{"id":42854,"date":"2017-07-26T11:00:37","date_gmt":"2017-07-26T10:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=42854"},"modified":"2020-11-04T14:42:52","modified_gmt":"2020-11-04T13:42:52","slug":"ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja","title":{"rendered":"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja"},"content":{"rendered":"<p>Documenta, jako wystawa pomy\u015blana od pocz\u0105tku jako spos\u00f3b na kulturow\u0105 aktywizacj\u0119 Kassel oraz wydarzenie cykliczne, odbywaj\u0105ce si\u0119 w pi\u0119cioletnich interwa\u0142ach, stanowi rozpoznawany w \u015bwiecie sztuki format. Poprzednia edycja, kt\u00f3rej kuratork\u0105 by\u0142a Catherine David, w spos\u00f3b intertekstualny po\u0142\u0105czy\u0142a obiekty przypisane r\u00f3\u017cnym kulturowym kontekstom i ustanowi\u0142a znaczenia mi\u0119dzy \u015bwiatem sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej a histori\u0105 (globaln\u0105 i lokaln\u0105), polityk\u0105 oraz estetyk\u0105. Documenta 13 obejmowa\u0142y tak\u017ce wydarzenia towarzysz\u0105ce zaplanowane w Egipcie, Afganistanie i Kanadzie, lecz wobec g\u0142\u00f3wnej wystawy w Kassel by\u0142y to jedynie przypisy. Kurator 14. edycji documenta, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d i lokuj\u0105c znaczn\u0105 jej cz\u0119\u015b\u0107 w stolicy Grecji. Bezpo\u015brednim powodem mia\u0142 by\u0107 grecki kryzys ekonomiczny, jako rodzaj lustra odbijaj\u0105cego kondycj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej Europy. Adam Szymczyk podkre\u015bla jednak, \u017ce nie by\u0142o jego za\u0142o\u017ceniem wyznaczenie centrum i peryferi\u00f3w, ale ukazanie dwu r\u00f3wnorz\u0119dnych punkt\u00f3w na kulturowej mapie Europy.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42909\" aria-describedby=\"caption-attachment-42909\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2\/\" rel=\"attachment wp-att-42909\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42909\" title=\"Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2-540x405.jpg\" alt=\"Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2-540x405.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2-900x675.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2-576x432.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42909\" class=\"wp-caption-text\">Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Inne powody zwrotu w stron\u0119 Aten, wynikaj\u0105 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w historycznych; wszystkie klasycyzmy by\u0142y przecie\u017c swoistymi powrotami wynikaj\u0105cymi z potrzeby odszukania zagubionego porz\u0105dku. Dlatego wsp\u00f3\u0142czesna grecka \u201ecywilizacja jako \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144\u201d mia\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 za punkt wyj\u015bcia do debaty na tematy uniwersalne. Jednym z naczelnych zagadnie\u0144 sta\u0142o si\u0119 pytanie o wolno\u015b\u0107, dlatego Szymczyk zaprosi\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy wielu kurator\u00f3w, w tym Paula B. Preciado, transseksualnego filozofa i aktywist\u0119. W rezultacie zainicjowano program Parlamentu Cia\u0142 (<em>The Parliament of Bodies<\/em>)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>&nbsp;rozumiany jako \u201eprotok\u00f3\u0142 wynalezienia wolno\u015bci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>&nbsp;i realizowany jako cykl wydarze\u0144 towarzysz\u0105cych, przygotowuj\u0105cych grunt pod w\u0142a\u015bciwe documenta. Od wrze\u015bnia 2016 w ate\u0144skim Parku Wolno\u015bci (<em>Parko Eleftherias<\/em>) i przy udziale Miejskiego Centrum Sztuk (<em>Athens Municipality Arts Center<\/em>) realizowano seri\u0119 projekt\u00f3w <em>34 \u0107wiczenia z wolno\u015bci<\/em>. W ramach Parlamentu Cia\u0142 przywo\u0142ano ide\u0119 formy otwartej znan\u0105 z eksperyment\u00f3w Oskara Hansena oraz powo\u0142ano liczne Stowarzyszenia Formy Otwartej pomy\u015blane jako adhokratycznie organizuj\u0105ce si\u0119 grupy dyskutant\u00f3w i aktywist\u00f3w. Jednym z nich by\u0142o, na przyk\u0142ad, Stowarzyszenie dla Ko\u0144ca Nekropolityki, rozwa\u017caj\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci oporu przeciw wsp\u00f3\u0142czesnym formom nekrow\u0142adzy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. \u201eRozszerzenie\u201d ate\u0144skiej cz\u0119\u015bci wystawy obejmowa\u0142o tak\u017ce m.in. seri\u0119 projekcji filmowych <em>Teksty<\/em> (<em>Keimena<\/em>) skierowan\u0105 do szerszej publiczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 realizowali Hila Peleg i Vassily Bourikas oraz koncerty radiowe w ramach projektu <em>Every Time A Ear di Soun, <\/em>nad kt\u00f3rymi piecz\u0119 obj\u0105\u0142, pochodz\u0105cy z Kamerunu, berli\u0144ski kurator Bonaventure Soh Bejeng Ndikung. Adam Szymczyk w wywiadzie udzielonym magazynowi \u201eArtforum\u201d zaznaczy\u0142, \u017ce wystaw\u0119 nale\u017cy postrzega\u0107 we wszystkich tych, r\u00f3wnorz\u0119dnych sobie formatach, w odr\u00f3\u017cnieniu od stosowanego powszechnie typowego podzia\u0142u na prezentacj\u0119 sztuk wizualnych i teoretyczne wydarzenia towarzysz\u0105ce.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-42854 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/058_d14-wystawa-asfa-widok-ogolny'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/058_d14-wystawa-asfa-widok-ogolny-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wystawa w ASFA, widok og\u00f3lny, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42925\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42925'>\n\t\t\t\tWystawa w ASFA, widok og\u00f3lny, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/057_d14-pavel-braila-golden-snow-sochi-olympics-2014'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/057_d14-pavel-braila-golden-snow-sochi-olympics-2014-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pavel Br\u0103ila, The Golden Snow of the Sochi Olympics, 2014, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42924\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42924'>\n\t\t\t\tPavel Br\u0103ila, The Golden Snow of the Sochi Olympics, 2014, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/056_d14-beau-dick-22-masks-atlakim-1990-2012'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/056_d14-beau-dick-22-masks-Atlakim-1990-2012-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Beau Dick, Maski Atlakim, 1990-2012, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42923\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42923'>\n\t\t\t\tBeau Dick, Maski Atlakim, 1990-2012, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/055_d14-ateny-parko-elefterias'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/055_d14-ateny-parko-elefterias-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Budynki muze\u00f3w w Parko Eleftherias fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42922\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42922'>\n\t\t\t\tBudynki muze\u00f3w w Parko Eleftherias fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/054_d14-ateny-odeion-wnetrze'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/054_d14-ateny-odeion-wnetrze-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wn\u0119trze wystawy w Odeionie, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42921\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42921'>\n\t\t\t\tWn\u0119trze wystawy w Odeionie, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42920'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/053_d14_Pope_L_From_Whispering_Campaign_Cantina_Social_copyright_freddie_faulkenberry-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pope L, From Whispering Campaign, Cantina Social,\u00a9 Freddie Faulkenberry (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42920\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42920'>\n\t\t\t\tPope L, From Whispering Campaign, Cantina Social,\u00a9 Freddie Faulkenberry (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42919'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/052_d14_Ibrahim_Mahama_Check_Point_Prosfygika_Syntagma_Square_\u00a9_Mathias_Voelzke-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ibrahim Mahama, Check Point Prosfygika Syntagma Square, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42919\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42919'>\n\t\t\t\tIbrahim Mahama, Check Point Prosfygika Syntagma Square, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42918'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/051_d14_Emeka_Ogboh_The_Way_Earthly_Things_are_Going_Odeion_\u00a9_Mathias_Voelzke-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Emeka Ogboh, The Way Earthly Things are Going, Odeion, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42918\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42918'>\n\t\t\t\tEmeka Ogboh, The Way Earthly Things are Going, Odeion, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/sanja-ivekovia%c2%87-avdi-square'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/050_d14_Sanja-_Ivekovic_Monument_to_Revolution_Avdi_Square_\u00a9_Yiannis_Hadjiaslanis-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sanja Ivekovic, Monument to Revolution Avdi Square, \u00a9 Yiannis Hadjiaslanis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42917\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42917'>\n\t\t\t\tSanja Ivekovic, Monument to Revolution Avdi Square, \u00a9 Yiannis Hadjiaslanis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/049_d14-hans-haacke-wir-alle-sind-das-volk'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/049_d14-hans-haacke-wir-alle-sind-das-volk-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hans Haacke, Wir (alle) sind das Volk, 2003-2017, gmach EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42916\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42916'>\n\t\t\t\tHans Haacke, Wir (alle) sind das Volk, 2003-2017, gmach EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/048_d14-asfa-lucius-burkhardt-landschaft-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/048_d14-asfa-lucius-burkhardt-landschaft-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Lucius Burckhardt, Landschaftstheoretische Aquarelle, 1970-1995, detal, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42915\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42915'>\n\t\t\t\tLucius Burckhardt, Landschaftstheoretische Aquarelle, 1970-1995, detal, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/047_d14-ateny-crapumenta-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Graffiti w Atenach krytykuj\u0105ce wystaw\u0119, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42914\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42914'>\n\t\t\t\tGraffiti w Atenach krytykuj\u0105ce wystaw\u0119, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/046_d14-irena-haiduk-obuwie-borosana'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/046_d14-irena-haiduk-obuwie-borosana-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Irena Haiduk, Nine-Hour-Delay, 2012-58, obuwie Borosana, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42913\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42913'>\n\t\t\t\tIrena Haiduk, Nine-Hour-Delay, 2012-58, obuwie Borosana, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42912'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/045_d14_Irena_Haiduk_Thomas_Love_Working_\u00a9_David_Bornscheuer-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Irena Haiduk, Thomas Love Working, 2016, \u00a9 David Bornscheuer (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42912\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42912'>\n\t\t\t\tIrena Haiduk, Thomas Love Working, 2016, \u00a9 David Bornscheuer (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/044_d14-ateny-rebecca-belmore-from-inside-2017-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/044_d14-ateny-rebecca-belmore-from-inside-2017-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42911\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42911'>\n\t\t\t\tRebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hiwa K, One-Room-Apartment, 2017, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42910\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42910'>\n\t\t\t\tHiwa K, One-Room-Apartment, 2017, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/042_d14-ateny-rebecca-bellmore-from-inside-2-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42909\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42909'>\n\t\t\t\tRebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, Rebecca Belmore, From Inside, 2017, wzg\u00f3rze Filopappou, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/041_d14-ateny-bonita-ely-plastikus-fragment-garbograff'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/041_d14-ateny-bonita-ely-plastikus-fragment-garbograff-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bonita Ely, Plastikus Progressus: Memento Mori, 2017, detal, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42908\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42908'>\n\t\t\t\tBonita Ely, Plastikus Progressus: Memento Mori, 2017, detal, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/040_d14-ateny-bonita-ely-plastikus-progressus-2017-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/040_d14-ateny-bonita-ely-plastikus-progressus-2017-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bonita Ely, Plastikus Progressus: Memento Mori, 2017, widok og\u00f3lny, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42907\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42907'>\n\t\t\t\tBonita Ely, Plastikus Progressus: Memento Mori, 2017, widok og\u00f3lny, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/039_d14-asfa-ciudad-abierta-fragment'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/039_d14-asfa-ciudad-abierta-fragment-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ciudad Abierta, fragment instalacji, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42906\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42906'>\n\t\t\t\tCiudad Abierta, fragment instalacji, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/038_d14-allan-sekula-school-is-factory-1978'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/038_d14-allan-sekula-school-is-factory-1978-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Allan Sekula, School is a Factory, 1978-80, fragment, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42905\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42905'>\n\t\t\t\tAllan Sekula, School is a Factory, 1978-80, fragment, ASFA, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/037_d14-asfa-aneducation'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wn\u0119trze Ate\u0144skiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) przygotowane na projekt Anedukacja, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42904\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42904'>\n\t\t\t\tWn\u0119trze Ate\u0144skiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) przygotowane na projekt Anedukacja, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/036_d-14-ateny-guillermo-gallindo-border-cantos-2013'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/036_d-14-ateny-guillermo-gallindo-border-cantos-2013-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Guillermo Galindo, Score for Boca de la noche, 2016, z serii Border Cantos (od 2013), Odeion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42903\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42903'>\n\t\t\t\tGuillermo Galindo, Score for Boca de la noche, 2016, z serii Border Cantos (od 2013), Odeion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Artur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42902\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42902'>\n\t\t\t\tArtur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/034_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/034_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Artur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42901\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42901'>\n\t\t\t\tArtur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/033_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/033_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017-2-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42900\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42900'>\n\t\t\t\tHiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/032_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/032_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42899\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42899'>\n\t\t\t\tHiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/031_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/031_d14-ateny-hiwa-k-pre-image-2017-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42898\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42898'>\n\t\t\t\tHiwa K, Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), 2017, Odeion, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42897'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Marta Minuj\u03afn, Payment of Greek Debt to Germany with Olives and Art, 2017, performance w EMST, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42897\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42897'>\n\t\t\t\tMarta Minuj\u03afn, Payment of Greek Debt to Germany with Olives and Art, 2017, performance w EMST, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/029_d14-ateny-odeion-fasada'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/029_d14-ateny-odeion-fasada-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Konserwatorium Ate\u0144skie (Odeion), widok w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42896\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42896'>\n\t\t\t\tKonserwatorium Ate\u0144skie (Odeion), widok w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/028_d14-ateny-emst-arseny-avraamov-symhony-of-sirens-1919-23'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/028_d14-ateny-emst-arseny-avraamov-symhony-of-sirens-1919-23-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Arseny Avraamov, Dokumentacja i rekonstrukcja Symfonii Syren (ok. 1922), sala w EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42895\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42895'>\n\t\t\t\tArseny Avraamov, Dokumentacja i rekonstrukcja Symfonii Syren (ok. 1922), sala w EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/027_d14-benaki-pireos-tshibumba-kanda-matulu-detale'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/027_d14-benaki-pireos-tshibumba-kanda-matulu-detale-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tshibumba Kanda-Matulu, 101 Works, 1973-1974, detal, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42894\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42894'>\n\t\t\t\tTshibumba Kanda-Matulu, 101 Works, 1973-1974, detal, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/026_d14-benaki-pireos-tshibumba-kanda-matulu-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/026_d14-benaki-pireos-tshibumba-kanda-matulu-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tshibumba Kanda-Matulu, 101 Works, 1973-1974, widok og\u00f3lny, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42893\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42893'>\n\t\t\t\tTshibumba Kanda-Matulu, 101 Works, 1973-1974, widok og\u00f3lny, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/025_d14-benaki-pireos-yervant-gianikian-armenian-diary'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/025_d14-benaki-pireos-yervant-gianikian-armenian-diary-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Yervant Gianikian, Return to Khordociur \u2013 Armenian Diary, 1986, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42892\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42892'>\n\t\t\t\tYervant Gianikian, Return to Khordociur \u2013 Armenian Diary, 1986, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/024_d14-emst-lala-meredith-vula-blood-memory-1990-fragment'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/024_d14-EMST-lala-meredith-vula-blood-memory-1990-fragment-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Lala Meredith-Vula, Gjonaj, Has, Kosovo, 2 May 1990_no.45, z cyklu Blood Memory, 1990, fragment, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42891\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42891'>\n\t\t\t\tLala Meredith-Vula, Gjonaj, Has, Kosovo, 2 May 1990_no.45, z cyklu Blood Memory, 1990, fragment, ESMT, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/023_d14-ateny-spiro-kristo-children-1966'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/023_d14-ateny-spiro-kristo-children-1966-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Spiro Kristo, The Children, 1966, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42890\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42890'>\n\t\t\t\tSpiro Kristo, The Children, 1966, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/022_d14-ateny-tomislav-gotovac-ready-made-1981'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/022_d14-ateny-tomislav-gotovac-ready-made-1981-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tomislav Gotovac, Ready-Made, 1981, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42889\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42889'>\n\t\t\t\tTomislav Gotovac, Ready-Made, 1981, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/021_d14-ateny-tomislav-gotovac-cleaning-1981-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/021_d14-ateny-tomislav-gotovac-cleaning-1981-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Tomislav Gotovac, Cleaning of Public Spaces (Homage to Vjekoslav Frace aka The Bolshevik and Cleaning Apostle), 1981, dokumentacja, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42888\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42888'>\n\t\t\t\tTomislav Gotovac, Cleaning of Public Spaces (Homage to Vjekoslav Frace aka The Bolshevik and Cleaning Apostle), 1981, dokumentacja, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/020_d14-sammy-baloji-tales-copper-cross-garden-2017-fragment'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/020_d14-sammy-baloji-tales-copper-cross-garden-2017-fragment-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sammy Baloji, Tales of the Copper Cross Garden, 2017, fragment, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42887\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42887'>\n\t\t\t\tSammy Baloji, Tales of the Copper Cross Garden, 2017, fragment,  EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/019_d14-beau-dick-untitled-2013'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/019_d14-beau-dick-untitled-2013-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Beau Dick, Untitled, 2013, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42886\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42886'>\n\t\t\t\tBeau Dick, Untitled, 2013, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/018_d14-beau-dick-tsonoqua-mask-2016'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/018_d14-beau-dick-tsonoqua-mask-2016-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Beau Dick, Tsonoqua Mask, 2016, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42885\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42885'>\n\t\t\t\tBeau Dick, Tsonoqua Mask, 2016,  EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/017_d14-sala-emst-beau-dick'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Sala w EMST, widok og\u00f3lny, od lewej prace: Sammy Baloji (fragment), Beau Dick, na pierwszym planie fragment p\u0142yty miedziorytniczej Baudeta, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42884\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42884'>\n\t\t\t\tSala w EMST, widok og\u00f3lny, od lewej prace: Sammy Baloji (fragment), Beau Dick, na pierwszym planie fragment p\u0142yty miedziorytniczej Baudeta, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/016_d14-etienne-baudet-paysage-avec-diogene-poussin'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/016_d14-etienne-baudet-paysage-avec-diogene-poussin-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\u00c9tienne Baudet,\u201ePaysage avec Diog\u00e8ne\u201d after Poussin, 1701, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42883\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42883'>\n\t\t\t\t\u00c9tienne Baudet,\u201ePaysage avec Diog\u00e8ne\u201d after Poussin, 1701, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42882'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/015_d14_Andreas_Angelidakis_Unauthorized_Athinaiki_Techniki_Polytechnio_8_\u00a9_Angelos_Giotopoulos-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Andreas Angelidakis, Unauthorized (Athinaiki Techniki), 2017, \u00a9 Angelos Giotopoulos (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42882\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42882'>\n\t\t\t\tAndreas Angelidakis, Unauthorized (Athinaiki Techniki), 2017, \u00a9 Angelos Giotopoulos (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/014_d14-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/014_d14-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-2-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Naeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42881\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42881'>\n\t\t\t\tNaeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/013_d14-emst-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-3'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/013_d14-EMST-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-3-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Naeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42880\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42880'>\n\t\t\t\tNaeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMST, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/012_d14-emst-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-1'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/012_d14-emst-naeem-mohaiemen-tripoli-cancelled-2017-1-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Naeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMSt, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42879\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42879'>\n\t\t\t\tNaeem Mohaiemen, Tripoli Cancelled, 2017, kadr z wideo, EMSt, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/011_d14-ateny-rasheed-araeen-kotzia-sq'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/011_d14-ateny-rasheed-araeen-kotzia-sq-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rasheed Araeen, Shamiyaana \u2013 Food for Thought: Thought for Change, Plac Kotzia, Ateny, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42878\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42878'>\n\t\t\t\tRasheed Araeen, Shamiyaana \u2013 Food for Thought: Thought for Change, Plac Kotzia, Ateny, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/010_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-warszawa-plany'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/010_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-warszawa-plany-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Koncepcja urbanistyczna Warszawy lay 30. XX w., fragment ekspozycji Rainera Oldendorfa, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator (2017), Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42877\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42877'>\n\t\t\t\tKoncepcja urbanistyczna Warszawy lay 30. XX w., fragment ekspozycji Rainera Oldendorfa, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator (2017), Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, fragment ekspozycji, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42876\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42876'>\n\t\t\t\tRainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, fragment ekspozycji, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/008_d14-ateny-polytechnion-rainer-oldendorf'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/008_d14-ateny-polytechnion-rainer-oldendorf-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42875\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42875'>\n\t\t\t\tRainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/007_d14-ateny-polytechnion-brama'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/007_d14-ateny-polytechnion-brama-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy st\u0142umienie studenckiego buntu w 1973 r., Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42874\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42874'>\n\t\t\t\tPomnik upami\u0119tniaj\u0105cy st\u0142umienie studenckiego buntu w 1973 r., Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/006_d14-ateny-politechnion'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ate\u0144ska Politechnika (Polytechnion) w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42873\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42873'>\n\t\t\t\tAte\u0144ska Politechnika (Polytechnion) w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/tositsa'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/005_d14_Georgia-Sagri_Dynamics_Tositsa_5_\u00a9_Angelos_Giotopoulos-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Georgia Sagri, Dynamis, 2017, Tositsa 5, Ateny, \u00a9 Angelos Giotopoulos (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42872\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42872'>\n\t\t\t\tGeorgia Sagri, Dynamis, 2017, Tositsa 5, Ateny, \u00a9 Angelos Giotopoulos (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/daniel-knorr'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/004_d14_Daniel_Knorr_Expiration_Movement_Fridericianum_\u00a9_VG-Bildkunst_Bonn_2017_\u00a9_Bernd_Borchardt-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Daniel Knorr. Expiration Movement, Kassel 2017, \u00a9 VG Bild-Kunst Bonn 2017, \u00a9 Bernd Borchardt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42871\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42871'>\n\t\t\t\tDaniel Knorr. Expiration Movement, Kassel 2017, \u00a9 VG Bild-Kunst Bonn 2017, \u00a9 Bernd Borchardt (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/d14_daniel_knorr_materialization_a_mathias_voelzke'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/003_d14_Daniel_Knorr_Materialization_ODEION_\u00a9_VG_Bild-Kunst_Bonn_2017_\u00a9_Mathias_Voelzke-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Daniel Knorr, Materialization, 2017, Ate\u0144skie Konserwatorum (Odeion), \u00a9 VG Bild-Kunst Bonn 2017, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42870\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42870'>\n\t\t\t\tDaniel Knorr, Materialization, 2017, Ate\u0144skie Konserwatorum (Odeion), \u00a9 VG Bild-Kunst Bonn 2017, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/002_d14-ateny-daniel-knorr-materialization-2017'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/002_d14-ateny-daniel-knorr-materialization-2017-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Daniel Knorr, Materialization, 2017, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Atenach, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42869\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42869'>\n\t\t\t\tDaniel Knorr, Materialization, 2017, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Atenach, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42868'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-42868\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-42868'>\n\t\t\t\tRegina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Rekonstrukcje ahistoryczne<\/strong><\/p>\n<p>Grecja, jako laboratorium paneuropejskich problem\u00f3w, mia\u0142aby wi\u0119c stanowi\u0107 wielop\u0142aszczyznow\u0105 struktur\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 licznych punkt\u00f3w odniesienia, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: filozofia, demokracja, klasyczne pi\u0119kno, mitologia, kalokagatia \u2013 s\u0142ownik poj\u0119\u0107 mo\u017cna by rozwija\u0107 bez ko\u0144ca. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, \u017ce wiele z element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na szacowny dorobek kulturowy Grecji zosta\u0142o \u201ewymy\u015blonych\u201d przez nowo\u017cytno\u015b\u0107. Ta za\u015b wymy\u015bli\u0142a tak\u017ce muzeum, nieprzypadkowo cz\u0119sto zamkni\u0119te w architektonicznej formie wywodz\u0105cej si\u0119 z dorobku greckiej architektury sakralnej. Muzeum, jako instytucja publiczna, sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym elementem koncepcji Szymczyka, kt\u00f3ry zaprosi\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy plac\u00f3wki muzealne w obr\u0119bie Aten i Pireusu. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 mniej znane szerszej publiczno\u015bci, jak Muzeum Demokratycznego Oporu przeciw Dyktaturze, znajduj\u0105ce si\u0119 w dzisiejszym Parku Wolno\u015bci. Zajmuje ono kompleks niepozornych budynk\u00f3w, zdradzaj\u0105cych swoj\u0105 architektur\u0105 i uk\u0142adem przestrzennym militarn\u0105 proweniencj\u0119. Te dawne koszary s\u0142u\u017cy\u0142y w czasach re\u017cimu \u201eczarnych pu\u0142kownik\u00f3w\u201d jako wi\u0119zienie, w tym miejsce tortur. Do przekszta\u0142cenia wn\u0119trza Ate\u0144skiego Miejskiego Centrum Sztuki, dziel\u0105cego przestrze\u0144 z powy\u017csz\u0105 jednostk\u0105, zaproszony zosta\u0142 znany grecki architekt Andreas Angelidakis, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 metod\u0119 <em>investigative restoration<\/em>, co mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 jako technik\u0119 odnawiania \u2013 dociekliw\u0105, ale te\u017c \u2013 \u015bledcz\u0105. Interwencje w przestrze\u0144 budynk\u00f3w i ich wzajemne relacje, polegaj\u0105ce mi\u0119dzy innymi na przeci\u0119ciu \u015bcian, zas\u0142oni\u0119ciu cz\u0119\u015bci okien czarnymi p\u0142achtami, czy te\u017c zbudowanie sztucznych ruin \u2013 to dzia\u0142ania, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 elementem scenografii dla realizowanego ju\u017c od wrze\u015bnia 2016 roku programu w ramach Parlamentu Cia\u0142. W tym czasie zaproszeni przez Paula B. Preciado arty\u015bci na r\u00f3\u017cne sposoby aktywizowali to miejsce poprzez dzia\u0142ania performatywne, debaty i inne, bardziej trwa\u0142e formy wypowiedzi.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42868\" aria-describedby=\"caption-attachment-42868\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42868\/\" rel=\"attachment wp-att-42868\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42868\" title=\"Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis-540x359.jpg\" alt=\"Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" width=\"540\" height=\"359\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis-540x359.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis-900x599.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis-576x383.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42868\" class=\"wp-caption-text\">Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kluczem do ate\u0144skiej cz\u0119\u015bci documenta 14 wydaje si\u0119 wi\u0119c przemieszczanie cia\u0142a (podmiotu) w przestrzeni. Za punkt wyj\u015bcia mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107, praktykowana przez szko\u0142\u0119 Arystotelesa, perypatetyka. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie s\u0105 to jednak \u2013 b\u0119d\u0105ce lejtmotywem wystawy \u2013 masowe migracje z\u0142o\u017cone z jednostkowych historii \u2013 ludzi, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 pokona\u0107 geofizyczne granice. Dlatego nieodzowne dla odbioru przekazu wystawy jest przemieszczanie si\u0119 po aglomeracji ate\u0144skiej celem obejrzenia nawet pojedynczych interwencji w przestrzeni miasta. Mo\u017cna w\u00f3wczas odwiedzi\u0107 miejsca takie, jak ulica Elipidos (gr. nadzieja) w pobli\u017cu Placu Wiktorii, kt\u00f3ry to plac wiosn\u0105 2016 roku sta\u0142 si\u0119 miejscem prowizorycznego obozu uchod\u017ac\u00f3w z Afganistanu i Syrii, a przez lata by\u0142 miejscem, w pobli\u017cu kt\u00f3rego znajdowa\u0142o si\u0119 wiele dom\u00f3w publicznych, zatrudniaj\u0105cych na niewolniczych warunkach kobiety przyje\u017cd\u017caj\u0105ce do Grecji w poszukiwaniu \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Miejsce to sta\u0142o si\u0119 t\u0142em performance\u2019u <em>Obecno\u015b\u0107<\/em>, kt\u00f3ry zrealizowa\u0142a gwatemalska artystka Regina Jos\u00e9 Galindo, ubrana w sukienk\u0119 kobiety zamordowanej w jej rodzinnym kraju. Po\u0142\u0105czenie mi\u0119dzy dwoma odleg\u0142ymi w czasie i przestrzeni punktami dostrzec mo\u017cna tak\u017ce w instalacji Daniela Knorra na dziedzi\u0144cu, odwiedzanego g\u0142\u00f3wnie przez turyst\u00f3w niezainteresowanych sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, Narodowego Muzeum Archeologicznego. Gablot\u0119 ze \u015bmieciami znalezionymi na ulicach Aten otaczaj\u0105, wyeksponowane na \u015bcianach dziedzi\u0144ca-ogrodu, antyczne stele nagrobne. Oba typy obiekt\u00f3w maj\u0105 znaczenie kommemoratywne \u2013 dlatego zapewne w dniach otwarcia wystawy artysta zorganizowa\u0142 w Odeionie performance, w ramach kt\u00f3rego sprzedawa\u0142 sprasowane mi\u0119dzy stronicami ksi\u0105\u017cek przedmioty znalezione jako odpadki. Sprzeda\u017c tych archeologicznych znalezisk mia\u0142a pom\u00f3c w sfinansowaniu innego projektu artysty, <em>Expiration Movement<\/em>, polegaj\u0105cego na emisji bia\u0142ego dymu w obu lokalizacjach wystawy w dniach jej otwarcia.<\/p>\n<p>Tego rodzaju drobne implementacje sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w tkank\u0119 klasycznych muze\u00f3w nie s\u0105 niczym nowym, lecz w przypadku \u201enauki p\u0142yn\u0105cej z Aten\u201d okazuj\u0105 si\u0119 po\u017cyteczne. Tak jest w przypadku cho\u0107by Muzeum Epigraficznego, gromadz\u0105cego przyk\u0142ady tekst\u00f3w z epoki antycznej wyrytych w kamieniu, lecz ma\u0142o czytelnych dla turyst\u00f3w nieznaj\u0105cych greki. Niekiedy tak\u017ce niszowa aktywno\u015b\u0107 artyst\u00f3w by\u0142a skierowana w stron\u0119 przypomnienia ma\u0142o znanej poza Grecj\u0105 historii lokalnych \u015brodowisk tw\u00f3rczych. Dzia\u0142anie takie wykona\u0142a w przestrzeni Aten mieszkanka tego miasta, performerka Georgia Sagri, przypominaj\u0105c o roli Centrum Sztuk Pi\u0119knych dzia\u0142aj\u0105cego w latach 1974-76 pod egid\u0105 grupy niezale\u017cnych artyst\u00f3w przy ulicy Tositsa w duchu <em>artists-run space<\/em>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42873\" aria-describedby=\"caption-attachment-42873\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/006_d14-ateny-politechnion\/\" rel=\"attachment wp-att-42873\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42873\" title=\"Ate\u0144ska Politechnika (Polytechnion) w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion-540x303.jpg\" alt=\"Ate\u0144ska Politechnika (Polytechnion) w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/006_d14-ateny-politechnion.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42873\" class=\"wp-caption-text\">Ate\u0144ska Politechnika (Polytechnion) w czasie trwania documenta 14, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Znajduj\u0105ca si\u0119 niedaleko od Muzeum Archeologicznego ate\u0144ska Politechnika (Polytechnion) udost\u0119pni\u0142a na potrzeby wystawy swoje przestrzenie, kt\u00f3re na co dzie\u0144 nie s\u0142u\u017c\u0105 wyk\u0142adom, lecz zgromadzeniom i uroczysto\u015bciom. Szczeg\u00f3lny charakter tego kompleksu budynk\u00f3w wynika z roli, jak\u0105 to miejsce odegra\u0142o w trakcie protest\u00f3w studenckich, krwawo st\u0142umionych w listopadzie 1973 roku. Pogi\u0119ta pod ci\u0119\u017carem czo\u0142gu masywna metalowa brama stanowi pomnik tego wydarzenia, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142o upadek wojskowej junty.<\/p>\n<p>Jedn\u0105 z prac, kt\u00f3re umieszczono w klasycystycznym budynku w ramach politechnicznego kompleksu, jest projekt Rainera Oldendorfa <em>marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator<\/em> (2017), odnosz\u0105cy si\u0119 do wystawy <em>Miasto Funkcjonalne<\/em>, czyli wyniku debaty nad architektur\u0105 i urbanistyk\u0105, tocz\u0105cej si\u0119 w Europie latach 30. XX w. z udzia\u0142em najwybitniejszych przedstawicieli profesji projektowych. W sierpniu 1933 roku odby\u0142 si\u0119 Mi\u0119dzynarodowy Kongres Nowoczesnej Architektury (CIAM), kt\u00f3ry zorganizowano na statku p\u0142yn\u0105cym z Marsylii do Aten<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>. Podr\u00f3\u017c tuz\u00f3w \u00f3wczesnej architektury modernistycznej zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wystaw\u0105 w\u0142a\u015bnie w murach ate\u0144skiej Politechniki, w ramach kt\u00f3rej zawarto wnioski na temat funkcjonalizmu w urbanistyce. Niemal r\u00f3wnocze\u015bnie z t\u0105 luksusow\u0105 wycieczk\u0105 wizjoner\u00f3w nowoczesno\u015bci w Europie kie\u0142kowa\u0142y ju\u017c napi\u0119cia, kt\u00f3re w ci\u0105gu kilku lat doprowadzi\u0142y do wiadomej eskalacji. Dokumentacja przebiegu tego rejsu i kongresu zarazem, publikacje i plany miast z epoki (w tym plan przedwojennej Warszawy), przypomina o estetycznych mira\u017cach elit \u015brodowiska projektant\u00f3w, kt\u00f3re nied\u0142ugo po ich wyartyku\u0142owaniu zosta\u0142y brutalnie rozbite.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42876\" aria-describedby=\"caption-attachment-42876\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book\/\" rel=\"attachment wp-att-42876\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42876\" title=\"Rainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, fragment ekspozycji, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book-540x303.jpg\" alt=\"Rainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, fragment ekspozycji, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/009_d14-polytechnion-rainer-oldendorf-book.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42876\" class=\"wp-caption-text\">Rainer Oldendorf, marco14 and CIAM4 \/ Shipwreck with Spectator, 2017, fragment ekspozycji, Polytechnion, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Kryzys jako nowa normalno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n<p>Dzisiejsze otoczenie Politechniki wskazuje na ci\u0105g\u0142\u0105 aktywno\u015b\u0107 tego miejsca w toku aktualnej politycznej debaty \u2013 liczne plakaty, graffiti i transparenty oraz odbywaj\u0105ce si\u0119 w pobli\u017cu pikiety i demonstracje, a nawet zamieszki, przypominaj\u0105 o nieustannej frustracji, kt\u00f3ra od czasu do czasu nasila si\u0119, wywo\u0142uj\u0105c wybuch spo\u0142ecznego niepokoju. Du\u017co mniej efektownym przypomnieniem o aktualnej sytuacji niekt\u00f3rych grup greckiego spo\u0142ecze\u0144stwa jest odbi\u00f3r pracy Rasheeda Araeena <em>Shamiyaana \u2013 Food for Thought: Thought for Change<\/em> na placu Kotzia. Plac flankuj\u0105 budynki takie, jak ratusz i siedziba rady miejskiej a tak\u017ce centrum kultury utrzymywane przez Narodowy Bank Grecji. Radni miejscy i przechodnie przecinaj\u0105cy plac mog\u0105 codziennie patrze\u0107 na kolejk\u0119 ludzi stoj\u0105cych w oczekiwaniu na otwarcie darmowej jad\u0142odajni w barwnej scenografii zaprojektowanej przez pakista\u0144skiego artyst\u0119<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Ich zwarta grupa przypomina w swej \u201etymczasowej trwa\u0142o\u015bci\u201d scen\u0119 z pracy Adriana Paci (2007)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>. Zatrzymani na lotnisku ludzie niemog\u0105cy donik\u0105d wyjecha\u0107 i dryfuj\u0105cy bezradnie w tymczasowo\u015bci tego nie-miejsca, to w\u0105tek, kt\u00f3ry wybrzmiewa jako paradoks zar\u00f3wno w rzeczywisto\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej Europy (berli\u0144ski Tempelhof), jak i w jednej z zaprezentowanych na documenta prac. Zrealizowany w scenerii opuszczonego lotniska Eliniko film Naeema Mohaiemena <em>Tripoli Cancelled<\/em> (2017) jest w\u0142a\u015bciwie monodramem, odnosz\u0105cym si\u0119 do prawdziwej historii, jaka by\u0142a udzia\u0142em ojca artysty, zatrzymanego niegdy\u015b na tym lotnisku i przetrzymywanego przed dziewi\u0119\u0107 dni w obszarze \u201eziemi niczyjej\u201d. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w opisie dzie\u0142a, w narracji tego filmu zatarta jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wi\u0119\u017aniem a kr\u00f3lem. Samotny m\u0119\u017cczyzna wydaje dyspozycje z wie\u017cy kontrolnej, przechadza si\u0119 po p\u0142ycie i budynkach lotniska, zasiada za sterami niedzia\u0142aj\u0105cego \u015bmig\u0142owca. Lotnisko Eliniko ma w tej historii tak\u017ce inne znaczenie, przez jaki\u015b czas s\u0142u\u017cy\u0142o bowiem jako ob\u00f3z przybywaj\u0105cych do Grecji uchod\u017ac\u00f3w<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>. Paradoks \u201euziemionych\u201d lotnisk, b\u0119d\u0105cych antytez\u0105 swobody podr\u00f3\u017cy odsy\u0142a nie tylko do refleksji Marca Aug\u00e9, zawartej w<em> Nie-miejscach<\/em>, ale tak\u017ce przypomina o architekturze takich przestrzeni tranzytowych, na kt\u00f3rych dyskretne, lecz znacz\u0105ce oddzia\u0142ywanie zwraca\u0142 uwag\u0119 James Bridle w projekcie <em>Seamless transitions<\/em>.<\/p>\n<p>Kryzys instytucji greckiego sektora kultury zaznaczy\u0142 si\u0119 nie tylko wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w wyniku perturbacji ekonomicznych ostatnich lat. Narodowe Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej (EMST), kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 otwarte w roku 2004, uruchomiono bez rozg\u0142osu jesieni\u0105 2016 roku. Przed dyrektork\u0105 muzeum, Katerin\u0105 Koskin\u0105, stoi nie\u0142atwe zadanie zagospodarowania obszernego budynku, kt\u00f3rego nie zape\u0142ni\u0142y nawet ekspozycje w ramach documenta. Widok, jaki roztacza si\u0119 z tarasu muzeum, ukazuje na pierwszym planie ruin\u0119 niegdy\u015b luksusowego hotelu, na planie dalszym za\u015b \u2013 konstytutywn\u0105 dla uk\u0142adu urbanistycznego Aten dominant\u0119 w postaci ruin Partenonu na Akropolu. Samo muzeum zbudowano za\u015b na ruinach niegdy\u015b prosperuj\u0105cego browaru, kt\u00f3rego pierwszy w\u0142a\u015bciciel Johann Fix przyby\u0142 do Aten z Bawarii w po\u0142owie XIX wieku. Browar przebudowano w efektowny spos\u00f3b w latach 60. XX wieku<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>, by ju\u017c w 1982 roku zarzuci\u0107 produkcj\u0119 i cz\u0119\u015bciowo wyburzy\u0107 obiekt. Na pytanie o nowoczesno\u015b\u0107 jako fetysz wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i remedium na ci\u0119\u017car tradycji nie ma wi\u0119c optymistycznej odpowiedzi: oto budynki zaprojektowane w dobie nowoczesno\u015bci s\u0105 wyburzane b\u0105d\u017a wycofywane z u\u017cytku. W\u0105tek ruin nowoczesno\u015bci pojawia si\u0119 tak\u017ce w pracy Andreasa Angelidakisa <em>Unauthorized (Athinaiki Techniki) <\/em>(2017) zaprezentowanej w jego pracowni, mieszcz\u0105cej si\u0119 w eleganckiej niegdy\u015b kamienicy przy ulicy Polytechniou 8. Angelidakis, jako architekt i Ate\u0144czyk, odnosi si\u0119 do w\u0105tku samowoli budowlanej w swoim mie\u015bcie, niekiedy usankcjonowanej za spraw\u0105 wielorodzinnego budownictwa zwanego <em>poikatokilia<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.Ten fenomen sprawi\u0142, \u017ce miasto rozrasta\u0142o si\u0119 od lat 50. XX wieku w spos\u00f3b niekontrolowany, wznoszone cz\u0119sto r\u0119kami dyletant\u00f3w. Dlatego dzisiejszy obraz przeludnionych i ciasnych w zakresie przestrzeni \u017cyciowej Aten stanowi istotne t\u0142o do\u015bwiadcze\u0144 widz\u00f3w, kt\u00f3rzy zechc\u0105 obejrze\u0107 documenta 14 naprawd\u0119 wnikliwie. Ten palimpsest ruin przypomina bowiem o konieczno\u015bci odczytywania warstw znaczeniowych, jakie oferuj\u0105 ate\u0144skie lokalizacje wystawy, i odsy\u0142a do pytania postawionego w broszurze informacyjnej documenta: jakiego obywatela produkuje ta fabryka?<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>. Jego wzorcem mia\u0142by by\u0107 Diogenes z Synopy \u2013 \u201ecynik i kosmopolita\u201d, obecny zreszt\u0105 w jednej z sal ekspozycyjnych w postaci p\u0142yty miedziorytniczej, kt\u00f3ra pos\u0142u\u017cy\u0142a do wykonania kopii <em>Pejza\u017cu z Diogenesem<\/em> Poussina. Widoczny nad brzegami rzeki Ilissos, kt\u00f3ra niegdy\u015b przep\u0142ywa\u0142a w pobli\u017cu dzisiejszej lokalizacji EMST, Diogenes przedstawiony jest w scenie odrzucenia nawet jednego ze zwyk\u0142ych przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku: kubka, pod wp\u0142ywem widoku ch\u0142opca czerpi\u0105cego d\u0142oni\u0105 wod\u0119 z rzeki. To p\u0142yta z miedziorytem francuskiego grawera \u00c9tienne Baudeta (1638-1711) <em>\u201ePaysage avec Diog\u00e8ne\u201d after Poussin <\/em>(1701), wypo\u017cyczona z kolekcji Luwru.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42884\" aria-describedby=\"caption-attachment-42884\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/017_d14-sala-emst-beau-dick\/\" rel=\"attachment wp-att-42884\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42884\" title=\"Sala w EMST, widok og\u00f3lny, od lewej prace: Sammy Baloji (fragment), Beau Dick, na pierwszym planie fragment p\u0142yty miedziorytniczej Baudeta, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick-540x303.jpg\" alt=\"Sala w EMST, widok og\u00f3lny, od lewej prace: Sammy Baloji (fragment), Beau Dick, na pierwszym planie fragment p\u0142yty miedziorytniczej Baudeta, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/017_d14-sala-emst-beau-dick.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42884\" class=\"wp-caption-text\">Sala w EMST, widok og\u00f3lny, od lewej prace: Sammy Baloji (fragment), Beau Dick, na pierwszym planie fragment p\u0142yty miedziorytniczej Baudeta, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Mied\u017a (gr. <em>chalkos<\/em>) pojawia si\u0119 jako lejtmotyw tej sali w EMST \u2013 od miedziorytu, przez bilon i obiekty symboliczne po surowiec kopalny. Jest obecny w tw\u00f3rczo\u015bci artysty, reprezentuj\u0105cego do niedawna niewidoczne w szerszym obiegu sztuki grupy etniczne: to Beau Dick (1955-2017), obywatel Kanady, przedstawiciel nacji Kwakwaka\u2019wakw. Autor rze\u017abionych masek i totem\u00f3w odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do tradycji rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w dzisiejszej Kanady i aktywista, dzia\u0142aj\u0105cy na rzecz przywr\u00f3cenia lokalnym spo\u0142eczno\u015bciom nale\u017cnych praw, popularyzowa\u0142 wypart\u0105 z szerszej \u015bwiadomo\u015bci wsp\u00f3\u0142obywateli kultur\u0119 swojego ludu. Jedna z jego prac to miedziana sztaba odlana z wycofanych z obiegu kanadyjskich cent\u00f3w, kt\u00f3rej towarzyszy oficjalna zgoda na wykorzystanie monet w celu innym, ni\u017c \u015brodek p\u0142atniczy oraz obiekt <em>Bez tytu\u0142u<\/em> (2013) \u2013 tarcza wykonana z miedzianego bilonu<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a>. Natomiast w pracy <em>Tales of the Copper Cross Garden<\/em> (2017), kt\u00f3rej autorem jest kongijski artysta Sammy Baloji, motyw miedzi jako materia\u0142u zmieniaj\u0105cego sw\u00f3j stan i warto\u015b\u0107 pojawia si\u0119 za spraw\u0105 r\u00f3\u017cnych medi\u00f3w: filmu, fotografii i obiekt\u00f3w w formie miedzianych, r\u00f3wnoramiennych krzy\u017cy.<\/p>\n<p>Innym punktem w EMST o charakterze tematycznym jest sala, w kt\u00f3rej zgromadzono przyk\u0142ady prac powsta\u0142ych w r\u00f3\u017cnych krajach ba\u0142ka\u0144skich w dobie re\u017cim\u00f3w komunistycznych. R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy stopniem opresji w tych systemach dobrze ilustruj\u0105 obrazy malarzy alba\u0144skich z lat 60.-70. XX wieku wypo\u017cyczone z Narodowej Galerii Sztuki w Tiranie, kt\u00f3re stanowi\u0105 t\u0142o dla instalacji dokumentuj\u0105cej projekt Tomislava Gotovaca <em>Sprz\u0105tanie przestrzeni publicznych&#8230;<\/em> (1981). Fotografie ukazuj\u0105ce artyst\u0119 zamiataj\u0105cego plac Braterstwa i Jedno\u015bci w Zagrzebiu<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-12\" id=\"refmark-12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>&nbsp;w 1981 roku zestawiono z pozosta\u0142ymi po tej akcji przedmiotami: fartuchem roboczym i stert\u0105 \u015bmieci stanowi\u0105c\u0105 <em>Ready Made<\/em> (1981), kt\u00f3re s\u0105 dzi\u015b archeologicznym \u015bwiadectwem istnienia Jugos\u0142awii. Zupe\u0142nie inna retoryka obecna jest w socrealistycznym wizerunku miasta na obrazie alba\u0144skiego malarza Spiro Kristo <em>Dzieci<\/em> (1966). Przedstawione na tle wznoszonych budynk\u00f3w reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cne grupy spo\u0142eczne, kt\u00f3rych cz\u0142onkami stan\u0105 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci, jednak skupione na narysowanym na ziemi kred\u0105 karabinie s\u0105 zjednoczone ideologi\u0105 militaryzacji wykreowan\u0105 przez re\u017cim, kt\u00f3ry jest jedynym znanym im \u015bwiatem. Dzisiaj bohaterowie tego obrazu mieliby o pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat wi\u0119cej, podobnie jak przedstawione na nim budynki i drzewa. Nietrudno wyobrazi\u0107 sobie wszystko to, czego do\u015bwiadczy\u0142o ich pokolenie w czasach re\u017cimu Envera Hod\u017cy i po transformacji ustrojowej. Problemy tego regionu ilustruj\u0105 tak\u017ce wielkoformatowe, monochromatyczne fotografie z cyklu <em>Blood Memory<\/em> (1990), kt\u00f3rych autork\u0105 jest Lala Meredith-Vula. Stanowi\u0105 one t\u0142o dla ci\u0105g\u00f3w komunikacyjnych w muzeum. Ka\u017cda z tych monumentalnych panoram, jak np. <em>Gjonaj, Has, Kosovo, 2 May 1990_no.45<\/em>, odnosi si\u0119 do zawarcia przymierza mi\u0119dzy rodami kosowskich Alba\u0144czyk\u00f3w uwik\u0142anych od pokole\u0144 w krwawy rewan\u017c za spraw\u0105 rodowego prawa, <em>kanunu<\/em>. Autorka fotoreporta\u017cu uwieczni\u0142a chwil\u0119 abolicji, do jakiej dosz\u0142o dzi\u0119ki porozumieniu przedstawicieli zwa\u015bnionych rod\u00f3w.<\/p>\n<p>Odmienny ogl\u0105d wielkiej historii zapewniaj\u0105 przede wszystkim ma\u0142e, prywatne narracje, zar\u00f3wno werbalne, jak i wizualne, kt\u00f3re mo\u017cna obejrze\u0107 w Benaki Museum. Do tych pierwszych zalicza si\u0119 praca Yervanta Gianikiana <em>Return to Khordociur \u2013 Armenian Diary<\/em> (1986), dokument filmowy z udzia\u0142em ojca artysty, Raphaela, czytaj\u0105cego swoje wspomnienia z czas\u00f3w ormia\u0144skiego Genocydu. Ta druga grupa to historia Konga opowiedziana w 101 obrazach autorstwa zairskiego malarza, Tshibumba Kanda-Matulu (TKM)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-13\" id=\"refmark-13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>, uprawiaj\u0105cego malarstwo rodzajowe z elementami sztuki ludowej.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Przep\u0142yw, przemyt i dryf<\/strong><\/p>\n<p>Jedn\u0105 z ciekawszych aran\u017cacji w EMST jest dokumentacja i rekonstrukcja <em>Symfonii syren<\/em> (ok. 1922), kt\u00f3rej kompozytorem i pierwszym wykonawc\u0105 by\u0142 multimedialny geniusz doby radzieckiej awangardy, Arseny Avraamov. Industrialne d\u017awi\u0119ki, stawiaj\u0105c znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy muzyk\u0105 a ha\u0142asem, nie s\u0105 jedynym w\u0105tkiem muzycznym w ramach documenta. Prace pionier\u00f3w muzyki generatywnej i elektronicznej zobaczy\u0107 mo\u017cna tak\u017ce w murach ate\u0144skiego konserwatorium (Odeionu)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-14\" id=\"refmark-14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>, b\u0119d\u0105cego cz\u0119\u015bci\u0105 niezrealizowanej w ca\u0142o\u015bci koncepcji Ioannisa Despotopoulousa (1959)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-15\" id=\"refmark-15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>. Otwarciu documenta w EMST towarzyszy\u0142 performance argenty\u0144skiej artystki Marty Minuj\u03afn <em>Sp\u0142ata greckiego d\u0142ugu Niemcom za pomoc\u0105 oliwek i sztuki<\/em>, b\u0119d\u0105cy kontynuacj\u0105 projektu z roku 1985, w ramach kt\u00f3rego artystka proponowa\u0142a sp\u0142at\u0119 d\u0142ugu Argentyny Andy\u2019emu Warholowi za pomoc\u0105 waluty, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142a by\u0107 kukurydza: \u201elatynoameryka\u0144skie z\u0142oto\u201d. W obecnej wersji stron\u0119 niemieck\u0105 odegra\u0142a aktorka ucharakteryzowana na kanclerz Niemiec, Angel\u0119 Merkel.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42897\" aria-describedby=\"caption-attachment-42897\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/attachment\/42897\/\" rel=\"attachment wp-att-42897\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42897\" title=\"Marta Minuj\u03afn, Payment of Greek Debt to Germany with Olives and Art, 2017, performance w EMST, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010-540x360.jpg\" alt=\"Marta Minuj\u03afn, Payment of Greek Debt to Germany with Olives and Art, 2017, performance w EMST, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\" width=\"540\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010-540x360.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010-900x600.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010-576x384.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/030_d14_Marta_Minujin_Performance_\u00a9_Mathias_Voelzke-010.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42897\" class=\"wp-caption-text\">Marta Minuj\u03afn, Payment of Greek Debt to Germany with Olives and Art, 2017, performance w EMST, \u00a9 Mathias Voelzke (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Natomiast najciekawsz\u0105 prac\u0105, zaprezentowan\u0105 w Ate\u0144skim Konserwatorium (Odeionie), jest projekt <em>Pre-Image (Blind as the Mother Tongue)<\/em> (2017), kt\u00f3rego autorem jest Hiwa K. Materia\u0142 filmowy, pomy\u015blany jako dokumentacja performatywnej podr\u00f3\u017cy odtwarza\u0107 ma tras\u0119, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b przemierzy\u0142 on pieszo jako uchod\u017aca z irackiego Kurdystanu. Jednym z etap\u00f3w podr\u00f3\u017cy by\u0142a Grecja. Aby przeprowadzi\u0107 ten <em>re-enactment<\/em>, Hiwa K zbudowa\u0142 skomplikowan\u0105 konstrukcj\u0119 z luster zamocowanych na wysokiej tyczce. Ten cyrkowy rekwizyt, opierany na nosie, zmusza\u0142 artyst\u0119 do w\u0119dr\u00f3wki w niewygodnej pozycji, ale lustra mia\u0142y umo\u017cliwia\u0107 kontrol\u0119 po\u0142o\u017cenia i odbija\u0107 fragmenty mijanego pejza\u017cu. Jednocze\u015bnie, jak zauwa\u017ca sam artysta, w ten spos\u00f3b jego odbicie w lustrach jawi si\u0119 jako podrz\u0119dne wobec monitoruj\u0105cego spojrzenia kierowanego na\u0144 z g\u00f3ry. Natomiast narracja z offu dotyczy podr\u00f3\u017cy z czasu przesz\u0142ego \u2013 trzech dni marszu bez jedzenia, koczowania w porcie w oczekiwaniu na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119, w kt\u00f3rej podwoziu mo\u017cna si\u0119 ukry\u0107, a tak\u017ce tytu\u0142owej \u015blepoty w ciemno\u015bci podczas ukrycia w trakcie nielegalnej podr\u00f3\u017cy promem. Histori\u0119 t\u0119 przerywaj\u0105 reminiscencje z jeszcze odleglejszej przesz\u0142o\u015bci, podobnie jak nawiedza\u0107 musia\u0142y one my\u015bli maszeruj\u0105cego nocami uciekiniera. Co wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie istotne \u2013 ponawiaj\u0105c tras\u0119 podr\u00f3\u017cy i przypominaj\u0105c o jej wysi\u0142ku poprzez absurdalny, utrudniaj\u0105cy poruszanie si\u0119 i percepcj\u0119 przestrzeni rekwizyt, Hiwa K formu\u0142uje refleksj\u0119 na temat w\u0142asnego, zmienionego ju\u017c statusu. Oto przemierza ten dystans jako artysta wystawiaj\u0105cy w presti\u017cowych zachodnich o\u015brodkach sztuki, potrzebny zachodniemu \u015bwiatu sztuki dla legitymizowania r\u00f3wno\u015bciowej polityki. Dlatego jego odbicie w lusterkach jest odbiciem \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 tu baumanowsk\u0105 metafor\u0105 \u2013 dawnego w\u0142\u00f3cz\u0119gi, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 zosta\u0107 turyst\u0105.<\/p>\n<p>Jednak w historii, kt\u00f3r\u0105 opowiada Hiwa K s\u0105 nieci\u0105g\u0142o\u015bci i mo\u017cliwe konfabulacje, podobnie jak w samej biografii artysty. Du\u017co bardziej wiarygodne s\u0105 zamieszczone przeze\u0144, na jego stronie internetowej, anegdoty, jak opowie\u015b\u0107 o ojcu paraj\u0105cym si\u0119 kaligrafi\u0105 i konstruuj\u0105cym barwne plansze z folii, aby rodzina mog\u0142a mie\u0107 namiastk\u0119 kolorowej telewizji. Mo\u017cliwym kluczem do intryguj\u0105cej i podejmuj\u0105cej gr\u0119 ze stereotypami narracji, kt\u00f3r\u0105 buduje Hiwa K, jest anegdota <em>Widok z g\u00f3ry<\/em>, opowiadaj\u0105ca o migrancie, kt\u00f3ry, by uzyska\u0107 pozwolenie pobytu w Europie, wyuczy\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych miasta nazwanego przeze\u0144 \u201eJ\u201d, le\u017c\u0105cego w strefie uznawanej przez ONZ za tereny niebezpieczne. Bierna wiedza na ten temat, polegaj\u0105ca na spojrzeniu na miasto z perspektywy mapy, zapewni\u0142a mu osi\u0105gniecie celu, kt\u00f3rego nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 prawdziwym mieszka\u0144com miasta J, znaj\u0105cym je jedynie z perspektywy w\u0142asnego w nim bytowania.<\/p>\n<p>Spojrzenie na problem z drugiej strony zapewnia zaprezentowana w Ate\u0144skiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) praca Artura \u017bmijewskiego <em>Glimpse<\/em> (2016-2017). Chropawy formalnie film, zarejestrowany na ta\u015bmie 16 mm, odnosi si\u0119 do relacji mi\u0119dzy migrantami a mieszka\u0144cami \u015bwiata, do kt\u00f3rego przybyli, by koczowa\u0107 na ulicach miast, takich jak Pary\u017c i w obozach, takich jak \u201eD\u017cungla\u201d pod Calais. Niesiona przed kamerami pomoc zamienia si\u0119 w upokorzenie, oferowane mo\u017cliwo\u015bci \u2013 w kolonialny spektakl. Artysta znalaz\u0142 dla swej wypowiedzi adekwatn\u0105 form\u0119 \u2013 niemy, monochromatyczny obraz staje si\u0119 uniwersalny i ponadczasowy, przypominaj\u0105c nie tylko o kronikach filmowych z miejsc takich, jak warszawskie getto, ale uniwersalizuj\u0105c problem wypieranego ze zbiorowego pola widzenia ludzkiego nieszcz\u0119\u015bcia. W\u0105tek migracji obecny w documenta nie jest wi\u0119c przedstawiony czu\u0142ostkowo. Otrzymujemy r\u00f3\u017cne perspektywy \u2013 zar\u00f3wno osobiste relacje, jak i spojrzenie kierowane z perspektywy lito\u015bciwej (oraz dwuznacznej moralnie) pomocy w przypadku pracy Artura \u017bmijewskiego, czy wreszcie odniesienie do materialnych obiekt\u00f3w, jak w pracach Guillermo Galindo. Jego praca <em>Score for Boca de la noche<\/em> (2016) z serii <em>Border Cantos<\/em> (od 2013) to malarstwo na papierze wykonanym przetworzonej odzie\u017cy porzuconej na szlaku uchod\u017ac\u00f3w zmierzaj\u0105cym z Meksyku do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42902\" aria-describedby=\"caption-attachment-42902\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2\/\" rel=\"attachment wp-att-42902\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42902\" title=\"Artur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2-540x405.jpg\" alt=\"Artur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2-540x405.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2-900x675.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2-576x432.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/035_d14-asfa-artur-zmijewski-glimpse-2.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42902\" class=\"wp-caption-text\">Artur \u017bmijewski, Glimpse, 2016-201, ASFA, kadr z wideo, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Ko\u0142o hermeneutyczne<\/strong><\/p>\n<p>Przestrze\u0144 ASFA jako instytucji edukacyjnej pos\u0142u\u017cy\u0142a tak\u017ce za miejsce inicjatyw takich, jak <em>Anedukacja<\/em> (seria warsztat\u00f3w i wyk\u0142ad\u00f3w pod has\u0142em<em>: Co si\u0119 przemieszcza? Co dryfuje? Co pozostaje?<\/em>) i innych, kt\u00f3re stawiaj\u0105 pytania o wsp\u00f3\u0142czesne formy przekazywania wiedzy wobec kryzysu przemys\u0142\u00f3w wiedzy i nadmiaru samozwa\u0144czych autorytet\u00f3w. Anedukacja to neologizm maj\u0105cy okre\u015bla\u0107 system pobierania wiedzy, wywodz\u0105cy si\u0119 z pogranicza anarchii i pedagogiki<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-16\" id=\"refmark-16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>. Dlatego szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce jest tam zestawienie r\u00f3\u017cnych postaw i propozycji w zakresie edukacji (filmy dokumentuj\u0105ce niekonwencjonaln\u0105 dydaktyk\u0119 Oskara Hansena, Shantinikelan School w Indiach, diagramy Allana Sekuli ilustruj\u0105ce tez\u0119, \u017ce szko\u0142a jest fabryk\u0105) oraz rozmaitych, czasem utopijnych wsp\u00f3lnot. Przyk\u0142adem jest Ciudad Abierta \u2013 po\u0142udniowoameryka\u0144skie, eksperymentalne osiedle, otwarte obecnie tylko z nazwy i niedost\u0119pne dla przybysz\u00f3w z zewn\u0105trz, chyba, \u017ce jest si\u0119 um\u00f3wionym na p\u0142atne zwiedzanie enklawy. Bonita Ely proponuje rozbudowan\u0105 instalacj\u0119-environment <em>Plastikus Progressus: Memento Mori<\/em> (2017) sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z narracji dotycz\u0105cych faktycznych i fikcyjnych zdarze\u0144 zwi\u0105zanych z degradacj\u0105 \u015brodowiska naturalnego. Anedukacja polega mi\u0119dzy innymi na zapewnieniu perypatetycznego do\u015bwiadczenia tym widzom wystawy, kt\u00f3rzy chcieliby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w spacerach po wyznaczonych trasach, z towarzyszeniem motywu znanego z antycznego teatru \u2013 greckiego ch\u00f3ru. Grupa przewodnik\u00f3w tworz\u0105ca Ch\u00f3r odnosi si\u0119 do roli teatralnego ch\u00f3ru, mediuj\u0105cego niejako mi\u0119dzy aktorami a publiczno\u015bci\u0105; uczestnicy spaceru mog\u0105 bowiem negocjowa\u0107 jego tras\u0119 i tematyk\u0119 podejmowanej dyskusji.<\/p>\n<p>To uwidacznia perypatetyczn\u0105 formu\u0142a wpisan\u0105 w ca\u0142o\u015b\u0107 koncepcji ate\u0144skiej wystawy \u2013 najwi\u0119cej nauczymy si\u0119 od Aten przemierzaj\u0105c miasto, zar\u00f3wno na jego powierzchni, jak i je\u017cd\u017c\u0105c metrem, co jaki\u015b czas mijaj\u0105cym najpopularniejsz\u0105 w\u015br\u00f3d turyst\u00f3w stacj\u0119 Akropol, kt\u00f3r\u0105 zdobi wielkoformatowa fotografia s\u0142ynnej greckiej aktorki i niez\u0142omnej aktywistki politycznej, p\u00f3\u017aniejszej greckiej minister kultury, Meliny Mercouri, uwiecznionej na tle tej budowli. Perypatetyczne do\u015bwiadczenia, o kt\u00f3rych przypominaj\u0105 ruiny Liceum Arystotelesa (za\u0142. 335 p.n.e), w pobli\u017cu kt\u00f3rych znajduje si\u0119 ate\u0144skie konserwatorium, zak\u0142ada\u0142y zdobywanie do\u015bwiadczenia i pobieranie nauk w trakcie spaceru. Komplementarno\u015b\u0107 ruchu cia\u0142a w przestrzeni i uruchomienia umys\u0142u w rozmowie mia\u0142y sprzyja\u0107 rozwojowi intelektu. Patronem perypatetyki, czyli bycia w ci\u0105g\u0142ym ruchu wydaje si\u0119 w\u0142a\u015bnie Hermes, opisany przez Jana Parandowskiego jako bohater licznych anegdot, chytry szelma, ale tak\u017ce pos\u0142aniec bog\u00f3w, kt\u00f3ry \u201eprzez ca\u0142y dzie\u0144 biega\u0142 i lata\u0142\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-17\" id=\"refmark-17\"><sup>[17]<\/sup><\/a>. Je\u017celi wi\u0119c wywodz\u0105ca si\u0119 od jego imienia hermeneutyka mia\u0142aby sta\u0107 sie pomocna w odczytaniu klucza tegorocznych documenta, to istoty znaczenia tej wystawy nale\u017cy upatrywa\u0107 w zagadnieniu fizycznej mobilno\u015bci. Tym bardziej jest to przekonuj\u0105ce, gdy przypomnie\u0107 sobie figur\u0119 ko\u0142a hermeneutycznego, za spraw\u0105 kt\u00f3rej \u201enie mo\u017cna zrozumie\u0107 ca\u0142o\u015bci bez zrozumienia szczeg\u00f3\u0142u, a szczeg\u00f3\u0142 nie mo\u017ce by\u0107 zrozumiany bez odwo\u0142ania si\u0119 do ca\u0142o\u015bci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-18\" id=\"refmark-18\"><sup>[18]<\/sup><\/a>. Ko\u0142o hermeneutyczne zatoczone zostanie w pe\u0142ni (i zgodnie z uj\u0119ciem Hansa-Georga Gadamera), gdy obie cz\u0119\u015bci wystawy spotkaj\u0105 si\u0119 w do\u015bwiadczeniu widz\u00f3w, wyposa\u017conych przecie\u017c we w\u0142asne przeds\u0105dy (termin Gadamera). Zmiana, jaka zachodzi wskutek zatoczenia hermeneutycznego ko\u0142a jest mo\u017cliwa wtedy, gdy \u201epodmiot poczuje obco\u015b\u0107 przekazu, czyli stan rzeczy niezgodny z jego pierwotnymi przekonaniami\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-19\" id=\"refmark-19\"><sup>[19]<\/sup><\/a>. A zatem ate\u0144ska lekcja polega\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie na do\u015bwiadczeniu, na spos\u00f3b gadamerowski, zetkni\u0119cia z procesem poznawczym, jaki zapewnia poruszanie si\u0119 po kole hermeneutycznym. Na jego osi znajduj\u0105 si\u0119 poj\u0119cia takie, jak: kryzys, uchod\u017acy, tradycja antyczna, globalizacja, klasyczno\u015b\u0107, \u015bwiat sztuki, postprawda. Zatem od nastawienia i czujno\u015bci odbiorc\u00f3w wystawy zale\u017cy, czy to, czego Ateny mog\u0105 nas nauczy\u0107, zostanie przyswojone. Jest tak r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce dzi\u015b przeds\u0105dy utrwala tak\u017ce izolacja w ba\u0144kach informacyjnych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42904\" aria-describedby=\"caption-attachment-42904\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/037_d14-asfa-aneducation\/\" rel=\"attachment wp-att-42904\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42904\" title=\"Wn\u0119trze Ate\u0144skiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) przygotowane na projekt Anedukacja, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation-540x405.jpg\" alt=\"Wn\u0119trze Ate\u0144skiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) przygotowane na projekt Anedukacja, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation-540x405.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation-900x675.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation-576x432.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/037_d14-asfa-aneducation.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42904\" class=\"wp-caption-text\">Wn\u0119trze Ate\u0144skiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych (ASFA) przygotowane na projekt Anedukacja, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Po\u0142udnie \u2013 p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d<\/strong><\/p>\n<p>Dlatego jednym z najbardziej interesuj\u0105cych projekt\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych obie lokalizacje documenta jest w\u0142a\u015bnie performatywna podr\u00f3\u017c, kt\u00f3rej patronowa\u0107 mia\u0142 Hermes \u2013 grecki b\u00f3g obuty w sanda\u0142y ze skrzyde\u0142kami. Ate\u0144ska ulica Dionizego Areopagity sta\u0142a si\u0119 punktem startu podr\u00f3\u017cy konnej maj\u0105cej za cel odleg\u0142e o wiele kilometr\u00f3w Kassel (w linii prostej 1845 km). Projekt <em>The Athens-Kassel Ride: The Transit of Hermes<\/em> zainicjowany zosta\u0142 przez Rossa Birrella, szkockiego artyst\u0119, kt\u00f3rego intryguj\u0105ce i oszcz\u0119dne formalnie projekty wchodz\u0105 w dialog z tradycj\u0105 europejskiego dziedzictwa kulturowego i narzuconych przez nie cywilizacyjnych powinno\u015bci. Jednym z jego d\u0142ugofalowych projekt\u00f3w jest fotograficzna dokumentacja gestu wyrzucania do w\u00f3d rzeki lub morza ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 uznaje si\u0119 za wa\u017cn\u0105 dla dorobku intelektualnego Europy<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-20\" id=\"refmark-20\"><sup>[20]<\/sup><\/a>. W ramach innego projektu zorganizowa\u0142 on w dniach otwarcia documenta koncert orkiestry z\u0142o\u017conej z syryjskich ekspat\u00f3w (Syrian Expat Philharmonic Orchestra \u2013 SEPO), kt\u00f3ra wykona\u0142a <em>Symfoni\u0119 pie\u015bni \u017ca\u0142osnych<\/em> Henryka Miko\u0142aja G\u00f3reckiego.<\/p>\n<p>Idea <em>The Athens-Kassel Ride<\/em> zosta\u0142a pomy\u015blana przez Birrella jako podr\u00f3\u017c najbardziej esencjonalna w swym przebiegu i tempie, a jednocze\u015bnie najbardziej dzi\u015b archaiczna, czyli jako jazda konna. Jest to jednocze\u015bnie odwo\u0142anie do drogi przebytej przez Aim\u00e9 F\u00e9lixa Tschiffely\u2019ego, kt\u00f3ry pokona\u0142 konno dystans 16 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w mi\u0119dzy Buenos Aires a Nowym Jorkiem (1925-1928) i opisa\u0142 to w swojej ksi\u0105\u017cce <em>Wyprawa Tschiffely\u2019ego <\/em>(1933)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-21\" id=\"refmark-21\"><sup>[21]<\/sup><\/a>. To wej\u015bcie w dialog z tym przedsi\u0119wzi\u0119ciem poprzez jego artystyczn\u0105 rewalidacj\u0119. Trasa podr\u00f3\u017cy zaplanowanej przez Birrella w ramach projektu <em>Athens-Kassel Ride<\/em> obejmuje trzy tysi\u0105ce kilometr\u00f3w, kt\u00f3re czworo je\u017ad\u017ac\u00f3w mia\u0142o pokona\u0107 w sto dni (jest to liczba odpowiadaj\u0105ca czasowi trwania wystawy w Kassel). Je\u017ad\u017acy wyruszyli spod Akropolu 9 kwietnia przypominaj\u0105c jednocze\u015bnie o losach dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re w taki sam spos\u00f3b stamt\u0105d wyruszy\u0142y \u2013 mowa tu o reliefach z warsztatu Fidiasza ze scenami procesji panatenajskiej, kt\u00f3re wywiezione zosta\u0142y m.in. do British Museum przez lorda Elgina i kt\u00f3re do dzi\u015b pozostaj\u0105 przedmiotem sporu mi\u0119dzy Grecj\u0105 a Wielk\u0105 Brytani\u0105. Roszczenia w tej sprawie s\u0105 ka\u017cdorazowo oddalane przez stron\u0119 brytyjsk\u0105, a faktycznego zaw\u0142aszczenia dope\u0142nia zaw\u0142aszczenie na poziomie j\u0119zyka \u2013 rze\u017aby te s\u0105 nazywane \u201emarmurami Elgina\u201d, trac\u0105c semantyczny zwi\u0105zek ze swoj\u0105 rzeczywist\u0105 histori\u0105. Jak zatem przeczyta\u0107 mo\u017cna w odautorskiej wypowiedzi Birrella, opublikowanej na stronie documenta, celem wiadomo\u015bci, jak\u0105 ma do przekazania Hermes nie jest Kassel, podobnie, jak Ateny nie s\u0105 w\u0142a\u015bciwie punktem wyj\u015bcia<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-22\" id=\"refmark-22\"><sup>[22]<\/sup><\/a>. Akcent po\u0142o\u017cony jest na sam proces, pozostawanie w ruchu, kt\u00f3re ma moc sensotw\u00f3rcz\u0105, jak zauwa\u017ca przywo\u0142ywany przez autora Giorgio Agamben<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-23\" id=\"refmark-23\"><sup>[23]<\/sup><\/a>. Nieprzypadkowo zatem podstawowym elementem identyfikacji wizualnej documenta sta\u0142a si\u0119 linia \u0142\u0105cz\u0105ca te dwa miasta.<\/p>\n<p>W projekcie Birrella pobrzmiewa tak\u017ce echo zwrotu w turystyce w stron\u0119 postawy \u015bwiadomie powolnej (<em>slow<\/em>) ale raz jeszcze warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kwesti\u0119 przemieszczania si\u0119 cia\u0142 w przestrzeni podzielonej granicami naturalnymi (g\u00f3ry, rzeki) i sztucznymi \u2013 granicami pa\u0144stw, na przyk\u0142ad tych nale\u017c\u0105cych do strefy Schengen. Trasa ta wydaje si\u0119 pokrywa\u0107 z nakre\u015blon\u0105 na potrzeby wystawy lini\u0105, a jest tak\u017ce, zapewne nieprzypadkowo, tras\u0105 podobn\u0105 do tej, jak\u0105 pokonuj\u0105 zmierzaj\u0105cy z po\u0142udniowego wschodu na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d migranci.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong>Hierarchie mobilno\u015bci, heterotopie obiekt\u00f3w<\/strong><\/p>\n<p>Jednak specyficzne rozwarstwienie mi\u0119dzy swobod\u0105 poruszania si\u0119 ludzi, o kt\u00f3rym pisa\u0142 w <em>Globalizacji<\/em> Zygmunt Bauman, przypomina o tym, \u017ce zar\u00f3wno w skali samych documenta (opozycja widzowie \u2013 lokalni mieszka\u0144cy) jak i w skali \u015bwiatowej, widoczny staje si\u0119 problem \u201estopnia mobilno\u015bci, czyli swobody wyboru miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105\u201d ludzie przemieszczaj\u0105cy si\u0119<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-24\" id=\"refmark-24\"><sup>[24]<\/sup><\/a>. Bowiem \u201enawet je\u015bli si\u0119 nie przenosz\u0105, cz\u0119sto ziemia, na kt\u00f3rej \u017cyj\u0105, usuwa im si\u0119 spod st\u00f3p i tak czy inaczej s\u0105 jakby w ruchu. Je\u017celi ruszaj\u0105 w drog\u0119, to najcz\u0119\u015bciej kto inny okre\u015bla ich miejsce przeznaczenia (\u2026). Zamieszkuj\u0105 miejsca nieprzyjemne i niego\u015bcinne, kt\u00f3re ch\u0119tnie by porzucili, ale nie maj\u0105 dok\u0105d p\u00f3j\u015b\u0107, bo nigdzie indziej ich nie przyjm\u0105 i nie pozwol\u0105 rozbi\u0107 namiotu\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-25\" id=\"refmark-25\"><sup>[25]<\/sup><\/a>. Dlatego tak istotne dla topografii wystawy s\u0105 dwa obiekty odsy\u0142aj\u0105ce do tymczasowego i sta\u0142ego miejsca zamieszkania \u2013 marmurowy namiot z widokiem na Akropol i betonowa, absurdalna konstrukcja jednoosobowego mieszkania na dziedzi\u0144cu Benaki Museum. Dwa tymczasowe i niemo\u017cliwe do zamieszkania domy przypominaj\u0105 o \u2013 dostrze\u017conej przez Baumana \u201e\u015bwiatowej hierarchii mobilno\u015bci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-26\" id=\"refmark-26\"><sup>[26]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42910\" aria-describedby=\"caption-attachment-42910\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment\/\" rel=\"attachment wp-att-42910\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42910\" title=\"Hiwa K, One-Room-Apartment, 2017, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment-540x303.jpg\" alt=\"Hiwa K, One-Room-Apartment, 2017, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/043_d14-benaki-museum-hiwa-k-one-room-apartment.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42910\" class=\"wp-caption-text\">Hiwa K, One-Room-Apartment, 2017, Benaki Pireos, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Pierwszy z tych obiekt\u00f3w to rze\u017aba <em>From Inside<\/em> (2017) Rebekki Belmore, ustawiona na wzg\u00f3rzu Filopappou, zwanym te\u017c Wzg\u00f3rzem Muz<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-27\" id=\"refmark-27\"><sup>[27]<\/sup><\/a>. R\u0119cznie wyrze\u017abiony, marmurowy namiot ulokowany jest tak, by wida\u0107 by\u0142o w perspektywie Akropol. Dzie\u0142o to pilnowane jest jednak przez ochron\u0119, zapewne w obawie, by nie pos\u0142u\u017cy\u0142o nikomu za rzeczywiste schronienie. Drugi to <em>One-Room-Apartment<\/em> (2017), kt\u00f3rego autorem jest Hiwa K. To ustawiona na dziedzi\u0144cu Benaki Museum \u201eniemo\u017cliwa\u201d betonowa konstrukcja, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze \u015bciany, schod\u00f3w i \u0142\u00f3\u017cka, odsy\u0142aj\u0105ca do architektury mieszkalnej, lecz b\u0119d\u0105ca komentarzem na temat przemian warunk\u00f3w \u017cycia w irackim Kurdystanie. Obiekt ten jest zatem heterotopi\u0105 \u2013 ma stanowi\u0107 rekonstrukcj\u0119 domu wzniesionego w pobli\u017cu p\u00f3l minowych na tamtym terenie.<\/p>\n<p>Rodzaj heterotopii widoczny jest tak\u017ce w projekcie <em>Nine-Hour Delay<\/em> (2012-58), przedsi\u0119wzi\u0119ciu serbskiej artystki Ireny Haiduk, kt\u00f3ra powo\u0142a\u0142a korporacj\u0119 Yugoexport. W ramach projektu wyprodukowano tysi\u0105c par but\u00f3w Borosana, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 wraz z katalogami czy innymi gad\u017cetami documenta, a kt\u00f3re nosi\u0142y r\u00f3wnie\u017c kobiety z obs\u0142ugi wystawy. Obuwie to wyprodukowano w oparciu o model wdro\u017cony do produkcji w Jugos\u0142awii, gdzie zaprojektowane zosta\u0142o jako optymalne dla sp\u0119dzaj\u0105cych du\u017co czasu w postawie stoj\u0105cej robotnic<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-28\" id=\"refmark-28\"><sup>[28]<\/sup><\/a>. Buty Borosana by\u0142y wi\u0119c cz\u0119\u015bci\u0105 strategicznej gry miedzy przestrzeni\u0105 sztuki a sfer\u0105 ekonomii, jak\u0105 Haiduk podj\u0119\u0142a w ramach stworzonej przez siebie firmy. Podw\u00f3jna konotacja tych but\u00f3w wywo\u0142ywa\u0142a nieco niewygodne pytanie o ich status lokuj\u0105cy si\u0119 mi\u0119dzy dzie\u0142em sztuki, gad\u017cetem a odzie\u017c\u0105 s\u0142u\u017cbow\u0105.<\/p>\n<p>Ten rodzaj niewygody i niejednoznaczno\u015bci widoczny by\u0142 tak\u017ce w samej formule uczestnictwa zagranicznych widz\u00f3w w wystawie. Przybywaj\u0105cy na wystaw\u0119 zwolennicy sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej (na czas trwania wystawy w obu lokalizacjach uruchomiono nawet po\u0142\u0105czenie lotnicze Ateny-Kassel) zbyt cz\u0119sto wybieraj\u0105 przecie\u017c wariant elitarystyczny, pozostaj\u0105c na dystans wobec miasta, w kt\u00f3rego instytucjach kultury zago\u015bci\u0142a wystawa. Tymczasem w przestrzeni Aten trzeba si\u0119 zanurzy\u0107, podejmuj\u0105c wysi\u0142ek perypatetyki \u2013 zaowocuje on po\u017cytkiem z podj\u0119tej aktywno\u015bci. Pozwoli bowiem przypomnie\u0107 sobie o przywilejach naszego statusu. \u201eEksterytorialno\u015b\u0107 elit\u201d, o kt\u00f3rej pisze Bauman<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-29\" id=\"refmark-29\"><sup>[29]<\/sup><\/a>, a kt\u00f3r\u0105 dostrzec mo\u017cna w do\u015bwiadczeniach koneser\u00f3w sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej odwiedzaj\u0105cych Ateny z powodu documenta, jest przez greck\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 odbierana jako nieco upokarzaj\u0105ca pr\u00f3ba pomocy rozumianej do\u015b\u0107 prymitywnie jako zostawianie w Grecji pieni\u0119dzy przy okazji ogl\u0105dania wystawy. Frustracja ma wi\u0119c wieloaspektowe powody. Nie\u0142atwa historia dwudziestowiecznej Grecji naznaczona licznymi, masowymi migracjami, pozostaje kolejnym elementem sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 na kontekst, w jakim nale\u017cy odczytywa\u0107 wystaw\u0119. Ucieczka ludno\u015bci greckiej z teren\u00f3w Azji Mniejszej po tragedii Smyrny spowodowa\u0142a przeludnienie i da\u0142a pocz\u0105tek niekontrolowanej rozbudowie ate\u0144skich przedmie\u015b\u0107, ale te\u017c przyczyni\u0142a si\u0119 do rozwoju muzyki <em>rebetiko<\/em>, sportretowanej w popularnym greckim filmie pod tym samym tytu\u0142em<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-30\" id=\"refmark-30\"><sup>[30]<\/sup><\/a>. Kolejne fale migracji zwi\u0105zane by\u0142y z II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i rz\u0105dami \u201eczarnych pu\u0142kownik\u00f3w\u201d (1967-1973), co oddzia\u0142a\u0142o na greck\u0105 kultur\u0119 \u2013 najwymowniejszym przyk\u0142adem jest biografia Meliny Mercouri.<\/p>\n<figure id=\"attachment_42914\" aria-describedby=\"caption-attachment-42914\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/047_d14-ateny-crapumenta-2\/\" rel=\"attachment wp-att-42914\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-42914\" title=\"Graffiti w Atenach krytykuj\u0105ce wystaw\u0119, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2-540x405.jpg\" alt=\"Graffiti w Atenach krytykuj\u0105ce wystaw\u0119, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)\" width=\"540\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2-540x405.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2-900x675.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2-576x432.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/047_d14-ateny-crapumenta-2.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-42914\" class=\"wp-caption-text\">Graffiti w Atenach krytykuj\u0105ce wystaw\u0119, fot. E. W\u00f3jtowicz (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci autorki)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zatem cho\u0107 krytyka, kt\u00f3r\u0105 wida\u0107 na murach miasta, ogranicza si\u0119 do inwektyw w rodzaju: \u201ecrapumenta\u201d, to jej pod\u0142o\u017ce jest du\u017co bardziej z\u0142o\u017cone. Bardziej merytorycznej krytyki dostarcza interwencja Thierry\u2019ego <em>Colonela<\/em> Geoffroya realizowana pod has\u0142em #Documenta Sceptic w ramach d\u0142ugofalowego projektu Emergency Room; namiot ustawiony podobnie jak marmurowy obiekt Belmore, z widokiem na Akropol, podpisany jest has\u0142em \u201eWitamy tani\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105\u201d. Natomiast oboj\u0119tno\u015b\u0107 greckiej publiczno\u015bci wobec wystawy ma swoje pod\u0142o\u017ce nie tylko w niewidocznym dla turysty kryzysie, w czasie kt\u00f3rego udzia\u0142 w \u017cyciu kulturalnym zdaje si\u0119 zbytkiem. By\u0107 mo\u017ce tak\u017ce od\u017cywa ukryta niech\u0119\u0107 wobec Europy Zachodniej, kolonizuj\u0105cej kulturowo Grecj\u0119 poprzez \u2013 sprzeczne ze sob\u0105 \u2013 g\u0142oszenie wielko\u015bci jej dorobku kulturowego i grabie\u017c warto\u015bciowych artefakt\u00f3w. Fakt, i\u017c documenta postrzegane s\u0105 jako wydarzenie organizowane przez Niemcy, odsy\u0142a nie tylko do niedawnych napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy oboma krajami na tle negocjacji dotycz\u0105cych mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144 problemu kryzysu ekonomicznego, ale tak\u017ce do panowania Ottona I Wittelsbacha (1832-1862), narzuconego Grecji po wywalczeniu przez ni\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci w XIX wieku. Odsy\u0142a tak\u017ce do dziedzictwa my\u015bli Johanna Joachima Winckelmanna, odpowiedzialnego za nurt klasycyzmu w kulturze nowo\u017cytnej Europy za spraw\u0105 <em>Dziej\u00f3w sztuki staro\u017cytnej<\/em> (1764). Systematyczny wyw\u00f3d Winckelmanna oparty by\u0142 nie tylko na materia\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych i badaniu sztuki Grecji, ale obejmowa\u0142 tak\u017ce autorskie koncepcje, takie jak \u201ewp\u0142yw nieba na spos\u00f3b my\u015blenia\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-31\" id=\"refmark-31\"><sup>[31]<\/sup><\/a>. Bliskie jest to idei Mariny Fokidis zawartej w tytule redagowanego przez ni\u0105 periodyku \u201eSouth as a State of Mind\u201d (\u201ePo\u0142udnie jako stan umys\u0142u\u201d)<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-32\" id=\"refmark-32\"><sup>[32]<\/sup><\/a>. Pomys\u0142odawczyni tego wydawnictwa trafnie zwraca uwag\u0119 na odmienno\u015b\u0107 kulturow\u0105 Po\u0142udnia, postrzegan\u0105 ambiwalentnie: z zewn\u0105trz jako czynnik istotny dla wykszta\u0142cenia si\u0119 szlachetnego dziedzictwa kultury, z wewn\u0105trz za\u015b jako rodzaj statusu drugorz\u0119dno\u015bci<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-33\" id=\"refmark-33\"><sup>[33]<\/sup><\/a>. Jednocze\u015bnie lektura magazynu \u201eSouth as a State of Mind\u201d &nbsp;przypomina o tym, \u017ce ustanowienie antycznej Grecji kolebk\u0105 cywilizacji europejskiej i odwo\u0142ywanie si\u0119 do dziedzictwa szlachetnego dorobku intelektualnego w wielu dziedzinach \u017cycia obci\u0105\u017cy\u0142o na zawsze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 greck\u0105 kultur\u0119 trudnym do ud\u017awigni\u0119cia brzemieniem wielkiej przesz\u0142o\u015bci. O ile W\u0142ochy wyda\u0142y prowokacyjnie nastawionych do tradycji kulturowej futuryst\u00f3w, o tyle w Grecji tego rodzaju prowokatorem by\u0142 Yorgos Vassiliou Makris (1923\u20131968), autor <em>Proklamacji nr 1 <\/em>(1944) nawo\u0142uj\u0105cej do zburzenia Partenonu. Dlatego dobrym przyk\u0142adem s\u0105 zaprezentowane w ramach wystawy w ASFA pozornie naiwne akwarele Luciusa Burckhardta z cyklu <em>Landschaftstheoretische Aquarelle<\/em> (1970-1995), kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak wyobra\u017cone przys\u0142ania rzeczywiste. Tak jest r\u00f3wnie\u017c z esencj\u0105 przekazu ate\u0144skiej lekcji. To, czego mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 od Aten, dotyczy odczarowywania stereotyp\u00f3w, odrzucenia poznawczej wygody i uzmys\u0142owienia sobie niestabilno\u015bci autorytet\u00f3w. Po\u0142udnie jest zatem mitem, tworzonym i aktualizowanym za spraw\u0105 spojrzenia z P\u00f3\u0142nocy i tak te\u017c rozumie\u0107 mo\u017cna 14. edycj\u0119 Documenta, sprz\u0119gaj\u0105c\u0105 ze sob\u0105 Ateny i Kassel.<\/p>\n<blockquote><p>BIBLIOGRAFIA<\/p>\n<p><em>Athens Documenta 14: Daybook<\/em>, red. Q. Latimer, A. Szymczyk, documenta und Museum Fredericianum gGmbH, Kassel 2017.<\/p>\n<p>Bauman, Z. <em>Globalizacja<\/em>, prze\u0142. E. Klekot, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2000.<\/p>\n<p>Birrell, R., <em>The Transit of Hermes<\/em>, documenta [online] [dost\u0119p: 30 czerwca 2017]\n<p>Jezernik B., <em>Dzika Europa. Ba\u0142kany w oczach zachodnich podr\u00f3\u017cnik\u00f3w<\/em>, prze\u0142. P. Oczko, Wyd. Universitas, Krak\u00f3w 2007.<\/p>\n<p>Parandowski, J., <em>Mitologia<\/em>, Wydawnictwo Puls, Londyn 1992.<\/p>\n<p>Vronti, S., <em>Where we live<\/em>, \u201cGreece Is\u201d, Winter 2016-2017, s. 82-92.<\/p>\n<p>Winckelmann, J.J., <em>Dzieje sztuki staro\u017cytnej<\/em>, prze\u0142. T. Zatorski, Wyd. Universitas, Krak\u00f3w 2012.<\/p><\/blockquote>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Odwo\u0142anie do koncepcji Parlamentu Rzeczy Bruno Latoura poprzez przeciwstawienie si\u0119 jej.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">&nbsp;<em>Athens Documenta 14: Daybook<\/em>, red. Q. Latimer, A. Szymczyk, documenta und Museum Fredericianum gGmbH, Kassel 2017, s. 53.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Bezpo\u015bredni\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142o francuskie La Soci\u00e9t\u00e9 des amis des noirs, za\u0142o\u017cone w 1788 w celu powstrzymania handlu niewolnikami. Jak pisze P. B. Preciado, stowarzyszenie to zdoby\u0142o si\u0119 na wyobra\u017cenie sobie ko\u0144ca niewolnictwa w czasach, gdy by\u0142o to nie do pomy\u015blenia z punktu widzenia ekonomii i polityki. Por.&nbsp;<em>Athens Documenta 14: Daybook<\/em>, dz. cyt., s. 52.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Uczestnikami rejsu byli m.in. Alvar Aalto, Le Corbusier, Fernand L\u00e9ger, Charlotte Perriand i Josep Llu\u03afs Sert.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Forma i kolorystyka ma odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do tradycyjnego, pakista\u0144skiego namiotu weselnego i stanowi\u0107 zaproszenie do wsp\u00f3lnego posi\u0142ku i rozmowy, jakie kieruje artysta wobec wszystkich ch\u0119tnych. Serwowane s\u0105 dwa posi\u0142ki dziennie, w oparciu o przepisy kuchni \u015br\u00f3dziemnomorskiej, przy pomocy Organization Earth.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">A. Paci,&nbsp;<em>Centro di Permanenza Temporanea<\/em>, 2007.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Terminal, zaprojektowany przez Eero Saarinena w 1969 zamkni\u0119to w roku 2001.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Modernistyczny projekt Takisa Zenetosa (1926-1977) i Margaritis Apostilidis (1922-2005) zak\u0142ada\u0142 uwidocznienie procesu produkcji piwa za spraw\u0105 transparentnych po\u0142aci \u015bcian.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Selana Vronti,&nbsp;<em>Where we live<\/em>, Greece Is, Winter 2016-2017, s. 82-92.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">&nbsp;<em>Athens Documenta 14: Daybook<\/em>, dz.cyt., s. 4.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\">W roku 2013 Beau Dick wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w ceremonii \u201eci\u0119cia miedzi\u201d (<em>copper-cutting ceremony<\/em>) podj\u0119tej w mie\u015bcie Victoria w prote\u015bcie wobec ignorowania przez kanadyjski rz\u0105d praw pierwotnych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem. Ceremonia ta, polegaj\u0105ca na rozbiciu miedzianej tarczy, ma okry\u0107 ha\u0144b\u0105 tych, przeciw kt\u00f3rym jest skierowana i sk\u0142oni\u0107 ich do przeprosin.<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-12\" class=\"fn-text\">Dzi\u015b plac Petara Preradovica.<a href=\"#refmark-12\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-13\" class=\"fn-text\">Artysta zagin\u0105\u0142 w roku 1981, prawdopodobnie staj\u0105c si\u0119 ofiar\u0105 zamieszek.<a href=\"#refmark-13\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-14\" class=\"fn-text\">Konserwatorium Ate\u0144skie, za\u0142o\u017cone w 1871 przez Ate\u0144skie Stowarzyszenie Muzyki i Teatru prowadzi\u0142o nauczanie gry na dw\u00f3ch tylko instrumentach: flecie i gitarze, zgodnie z za\u0142o\u017ceniami estetyki apolli\u0144skiej i dionizyjskiej.<a href=\"#refmark-14\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-15\" class=\"fn-text\">W sk\u0142ad za\u0142o\u017cenia mia\u0142y wchodzi\u0107: teatr, centrum kongresowe, muzeum, biblioteka i amfiteatr plenerowy.<a href=\"#refmark-15\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-16\" class=\"fn-text\">&nbsp;<em>Athens Documenta 14: Daybook<\/em>, dz.cyt. s. 56.<a href=\"#refmark-16\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-17\" class=\"fn-text\">J. Parandowski,&nbsp;<em>Mitologia<\/em>, Wydawnictwo Puls, Londyn 1992, s. 76.<a href=\"#refmark-17\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-18\" class=\"fn-text\">Wikipedia [online]. [dost\u0119p: 30 czerwca 2017 r.].<a href=\"#refmark-18\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-19\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-19\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-20\" class=\"fn-text\">By\u0142y to ksi\u0105\u017cki autor\u00f3w takich, jak m.in. Zygmunt Freud, Martin Heidegger, Thomas More, Aldous Huxley, Erazm z Rotterdamu, a tak\u017ce dzie\u0142a zebrane Marksa i Engelsa.<a href=\"#refmark-20\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-21\" class=\"fn-text\">Por. A. Tschiffely,&nbsp;<em>Wyprawa Tschiffely\u2019ego. Konno przez dwa kontynenty<\/em>, prze\u0142. T. S. Ga\u0142\u0105zka, Wyd. W.A.B, 2015.<a href=\"#refmark-21\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-22\" class=\"fn-text\">R. Birrell,&nbsp;<em>The Transit of Hermes<\/em>, documenta [online] [dost\u0119p: 30 czerwca 2017 .].<a href=\"#refmark-22\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-23\" class=\"fn-text\">Por. G. Agamben,&nbsp;<em>Wsp\u00f3lnota, kt\u00f3ra nadchodzi<\/em>, prze\u0142. S. Kr\u00f3lak, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2008. Birrell odwo\u0142uje sie do przek\u0142adu&nbsp;<em>The Coming Community<\/em>&nbsp;na j\u0119zyk angielski autorstwa Michaela Hardta i wydania z roku 1993 nak\u0142adem University of Minnesota Press.<a href=\"#refmark-23\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-24\" class=\"fn-text\">Z. Bauman, <em>Globalizacja<\/em>, prze\u0142. E. Klekot, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2000, s. 102.<a href=\"#refmark-24\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-25\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 103.<a href=\"#refmark-25\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-26\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 83.<a href=\"#refmark-26\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-27\" class=\"fn-text\">Wed\u0142ug Plutarcha mia\u0142a tam rozegra\u0107 si\u0119 bitwa Tezeusza z Amazonkami. Rewitalizacja wzg\u00f3rza przystosowanego do cel\u00f3w spacerowych dokonana zosta\u0142a w formatywnej dla dzisiejszej to\u017csamo\u015bci miasta dekadzie lat 50. XX w. przez grup\u0119 ate\u0144skich architekt\u00f3w. Projekt wykona\u0142 Dimitris Pikionis wraz ze swoimi studentami w latach 1954-1957.<a href=\"#refmark-27\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-28\" class=\"fn-text\">Obuwie tego typu popularne by\u0142o tak\u017ce w krajach bloku wschodniego i noszone m.in. przez bibliotekarki czy pracownice s\u0142u\u017cby zdrowia. Dzi\u015b produkcja kontynuowana jest w znajduj\u0105cej si\u0119 na terenie Chorwacji miejscowo\u015bci Borovo.<a href=\"#refmark-28\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-29\" class=\"fn-text\">Z. Bauman, <em>Globalizacja<\/em>, dz. cyt, s. 31.<a href=\"#refmark-29\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-30\" class=\"fn-text\">Katastrofa w Smyrnie 1922 (wielki po\u017car dzisiejszego Izmiru ko\u0144cz\u0105cy wojn\u0119 grecko-tureck\u0105, kt\u00f3ry zniweczy\u0142 dzielnice chrze\u015bcija\u0144skie, greck\u0105, francusk\u0105 i ormia\u0144sk\u0105, a pozostawi\u0142 nietkni\u0119te dzielnice: \u017cydowsk\u0105 i tureck\u0105). Po\u017carowi towarzyszy\u0142a masakra ludno\u015bci greckiej i ormia\u0144skiej oraz deportacje \u2013 niekt\u00f3re ze skutkiem podobnym do tego, kt\u00f3ry nios\u0142a kilka lat wcze\u015bniej zag\u0142ada Ormian. Wielu z tysi\u0119cy greckich uciekinier\u00f3w stworzy\u0142o fal\u0119 reemigracji, zasiedlaj\u0105c m.in. peryferia \u00f3wczesnych Aten.<a href=\"#refmark-30\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-31\" class=\"fn-text\">J.J. Winckelmann, <em>Dzieje sztuki staro\u017cytnej<\/em>, prze\u0142. T. Zatorski, Wyd. Universitas, Krak\u00f3w 2012, s. 41.<a href=\"#refmark-31\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-32\" class=\"fn-text\">\u201eSouth as a State of Mind\u201d (\u201ePo\u0142udnie jako stan umys\u0142u\u201d) \u2013 tytu\u0142 periodyku za\u0142o\u017conego w roku 2012 przez kuratork\u0119 i krytyczk\u0119 sztuki&nbsp; Marin\u0119 Fokidis, kt\u00f3rego cztery ostatnie wydania wsp\u00f3\u0142redagowane by\u0142y przez Adama Szymczyka i ameryka\u0144sk\u0105 poetk\u0119 i krytyczk\u0119 Quinn Latimer.<a href=\"#refmark-32\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-33\" class=\"fn-text\">Po\u0142udnie, rozumiane jako fantazmat kulturowy, by\u0142o przedmiotem interesuj\u0105cej analizy Bo\u017eidara Jezernika w ksi\u0105\u017cce <em>Dzika Europa. Ba\u0142kany w oczach zachodnich podr\u00f3\u017cnik\u00f3w<\/em>, prze\u0142. P. Oczko, Wyd. Universitas, Krak\u00f3w 2007.<a href=\"#refmark-33\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kurator 14. edycji documenta, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d i lokuj\u0105c znaczn\u0105 jej cz\u0119\u015b\u0107 w stolicy Grecji. Bezpo\u015brednim powodem mia\u0142 by\u0107 grecki kryzys ekonomiczny, jako rodzaj lustra odbijaj\u0105cego kondycj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej Europy. Adam Szymczyk podkre\u015bla jednak, \u017ce nie by\u0142o jego za\u0142o\u017ceniem wyznaczenie centrum i peryferi\u00f3w, ale ukazanie dwu r\u00f3wnorz\u0119dnych punkt\u00f3w na kulturowej mapie Europy.<\/p>\n","protected":false},"author":76,"featured_media":42868,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[1379,6298,6287,6307,6297,547,6321,6016,6317,6318,6320,6311,6292,6304,6310,6014,6312,6316,6323,443,80,6302,6308,6021,6294,6288,6300,6015,6314,6301,2557,6315,6319,6303,6324,6313,6309,6299,6322,6306,6290,6289,6291,6305,6293,849,6295,6296],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14127],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Kurator documenta 14, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis.jpg\",\"width\":\"1024\",\"height\":\"682\",\"caption\":\"Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\",\"name\":\"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-07-26T10:00:37+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:42:52+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260\"},\"description\":\"Kurator documenta 14, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260\",\"name\":\"Ewa W\u00f3jtowicz\",\"description\":\"EWA W\u00d3JTOWICZ \u2013 dr hab. nauk humanistycznych, absolwentka pozna\u0144skiej ASP. Autorka ksi\u0105\u017cek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych sztuce medi\u00f3w. Wyk\u0142ada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ewa-wojtowicz\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja","description":"Kurator documenta 14, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/001_d14_Regina_Jos\u00e9_Galindo_Presencia_Elpidos_\u00a9_Stathis_Mamalakis.jpg","width":"1024","height":"682","caption":"Regina_Jos\u00e9_Galindo, Presence, 2017, performance, \u00a9_Stathis_Mamalakis (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe documenta 14)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja","name":"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#primaryimage"},"datePublished":"2017-07-26T10:00:37+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:42:52+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260"},"description":"Kurator documenta 14, Adam Szymczyk, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 bardziej radykaln\u0105, przyjmuj\u0105c za has\u0142o wystawy \u201eLearning from Athens\u201d...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/ewa-wojtowicz-documenta-14-atenska-lekcja#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Documenta 14. Ate\u0144ska lekcja"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ce75e842f0a848780333dd0f7a466260","name":"Ewa W\u00f3jtowicz","description":"EWA W\u00d3JTOWICZ \u2013 dr hab. nauk humanistycznych, absolwentka pozna\u0144skiej ASP. Autorka ksi\u0105\u017cek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych sztuce medi\u00f3w. Wyk\u0142ada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/ewa-wojtowicz"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42854"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/76"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42854"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48501,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42854\/revisions\/48501"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42868"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42854"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=42854"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=42854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}