{"id":43176,"date":"2017-08-08T11:00:41","date_gmt":"2017-08-08T10:00:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=43176"},"modified":"2020-11-04T14:41:48","modified_gmt":"2020-11-04T13:41:48","slug":"anna-michalik-biografie-niedomkniete","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete","title":{"rendered":"Biografie niedomkni\u0119te"},"content":{"rendered":"<p>Zazwyczaj jeszcze za \u017cycia wi\u0119kszo\u015bci wybitnych pisarzy rozpoczyna si\u0119 pr\u00f3ba katalogowania i mapowania ich literackiego dorobku. Tocz\u0105 si\u0119 boje o to, kto b\u0119dzie biografem-prekursorem, poznaj\u0105cym i upubliczniaj\u0105cym jako pierwszy skrywane tajemnice autora. Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 tytu\u0142\u00f3w obecnych na rynku wydawniczym powstaje niekoniecznie z rzeczywistej potrzeby, lecz raczej na zam\u00f3wienie \u2013 pisze si\u0119 wszak ze wzgl\u0119du na wymogi rynku, nieustannie go podsycaj\u0105c.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43193\" aria-describedby=\"caption-attachment-43193\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/e-baniewicz-dzanus-marginesy\/\" rel=\"attachment wp-att-43193\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43193\" title=\"El\u017cbieta Baniewicz, \u201eD\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/e-baniewicz-dzanus-marginesy-540x765.jpg\" alt=\"El\u017cbieta Baniewicz, \u201eD\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" width=\"540\" height=\"765\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/e-baniewicz-dzanus-marginesy-540x765.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/e-baniewicz-dzanus-marginesy-576x816.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/e-baniewicz-dzanus-marginesy.jpg 722w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43193\" class=\"wp-caption-text\">El\u017cbieta Baniewicz, \u201eD\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie z takich pobudek powsta\u0142 tw\u00f3r, kt\u00f3ry na potrzeby tego tekstu nazwa\u0142am \u201ebiografi\u0105 niedomkni\u0119t\u0105\u201d: jest to publikacja skrupulatnie opisuj\u0105ca \u017cycie i\/lub tw\u00f3rczo\u015b\u0107 danego artysty, jednak napisana i wydana jeszcze za jego \u017cycia, a zatem \u2013 si\u0142\u0105 rzeczy \u2013 pozbawiona wiedzy o celu jego tw\u00f3rczej w\u0119dr\u00f3wki. W niniejszym tek\u015bcie skupiam si\u0119 na czterech specyficznych publikacjach, kt\u00f3re zaliczy\u0142abym do grona biografii niedomkni\u0119tych. S\u0105 to: <em>Krall<\/em> pod redakcj\u0105 Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a, <em>Pilch w sensie \u015bcis\u0142ym<\/em> Katarzyny Kubisiowskiej, <em>Wanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia<\/em> Barbary Gawryluk oraz <em>D\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego<\/em> El\u017cbiety Baniewicz.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-43176 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/e-baniewicz-dzanus-marginesy'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/e-baniewicz-dzanus-marginesy-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"El\u017cbieta Baniewicz, \u201eD\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43193\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43193'>\n\t\t\t\tEl\u017cbieta Baniewicz, \u201eD\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Barbara Gawryluk, \u201eWanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43192\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43192'>\n\t\t\t\tBarbara Gawryluk, \u201eWanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/fin-okladka'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Katarzyna Kubisiowska, \u201ePilch w sensie \u015bcis\u0142ym. Pierwsza biografia\u201d, Wyd. Znak, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43181\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43181'>\n\t\t\t\tKatarzyna Kubisiowska, \u201ePilch w sensie \u015bcis\u0142ym. Pierwsza biografia\u201d, Wyd. Znak, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/tochman-szczygiel-krall-2015-2'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/tochman-szczygiel-krall-2015-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, \u201eKrall\u201d, Wyd. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43180\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43180'>\n\t\t\t\tWojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, \u201eKrall\u201d, Wyd. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong><em>Dowody na istnienie<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><em>&nbsp;\u2013 <\/em>o ksi\u0105\u017cce <em>Krall<\/em><a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>&nbsp;pod redakcj\u0105 Wojciecha Tochmana i Mariusza Szczyg\u0142a<\/strong><\/p>\n<p>Po us\u0142yszeniu nazwiska \u201eHanna Krall\u201d pierwsze skojarzenie jest oczywiste: <em>Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem<\/em>, czyli lektura szkolna, kt\u00f3rej przedmiotem jest rozmowa z Markiem Edelmanem, lekarzem i jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania w getcie warszawskim. Co jeszcze o Hannie Krall \u2013 wybitnej polskiej reporterce \u2013 mo\u017cna, a przede wszystkim warto napisa\u0107?<\/p>\n<p>Tego nie\u0142atwego zadania podj\u0119li si\u0119 Wojciech Tochman i Mariusz Szczygie\u0142 podczas pracy nad po\u015bwi\u0119con\u0105 jej publikacj\u0105. Jednak ka\u017cdy z nich podszed\u0142 do tego odmiennie. Cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki nadzorowana przez Tochmana sk\u0142ada si\u0119 z rozm\u00f3w, jakie odby\u0142 z autork\u0105<em> <\/em>podczas podr\u00f3\u017cy do miejsc jej bliskich: ruin otwockiego domu dziecka, kamienicy przy ulicy Targowej na warszawskiej Pradze, gdzie mieszka\u0142a z matk\u0105, oraz ulicy Dubois, przy kt\u00f3rej mie\u015bci\u0142a si\u0119 redakcja \u201ePolityki\u201d, w kt\u00f3rej Krall przepracowa\u0142a wiele lat. Cz\u0119\u015b\u0107 zrealizowana wed\u0142ug pomys\u0142u Szczyg\u0142a to tak zwana <em>Szuflada<\/em>, z\u0142o\u017cona z wielu rozmaitych rzeczy: tekst\u00f3w autorstwa Krall i tych o samej Krall, fotografii dokumentuj\u0105cych wa\u017cne momenty z jej \u017cycia prywatnego i zawodowego, przedruk\u00f3w list\u00f3w pe\u0142nych uznania od takich osobisto\u015bci jak Jan Karski, Krzysztof Kie\u015blowski czy Leszek Ko\u0142akowski, jak r\u00f3wnie\u017c zwyk\u0142ych czytelnik\u00f3w wdzi\u0119cznych za jej reportersk\u0105 prac\u0119.<\/p>\n<p>Opr\u00f3cz nietypowego podej\u015bcia do tematu \u2013 nie jest to wszak biografia sensu stricto \u2013 ksi\u0105\u017cka oferuje swoim czytelnikom co\u015b jeszcze: mo\u017cliwo\u015b\u0107 uchwycenia reporterki w ruchu, prze\u015bledzenia jej toku my\u015bli, gdy wybiera tematy, kt\u00f3rymi warto si\u0119 zajmowa\u0107, i s\u0142owa, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 w stanie unie\u015b\u0107 opowie\u015b\u0107. Chocia\u017c rozmowa z Tochmanem wywo\u0142uje w niej szereg wspomnie\u0144, to opowiada o nich w spos\u00f3b zwi\u0119z\u0142y i mimo pojawiaj\u0105cych si\u0119 dygresji pilnuje podj\u0119tego w\u0105tku. Co wi\u0119cej, Krall nie waha si\u0119 przed strofowaniem swojego rozm\u00f3wcy: zwraca mu uwag\u0119, \u017ce reporter nie powinien kpi\u0107 z osoby, z kt\u00f3r\u0105 rozmawia, lecz zawsze winien traktowa\u0107 j\u0105 powa\u017cnie \u2013 niezale\u017cnie od tego, jak wygl\u0105da czy si\u0119 wys\u0142awia. Mimo \u017ce Tochman jest autorem wielu wybitnych reporta\u017cy, za kt\u00f3re otrzyma\u0142 sporo nagr\u00f3d, to fakt ten niewiele znaczy dla Hanny Krall: nieustannie uczy ona warsztatu i prawide\u0142 reporterskiego zawodu nawet kogo\u015b tak do\u015bwiadczonego na tym polu, jak \u00f3w licz\u0105cy sobie niemal p\u00f3\u0142 wieku reporter.<\/p>\n<p>Nie mniej interesuj\u0105cym dodatkiem do ksi\u0105\u017cki s\u0105 przedruki tekst\u00f3w autorki z czas\u00f3w, gdy pracowa\u0142a w czasopi\u015bmie \u201eWiadomo\u015bci W\u0119dkarskie\u201d jako prowadz\u0105ca dosy\u0107 nieoczywist\u0105 rubryk\u0119 <em>Smutek ryb<\/em>. Cho\u0107 mog\u0142a si\u0119 ob\u0142o\u017cy\u0107 leksykonami w\u0119dkarskimi i opiewa\u0107 przewag\u0119 lin\u00f3w nad szczupakami, postanowi\u0142a podej\u015b\u0107 do zagadnienia inaczej. Na \u0142amy swojej rubryki zaprosi\u0142a wielu wybitnych naukowc\u00f3w, a tematyka ichtiologiczna stanowi\u0142a tylko przyczynek do dalszej, o wiele g\u0142\u0119bszej dyskusji. Z Jerzym Szackim, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, rozmawia\u0142a o roli ryb w historii my\u015bli spo\u0142ecznej, a z Jerzym Putramentem, pisarzem i \u00f3wczesnym redaktorem naczelnym \u201eLiteratury\u201d, nie tylko o smutku ryb, ale te\u017c o jego perypetiach w\u0119dkarskich i o teorii kolejnych stadi\u00f3w \u017cycia.<\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cka <em>Krall<\/em>, niczym ka\u017cdy reporta\u017c tej pisarki, mimo szczup\u0142ej obj\u0119to\u015bci zawiera wiele g\u0142\u0119bszych tre\u015bci. Opr\u00f3cz wspomnie\u0144, fotografii, list\u00f3w, fragment\u00f3w artyku\u0142\u00f3w, skan\u00f3w r\u0119kopis\u00f3w, a nawet unikatowego zapisu lekcji przeprowadzonej w Polskiej Szkole Reporta\u017cu z udzia\u0142em Krall, Julianny Jonek i Mariusza Szczyg\u0142a czytelnik otrzymuje nie tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 wej\u015bcia w obszar wspomnie\u0144 tej wybitnej pisarki i jej spos\u00f3b widzenia \u015bwiata. Mo\u017ce tak\u017ce podejrze\u0107 j\u0105 podczas pracy i selekcji materia\u0142\u00f3w, kiedy uczula kandydat\u00f3w na reporter\u00f3w: \u201eZb\u0119dnych s\u0142\u00f3w jest coraz wi\u0119cej na \u015bwiecie. Jest coraz wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek, gadania, ha\u0142asu, tumultu. Trzeba wi\u0119c wy\u0142awia\u0107 tylko te, bez kt\u00f3rych nie mo\u017cna si\u0119 obej\u015b\u0107\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Dobrze mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce Hanna Krall jest polsk\u0105 pisark\u0105, kt\u00f3ra \u2013 tu\u017c po Oldze Tokarczuk \u2013 mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 przek\u0142ad\u00f3w. Zadziwiaj\u0105ce, \u017ce wci\u0105\u017c tak niewiele wiemy o reporterce, kt\u00f3ra ocala od zapomnienia (jednostkowe) ludzkie historie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43181\" aria-describedby=\"caption-attachment-43181\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/fin-okladka\/\" rel=\"attachment wp-att-43181\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43181\" title=\"Katarzyna Kubisiowska, \u201ePilch w sensie \u015bcis\u0142ym. Pierwsza biografia\u201d, Wyd. Znak, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12-540x768.jpg\" alt=\"Katarzyna Kubisiowska, \u201ePilch w sensie \u015bcis\u0142ym. Pierwsza biografia\u201d, Wyd. Znak, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\" width=\"540\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12-540x768.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12-632x900.jpg 632w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12-576x819.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/pilch-w-sensie-scislym-katarzyna-kubisiowska-wydawnictwo-znak-2016-10-12.jpg 1405w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43181\" class=\"wp-caption-text\">Katarzyna Kubisiowska, \u201ePilch w sensie \u015bcis\u0142ym. Pierwsza biografia\u201d, Wyd. Znak, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong><em>Tezy o g\u0142upocie, piciu i umieraniu<\/em> \u2013 o biografii <em>Pilch w sensie \u015bcis\u0142ym<\/em> autorstwa Katarzyny Kubisiowskiej<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a><\/strong><\/p>\n<p>\u201eNie by\u0142am pewna, czy mam prawo i czy warto latami cementowan\u0105 relacj\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u0107 dla jednej ksi\u0105\u017cki. Zastanawia\u0142am si\u0119, czy zdob\u0119d\u0119 si\u0119 na dystans \u2013 grunt pod uczciw\u0105 biografi\u0119 \u2013 do jego stylu \u017cycia, systemu warto\u015bci, literatury. Czy odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do co najmniej fakt\u00f3w z jego \u017cycia, nie porani\u0119 jego i jego bliskich? Czy nie narusz\u0119 tego, co bezcenne \u2013 dobra osobistego? Czy b\u0119d\u0119 umia\u0142a wyznaczy\u0107 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 mi\u0119dzy tym, co powierzone mi jako poufne, a tym, co b\u0119dzie wolno mi obwie\u015bci\u0107 reszcie \u015bwiata?\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>&nbsp;Cho\u0107 my\u015bl ta towarzyszy\u0142a Katarzynie Kubisiowskiej od samego pocz\u0105tku pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105, to jednak efekty tej pracy podzieli\u0142y \u015brodowisko literackie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 na czele z samym Jerzym Pilchem \u2013 odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 od autorki, pos\u0105dzaj\u0105c j\u0105 o wykorzystanie przyja\u017ani z pisarzem i opisanie w ksi\u0105\u017cce zdarze\u0144, eufemistycznie m\u00f3wi\u0105c, mijaj\u0105cych si\u0119 z prawd\u0105.<\/p>\n<p>Moim celem nie s\u0105 roztrz\u0105sania przechylaj\u0105ce szal\u0119 na korzy\u015b\u0107 autorki lub podmiotu jej bada\u0144. Chc\u0119 si\u0119 zastanowi\u0107 przede wszystkim nad warunkami i ograniczeniami, jakie wynikaj\u0105 z wyboru takiej, a nie innej tematyki ksi\u0105\u017cki oraz sposob\u00f3w jej realizacji. Sam pomys\u0142 przygotowywania si\u0119 do pisania biografii jeszcze za jego \u017cycia jej bohatera nale\u017cy przecie\u017c ocenia\u0107 pozytywnie: mo\u017cna jeszcze zapyta\u0107 tw\u00f3rc\u0119 o zdanie na temat wa\u017cnych i nurtuj\u0105cych kwestii, a potem pr\u00f3bowa\u0107 je konfrontowa\u0107 np. z opini\u0105, jak\u0105 g\u0142osi\u0142 w bardzo m\u0142odym wieku, tym samym \u015bledz\u0105c rozw\u00f3j jego my\u015bli.<\/p>\n<p>Kubisiowska w swojej ksi\u0105\u017cce postawi\u0142a przede wszystkim na ludzi, kt\u00f3rzy przydarzyli si\u0119 Pilchowi, a zarazem tych, kt\u00f3rym przytrafi\u0142 si\u0119 fenomen o nazwisku Jerzy Pilch. Nie jest to bowiem opowie\u015b\u0107 tylko o autorze <em>Bezpowrotnie utraconej lewor\u0119czno\u015bci<\/em>, lecz tak\u017ce o ludziach, kt\u00f3rzy przez ca\u0142e \u017cycie go otaczali i wywarli na niego najwi\u0119kszy wp\u0142yw: o rodzicach, krewnych i bliskich mu mieszka\u0144cach Wis\u0142y, kolejnych narzeczonych, przyjacio\u0142ach z krakowskiego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego i redakcji, w kt\u00f3rych pracowa\u0142 (\u201eTygodnika Powszechnego\u201d oraz \u201ePolityki\u201d).<\/p>\n<p>Najciekawszym elementem tej biografii jest ukazywanie pocz\u0105tk\u00f3w literackiej drogi Pilcha i pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie fundamentalne z punktu widzenia decyzji o zostaniu pisarzem: sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 jego mi\u0142o\u015b\u0107 do literatury? Autor wyja\u015bnia\u0142 swej biografce, \u017ce mia\u0142o na niego wp\u0142yw kilka czynnik\u00f3w. Jednym z najwa\u017cniejszych by\u0142a posta\u0107 bliskiego przyjaciela rodziny, ksi\u0119dza biskupa Andrzeja Wantu\u0142y, kt\u00f3rego porywaj\u0105ce kazania i umiej\u0119tno\u015b\u0107 precyzyjnego wyra\u017cania s\u0105d\u00f3w zawsze robi\u0142a na przysz\u0142ym pisarzu wra\u017cenie. Pot\u0119gowa\u0142a je ogromna biblioteka biskupa, a tak\u017ce powa\u017cne rozmowy, jakie prowadzi\u0142 z m\u0142odocianym Jurkiem. To w\u0142a\u015bnie Wantu\u0142a przekonywa\u0142 wahaj\u0105cych si\u0119 rodzic\u00f3w Jerzego, \u017ce bycie pisarzem nie jest to\u017csame z przymieraniem g\u0142odem. To on zauwa\u017cy\u0142, \u017ce m\u0142ody Jurek przejawia wiele cech, kt\u00f3re pomog\u0105 mu w trakcie pisarskiej kariery: przys\u0142owiow\u0105 lutersk\u0105 pracowito\u015b\u0107 i brak zadowolenia z efekt\u00f3w swojej pracy. Ju\u017c samo wzrastanie w charakterystycznej wi\u015bla\u0144skiej polszczy\u017anie, naznaczonej j\u0119zykiem pochodz\u0105cym m.in. z bardzo popularnego w\u015br\u00f3d protestant\u00f3w XVII-wiecznego przek\u0142adu Biblii, nie by\u0142o bez znaczenia. Jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w biografki wprost stwierdza, \u017ce j\u0119zyk u\u017cywany przez autora <em>Miasta utrapienia<\/em> jest tak charakterystyczny, \u017ce mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c Pilch m\u00f3wi literatur\u0105, a jego s\u0142owa wystarczy po prostu zapisa\u0107, by otrzyma\u0107 kawa\u0142 niez\u0142ej prozy. Kubisiowska wypunktowuje te\u017c kolejnych autor\u00f3w wa\u017cnych dla pisarza i przez niego wielbionych: m.in. Czes\u0142awa Mi\u0142osza, Andrieja P\u0142atonowa, Tadeusza Konwickiego oraz Kornela Filipowicza, z kt\u00f3rym Pilch zna\u0142 si\u0119 spo\u015br\u00f3d tego grona najlepiej.<\/p>\n<p>Ciekawym zabiegiem jest tak\u017ce w\u0142\u0105czenie w tre\u015b\u0107 biografii wyci\u0105gni\u0119tych z archiwum ma\u0142o znanych utwor\u00f3w pisarza, w tym juwenilnych wierszy, wczesnych opowiada\u0144 i felieton\u00f3w. Czytelnikowi bardziej zorientowanemu w tw\u00f3rczo\u015bci Pilcha uzmys\u0142owi to drog\u0119, jak\u0105 pisarz musia\u0142 przeby\u0107, i jego ustawiczne rozwijanie warsztatu. Z tekstu mo\u017cna tak\u017ce wy\u0142owi\u0107 tony ciekawostek i mniej znanych fakt\u00f3w o autorze, jak np. jego drobn\u0105 niech\u0119\u0107 wzgl\u0119dem Adama Ma\u0142ysza, kt\u00f3ry odebra\u0142 mu zaszczytne miano najs\u0142ynniejszego mieszka\u0144ca Wis\u0142y, fakt prowadzenia zaj\u0119\u0107 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, na kt\u00f3re ucz\u0119szcza\u0142 studiuj\u0105cy wtedy Marcin \u015awietlicki, oraz felietonowej pomocy przy promowaniu debiutuj\u0105cej Doroty Mas\u0142owskiej, dzi\u0119ki czemu o m\u0142odej pisarce us\u0142ysza\u0142a niemal ca\u0142a Polska.<\/p>\n<p>Jedn\u0105 z bardziej osobliwych cech tej ksi\u0105\u017cki s\u0105 widoczne drobne zawahania interlokutor\u00f3w w trakcie rozm\u00f3w o Pilchu, dotycz\u0105ce czasu, w jakim mieliby prowadzi\u0107 narracj\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 z rozm\u00f3wc\u00f3w konsekwentnie m\u00f3wi \u201ePilchu jest\u2026\u201d, cz\u0119\u015b\u0107 wspomina jego m\u0142odo\u015b\u0107 i zachowanie s\u0142owami \u201eJerzy by\u0142\u2026\u201d. Zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak sytuacje, kiedy nie wiedz\u0105, jakiego czasu u\u017cy\u0107 wobec bliskiego, acz bardzo schorowanego kolegi: czy lepiej powiedzie\u0107 ju\u017c \u201ePilchu by\u0142\u2026\u201d, czy jeszcze \u201eJerzy jest\u2026\u201d?<\/p>\n<p>Cho\u0107 biografia autora <em>Innych rozkoszy<\/em> dla ka\u017cdego fana jego tw\u00f3rczo\u015bci jest pozycj\u0105 interesuj\u0105c\u0105, to wiele w\u0105tpliwo\u015bci budzi podej\u015bcie i warsztat badaczki. Fundamentaln\u0105 kwesti\u0105 s\u0105 tutaj wi\u0119zy emocjonalne, jakie \u0142\u0105cz\u0105 j\u0105 z pisarzem: opr\u00f3cz d\u0142ugiej, bliskiej znajomo\u015bci jest to tak\u017ce wi\u0119\u017a rodzinna \u2013 Jerzy Pilch i jego dawna narzeczona s\u0105 rodzicami chrzestnymi jednego z syn\u00f3w Kubisiowskiej, co w biografii pisarza podkre\u015blone zosta\u0142o nawet za pomoc\u0105 stosownej fotografii. Kto\u015b, kto ju\u017c na pierwszych stronach ksi\u0105\u017cki biograficznej pisze: \u201eZ biegiem lat nasza znajomo\u015b\u0107 przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w za\u017cy\u0142o\u015b\u0107, a ja pozostawa\u0142am pod jego nies\u0142abn\u0105cym urokiem\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>, nie powinien zabiera\u0107 si\u0119 za grzebanie w \u017cyciu bliskiej osoby i upublicznianie wielu nieprzyjemnych fakt\u00f3w, zw\u0142aszcza maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce powsta\u0142y tekst zostanie przeczytany przez bardzo wiele zainteresowanych os\u00f3b \u2013 wszak lwia cz\u0119\u015b\u0107 interlokutor\u00f3w Kubisiowskiej, kt\u00f3rych opinie mo\u017cna przeczyta\u0107 na kartach tej biografii, to do\u015b\u0107 m\u0142odzi i wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105cy ludzie. Oczywi\u015bcie pewnych kwestii nie da\u0142o si\u0119 w biografii Pilcha pomin\u0105\u0107, np. jego stanu zdrowia i na\u0142og\u00f3w, jednak mo\u017cna by\u0142o je opisa\u0107 w spos\u00f3b o wiele bardziej stonowany i elegancki. Melodramatycznie zatytu\u0142owany rozdzia\u0142 <em>Zdrada<\/em>, opisuj\u0105cy koniec wsp\u00f3\u0142pracy i rozlu\u017anienie kontakt\u00f3w z Pilchem, podparty ura\u017con\u0105 dum\u0105 i nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 zrozumienia, co tak naprawd\u0119 si\u0119 sta\u0142o, tak\u017ce nie przysparza jej chluby jako dziennikarce i biografce.<\/p>\n<p>Wiele z\u0142ego wydarzy\u0142o si\u0119 nie tylko w samej ksi\u0105\u017cce, ale i wok\u00f3\u0142 niej. Na ile jednak to efekt z\u0142ego podej\u015bcia autorki i pogoni za tani\u0105, cz\u0119sto niesmaczn\u0105 sensacj\u0105, a na ile wypadkowa niech\u0119ci wobec Kubisiowskiej oraz faktu, \u017ce taka biografia \u2013 traktuj\u0105ca o burzliwym i nie\u0142atwym \u017cyciu tw\u00f3rcy \u2013 ukaza\u0142a si\u0119 po prostu o wiele za wcze\u015bnie i zosta\u0142a odebrana jako \u017cerowanie na mocno schorowanym pisarzu?<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><!--nextpage--><\/p>\n<p><strong><em>Panna Kreseczka \u2013 <\/em>o biografii <em>Wanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia<\/em> autorstwa Barbary Gawryluk<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a><\/strong><\/p>\n<p>Gdyby podsumowa\u0107, jakie okre\u015blenia Wandy Chotomskiej pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na kartach jej biografii, to prym wiod\u0142yby: \u201eenergiczna\u201d, \u201e\u017cywio\u0142owa\u201d, \u201ezawsze u\u015bmiechni\u0119ta\u201d, \u201eniebieski ptak\u201d. Gdyby zapyta\u0107 statystycznego Polaka, co najbardziej kojarzy mu si\u0119 z t\u0105 pisark\u0105, to by\u0142by to albo <em>Jacek i Agatka<\/em>, albo inna z mn\u00f3stwa ksi\u0105\u017ceczek dla dzieci, kt\u00f3re Chotomska napisa\u0142a w trakcie ca\u0142ego swojego d\u0142ugiego \u017cycia.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43192\" aria-describedby=\"caption-attachment-43192\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy\/\" rel=\"attachment wp-att-43192\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43192\" title=\"Barbara Gawryluk, \u201eWanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy-540x762.jpg\" alt=\"Barbara Gawryluk, \u201eWanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)\" width=\"540\" height=\"762\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy-540x762.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy-637x900.jpg 637w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy-576x813.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/b-gawryluk-wanda-chotomska-marginesy.jpg 725w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43192\" class=\"wp-caption-text\">Barbara Gawryluk, \u201eWanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia\u201d, Wyd. Marginesy, 2016, ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Barbara Gawryluk nie mia\u0142a przed sob\u0105 \u0142atwego zadania, kiedy pokusi\u0142a si\u0119 o napisanie tekstu po\u015bwi\u0119conego jednej z najs\u0142ynniejszych i najbardziej lubianych polskich pisarek dla dzieci. Jak stwierdza: \u201eto jest zapis rozm\u00f3w, wspomnie\u0144, procesu od\u015bwie\u017cania pami\u0119ci. Nie mia\u0142y\u015bmy ambicji spisywania drobiazgowej biografii, bardziej interesowa\u0142o nas odtworzenie klimatu towarzysz\u0105cego powstawaniu powojennych czasopism i ksi\u0105\u017cek oraz opisanie roli, jak\u0105 Wanda Chotomska przez lata odgrywa\u0142a w popularyzacji literatury dla dzieci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Inn\u0105 kwesti\u0105 jest, \u017ce biografka z pewno\u015bci\u0105 nie doczeka\u0142aby si\u0119 wnikliwego komentarza pisarki na temat trudnych lat b\u0105d\u017a k\u0142opotliwych fakt\u00f3w z jej \u017cycia; jest tego \u015bwiadoma, gdy\u017c do\u015b\u0107 szybko orientuje si\u0119, \u017ce te tematy Chotomska maskuje anegdotkami, kt\u00f3rych zna ca\u0142e mn\u00f3stwo. Trudniejsze epizody z jej \u017cyciorysu s\u0105 w ksi\u0105\u017cce zazwyczaj jedynie delikatnie wzmiankowane i ujmowane z wielk\u0105 klas\u0105 oraz szacunkiem dla cudzych prze\u017cy\u0107. Chocia\u017c \u017cycie pisarki nie by\u0142o pozbawione wielu bolesnych zdarze\u0144 (<em>vide<\/em> wojenna Warszawa, wczesna \u015bmier\u0107 matki i macocha, za kt\u00f3r\u0105 wraz z siostr\u0105 nie przepada\u0142y), a tak\u017ce problem\u00f3w w \u017cyciu osobistym (rozw\u00f3d z pierwszym m\u0119\u017cem, ma\u0142e dziecko i doskwieraj\u0105cy brak pracy), to jej przekaz wyp\u0142ywaj\u0105cy z takich zdarze\u0144&nbsp; by\u0142 optymistyczny: <em>keep smiling<\/em>, poradzisz sobie. I rzeczywi\u015bcie, na wszystkie powy\u017csze bol\u0105czki zawsze znajdowa\u0142a rad\u0119. Pisarka nie wstydzi si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w swej pracy tw\u00f3rczej, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142o si\u0119 \u2013 opr\u00f3cz bardzo z\u0142ej sytuacji finansowej \u2013 pisanie r\u00f3\u017cnego rodzaju tekst\u00f3w dla szybkiego zarobku: produkcyjniak\u00f3w s\u0142awi\u0105cych PRL, rozmaitych utwor\u00f3w, kt\u00f3re zanosi\u0142a do Polskiego Radia i od razu sprzedawa\u0142a, a tak\u017ce uczestnictwa w konkursach, w kt\u00f3rych honoraria bywa\u0142y ca\u0142kiem przyzwoite. Chotomska \u017cali si\u0119 w\u0142a\u015bciwie tylko na jedno \u2013 kiepsk\u0105 sytuacj\u0119 pisarza dla dzieci i brak respektowania praw autorskich: cho\u0107 ukaza\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo przedmiot\u00f3w sygnowanych znakiem \u201eJacek i Agatka\u201d, to autorka nie dosta\u0142a ani grosza z tytu\u0142u przys\u0142uguj\u0105cych jej praw autorskich. Niewiele lepiej post\u0105pi\u0142a Telewizja Polska, nie troszcz\u0105c si\u0119 o zarchiwizowanie ta\u015bm zawieraj\u0105cych kolejne odcinki tej wieczorynki: z niemal kilkuset zachowa\u0142o si\u0119 ich zaledwie kilkana\u015bcie.<\/p>\n<p>Na \u017cyciorys autorki <em>Przyg\u00f3d je\u017ca spod miasta Zgierza<\/em> sk\u0142ada si\u0119 tak\u017ce znajomo\u015b\u0107 z wieloma wybitnymi postaciami, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych warto przywo\u0142a\u0107 przede wszystkim Mirona Bia\u0142oszewskiego, zwi\u0105zanego z pisark\u0105 nie tylko wieloletni\u0105 przyja\u017ani\u0105, ale i wsp\u00f3\u0142prac\u0105 literack\u0105. W m\u0142odo\u015bci Chotomska i Bia\u0142oszewski dorabiali wsp\u00f3lnym pisaniem tekst\u00f3w adresowanych do dzieci\u0119cych czytelnik\u00f3w, a z racji tego, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o ustali\u0107, kto odpowiada za kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dzie\u0142ka \u2013 podpisywali je wsp\u00f3lnym pseudonimem \u201eWanda Miron\u201d. Pisarka przytacza tak\u017ce wiele niezwyk\u0142ych dedykacji, kt\u00f3re w swych kolejnych tomikach zapisa\u0142 jej poeta, takich jak: \u201eCo b\u0105dzie \/\/ To b\u0105dzie \/\/ W\u0105dzie \/\/ Miron\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Na stronach tej biografii mo\u017cna przeczyta\u0107 tak\u017ce wspomnienia i anegdotki o Chotomskiej i pracy z ni\u0105, spisane przez takie osobisto\u015bci jak Joanna Papuzi\u0144ska, Bohdan Butenko, W\u0142odzimierz Korcz, Joanna Olech czy Grzegorz Kasdepke. Cho\u0107 do g\u0142osu zostali dopuszczeni jej wsp\u00f3\u0142pracownicy, znajomi i krewni, to niesamowite wra\u017cenie sprawia zgodno\u015b\u0107, z jak\u0105 j\u0105 postrzegaj\u0105: wszyscy jednog\u0142o\u015bnie stwierdzaj\u0105, \u017ce zazdroszcz\u0105 jej energii, niespo\u017cytej si\u0142y, poczucia humoru i niebywa\u0142ego podej\u015bcia do dzieci. Kobiety dodaj\u0105 jeszcze dwa s\u0142owa o elegancji i niez\u0142ej figurze, a m\u0119\u017cczy\u017ani podkre\u015blaj\u0105 pozosta\u0142e przymioty urody, czego przyk\u0142adem jest m.in. okoliczno\u015bciowa dedykacja od Olgierda \u0141ukaszewicza: \u201eTe Twoje rz\u0119sy\u2026 \/\/ \u2026jak w\u0105s Wa\u0142\u0119sy\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a><em>.<\/em><\/p>\n<p>Z ksi\u0105\u017cki mo\u017cna wy\u0142owi\u0107 tak\u017ce mn\u00f3stwo ciekawostek, zwi\u0105zanych nie tylko z sam\u0105 pisark\u0105, ale i z PRL-owskim sposobem pracy literackiej. Co warte podkre\u015blenia, Chotomska zawita\u0142a niemal do wszystkich polskich przedszkoli i dom\u00f3w kultury: chwali si\u0119 mn\u00f3stwem zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych takie wyjazdy, a i sama biografka podczas pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 zorientowa\u0142a si\u0119, \u017ce do kt\u00f3regokolwiek przedszkola by zajrza\u0142a, tam wsz\u0119dzie szczyc\u0105 si\u0119 faktem, \u017ce Chotomska ich kiedy\u015b odwiedzi\u0142a. Autorka <em>Tadka Niejadka<\/em> opr\u00f3cz napisania ca\u0142ego mn\u00f3stwa wierszyk\u00f3w i ksi\u0105\u017ceczek dla najm\u0142odszych wymy\u015bli\u0142a tak\u017ce obchody Dnia Dziadka (bo wcze\u015bniej obchodzony by\u0142 tylko Dzie\u0144 Babci) oraz sta\u0142a si\u0119 inspiratork\u0105 stworzenia nagrody za dzia\u0142ania przynosz\u0105ce dzieciom rado\u015b\u0107 \u2013 Orderu U\u015bmiechu. Niejako na cze\u015b\u0107 jej najs\u0142ynniejszego dzie\u0142a znak drogowy z dziewczynk\u0105 potocznie nazywany jest <em>agatk\u0105<\/em>.<\/p>\n<p>Ca\u0142a biografia stanowi zbi\u00f3r w\u0142a\u015bnie takich anegdot i mi\u0142ych, ciep\u0142ych wspomnie\u0144: nie tylko samej pisarki, ale te\u017c ludzi, kt\u00f3rzy z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowali na r\u00f3\u017cnych etapach \u017cycia osobistego i zawodowego. Przyci\u0105ga tak\u017ce warstwa wizualna publikacji, zawieraj\u0105ca wiele archiwalnych ok\u0142adek ksi\u0105\u017cek i stroniczek z wierszami, na kt\u00f3rych wychowa\u0142y si\u0119 ca\u0142e pokolenia polskich czytelnik\u00f3w. Z racji pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci podczas opisywania trudnych wspomnie\u0144 i niemal fizycznie kapi\u0105cy z ksi\u0105\u017cki optymizm chyba najkorzystniej by\u0142oby przeczyta\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 wraz z kilkuletnim dzieckiem i por\u00f3wnywa\u0107 jego wra\u017cenia z w\u0142asnymi wspomnieniami.<\/p>\n<p><strong><em>Jak by\u0107 kochanym<\/em> \u2013 o ksi\u0105\u017cce <em>D\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego<\/em> autorstwa El\u017cbiety Baniewicz<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-11\" id=\"refmark-11\"><sup>[11]<\/sup><\/a><\/strong><\/p>\n<p>\u201eBon vivant? Oscar Wilde Polski Ludowej? Mistrz darcia \u0142acha i kr\u00f3l rodzimego nudyzmu w jednym? Wybitny prozaik czy pisarz \u015brodowiskowy? Piewca m\u0142odzie\u017cowego undergroundu, a mo\u017ce fenomenalny felietonista? [\u2026] Guru sfrustrowanych artyst\u00f3w, mag i dzier\u017cawca dusz \u2013 m\u00f3wili jedni. Mistrz absurdu, emigrant z sukcesem w kieszeni, ameryka\u0144ski pisarz o polskich korzeniach, dramaturg \u015bwiatowej s\u0142awy \u2013 podkre\u015blali drudzy. Lista epitet\u00f3w jest d\u0142uga, G\u0142owacki \u00absprawdzi\u0142 si\u0119\u00bb jako wra\u017cliwy ironista, czu\u0142y szyderca, autor \u017cart\u00f3w powtarzanych latami, ale te\u017c jako cynik; skandalista, nihilista, cho\u0107 moralista. By\u0142 obiektem kobiecych westchnie\u0144, wyroczni\u0105 mody m\u0119skiej, ozdob\u0105 bankiet\u00f3w i premier\u2026\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-12\" id=\"refmark-12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W takim, i\u015bcie hitchcockowskim, stylu El\u017cbieta Baniewicz rozpoczyna sw\u0105 opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu i drodze tw\u00f3rczej Janusza G\u0142owackiego, jednego z najbardziej znanych polskich dramaturg\u00f3w. Ju\u017c na wst\u0119pie konkretyzuje, na co w ksi\u0105\u017cce zostanie po\u0142o\u017cony najwi\u0119kszy nacisk: \u201eCzytelnik\u00f3w zapraszam w podr\u00f3\u017c nie po domniemanych i prawdziwych romansach Janusza G\u0142owackiego, ale po jego sposobie rozumienia i odczuwania \u015bwiata\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-13\" id=\"refmark-13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>. I rzeczywi\u015bcie biografka koncentruje si\u0119 przede wszystkim na drodze tw\u00f3rczej pisarza: od nie\u0142atwych pocz\u0105tk\u00f3w i (g\u0142\u00f3wnie polskich) problem\u00f3w z recepcj\u0105 jego dzie\u0142 poprzez stopniowe zdobywanie autorytetu i popularno\u015bci a\u017c do spe\u0142nienia si\u0119 <em>a<\/em><em>merican dream<\/em> ka\u017cdego dramaturga \u2013 premier spektakli na Off Off Broadwayu, serii artyku\u0142\u00f3w w \u201eThe New York Times\u201d oraz przek\u0142ad\u00f3w sztuk i ich zagranicznych adaptacji.<\/p>\n<p>Baniewicz do\u015b\u0107 klasycznie snuje opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu pisarza, wychodz\u0105c od typowo biograficznych zagadnie\u0144, jakimi s\u0105 miejsce urodzenia, rodzina etc. Nie pomija kolejnych etap\u00f3w edukacji, wspominaj\u0105c o wyrzuceniu G\u0142owackiego ze szko\u0142y teatralnej za \u201ezupe\u0142ny brak talentu i cynizm\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-14\" id=\"refmark-14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>&nbsp;oraz o finalnym uko\u0144czeniu przez niego filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Mapuje te\u017c pocz\u0105tki drogi literackiej autora: od pierwszych szlif\u00f3w dziennikarskich przez pisanie reporta\u017cy i felieton\u00f3w w czasopi\u015bmie \u201eKultura\u201d a\u017c do ksi\u0105\u017ckowego debiutu, kt\u00f3rym by\u0142 wydany w 1968 r. zbi\u00f3r opowiada\u0144 <em>Wir\u00f3wka nonsensu<\/em>. P\u00f3\u017aniej wydarzenia potoczy\u0142y si\u0119 ju\u017c lawinowo: napisa\u0142 scenariusz do <em>Polowania na muchy<\/em> Andrzeja Wajdy, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 przy <em>Rejsie<\/em> Marka Piwowskiego; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w cztery lata po debiucie mia\u0142 ju\u017c na koncie imponuj\u0105cy dorobek sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z czterech scenariuszy, sztuki teatralnej, zbioru felieton\u00f3w i ca\u0142kiem nowego zbioru opowiada\u0144.<\/p>\n<p>Szczeg\u00f3lnie szybki rozw\u00f3j kariery G\u0142owackiego nast\u0105pi\u0142, gdy pisarz zosta\u0142 postawiony w sytuacji niemal ostatecznej. Kiedy w 1981 r. by\u0142 obecny w Londynie podczas inscenizacji <em>Kopciucha<\/em>, w Polsce wybuch\u0142 stan wojenny. Musia\u0142 wi\u0119c dokona\u0107 bodaj najwa\u017cniejszego z \u017cyciowych wybor\u00f3w: czy wraca\u0107 do kraju, czy raczej zosta\u0107 poza jego granicami. Finalnie zdecydowa\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119, a dopom\u00f3g\u0142 mu w tym przypadek: John Darnton, zdobywca Pulitzera za teksty po\u015bwi\u0119cone Polsce i by\u0142y warszawski korespondent dziennika \u201eThe New York Times\u201d, zarekomendowa\u0142 go jako potencjalnego wyk\u0142adowc\u0119 na kursach <em>creative writing<\/em> w Bennington College w Vermont. G\u0142owacki przyj\u0105\u0142 ofert\u0119, dzi\u0119ki czemu zdoby\u0142 niepowtarzaln\u0105 szans\u0119 rozwoju: kontakt z tyglem kultur, jakim by\u0142y (i nadal s\u0105) Stany Zjednoczone, mo\u017cliwo\u015b\u0107 szlifowania j\u0119zyka angielskiego i wyrabiania zawodowych znajomo\u015bci. Pisarz wykorzysta\u0142 t\u0119 okazj\u0119 i post\u0105pi\u0142 inaczej, ni\u017c zrobi\u0142oby to wielu rodak\u00f3w na jego miejscu: o ile np. Edward Redli\u0144ski, autor <em>Konopielki<\/em>, <em>Dolorado<\/em> i <em>Szczuropolak\u00f3w,<\/em> podczas pobytu na emigracji zabarykadowa\u0142 si\u0119 w swojej polsko\u015bci i nie wyszed\u0142 poza jej obr\u0119b, o tyle G\u0142owacki postawi\u0142 na nauk\u0119 j\u0119zyka, wyk\u0142adanie na uczelniach i pisywanie do gazet. Jako stypendysta Departamentu Stanu uczestniczy\u0142 w Mi\u0119dzynarodowym Programie Pisarzy zorganizowanym przez Uniwersytet Iowa, podczas kt\u00f3rego pozna\u0142 wielu wybitnych pisarzy i ludzi z bran\u017cy. G\u0142owacki mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce na zaistnienie w Stanach ma niewiele czasu. Musia\u0142 maksymalnie wykorzysta\u0107 chwile, kiedy jeszcze otacza\u0142 go nimb zdolnego pisarza z odleg\u0142ego kraju.<\/p>\n<p>Biografka bardzo ciekawie opisuje z\u0142o\u017con\u0105 tematyk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z funkcjonowaniem scen teatralnych w Stanach, problem z agentami literackimi i ustawiczn\u0105 rywalizacj\u0119 Nowego Jorku i Los Angeles. Zwraca uwag\u0119, \u017ce ambitni tw\u00f3rcy wystawiaj\u0105 swe dzie\u0142a przede wszystkim na Off Off Broadwayu, gdzie G\u0142owacki dosta\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki rekomendacji Arthura Millera, autora <em>\u015amierci komiwoja\u017cera<\/em>, kt\u00f3rego pozna\u0142 podczas programu stypendialnego dla pisarzy w Iowa. B\u0119d\u0105cy opowie\u015bci\u0105 o dziewczynach z poprawczaka<em> Kopciuch<\/em> spodoba\u0142 mu si\u0119 na tyle, \u017ce postanowiono zaryzykowa\u0107 i wystawi\u0107 sztuk\u0119 w\u0142a\u015bnie na Off Off Broadwayu z imponuj\u0105c\u0105, kilkunastoosobow\u0105 (a zatem bardzo kosztown\u0105) obsad\u0105, w kt\u00f3rej sk\u0142ad wszed\u0142 m.in. Christopher Walken, a w rol\u0119 tytu\u0142owego Kopciucha wcieli\u0142a si\u0119 Lucinda Jenney (znana g\u0142\u00f3wnie z r\u00f3l w <em>Rain Manie<\/em> oraz <em>Thelmie i Louise<\/em>). Po nowojorskiej premierze <em>Kopciucha<\/em> Frank Rich z \u201eThe New York Times\u201d okre\u015bli\u0142 sztuk\u0119 G\u0142owackiego rewelacyjn\u0105, posypa\u0142y si\u0119 tak\u017ce por\u00f3wnania m.in. do <em>Roku 1984<\/em> Orwella, <em>Procesu<\/em> Kafki czy <em>Paragrafu 22<\/em> Hellera. Kolejne sztuki G\u0142owackiego \u2013 opowiadaj\u0105ce o polskich emigrantach <em>Polowanie na karaluchy<\/em> oraz po\u015bwi\u0119cona bezdomnym <em>Antygona w Nowym Jorku<\/em> \u2013 by\u0142y ju\u017c spektakularnymi sukcesami.<\/p>\n<p>Utwory G\u0142owackiego t\u0142umaczono na kolejne j\u0119zyki, a jego sztuki grano nawet w odleg\u0142ych zak\u0105tkach globu. Biografka trafnie podkre\u015bla, \u017ce jego dramaty zawieraj\u0105 specyficzny poziom uniwersalno\u015bci, przez co s\u0105 rozumiane r\u00f3\u017cnorako w poszczeg\u00f3lnych krajach: \u201eSztuki jak g\u0105bka wch\u0142aniaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 kraju, w kt\u00f3rym s\u0105 wystawiane. Przy <em>Antygonie w Nowym Jorku<\/em> najwi\u0119ksze r\u00f3\u017cnice by\u0142y w pokazywaniu policjanta, kt\u00f3ry po trochu jest Kreonem, po trochu te\u017c i ch\u00f3rem. W Rosji grano go jako KGB-ist\u0119, w Pradze czeskiej jako szwejkowsk\u0105 nadrabiaj\u0105c\u0105 min\u0105 posta\u0107 niezgrabn\u0105 i komiczn\u0105, w Polsce by\u0142o to skrzy\u017cowanie ubeka z gestapowcem\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-15\" id=\"refmark-15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>. Niejednorodno\u015b\u0107 gatunkowa dzie\u0142 G\u0142owackiego oraz bazowanie na starych tekstach kultury (<em>vide<\/em> <em>Antygona<\/em> Sofoklesa) umo\u017cliwiaj\u0105 autorowi dostrze\u017cenie, jak \u015bwiat i spo\u0142ecze\u0144stwo zmieni\u0142y si\u0119 od czasu, w kt\u00f3rym dany tekst powsta\u0142.<\/p>\n<p>Paradoksalnie pisarz swoje najwi\u0119ksze sukcesy \u015bwi\u0119ci\u0142 za granic\u0105, poniewa\u017c w Polsce jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 nie spotka\u0142a si\u0119 z dobrym odbiorem. Chocia\u017c chwalili go wielcy: Kisiel uwa\u017ca\u0142, \u017ce <em>Kopciuch<\/em> to polski <em>Lot nad kuku\u0142czym gniazdem<\/em>, a Jan Kott za najwybitniejsze polskie sztuki ostatnich lat uzna\u0142 <em>Emigrant\u00f3w<\/em> Mro\u017cka, <em>Do piachu<\/em> R\u00f3\u017cewicza oraz w\u0142a\u015bnie <em>Antygon\u0119 w Nowym Jorku<\/em> G\u0142owackiego, to wydaje si\u0119, \u017ce najbli\u017cej prawdy by\u0142a sama El\u017cbieta Baniewicz, kiedy o braku popularno\u015bci G\u0142owackiego w Polsce napisa\u0142a: \u201eU nas sukces, zw\u0142aszcza \u015bwiatowy, musi najpierw zosta\u0107 wybaczony, bowiem oznacza, \u017ce kto\u015b wy\u0142ama\u0142 si\u0119 z cierpi\u0119tniczego polskiego losu. I wygra\u0142 \u2013 zamiast jak wszyscy niezas\u0142u\u017cenie, a dumnie przegra\u0107\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-16\" id=\"refmark-16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w ca\u0142ej publikacji autorka rzetelnie wywi\u0105zuje si\u0119 z obietnicy danej czytelnikom na pocz\u0105tku, \u017ce skupi si\u0119 na \u017cyciu tw\u00f3rczym G\u0142owackiego, a nie na prywatnym. Oczywi\u015bcie pojawiaj\u0105 si\u0119 drobne napomknienia o c\u00f3rce pisarza i jego partnerkach, jednak s\u0105 one na tyle niewielkie, \u017ce bez problemu mo\u017cna je przeoczy\u0107.<\/p>\n<p>Cho\u0107 autorka publikacji <em>D\u017canus<\/em> imponuje spor\u0105 wiedz\u0105 i znajomo\u015bci\u0105 tematu, to ksi\u0105\u017cka napisana jest w tonie przesadnie zerojedynkowym. Razi nie tylko egzaltacja biografki, kt\u00f3ra nie zachowuje dystansu wobec opisywanego przez siebie tematu, ale tak\u017ce ferowanie wyrok\u00f3w i przekonanie o posiadaniu monopolu na racj\u0119. Ro\u015bci sobie ona prawo do tego, by ocenia\u0107, kto zrozumia\u0142 dzie\u0142o G\u0142owackiego dobrze<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-17\" id=\"refmark-17\"><sup>[17]<\/sup><\/a>, a kto nie, daj\u0105c przy tym nieprzychylne komentarze i pstryczki w nos pozosta\u0142ym krytykom-kolegom po fachu, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 przy tym cytatami z archiwalnych recenzji: kto\u015b u G\u0142owackiego czego\u015b nie zrozumia\u0142, kto\u015b czego\u015b nie doczyta\u0142, a kto\u015b jest w og\u00f3le g\u0142uchy na G\u0142owackiego<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-18\" id=\"refmark-18\"><sup>[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Na ca\u0142y wyw\u00f3d historyczno-krytyczny nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 nie tylko osobiste wspomnienia autorki (w stylu: \u201eA ja z tej premiery zapami\u0119ta\u0142am\u2026\u201d, \u201eBy\u0142o tak i tak\u2026\u201d), ale tak\u017ce mocno stronnicze wtr\u0119ty, po\u015bwi\u0119cone krytyce bie\u017c\u0105cej sytuacji: polskiego Ko\u015bcio\u0142a, rodzimej sceny politycznej oraz sposobu sprawowania rz\u0105d\u00f3w przez W\u0142adimira Putina (!). Zaskakuj\u0105ca jest tak\u017ce decyzja, by w ksi\u0105\u017cce po\u015bwi\u0119conej dorobkowi wsp\u00f3\u0142czesnego dramaturga szczeg\u00f3\u0142owo opisywa\u0107 tzw. ko\u0142tun polski, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na XIX-wieczn\u0105 <em>Encyklopedi\u0119 staropolsk\u0105<\/em> Zygmunta Glogera oraz <em>Deutsche Mythologie<\/em> Grimma<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-19\" id=\"refmark-19\"><sup>[19]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Cho\u0107 ksi\u0105\u017cka <em>D\u017canus<\/em> podbudowana zosta\u0142a rzeteln\u0105 wiedz\u0105 i znajomo\u015bci\u0105 tematu, to poprzez nieistotne \u2013 z punktu widzenia dorobku G\u0142owackiego \u2013 komentowanie wydarze\u0144 z bie\u017c\u0105cej sceny politycznej, skupianie si\u0119 na aktualnych sporach oraz przekonanie o w\u0142asnej nieomylno\u015bci sprawia wra\u017cenie nie tylko chaotycznej, ale te\u017c ma\u0142o obiektywnej. Oczywi\u015bcie trzeba doceni\u0107 trud i prekursorstwo badaczki, jednak nale\u017cy mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce kolejne jej ksi\u0105\u017cki b\u0119d\u0105 wolne od powy\u017cszych b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>\u017bycie literackie a \u017cycie prywatne w biografiach niedomkni\u0119tych<\/strong><\/p>\n<p>Cho\u0107 sam pomys\u0142 napisania biografii pisarza jeszcze za jego \u017cycia zas\u0142uguje na docenienie, to wiele zale\u017cy od sposobu realizacji takiego pomys\u0142u. Mo\u017cna zrobi\u0107 to w spos\u00f3b budz\u0105cy podziw samego \u201epodmiotu bada\u0144\u201d, ale mo\u017cna te\u017c kompletnie zmarnowa\u0107 tak\u0105 okazj\u0119. W swojej teoretycznej postaci powinno to by\u0107 dzie\u0142o przybli\u017caj\u0105ce (zazwyczaj pogmatwane) \u017cycie pisarza, a sam pomys\u0142 rozpocz\u0119cia pracy jeszcze za \u017cycia g\u0142\u00f3wnego zainteresowanego winien umo\u017cliwi\u0107 wyja\u015bnienie u samego \u017ar\u00f3d\u0142a nieoczywistych i trudnych do zweryfikowania innym sposobem wydarze\u0144 z jego \u017cycia.<\/p>\n<p>Cztery om\u00f3wione wy\u017cej publikacje w rozmaity spos\u00f3b przybli\u017caj\u0105 \u017cycie i\/lub tw\u00f3rczo\u015b\u0107 danego pisarza. <em>Krall<\/em> nie waha si\u0119 przed dopuszczeniem do g\u0142osu tytu\u0142owej bohaterki, jednak czyni to w spos\u00f3b o wiele g\u0142\u0119bszy i bardziej autorski ni\u017c np. <em>Nie mam nic do ukrycia<\/em> po\u015bwi\u0119cone Wandzie Chotomskiej. Takie podej\u015bcie nie jest jednak regu\u0142\u0105: np. w ksi\u0105\u017cce <em>D\u017canus<\/em> pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 wywiad\u00f3w z pisarzem, przeprowadzonych specjalnie na potrzeby tej konkretnej publikacji. Tak\u017ce zamieszczanie opinii i wspomnie\u0144 os\u00f3b bliskich tw\u00f3rcy nie jest tward\u0105 zasad\u0105: pojawia si\u0119 w po\u0142owie z powy\u017cszych publikacji (tych po\u015bwi\u0119conych Chotomskiej i Pilchowi).<\/p>\n<p>Ciekawie prezentuje si\u0119 przede wszystkim stosunek biografa do podmiotu jego bada\u0144. Z przytoczonych wy\u017cej przyk\u0142ad\u00f3w ewidentnie wynika, \u017ce powinien on zachowa\u0107 mo\u017cliwie du\u017cy dystans i szacunek wobec osoby, o kt\u00f3rej \u017cyciu pisze, poniewa\u017c st\u0105pa po bardzo cienkim lodzie \u2013 mo\u017ce si\u0119 na niego obrazi\u0107 nie tylko \u00f3w tw\u00f3rca, ale i spora cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska literackiego. O ile uda\u0142o si\u0119 z tej sytuacji wyj\u015b\u0107 obronn\u0105 r\u0119k\u0105 np. autorom ksi\u0105\u017cek o Wandzie Chotomskiej i Hannie Krall (kt\u00f3rzy oficjalnie przyznawali si\u0119, \u017ce mimo znajomo\u015bci z pisarkami wci\u0105\u017c zwracaj\u0105 si\u0119 do nich form\u0105 grzeczno\u015bciow\u0105 \u201epani\u201d), to noga powin\u0119\u0142a si\u0119 autorkom ksi\u0105\u017cek o Pilchu i G\u0142owackim, kt\u00f3re nadmiernie d\u0105\u017cy\u0142y do podkre\u015blenia w\u0142asnego zdania i posiadania monopolu na opis cudzego \u017cycia. Trzeba w\u0142a\u015bciwie dobra\u0107 takiego biografa: paradoksalnie nie powinien to by\u0107 przyjaciel tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry wyci\u0105gnie wszystkie jego brudy, ale te\u017c nie mo\u017ce to by\u0107 osoba, kt\u00f3ra tekst napisze z uwielbieniem i na kolanach. Wskazany jest nie tylko dystans i szacunek, ale tak\u017ce przemo\u017cna ch\u0119\u0107 zrozumienia osoby, o kt\u00f3rej \u017cyciu i dorobku si\u0119 pisze. Pi\u0119knym tego przyk\u0142adem jest zw\u0142aszcza ksi\u0105\u017cka <em>Krall<\/em>, kt\u00f3ra w stonowany spos\u00f3b uchyla r\u0105bka tajemnicy pisarki i przybli\u017ca jej warsztat pracy tw\u00f3rczej.<\/p>\n<p>W przypadku biografii niedomkni\u0119tych wa\u017cna jest nie tylko prawda, ale i spos\u00f3b m\u00f3wienia o niej, kt\u00f3ry winien by\u0107 nie tyle rzeczowy, co dyskretny i elegancki. Cho\u0107 mo\u017cna soczy\u015bcie opisywa\u0107 kolejne skandale i zwi\u0105zki tw\u00f3rcy, to zamiast wyciskania cudzego \u017cycia jak cytryn\u0119 o wiele bardziej procentuje pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 i podmiotowe traktowanie. Dobre wra\u017cenie sprawia zw\u0142aszcza pozwalanie portretowanemu cz\u0142owiekowi na m\u00f3wienie tego, co chce, i ukazanie go w akceptowany przez niego spos\u00f3b.<\/p>\n<p>Nie ma jednej koncepcji na niedomkni\u0119t\u0105 biografi\u0119. Wci\u0105\u017c testuje si\u0119 rozmaite pomys\u0142y: od zupe\u0142nego braku wp\u0142ywu tw\u00f3rcy, o kt\u00f3rym si\u0119 pisze, na powstaj\u0105cy tekst (<em>casus<\/em> G\u0142owackiego) do wsp\u00f3\u0142pracy intensywnej, ocieraj\u0105cej si\u0119 niemal o wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczo\u015b\u0107 (<em>casus<\/em> Krall). Od braku zwi\u0105zku biografa z pisarzem (<em>casus<\/em> Chotomskiej) do intensywnej z nim znajomo\u015bci (<em>casus<\/em> Pilcha). Od eleganckiego, dyskretnego opisywanego \u017cycia osobistego (<em>casus<\/em> G\u0142owackiego i Chotomskiej) do przytaczania wielu niesmacznych i niewa\u017cnych z punktu widzenia historii literatury w\u0105tk\u00f3w (<em>casus<\/em> Pilcha).<\/p>\n<p>Najcenniejsze w biografiach niedomkni\u0119tych wydaje si\u0119 przede wszystkim uchwycenie tw\u00f3rcy w ruchu \u2013 kiedy ma on jeszcze mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdementowania ewentualnych plotek oraz wypowiedzenia si\u0119 o swoim \u017cyciu i karierze \u2013 zamiast usilnych pr\u00f3b wrzucenia go w kolejne ramy i szufladki oraz petryfikowania jeszcze za \u017cycia.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">Tytu\u0142 zbioru reporta\u017cy Hanny Krall, wydany po raz pierwszy w 1995 roku. Wszystkie \u015br\u00f3dtytu\u0142y s\u0105 tytu\u0142ami ksi\u0105\u017cek pisarzy omawianych w danym podrozdziale.<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\"><em>&nbsp;Krall<\/em>, red. Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, Dowody Na Istnienie 2015.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 193.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">Katarzyna Kubisiowska,&nbsp;<em>Pilch w sensie \u015bcis\u0142ym<\/em>, Znak 2016.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 7.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Barbara Gawryluk, <em>Wanda Chotomska. Nie mam nic do ukrycia<\/em>, Marginesy 2016. Niniejszy tekst zosta\u0142 napisany zanim w dn. 2.08. 2017 r. zmar\u0142a Wanda Chotomska.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 7.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 93.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 245.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-11\" class=\"fn-text\">El\u017cbieta Baniewicz, <em>D\u017canus. Dramatyczne przypadki Janusza G\u0142owackiego<\/em>, Marginesy 2016.<a href=\"#refmark-11\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-12\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 5.<a href=\"#refmark-12\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-13\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 7.<a href=\"#refmark-13\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-14\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 21.<a href=\"#refmark-14\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-15\" class=\"fn-text\">Anna \u017bebrowska, <em>Biedni dali bogatym<\/em>, Gazeta Wyborcza, 1996, nr 282, s. 215\u2013216, [za:] El\u017cbieta Baniewicz, dz. cyt., s. 237.<a href=\"#refmark-15\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-16\" class=\"fn-text\">E. Baniewicz, dz. cyt., s. 10.<a href=\"#refmark-16\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-17\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 104.<a href=\"#refmark-17\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-18\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 204.<a href=\"#refmark-18\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-19\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 313.<a href=\"#refmark-19\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zazwyczaj jeszcze za \u017cycia wi\u0119kszo\u015bci wybitnych pisarzy rozpoczyna si\u0119 pr\u00f3ba katalogowania i mapowania ich literackiego dorobku. Tocz\u0105 si\u0119 boje o to, kto b\u0119dzie biografem-prekursorem, poznaj\u0105cym i upubliczniaj\u0105cym jako pierwszy skrywane tajemnice autora. Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 tytu\u0142\u00f3w obecnych na rynku wydawniczym powstaje niekoniecznie z rzeczywistej potrzeby, lecz raczej na zam\u00f3wienie \u2013 pisze si\u0119 wszak ze wzgl\u0119du na wymogi rynku, nieustannie go podsycaj\u0105c.<\/p>\n","protected":false},"author":581,"featured_media":43180,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[3768,6363,6365,2397,2127,1603,6362,484,2290,6364,714,4757,6366,1058],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14093],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Biografie niedomkni\u0119te: Hanna Krall, Jerzy Pilch i inni<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Po us\u0142yszeniu nazwiska \u201eHanna Krall\u201d pierwsze skojarzenie jest oczywiste...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/tochman-szczygiel-krall-2015.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/tochman-szczygiel-krall-2015.jpg\",\"width\":\"591\",\"height\":\"834\",\"caption\":\"Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, \u201eKrall\u201d, Wyd. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\",\"name\":\"Biografie niedomkni\u0119te: Hanna Krall, Jerzy Pilch i inni\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-08-08T10:00:41+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:41:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\"},\"description\":\"Po us\u0142yszeniu nazwiska \u201eHanna Krall\u201d pierwsze skojarzenie jest oczywiste...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Biografie niedomkni\u0119te\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6\",\"name\":\"Anna Michalik\",\"description\":\"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Biografie niedomkni\u0119te: Hanna Krall, Jerzy Pilch i inni","description":"Po us\u0142yszeniu nazwiska \u201eHanna Krall\u201d pierwsze skojarzenie jest oczywiste...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/tochman-szczygiel-krall-2015.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/tochman-szczygiel-krall-2015.jpg","width":"591","height":"834","caption":"Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142, \u201eKrall\u201d, Wyd. Dowody na Istnienie, Warszawa 2015 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y wydawnictwa)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete","name":"Biografie niedomkni\u0119te: Hanna Krall, Jerzy Pilch i inni","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#primaryimage"},"datePublished":"2017-08-08T10:00:41+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:41:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6"},"description":"Po us\u0142yszeniu nazwiska \u201eHanna Krall\u201d pierwsze skojarzenie jest oczywiste...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/anna-michalik-biografie-niedomkniete#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Biografie niedomkni\u0119te"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/8c222bea4b1ef4615245240a9bf87eb6","name":"Anna Michalik","description":"ANNA MICHALIK \u2013 doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Interesuje si\u0119 literatur\u0105 XX i XXI wieku, now\u0105 polsk\u0105 fantastyk\u0105 oraz religioznawstwem.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/anna-michalik"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43176"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/581"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43176"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48494,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43176\/revisions\/48494"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43176"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=43176"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=43176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}