroru"},"content":{"rendered":"

Perfekcyjna pani domu<\/em>\u00a0to program goszcz\u0105cy jaki\u015b czas na antenie TVN, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142a osobliwa metamorfoza. Zanim jednak cud przemiany si\u0119 dokona\u0142, naprzeciwko siebie stawa\u0142y dwie kobiety, zapami\u0119ta\u0142e flejtuchy, na flejowato\u015b\u0107 kt\u00f3rych brakowa\u0142o wr\u0119cz skali.<\/p>\n

\"Fot.<\/a>
Fot. Freepik<\/a><\/figcaption><\/figure>\n

Z kamer\u0105 go\u015bcili\u015bmy w ich zapuszczonych, zaros\u0142ych brudem i paj\u0119czyn\u0105 mieszkaniach. W mikroskopowych niemal zbli\u017ceniach mogli\u015bmy zajrze\u0107 w ka\u017cdy k\u0105t i ka\u017cd\u0105 szpar\u0119, by tym lepiej dostrzec zwa\u0142y zlepionego t\u0142uszczem kurzu, strz\u0119p\u00f3w papieru, starego jedzenia i resztki czego\u015b, co zdawa\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej \u017cy\u0107.<\/p>\n

W zlewach ros\u0142y tryumfalne \u0142a\u0144cuchy g\u00f3rskie niepozmywanych naczy\u0144 i lasy u\u017cytych sztu\u0107c\u00f3w. Piekarniki wygl\u0105da\u0142y jak przej\u015bcia do innego wymiaru niehigienicznej rozpaczy. Mieszkania wygl\u0105da\u0142y jak jaskinie, w kt\u00f3rych rosn\u0105 z ka\u017cdej strony stalaktyty i stalagmity, krystalizuj\u0105ce z zanieczyszcze\u0144 i zastoju. I w \u015brodku tych jaski\u0144 \u017cywe, umorusane, cz\u0119sto wielodzietne ludzkie plemi\u0119.<\/p>\n

Coaching mopem i katharsis<\/strong><\/p>\n

Trudno jest w tym pojedynku wskaza\u0107 anty-zwyci\u0119\u017cczyni\u0119. Ka\u017cda z pa\u0144 w ka\u017cdym odcinku niez\u0142omnie reprezentuje upadek reklamowego idea\u0142u. Chce sta\u0107 si\u0119 kr\u00f3low\u0105 brudu i ba\u0142aganu, a kr\u00f3lowa, jak wiadomo, mo\u017ce by\u0107 tylko jedna.<\/p>\n

Ale w ko\u0144cu, za spraw\u0105 Ma\u0142gorzaty Rozenek w roli prowadz\u0105cej program, na kobiety przychodzi opami\u0119tanie. Nie ustaj\u0105 w rywalizacji, ale teraz ju\u017c staraj\u0105 si\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0107 na koron\u0119 zwyci\u0119\u017cczyni, odnowionej wersji siebie, zawzi\u0119cie pucuj\u0105c swoje podwoje. Mieszkania pod koniec programu b\u0142yszcz\u0105, a prowadz\u0105ca w ostatecznym \u201ete\u015bcie bia\u0142ej r\u0119kawiczki\u201d przeje\u017cd\u017ca palcem po trudno dost\u0119pnych miejscach w poszukiwaniu zapomnianych resztek kurzu.<\/p>\n

Co znamienne, w programie nie chodzi o sam\u0105 tylko promocj\u0119 czysto\u015bci, organizacji, porz\u0105dku. \u201ePerfekcyjna\u201d Ma\u0142gorzata Rozenek nie jest wy\u0142\u0105cznie ekspertk\u0105 od optymalizacji ruch\u00f3w \u015bcierk\u0105 i miote\u0142k\u0105 do kurzu. To co\u015b znacznie, znacznie wi\u0119cej. W ka\u017cdym odcinku dochodzi bowiem do katharsis. Nie ma efektu, gdy nie ma \u0142ez. Uczestniczki na pewnym etapie musz\u0105 po prostu przyzna\u0107, \u017ce ich problem nie polega na \u201enauczeniu si\u0119 sprz\u0105tania\u201d. Ba\u0142agan to jedynie symptom. Problem jest w nich samych i jest znacznie g\u0142\u0119bszy.<\/p>\n

Jego \u017ar\u00f3d\u0142o mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cne. To nieuporz\u0105dkowane relacje w rodzinie. Naros\u0142e latami warstwy kompleks\u00f3w. Zwa\u0142y \u017calu i frustracji. Porz\u0105dkowanie chaosu jest tylko zaleczaniem skutk\u00f3w, przyczyny drzemi\u0105 w sferze psyche. Trzeba si\u0119 zatem z nimi skonfrontowa\u0107, czyszczenie mieszkania jest do tego dobr\u0105 okazj\u0105. To najprawdziwszy coaching mopem i ludwikiem, i nie ma w tym stwierdzeniu cienia przesady. Przemiana musi si\u0119 zatem dokona\u0107 i musi mie\u0107 dalece szerszy wymiar. Przemianie nie podlega jedynie mieszkanie, ale osoba, jej \u017cycie, a w rezultacie r\u00f3wnie\u017c jej najbli\u017csze otoczenie, bo przecie\u017c wszystko si\u0119 ze wszystkim \u0142\u0105czy i ze wszystkiego wynika.<\/p>\n

Odpicuj mi \u017cycie<\/strong><\/p>\n

Program\u00a0Perfekcyjna pani domu<\/em>\u00a0to oczywi\u015bcie tylko wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. Istnieje ca\u0142a dywizja propozycji podobnej ma\u015bci, kt\u00f3re dla swoich potrzeb nazywam programami odpimpowuj\u0105co-transformacyjnymi (od popularnego swego czasu show MTV\u00a0Pimp my ride \u2013 Odpicuj mi bryk\u0119<\/em>, gdzie spektakularnej przemianie ulega\u0142o auto uczestnika). Transformacji ulegaj\u0105 rzecz jasna osoby, ale nie tylko. R\u00f3wnie\u017c restauracje, samochody, domy, a nawet zwierz\u0119ta. Ludzi zamienia si\u0119 w doskonalsz\u0105 wersj\u0119 ich samych. Mo\u017ce to by\u0107 ugrzecznianie niesfornych dzieci, liposukcja, operacje plastyczne czy wreszcie socjalizacja, w wyniku kt\u00f3rej z wie\u015bniaczek robi si\u0119 damy. Bo \u201eodpimpowa\u0107\u201d mo\u017cna praktycznie wszystko, jednak nadrz\u0119dna zasada pozostaje zawsze ta sama: nie o przemian\u0119 zewn\u0119trza tu chodzi, a o przepoczwarzenie nawyk\u00f3w, sposob\u00f3w my\u015blenia. Zaprz\u0119ga si\u0119 wi\u0119c w tym celu nie tylko chirurg\u00f3w, ale i mened\u017cer\u00f3w, psycholog\u00f3w, coach\u00f3w, trener\u00f3w, kt\u00f3rzy wyciska\u0107 b\u0119d\u0105 z uczestnik\u00f3w si\u00f3dme poty i nowe rekordy, by na koniec oznajmi\u0107, \u017ce \u201erewolucja, operacja, przemiana etc. \u2013 si\u0119 uda\u0142a\u201d.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 pytanie: czy taka wizja \u015bwiata jest w jaki\u015b spos\u00f3b niew\u0142a\u015bciwa, nieprawomocna? C\u00f3\u017c z\u0142ego w tym, \u017ce osobom \u017cyciowo upo\u015bledzonym podpowie si\u0119 jak \u2013 w skr\u00f3cie \u2013 zrobi\u0107 porz\u0105dek w domu, w firmie, w \u017cyciu? Abstrahuj\u0105c ju\u017c od skuteczno\u015bci samej metody, jako \u017ce podstawowe prawid\u0142a psychologii ka\u017c\u0105 wierzy\u0107, \u017ce gruntowna przemiana wzorc\u00f3w zachowa\u0144 powinna dokonywa\u0107 si\u0119 w czasie d\u0142u\u017cszym ni\u017c tydzie\u0144. Do wszystkich odmienionych gospody\u0144 (ewentualnie innych uczestnik\u00f3w) nale\u017ca\u0142oby zawita\u0107 po miesi\u0105cu i dopiero w\u00f3wczas zweryfikowa\u0107 skuteczno\u015b\u0107 terapii \u2013 z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce uk\u0142ad, jaki b\u0105d\u017a, wr\u00f3ci\u0142by do stanu wyj\u015bcia.<\/p>\n

Tego jednak ju\u017c telewizja nie poka\u017ce, poniewa\u017c k\u0142\u00f3ci si\u0119 to z jej filozofi\u0105, kt\u00f3ra stanowi osobliw\u0105 metanarracj\u0119, nadideologi\u0119 dzisiejszych czas\u00f3w, a ta m\u00f3wi, \u017ce szcz\u0119\u015bcie jest czym\u015b nie tyle osi\u0105galnym, co programowalnym. Kultura zachodnia przyj\u0119\u0142a za dogmat, \u017ce szcz\u0119\u015bcie jest wyrazem osobliwej r\u00f3wnowagi: je\u017celi wi\u0119c uda si\u0119 ow\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 uchwyci\u0107 i nazwa\u0107 \u2013 cz\u0142owiek z pewno\u015bci\u0105 szcz\u0119\u015bcie osi\u0105gn\u0105\u0142, poniewa\u017c zale\u017cy ono od zewn\u0119trznych uwarunkowa\u0144, a nie od subiektywnego odczucia. Przypomina mi to troch\u0119 dowcip o parze behawioryst\u00f3w po stosunku, w kt\u00f3rym dziewczyna m\u00f3wi do ch\u0142opaka: ty mia\u0142e\u015b orgazm, a ja?<\/p>\n

Piramida Maslowa i prole<\/strong><\/p>\n

Te naiwne do\u015b\u0107 produkcje telewizyjne sytuuj\u0105 si\u0119 mimo wszystko w szerokim horyzoncie idei rozwoju osobistego, kt\u00f3ra w ostatnim czasie mocno zdominowa\u0142a zachodni spos\u00f3b my\u015blenia. W ksi\u0105\u017cce i filmie\u00a0American psycho<\/em>\u00a0g\u0142\u00f3wny bohater ma sterylne mieszkanie, doskonale wypiel\u0119gnowane cia\u0142o, doskonale p\u0142atn\u0105 prac\u0119, a mimo to nie wytrzymuje presji i rywalizacji. Odreagowuje je w brutalny spos\u00f3b, morduj\u0105c niewinnych ludzi. Nad ca\u0142\u0105 fabu\u0142\u0105 unosi si\u0119 niepokoj\u0105ce pytanie o sens ka\u017cdego aspektu jego uporz\u0105dkowanego \u017cycia. Utwor\u00f3w o podobnej wymowie jest oczywi\u015bcie wi\u0119cej, co pozwala skonstatowa\u0107, \u017ce konsumpcjonizm otwarcie przyzna\u0142 si\u0119 do pora\u017cki. Dobrobyt nie zapewni\u0142 dobrostanu. Posiadanie i u\u017cytkowanie d\u00f3br nie nada\u0142o egzystencji sensu. Z jakich\u015b powod\u00f3w w g\u0142owach tw\u00f3rc\u00f3w zal\u0119g\u0142y si\u0119 demony ka\u017c\u0105ce na kartach ich dzie\u0142 rozp\u0142ata\u0107 toporem kilka czaszek. I znik\u0105d pomocy.<\/p>\n

Poniewa\u017c rynek nie znosi pr\u00f3\u017cni, pomoc pojawi\u0142a si\u0119 stosunkowo niedawno, w\u0142a\u015bnie pod has\u0142em \u015bwiadomego rozwoju osobistego. Ideologia ta za najgorsze z\u0142o uznaje zaprzepaszczenie swojego potencja\u0142u. Niezrealizowanie wszystkich poziom\u00f3w Maslowowskiej piramidki potrzeb, czyli niezdobycie jej szczytu, skazuje cz\u0142owieka na towarzysk\u0105 anatem\u0119, no chyba \u017ce chce si\u0119 zasili\u0107 niezliczone zast\u0119py wsp\u00f3\u0142czesnych proli. Tylko cz\u0142onkowie elity znaj\u0105 przepis na szcz\u0119\u015bcie, kt\u00f3rym jest \u017cycie \u015bwiadome, zaanga\u017cowanie nowego typu, rozpoznanie i eksploatacja swojego potencja\u0142u. Je\u015bli uwa\u017cnie zadba si\u0119 o w\u0142a\u015bciwy rozw\u00f3j ka\u017cdej sfery swojego funkcjonowania \u2013 nie ma si\u0142y, cz\u0142owiek zakosztuje szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

O ile jednak wcze\u015bniej dominowa\u0142o przekonanie, \u017ce status, posiadanie, w\u0142adza zapewniaj\u0105 szcz\u0119\u015bcie, o tyle dzi\u015b porz\u0105dek ten niejako uleg\u0142 odwr\u00f3ceniu (bo jak ju\u017c wiemy, puste posiadanie i w\u0142adza sama dla siebie prowadz\u0105 raczej w stron\u0119 roz\u0142upywania czyjej\u015b czaszki, cho\u0107by w wyobra\u017ani). Wcze\u015bniej prawd\u0105, z kt\u00f3r\u0105 wielu mog\u0142oby si\u0119 uto\u017csami\u0107, by\u0142o: gdy wszystko si\u0119 pouk\u0142ada, wreszcie b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy. Dzi\u015b jest dok\u0142adnie odwrotnie: gdy b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, wszystko si\u0119 pouk\u0142ada. Szcz\u0119\u015bcie sta\u0142o si\u0119 nie przywilejem, a wyborem, wy\u017csz\u0105 form\u0105 \u015bwiadomo\u015bci, stanem umys\u0142u, now\u0105 religi\u0105 elit i aspiruj\u0105cych do nich. Jak zreszt\u0105 ma to miejsce w uroczym b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a dialogu dw\u00f3ch postaci z filmu\u00a0Ch\u0142opaki nie p\u0142acz\u0105<\/em>, podczas wsp\u00f3lnego palenia trawki na balkonie. Laska (grany przez Tomasza Bajera) t\u0142umaczy koledze (w tej roli Maciej Stuhr), \u017ce je\u015bli nie ma si\u0119 rodziny na utrzymaniu ani nie trzeba walczy\u0107 o przetrwanie ka\u017cdego dnia, wystarczy zada\u0107 sobie proste pytanie: co lubi\u0119 w \u017cyciu robi\u0107? A potem zacz\u0105\u0107 to robi\u0107. To oczywi\u015bcie uproszczona forma owej filozofii, ale czy mo\u017cna pro\u015bciej uj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny pogl\u0105d na indywidualne szcz\u0119\u015bcie?<\/p>\n

Przytrafi\u0142o ci si\u0119 co\u015b z\u0142ego \u2013 sam jeste\u015b sobie winien<\/strong><\/p>\n

Szcz\u0119\u015bcie to kwestia wyboru. Nic wi\u0119cej. Z tego w\u0142a\u015bnie powodu uczestniczki \u201ePerfekcyjnej pani domu\u201d staj\u0105 nie tyle przed kolejnym wyzwaniem rodem z teleturnieju. One decyduj\u0105 si\u0119 wybra\u0107 szcz\u0119\u015bcie \u2013 z r\u00f3\u017cnym oczywi\u015bcie skutkiem. Decyzja w \u015bwietle tak skonstruowanej pragmatyczno-indywidualistycznej etyki godna jest pochwa\u0142y. Pora\u017cka jest jednak os\u0105dzana bardzo surowo. Powr\u00f3t do wcze\u015bniejszej, zapuszczonej formy bytowania, ale i szerzej, ka\u017cda \u017cyciowa pora\u017cka, pope\u0142niony b\u0142\u0105d, pomy\u0142ka, stanowi\u0105 idealny punkt wyj\u015bcia do dalszej krytyki indywiduum. Skoro przytrafi\u0142o ci si\u0119 co\u015b z\u0142ego \u2013 sam jeste\u015b sobie winien. Nie wybra\u0142e\u015b szcz\u0119\u015bcia. Z niewystarczaj\u0105cym zaanga\u017cowaniem zaklina\u0142e\u015b swoj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n

Szcz\u0119\u015bcie w kulturze zachodniej przesz\u0142o interesuj\u0105c\u0105 ewolucj\u0119. W swoich pocz\u0105tkach mog\u0142o jawi\u0107 si\u0119 jako odleg\u0142a idea, kt\u00f3r\u0105 wypracowuje si\u0119 i wciela w \u017cyciu d\u0142ugotrwa\u0142ym treningiem, cz\u0119sto anga\u017cuj\u0105cym ca\u0142e lata. Tak przynajmniej mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107 analizuj\u0105c dzie\u0142a staro\u017cytnych. Schemat dzia\u0142ania, jaki w\u00f3wczas obowi\u0105zywa\u0142, kaza\u0142 wierzy\u0107, \u017ce odpowiednia praktyka dnia codziennego, nastawienie, wyznawane warto\u015bci pozwol\u0105 zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do pewnego idea\u0142u dobrego, harmonijnego \u017cycia. Niewa\u017cne nawet, czy prowadzi\u0142a do tego szko\u0142a sokratejska, epikurejska, stoicka… w kontek\u015bcie naszych rozwa\u017ca\u0144 chodzi raczej o to, \u017ce owe porady nie mia\u0142y charakteru \u2013 by tak rzec po socjologicznemu \u2013 ekskluzywnego.<\/p>\n

Szko\u0142y my\u015blenia, teoretycznie przynajmniej, otwarte by\u0142y dla wszystkich, mistrz\u00f3w za\u015b, kt\u00f3rzy w nich rezydowali, cechowa\u0142a szczeg\u00f3lnego rodzaju pokora oraz przyjazne nastawienie wzgl\u0119dem ka\u017cdego poszukuj\u0105cego. Podobnie jak i dzi\u015b, poszukiwanie idealnego \u017cycia, zgodnie z piramid\u0105 Maslowa, mog\u0142o by\u0107 zarezerwowane dla tych, kt\u00f3rzy byli w stanie zaspokoi\u0107 potrzeby podstawowe. Jednak bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce starogrecki spos\u00f3b funkcjonowania, bazuj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c na niewolnictwie, umo\u017cliwia\u0142 szerokiemu og\u00f3\u0142owi wolnego ludu anga\u017cowanie si\u0119 w rz\u0105dzenie, igrzyska czy teatr, ca\u0142\u0105 t\u0119 filozofi\u0119 niejako demokratyzowa\u0142. Szcz\u0119\u015bcie by\u0142o zatem pewn\u0105 opcj\u0105, wyst\u0119puj\u0105c\u0105 ponadto w jednej z kilku przynajmniej form, kt\u00f3ra dost\u0119pna by\u0142a dla ludu, a nie zarezerwowana wy\u0142\u0105cznie dla elity.<\/p>\n

Przez ciernie do szcz\u0119\u015bcia<\/strong><\/p>\n

W \u015bredniowieczu poj\u0119cie szcz\u0119\u015bcia przesz\u0142o szczeg\u00f3ln\u0105 przemian\u0119 za spraw\u0105 ekspansji chrze\u015bcija\u0144stwa wraz z jego podda\u0144cz\u0105 \u2013 jak zapewne powiedzia\u0142by Nietzsche \u2013 etyk\u0105. Wystarczy wspomnie\u0107 obraz odmalowany w\u00a0Imieniu r\u00f3\u017cy<\/em>, by zauwa\u017cy\u0107, jak dalece pogl\u0105d na indywidualne szcz\u0119\u015bcie odbieg\u0142 od idea\u0142\u00f3w antyku.<\/p>\n

Cie\u0144 cho\u0107by u\u015bmiechu bywa\u0142 t\u0119piony jako szata\u0144skie pokuszenie, odrywanie od powa\u017cnych spraw \u017cywota. \u017bycie na ziemi za\u015b urasta\u0142o do rangi szeregu koniecznych, na sw\u00f3j spos\u00f3b uszlachetniaj\u0105cych niedogodno\u015bci, kt\u00f3re odpowiednio interpretowane mog\u0142y zbli\u017cy\u0107 do Stw\u00f3rcy, ale mog\u0142y te\u017c od niego oddali\u0107. Nale\u017ca\u0142o zatem godnie przez nie przej\u015b\u0107, zwalczy\u0107 w sobie pokusy, dostatecznie si\u0119 umartwi\u0107, by na zas\u0142u\u017cony raj zas\u0142u\u017cy\u0107 \u2013 to jednak dopiero w za\u015bwiatach. To r\u00f3wnie\u017c \u015bredniowiecze upowszechni\u0142o takie wynalazki, jak rachunek sumienia i \u017cal za grzechy, kt\u00f3re to praktyki dopisa\u0142y, z jednej strony, kolejn\u0105 linijk\u0119 w historii zachodniej ja\u017ani, z drugiej jednak \u2013 przyczyni\u0142y si\u0119 mocno do popularyzacji pogl\u0105du, \u017ce bytujemy na tym \u2013 ot\u00f3\u017c to \u2013 \u0142ez padole niejako za kar\u0119.<\/p>\n

Protestantyzm akcenty w tak odmalowanym krajobrazie nieco poprzesuwa\u0142. Doktryna predestynacji zak\u0142ada\u0142a, \u017ce ka\u017cdy ma ju\u017c przeznaczone miejsce w niebie lub piekle, problem tylko w tym, \u017ce zamys\u0142u Boga nie spos\u00f3b przenikn\u0105\u0107, nawet gdy jest si\u0119 wysoko postawionym w ko\u015bcielnej hierarchii. Wszystko, co mo\u017cna, to jedynie z mniejszym lub wi\u0119kszym powodzeniem obstawia\u0107, gdzie si\u0119 po \u015bmierci trafi.<\/p>\n

Protestanci wymy\u015blili sobie swoisty rachunek prawdopodobie\u0144stwa, kt\u00f3ry \u2013 jak naucza\u0142 socjolog Max Weber \u2013 zaowocowa\u0142 powstaniem kapitalizmu. Ora et labora, m\u00f3dl si\u0119 i pracuj, oszcz\u0119dzaj i \u017cyj w pokorze, dzi\u0119kuj Bogu, je\u015bli praca twoja przynosi rezultaty. Je\u015bli zgromadzisz znaczny kapita\u0142, mo\u017cesz mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce B\u00f3g ci sprzyja i nie b\u0119dziesz sma\u017cy\u0142 si\u0119 w piekle. Szcz\u0119\u015bcie czeka\u0142o zatem na cz\u0142owieka \u2013 jak w \u015bredniowieczu \u2013 r\u00f3wnie\u017c za zas\u0142on\u0105 \u015bmierci, jednak droga do niego wiod\u0142a nie tyle przez apoteoz\u0119 cierpienia, ile pracy, a to ju\u017c zasadnicza zmiana. Z owoc\u00f3w swojego znoju mo\u017cna by\u0142o po prostu czerpa\u0107 satysfakcj\u0119 i zdrow\u0105 dum\u0119.<\/p>\n

Od Kazania na g\u00f3rze do Woodstocku<\/strong><\/p>\n

Wspominam o kolejnych stacjach tej drogi po to jedynie, by u\u015bwiadomi\u0107 czytelnikowi, \u017ce zachodni pomys\u0142 na \u017cycie niekoniecznie zawsze m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce ma by\u0107 ono szcz\u0119\u015bliwe. Przeciwnie, w wielu miejscach, w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki chrze\u015bcija\u0144skiej etyce, rzecz mia\u0142a si\u0119 zgo\u0142a \u2013 mo\u017ce nie odwrotnie, ale \u2013 inaczej.<\/p>\n

Przypomnie\u0107 warto cho\u0107by g\u0142\u00f3wne tezy Kazania na g\u00f3rze, kt\u00f3re do rangi cnoty podnosi trwanie w niedogodno\u015bciach. Kropk\u0105 nad i wydaje si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c wiek XIX, a z nim epoka wiktoria\u0144ska, ale tak\u017ce p\u00f3\u017aniejsza ekspansja my\u015bli Freuda. Owe pr\u0105dy w spos\u00f3b jednoznaczny promowa\u0142y swoist\u0105 narracj\u0119 wstydu: nale\u017ca\u0142o pilnowa\u0107 si\u0119 w kwestii stroju, j\u0119zyka i \u2013 co najtrudniejsze a jednocze\u015bnie najbardziej znacz\u0105ce dla propagator\u00f3w teorii austriackiego psychiatry \u2013 odruch\u00f3w. Na skutek rozkwitu podobnych filozofii szcz\u0119\u015bcie do dzi\u015b trudno do\u015b\u0107 \u201eklei si\u0119\u201d z neuroz\u0105, a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 XIX-wiecznej literatury niebezpiecznie cz\u0119sto oscyluje wok\u00f3\u0142 braku szcz\u0119\u015bcia, ewentualnie wyrzeczenia si\u0119 go w imi\u0119 innych warto\u015bci (czy b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 o kwestiach mi\u0142o\u015bci, rodziny, ekonomii, czy wreszcie \u2013 jak w przypadku literatury polskiej \u2013 dobra ojczyzny). O dickensowskich w\u0105tkach dotykaj\u0105cych pocz\u0105tk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa industrialnego, kt\u00f3re poch\u0142on\u0119\u0142y ogromne ilo\u015bci robotniczego, zubo\u017ca\u0142ego mi\u0119sa armatniego i wyk\u0142u\u0142o co s\u0142abszy narybek brudem i zaraz\u0105 \u2013 ju\u017c nie wspomn\u0119. Na straty w dyskusji o szcz\u0119\u015bciu Zachodu mo\u017cna chyba r\u00f3wnie\u017c spisa\u0107 lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wieku XX, kt\u00f3ra up\u0142yn\u0119\u0142a na zabli\u017anianiu powojennych ran. Chyba dopiero woodstockowa rewolucja otworzy\u0142a nieco szerzej drog\u0119 do namys\u0142u nad szcz\u0119\u015bciem, tak w rozumieniu grupy, jak i w sensie czysto indywidualnym.<\/p>\n

\u017bycie przykre, ale fascynuj\u0105ce i warto\u015bciowe<\/strong><\/p>\n

Kilka ostatnich dekad przynios\u0142o istotn\u0105 przemian\u0119 ca\u0142ego paradygmatu. Szcz\u0119\u015bcie, z jednej strony, postrzega\u0107 zacz\u0119to jako kwesti\u0119 ideologiczn\u0105, niejako w opozycji do dziedzictwa totalitaryzm\u00f3w i zimnej wojny, z drugiej zacz\u0119to je \u2013 przynajmniej po cz\u0119\u015bci \u2013 przyobleka\u0107 r\u00f3wnie\u017c w szaty konsumpcji. Nabywanie i konsumowanie zamieni\u0142o si\u0119 w osobne cegie\u0142ki do ca\u0142ego konstruktu bycia cz\u0142owiekiem spe\u0142nionym, wolnym, gotowym samodzielnie zaspokaja\u0107 swoje pragnienia. By\u0107 mo\u017ce to z tego w\u0142a\u015bnie powodu \u2013 konsumpcyjnego uwik\u0142ania konstruktu szcz\u0119\u015bcia \u2013 ca\u0142e zjawisko doposa\u017cone zosta\u0142o w wymiar b\u0119d\u0105cy \u017ar\u00f3d\u0142em nowego systemu kastowego. Mo\u017cna bowiem odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w ostatniej dekadzie to nie tyle szcz\u0119\u015bcie zale\u017cy od stanu posiadania i nabywania, ile odwrotnie: to osoby \u201eszcz\u0119\u015bliwe\u201d wytyczaj\u0105 nowe linie demarkacyjne i tworz\u0105 elity nowej kategorii.<\/p>\n

Eudajmonia, poczucie rozkwitania, w uj\u0119ciu psycholog\u00f3w to stan wysokiej \u015bwiadomo\u015bci r\u00f3wnowagi panuj\u0105cej w \u017cyciu danego cz\u0142owieka. Poziom ten implikuje, \u017ce nawet niekorzystne, trudne, bolesne do\u015bwiadczenia \u017cyciowe zostan\u0105 odpowiednio wyt\u0142umaczone, skutkiem czego stworz\u0105 nowe, wzbogacaj\u0105ce prze\u017cycie, nauk\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107 dla siebie i dla innych. To stan umys\u0142u, kt\u00f3ry postrzega \u017cycie z pewnej perspektywy i kt\u00f3ry nie pozwala znudzi\u0107 si\u0119 tym, co nas spotyka. \u017bycie, nawet to przykre, mo\u017ce by\u0107 fascynuj\u0105ce i warto\u015bciowe.<\/p>\n

Brzmi to wcale przekonuj\u0105co, zw\u0142aszcza \u017ce retoryka takiego podej\u015bcia bliska jest mnisiej pokorze i zgodzie na niedogodno\u015bci losu. Problem jednak w tym, \u017ce mnich, eremita czy w\u0119drowny filozof tym m.in. r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od przeci\u0119tnego Kowalskiego, \u017ce maj\u0105 znacznie wi\u0119cej czasu na zg\u0142\u0119bianie prawide\u0142 wszechrzeczy. \u017byj\u0105 daleko poza granicami \u015bwiata po\u015bpiechu, spe\u0142niaj\u0105 warunki wytyczone przez wspomnianego wcze\u015bniej Lask\u0119: nie walcz\u0105 o fizyczne przetrwanie i nie troszcz\u0105 si\u0119 o byt rodziny. Mog\u0105 \u2013 za przeproszeniem \u2013 wypi\u0105\u0107 si\u0119 na ca\u0142y zgie\u0142k codzienno\u015bci i odpowiedzie\u0107 sobie na wa\u017cne pytania. Czas jest dzi\u015b jednak dla wi\u0119kszo\u015bci nieosi\u0105galnym sukcesem. Nie da si\u0119 doj\u015b\u0107 do etapu \u017cyciowej eudajmonii, kisn\u0105c w korkach, drukuj\u0105c dokumenty czy stoj\u0105c w kolejce do kasy w hipermarkecie. Nie da si\u0119 z namaszczeniem przybli\u017cy\u0107 do spokojnej, cichej nirwany w \u015bwiecie krzycz\u0105cym reklamami, w cyberprzestrzeni zalanej hejtem. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 nie sprzyja medytacjom, autorefleksji, pokornym, wyciszonym namys\u0142om.<\/p>\n

Coaching i samopomoc<\/strong><\/p>\n

Eudajmonia pozostaje nieosi\u0105galna dla wi\u0119kszo\u015bci, skutkiem czego u\u0142ud\u0105 szcz\u0119\u015bcia staj\u0105 si\u0119 nieco ni\u017csze poziomy doznawania: zwyczajna przyjemno\u015b\u0107 (odczuwane pozytywne uczucia i emocje) oraz poziom czysto racjonalny (namys\u0142 nad swoim stanem, kt\u00f3rego wynik cz\u0119sto zale\u017cy od por\u00f3wna\u0144 ze szcz\u0119\u015bciem innych). Nie wchodz\u0105c w szczeg\u00f3\u0142y, bez cho\u0107by minimalnego \u201ewtajemniczenia\u201d w poziom eudajmonii, istnieje uzasadniona obawa, \u017ce na wcze\u015bniejszych etapach jednostka nie poczuje si\u0119 w pe\u0142ni szcz\u0119\u015bliwa. Przyjemno\u015b\u0107 szybko przeminie, a sk\u0142onno\u015b\u0107 do spo\u0142ecznych por\u00f3wna\u0144 z lepszymi, zamiast z gorszymi od nas, szybko przyniesie g\u0142\u0119bokie przygn\u0119bienie.<\/p>\n

\u00d3w brak rozeznania w tym, co s\u0105dzimy, \u017ce jest nam potrzebne, a czego potrzeba nam faktycznie, jak r\u00f3wnie\u017c chroniczny brak czasu do namys\u0142u nad tym wszystkim powoduje, \u017ce tworzy si\u0119 nisza dla r\u00f3\u017cnego rodzaju praktyk z obszaru szeroko rozumianego \u2013 wspomnianego wcze\u015bniej \u2013 rozwoju osobistego, kt\u00f3rej wykwity mo\u017cemy podziwia\u0107 na coraz d\u0142u\u017cszych i szerszych rega\u0142ach ksi\u0119gar\u0144. Poniewa\u017c mam okazj\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z co najmniej kilkoma wydawnictwami, na moje r\u0119ce co chwila trafiaj\u0105 ksi\u0105\u017cki z dziedziny, kt\u00f3r\u0105 na sw\u00f3j u\u017cytek nazywam \u201eliteratur\u0105 samopomocow\u0105\u201d, a kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 pozostaje tyle\u017c dyskusyjna, co symboliczna. \u0179le si\u0119 dzieje, je\u015bli czytelnik takich dzie\u0142 proszony jest o wypisanie o\u0142\u00f3wkiem imion pi\u0119ciu wa\u017cnych dla niego os\u00f3b, a nast\u0119pnie uzasadnienie, kim dla nich jest on sam, a kim one s\u0105 dla niego\u2026 Przypomina to elementarz \u017cycia, podr\u0119cznik przemiany z biernego zewn\u0105trz-sterowca w \u015bwiadom\u0105 osobowo\u015b\u0107 wewn\u0105trz-sterown\u0105. Bada\u0144 nad skuteczno\u015bci\u0105 podobnych praktyk wci\u0105\u017c jednak brak. Spekulowa\u0107 mo\u017cna jedynie o modach na poszczeg\u00f3lne nurty. Chandra i niespe\u0142nienie sta\u0142y si\u0119 czym\u015b na kszta\u0142t nowej waluty, kt\u00f3r\u0105 wymienia si\u0119, zakupuj\u0105c stosowne treningi w nadziei na zaj\u0119cie nieco wy\u017cszego szczebelka na spo\u0142ecznej drabinie, w\u015br\u00f3d innych samo\u015bwiadomych i rozwini\u0119tych.<\/p>\n

Prole musz\u0105 stara\u0107 si\u0119 bardziej<\/strong><\/p>\n

Po ludzku robi mi si\u0119 jednak \u017cal ca\u0142ej nieu\u015bwiadomionej reszty, owych proli nowego typu, odpad\u00f3w na wysypisku hiperkapitalizmu, kt\u00f3rym \u2013 zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 doktryn\u0105 \u2013 brak samo\u015bwiadomo\u015bci i \u015brodk\u00f3w (jedno oczywi\u015bcie nierozerwalnie \u0142\u0105czy si\u0119 w b\u0142\u0119dnym sprz\u0119\u017ceniu zwrotnym z drugim). Programy stawiaj\u0105ce sobie za cel \u201ezrobienie z nich ludzi\u201d po\u015brednio komunikuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c anty-wz\u00f3r: \u201ePrzypatrz si\u0119, drogi telewidzu, kochany internauto, jak wygl\u0105da \u017cycie na dnie. Tym tutaj, dzi\u015b, zaraz, jakby si\u0119 poszcz\u0119\u015bci. Postaramy si\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107 ich z bagna i sprawdzimy, czy potrafi\u0105 p\u0142ywa\u0107 na powierzchni. Wszystko ku uciesze. I przestrodze\u201d.<\/p>\n

Nawet je\u015bli zgodnie z tak\u0105 funkcjonalistyczn\u0105 filozofi\u0105 przyjmiemy, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo m\u00f3wi czasem do nas takimi drukowanymi literami jak kaznodzieja czy mentor, pojawia si\u0119 pytanie: co mu do tego? To proste: prole s\u0105 niezb\u0119dne, dzi\u0119ki nim \u015bwiat jako tako dzia\u0142a (w ko\u0144cu trzeba mie\u0107 kim zarz\u0105dza\u0107), to prawda, ale wci\u0105\u017c s\u0105 nie do\u015b\u0107 dobre, nawet w swojej ka\u015bcie. Odpuszczanie sobie, zapuszczenie tak zawodowe, jak i czysto fizyczne, oboj\u0119tno\u015b\u0107 na wezwanie do nieustannego rozwoju, poznania samego siebie etc. to w dalszej perspektywie\u2026 koszty. Niewysportowany robotnik niskiego i \u015bredniego szczebla w ko\u0144cu wyl\u0105duje z zawa\u0142em na OIOM-ie i trzeba b\u0119dzie mu t\u0119 opiek\u0119 op\u0142aci\u0107. Znudzony robot\u0105 urz\u0119dnik, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie got\u00f3w zainwestowa\u0107 w siebie, w ko\u0144cu przestanie by\u0107 tak op\u0142acalny jak wcze\u015bniej. Ma\u0142o ambitni, otyli, zszarzali najprawdopodobniej nie awansuj\u0105 jeszcze d\u0142ugo. Ich pobory nie zwi\u0119ksz\u0105 si\u0119. Ich uczestnictwo w rynkowej grze \u2013 r\u00f3wnie\u017c. Ich pieni\u0105dz nie b\u0119dzie kr\u0105\u017cy\u0142, bo nie b\u0119dzie go do\u015b\u0107 du\u017co. Przez takie podej\u015bcie do \u017cycia prole to jedyne w swoim rodzaju po\u017cyteczne paso\u017cyty.<\/p>\n

P\u0119tla dobrego samopoczucia<\/strong><\/p>\n

Z tego powodu \u017cyciowy sukces, r\u00f3wnowaga, poczucie dobrostanu staj\u0105 si\u0119 dzi\u015b czym\u015b na kszta\u0142t nowego totalitaryzmu. Stawk\u0105, co prawda, nie jest ani \u017cycie, ani wolno\u015b\u0107 jednostki, jednak miejsce w spo\u0142ecznym porz\u0105dku \u2013 ju\u017c tak. Presja jest wyra\u017ana i odczuwalna. Strach przed niespe\u0142nieniem zdaje si\u0119 coraz bardziej powszechn\u0105 bol\u0105czk\u0105. Dobre samopoczucie sta\u0142o si\u0119 obowi\u0105zkiem i zwr\u00f3ci\u0142o przeciwko nam. W tej tyra\u0144skiej atmosferze trudno o trafniejsz\u0105 puent\u0119 ani\u017celi ta, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 na stronach\u00a0P\u0119tli dobrego samopoczucia<\/em>\u00a0Carla Cederstr\u00f6ma i Andr\u00e9 Spicera: w dzisiejszych czasach o wiele trudniej by\u0142oby przebi\u0107 si\u0119 ponownie Sartre\u2019owi. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Dostojewskim czy Kafce. Zbyt ponurzy. Zbyt przegrani. Zbyt zapuszczeni.<\/p>\n

W sam raz do odpimpowania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tej tyra\u0144skiej atmosferze trudno o trafniejsz\u0105 puent\u0119 ani\u017celi ta, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 na stronach P\u0119tli dobrego samopoczucia<\/em> Carla Cederstr\u00f6ma i Andr\u00e9 Spicera: w dzisiejszych czasach o wiele trudniej by\u0142oby przebi\u0107 si\u0119 ponownie Sartre\u2019owi. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Dostojewskim czy Kafce. Zbyt ponurzy. Zbyt przegrani. Zbyt zapuszczeni. W sam raz do odpimpowania.<\/p>\n","protected":false},"author":155,"featured_media":42695,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[665,1055],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[1054],"yoast_head":"\nTomasz Koz\u0142owski: W szponach happyterroru<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Perfekcyjna pani domu to program goszcz\u0105cy jaki\u015b czas na antenie TVN, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142a osobliwa metamorfoza.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/w-szponach-happyterroru-fot-freepik-2017-07-13.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/w-szponach-happyterroru-fot-freepik-2017-07-13.jpg\",\"width\":\"2000\",\"height\":\"1333\",\"caption\":\"Fot. Freepik\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru\",\"name\":\"Tomasz Koz\u0142owski: W szponach happyterroru\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-07-13T05:00:47+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T12:00:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787\"},\"description\":\"Perfekcyjna pani domu to program goszcz\u0105cy jaki\u015b czas na antenie TVN, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142a osobliwa metamorfoza.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"W szponach happyterroru\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787\",\"name\":\"Tomasz Koz\u0142owski\",\"description\":\"Tomasz Koz\u0142owski \u2013 doktor socjologii, pracownik Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Jego zainteresowania to socjologia popkultury i medi\u00f3w, psychologia ewolucyjna, pozytywna oraz socjoantropologia rozrywki. Publicysta i popularyzator nauki, jego ostatnia ksi\u0105\u017cka Samotny Hulaka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem Oficyny Wydawniczej \u0141o\u015bGraf\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-kozlowski\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tomasz Koz\u0142owski: W szponach happyterroru","description":"Perfekcyjna pani domu to program goszcz\u0105cy jaki\u015b czas na antenie TVN, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142a osobliwa metamorfoza.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/w-szponach-happyterroru-fot-freepik-2017-07-13.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/w-szponach-happyterroru-fot-freepik-2017-07-13.jpg","width":"2000","height":"1333","caption":"Fot. Freepik"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru","name":"Tomasz Koz\u0142owski: W szponach happyterroru","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#primaryimage"},"datePublished":"2017-07-13T05:00:47+00:00","dateModified":"2020-09-01T12:00:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787"},"description":"Perfekcyjna pani domu to program goszcz\u0105cy jaki\u015b czas na antenie TVN, w kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142a osobliwa metamorfoza.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/tomasz-kozlowski-w-szponach-happyterroru#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"W szponach happyterroru"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/352f6570923dba05407caccaba927787","name":"Tomasz Koz\u0142owski","description":"Tomasz Koz\u0142owski \u2013 doktor socjologii, pracownik Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Jego zainteresowania to socjologia popkultury i medi\u00f3w, psychologia ewolucyjna, pozytywna oraz socjoantropologia rozrywki. Publicysta i popularyzator nauki, jego ostatnia ksi\u0105\u017cka Samotny Hulaka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem Oficyny Wydawniczej \u0141o\u015bGraf","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/tomasz-kozlowski"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/155"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42692"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42692\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42692"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=42692"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=42692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}