{"id":43411,"date":"2017-08-24T06:30:12","date_gmt":"2017-08-24T05:30:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=43411"},"modified":"2017-08-21T10:08:19","modified_gmt":"2017-08-21T09:08:19","slug":"marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac","title":{"rendered":"Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107"},"content":{"rendered":"

Maciej Kostrzewa, Maciej Libich: W ksi\u0119garniach w\u0142a\u015bnie pojawi\u0142a si\u0119 pa\u0144ska najnowsza ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana\u00a0Niebotyki<\/em>. O czym ona opowiada?<\/strong><\/p>\n

Marian Pilot: To akurat pytanie, na kt\u00f3re najlepiej, \u017ceby czytelnik czy te\u017c krytyk odpowiedzia\u0142 sobie sam, bo \u2013 rzecz to naturalna \u2013 mo\u017cna\u00a0Niebotyki<\/em>\u00a0interpretowa\u0107 rozmaicie. Autor powiedzia\u0142, co powiedzia\u0142. Ksi\u0105\u017cka to zaledwie punkt wyj\u015bcia do rozmowy. Trudno by\u0107 swoim w\u0142asnym interlokutorem. Prawd\u0119 powiedziawszy, potrafi\u0119 zaledwie z grubsza opisa\u0107 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119: ma 444 strony, sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu cz\u0119\u015bci. Rozdzia\u0142 pocz\u0105tkowy jest szczeg\u00f3lny, bo skomponowany z bardzo ma\u0142ych cz\u0105steczek. Ma\u0142ych,\u00a0\u201e\u015bci\u0119tych\u201d, niedopowiedzianych, czasem figlarnych, a czasem dramatycznych i tragicznych.<\/p>\n

\"Marian<\/a>
Marian Pilot, \u201eNiebotyki\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

W\u0142a\u015bnie przez to, \u017ce s\u0105 kr\u00f3tkie i \u201e\u015bci\u0119te\u201d, zebrane s\u0105 pod tytu\u0142em\u00a0Ogr\u00f3d \u015bcierni<\/em>?<\/strong><\/p>\n

Zgadza si\u0119. S\u0105 to rzeczy bardzo cz\u0119sto zas\u0142yszane. Pisarz, nie da si\u0119 ukry\u0107, jest po trosze donosicielem: nastawia ucha, gdzie tylko si\u0119 da. Jako \u017ce ja mam ucho do\u015b\u0107 wra\u017cliwe, to r\u00f3\u017cne ciekawe rzeczy mi si\u0119 przydarzaj\u0105. Jest w\u00a0Ogrodzie \u015bcierni<\/em>\u00a0kr\u00f3tkie opowiadanie pod tytu\u0142em\u00a0Wytr\u0105cony n\u00f3\u017c<\/em>. Opowiedzia\u0142a mi t\u0119 histori\u0119 wiekowa pani na pogrzebie osoby, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a tragedi\u0119 wo\u0142y\u0144sk\u0105. A by\u0142 to przypadek m\u0142odej kobiety w ci\u0105\u017cy. Ca\u0142a jej rodzina zosta\u0142a zamordowana przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. Ona tak\u017ce w pewnym momencie stan\u0119\u0142a oko w oko z Ukrai\u0144cem, kt\u00f3ry trzyma\u0142 w r\u0119ku n\u00f3\u017c. Bro\u0144 wypad\u0142a mu jednak nagle z d\u0142oni, jakby mu j\u0105 kto\u015b wytr\u0105ci\u0142. Kobieta ocala\u0142a. Puenta tej opowie\u015bci jest zupe\u0142nie nies\u0142ychana: ocalona powiedzia\u0142a bowiem po latach z nienawi\u015bci\u0105 w g\u0142osie: \u201eNiech b\u0119dzie przekl\u0119ty ten, kto wytr\u0105ci\u0142 mu n\u00f3\u017c. Zosta\u0142am w \u017cyciu ca\u0142kiem sama\u201d. Jest to przecie\u017c oskar\u017cenie samego Pana Boga, bo je\u015bli nie On, to kto temu Ukrai\u0144cowi wytr\u0105ci\u0142 z r\u0119ki bro\u0144?<\/p>\n

Zasadnicza akcja\u00a0Niebotyk\u00f3w<\/em>\u00a0ma jednak\u017ce miejsce w Auschwitz. Jest to Auschwitz przepuszczone przez wyobra\u017ani\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re lagru do\u015bwiadczy\u0142y osobi\u015bcie.<\/p>\n

Jest w\u00a0Ogrodzie \u015bcierni<\/em>\u00a0kilka tekst\u00f3w, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z jednego, dw\u00f3ch zda\u0144. Wystarczy wymieni\u0107\u00a0Napoje<\/em>,\u00a0We trzy<\/em>\u00a0czy\u00a0Farbiarza<\/em>. Zwi\u0119z\u0142e, niedopowiedziane\u2026\u00a0Czy jest co\u015b, co wp\u0142yn\u0119\u0142o na taki ich kszta\u0142t?<\/strong><\/p>\n

By\u0142em ostatnio na pogrzebie polskiego artysty, kt\u00f3ry d\u0142ugie lata \u017cy\u0142 w Berlinie. Sp\u0119dzi\u0142 tam \u017cycie niekoniecznie poczciwe, ale te\u017c malowa\u0142 co nieco, robi\u0142 co\u015b, co by\u0142o jego zawodem. By\u0142 nies\u0142ychanie niedba\u0142y, wr\u0119cz lekcewa\u017c\u0105cy wobec swojej tw\u00f3rczo\u015bci. Kiedy po raz pierwszy odwiedzi\u0142em jego pracowni\u0119, to zg\u0142upia\u0142em. Ogl\u0105da\u0142em tam naprawd\u0119 interesuj\u0105ce obrazy, ale z regu\u0142y niedomalowane \u2013 porzucone w po\u0142owie, w trzech czwartych. Spyta\u0142em go, dlaczego ich nie ko\u0144czy. \u201eAch, powiedzia\u0142, wiem, co ma by\u0107 dalej\u201d. Paradoksalnie te obrazy zrobi\u0142y na mnie wra\u017cenie przez swoj\u0105 \u2013 nie wiem, czy to w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo \u2013 u\u0142omno\u015b\u0107. Jego warsztat wp\u0142yn\u0105\u0142 na\u00a0Ogr\u00f3d \u015bcierni<\/em>. Wiele opowiada\u0144 jest otwartych, niedomkni\u0119tych. S\u0105 zdane na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 czytelnika. Intryguj\u0105ce i niepokoj\u0105ce.<\/p>\n

Obok nich napisa\u0142 pan jednak r\u00f3wnie\u017c kilka tekst\u00f3w, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie nie pozostawiaj\u0105 \u017cadnych wskaz\u00f3wek. Np. taki jak\u00a0Rokroczne wyludnienie<\/em>, fragment wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci. Na kilku stronach wypisane zosta\u0142y liczby i nazwiska. Czym jest ten tekst?<\/strong><\/p>\n

Ho\u0142dem dla \u015bmierci. Prosz\u0119 poszuka\u0107, znajdzie tam pan te\u017c swoje nazwisko.<\/p>\n

Temat \u015bmierci pojawia si\u0119 praktycznie na ka\u017cdej stronie pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki. Co opr\u00f3cz niej odgrywa w\u00a0Niebotykach<\/em>\u00a0szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119?<\/strong><\/p>\n

Zdecydowanie kobiety. Od pocz\u0105tku do ko\u0144ca. Od kobiety widniej\u0105cej na ok\u0142adce przez kobiet\u0119, kt\u00f3ra zmartwychwstaje na pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki, ko\u0144cz\u0105c na tej, kt\u00f3ra umiera wraz z jej zako\u0144czeniem. Jestem w jasyrze u kobiet. S\u0105 one w moim g\u0142\u0119bokim prze\u015bwiadczeniu bardziej lud\u017ami ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. Z tej prostej przyczyny, \u017ce tylko one maj\u0105 moc cz\u0142owieka stworzy\u0107. To nies\u0142ychane przecie\u017c. Nie wszyscy bogowie maj\u0105 t\u0119 \u0142ask\u0119.<\/p>\n

Czy\u00a0Niebotyki<\/em>\u00a0to zamierzona ca\u0142o\u015b\u0107, czy przypadek?<\/strong><\/p>\n

R\u00f3\u017cnorodne i, na pierwszy rzut oka, obce sobie fragmenty zacz\u0119\u0142y do siebie przystawa\u0107 czy nawet zrasta\u0107 si\u0119 ze sob\u0105 post factum. Niekt\u00f3re teksty, kt\u00f3re pisa\u0142em na przestrzeni ostatnich lat, drukowane by\u0142y w ma\u0142ych nak\u0142adach, jako samodzielne ca\u0142o\u015bci. Gody, dla przyk\u0142adu, ukaza\u0142y si\u0119 w 2012 roku z ilustracjami mojej wnuczki. Wszystko za\u015b, co obecnie znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce z maestri\u0105 wielkiego krawca zszy\u0142 m\u00f3j przyjaciel, poeta Krzysztof Lisowski. On tak\u017ce uku\u0142 termin \u201epowie\u015b\u0107 hybrydowa\u201d, kt\u00f3rej pierwszym polskim przyk\u0142adem s\u0105 w\u0142a\u015bnie\u00a0Niebotyki<\/em>.<\/p>\n

Na ok\u0142adce\u00a0Niebotyk\u00f3w<\/em>\u00a0widnieje obraz austriackiego malarza Hundertwassera, zatytu\u0142owany\u00a0Polityczna ogrodniczka<\/em>. Sam artysta m\u00f3wi, \u017ce jest to przedstawienie symboli z perspektywy dziecka, pokazuje, jak zatracaj\u0105 one znaczenie. Jak koresponduje to z tre\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cki?<\/strong><\/p>\n

Czy ta ogrodniczka nie uosabia samej \u015bmierci? Politycznej w\u0142a\u015bnie, totalitarnej: w jednej r\u0119ce trzyma przecie\u017c swastyk\u0119, w drugiej \u2013 sierp i m\u0142ot. Pani tak od faszystowskich lagr\u00f3w, jak od sowieckich \u0142agr\u00f3w. Sugestywna, agresywna, jak to u demonicznego Hundertwassera bywa. Prawd\u0119 powiedziawszy, mia\u0142em inn\u0105 kandydatk\u0119 na ok\u0142adk\u0119. W zesz\u0142ym roku w Muzeum Etnograficznym by\u0142a wystawa art brut, na kt\u00f3rej znalaz\u0142em \u015bmier\u0107 rozkoszn\u0105: pomara\u0144czow\u0105, u\u015bmiechni\u0119t\u0105, z przepi\u0119kn\u0105 kos\u0105. Niepokoj\u0105c\u0105, wieloznaczn\u0105. W swej sielankowo\u015bci zdradliw\u0105, podst\u0119pn\u0105. Wydawca zamiast kosiarki wola\u0142 ogrodniczk\u0119, a do niego zawsze nale\u017cy ostatnie s\u0142owo.<\/p>\n

Skoro mowa o demonach: widzimy w\u00a0Niebotykach<\/em>\u00a0obecno\u015b\u0107 twor\u00f3w ponadludzkich, odbiegaj\u0105cych od rzeczywisto\u015bci. S\u0105 to postaci, w kt\u00f3rych obecne s\u0105 zar\u00f3wno pierwiastki niebia\u0144skie, jak i diabelskie. Jak w pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cce \u015bcieraj\u0105 si\u0119 te dwa elementy?<\/strong><\/p>\n

S\u0105 to wbrew pozorom zjawiska bliskie, jedno przechodzi w drugie. Zachwycenie w zatrwo\u017cenie. Bardzo sprzeczne i pokrewne odczucia\u2026 Jedna z postaci, Aniela, jest \u017cywcem wzi\u0119ta z rzeczywisto\u015bci, wzorowana na bezr\u0119kiej dziewczynie w\u0119druj\u0105cej po wioskach. Jej inno\u015b\u0107 by\u0142a odbierana przez ludzi r\u00f3\u017cnie: czasami ze strachem, jako \u015bwiadectwo pierwiastka demonicznego, czasami z uznaniem, jako przejaw ingerencji bo\u017cej. Te elementy \u015bcieraj\u0105 si\u0119, ale mog\u0105 wsp\u00f3\u0142istnie\u0107.<\/p>\n

Ta dziwno\u015b\u0107, demoniczno\u015b\u0107 j\u0119zyka\u00a0Niebotyk\u00f3w<\/em>\u00a0nadaje pa\u0144skiej tw\u00f3rczo\u015bci cechy fantastyczne. Jednocze\u015bnie u\u017cywa pan jednak gwary i wielu j\u0119zyk\u00f3w obcych, kt\u00f3re tworz\u0105 materi\u0119 pa\u0144skiej prozy. Jak wp\u0142ywa to na \u015bwiat przedstawiony w pa\u0144skich tekstach?<\/strong><\/p>\n

Od tej j\u0119zykowej wielo\u015bci opowie\u015b\u0107 opalizuje, nabiera wieloznaczno\u015bci. Tytu\u0142\u00a0Boskie dziecko<\/em>\u00a0na przyk\u0142ad niekoniecznie znaczy to, co mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Przypomnijmy sobie: ch\u0142opiec przychodzi do piekarni. Piekarka, ujrzawszy, \u017ce jest bosy, za\u0142amuje r\u0119ce: \u201eDziecko boskie! \u2013 krzyczy \u2013 Gdzie ty podzia\u0142e\u015b swoje buty?\u201d. W gwarze \u201eboski\u201d znaczy \u201ebosy\u201d. Dziecko Boga jest bose w wielki mr\u00f3z. Bose dziecko jest dzieckiem Boga.<\/p>\n

Pisz\u0105c \u201ebosy\u201d, pisa\u0142em gwar\u0105. Zreszt\u0105 tu\u017c po wojnie mieli\u015bmy Polsk\u0119 na dobr\u0105 spraw\u0119 gwarow\u0105, bo w jakich\u015b osiemdziesi\u0119ciu procentach ch\u0142opsk\u0105 jeszcze. Z wolna \u2013 pod naciskiem medi\u00f3w \u2013 wsie pozbywa\u0142y si\u0119 swoich rodzimych m\u00f3w. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w mojej rodzinnej wsi nikt ju\u017c gwar\u0105 nie m\u00f3wi, a pami\u0119taj\u0105 j\u0105 wy\u0142\u0105cznie najstarsi. Ja sobie t\u0119 \u201eskaz\u0119\u201d w moim pisaniu ceni\u0119 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Niekt\u00f3rych rzeczy nie spos\u00f3b nazwa\u0107 w literackiej polszczy\u017anie. Na przyk\u0142ad\u2026<\/p>\n

\u201eUskrom si\u0119\u201d.<\/strong><\/p>\n

Uskrom si\u0119, tak (\u015bmiech). S\u0105 takie rzeczy, kt\u00f3re precyzyjniej mo\u017cna wyrazi\u0107 s\u0142owem z j\u0119zyka gwarowego, siedlikowskiego, chocia\u017cby \u201ehahlata\u201d. To okre\u015blenie sukni, kt\u00f3ra jest du\u017ca, lu\u017ana, obfita.<\/p>\n

A dlaczego jeszcze ja tej mowy si\u0119 trzymam? Poniewa\u017c przera\u017ca mnie, jak pr\u0119dko angielski przenika do j\u0119zyka polskiego.<\/p>\n

Z drugiej jednak strony w jednym z wywiad\u00f3w okre\u015bli\u0142 pan siebie jako babelist\u0119. Zdawa\u0107 by si\u0119 wi\u0119c mog\u0142o, \u017ce im bardziej przemieszane s\u0105 j\u0119zyki, im wi\u0119cej si\u0119 ich u\u017cywa, tym pe\u0142niejszy obraz \u015bwiata.<\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 bez angielskiego si\u0119 nie ob\u0119dziemy. To jest dzisiejsza \u0142acina, panuje wszechw\u0142adnie. Rzecz w tym, \u017ce zaczyna on podmywa\u0107 polszczyzn\u0119, to jest proces skrajnie niebezpieczny. J\u0119zyk polski prze\u017cy\u0142 ju\u017c kilka pot\u0119\u017cnych nawa\u0142: rosyjsk\u0105, niemieck\u0105 czy francusk\u0105. Za ka\u017cdym jednak razem wspomaga\u0142y go gwary, do kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 si\u0119 odwo\u0142a\u0107. M\u00f3g\u0142 posili\u0107 si\u0119 jakim\u015b hahlatym s\u0142owem. W tej chwili tego wsparcia polszczyzna niestety ju\u017c nie ma. Idzie mi o to, \u017ceby t\u0119 polszczyzn\u0119 troch\u0119 rozepcha\u0107, rozci\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n

Ale my i tak nie jeste\u015bmy w najgorszej sytuacji. Litwini na przyk\u0142ad walcz\u0105 o ka\u017cde s\u0142owo. Jest ich przecie\u017c ledwo dwa miliony. Jedyne, co oni maj\u0105, to j\u0119zyk. Boj\u0105 si\u0119, \u017ce jak sw\u00f3j j\u0119zyk strac\u0105, to strac\u0105 te\u017c\u2026<\/p>\n

To\u017csamo\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

Tak. Polszczyzna to dla nich wr\u00f3g najwi\u0119kszy. Najbardziej upiorna sprawa odby\u0142a si\u0119 ostatnio w Kownie, gdzie radykalni obro\u0144cy j\u0119zyka dokonali powieszenia litery \u201ew\u201d. Ona jest najpowszechniejsza w polskich nazwiskach szlacheckich. Wszystkie wi\u0119c nazwiska t\u0142umaczone s\u0105 na \u201ev\u201d.<\/p>\n

Co jest wi\u0119c pierwsze: s\u0142owo i nazwa czy rzeczywisto\u015b\u0107? Zdaje si\u0119 pan na los szcz\u0119\u015bcia?<\/strong><\/p>\n

\u017badnej ksi\u0105\u017cki nie pisa\u0142em z gotowym planem, z wiedz\u0105 o tym, ku czemu zd\u0105\u017cam. Wszystko jest w toku, a tok zawsze mo\u017ce si\u0119 w pewnym momencie urwa\u0107. I koniec. Niekiedy udaje si\u0119 dalszy ci\u0105g wychodzi\u0107. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jestem pisarzem chodz\u0105cym. Je\u015bli nie znajduj\u0119 rozwi\u0105zania, to przestaj\u0119 pisa\u0107, a je\u017celi ju\u017c znajd\u0119 punkt docelowy, to w\u0142a\u015bnie podczas chodzenia. Musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce jestem dosy\u0107 \u017cywio\u0142owy w pisaniu. Podlegam natchnieniu, pisz\u0119 spaceruj\u0105c i zawsze jestem zdany na \u0142ut szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

Mieszkam na Targ\u00f3wku, mam obok siebie dwa ogromne cmentarze. Tam chodz\u0119, zw\u0142aszcza teraz, kiedy jest du\u017co smogu \u2013 cmentarze s\u0105 go pozbawione. Mo\u017cna tam odetchn\u0105\u0107. Nieboszczycy s\u0105 \u0142askawi dla \u017cyj\u0105cych. Rzeczywisto\u015b\u0107 cmentarna jest zreszt\u0105 bardzo sugestywna, podsuwa niejeden temat. Rzeczywisto\u015b\u0107 zawsze jest pierwsza, przed s\u0142owem.<\/p>\n

Na Targ\u00f3wku\u2026 Od jak dawna?<\/strong><\/p>\n

O, ja w Warszawie mieszkam od po\u0142owy Pa\u0142acu Kultury.<\/p>\n

A jak mieszkanie w Warszawie wp\u0142ywa na pa\u0144sk\u0105 inspiracj\u0119? Czy ch\u0119tniej pan pisze\u00a0o\u00a0Siedlikowie, gdy pana w nim nie ma?<\/strong><\/p>\n

Te rzeczywisto\u015bci si\u0119 w moim przypadku odwr\u00f3ci\u0142y. Ja do Siedlikowa wracam jako do wsi mitycznej, historycznej. W tej chwili ta wie\u015b sta\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie wsi\u0105 letniskow\u0105. Natomiast na Targ\u00f3wku ci\u0105gle jest ogromny PGR. Jest tu wszystko \u2013 konie, krowy, \u015bwinie. Nawet oracze i dojarki! Paradoksalnie wie\u015b widz\u0119 tu, u siebie na Targ\u00f3wku, a nie w nowoczesnym Siedlikowie.<\/p>\n

W jednym z wywiad\u00f3w przytoczy\u0142 pan anegdot\u0119 o Isaacu Singerze, kt\u00f3ry na pytanie, dla kogo pisze w j\u0119zyku jidysz, odpowiedzia\u0142: \u201eDla duch\u00f3w\u201d. Zdaje si\u0119, \u017ce z czasem ca\u0142a pa\u0144ska literatura staje si\u0119 coraz trudniejsza, dla kogo wi\u0119c napisa\u0142 pan\u00a0Niebotyki<\/em>?<\/strong><\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce m\u00f3j czytelnik to kto\u015b wci\u0105\u017c zwi\u0105zany z ziemi\u0105, wyros\u0142y na wsi, cho\u0107 niekoniecznie tam mieszkaj\u0105cy. Kto\u015b starszy\u2026 Ale tymczasem, paradoksalnie, czytelnik mi \u201ero\u015bnie\u201d. W\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka Howarda Zinna\u00a0Ludowa historia Stan\u00f3w Zjednoczonych<\/em>. To rzecz o dziejach USA \u201eod spodu\u201d. Mia\u0142a milionowy nak\u0142ad i zmieni\u0142a pogl\u0105d tysi\u0119cy ludzi na sw\u00f3j kraj. Z pewno\u015bci\u0105 przyczyni\u0142a do tych wielkich zmian, jakie w USA zachodz\u0105. Od d\u0142u\u017cszego czasu zach\u0119cam polskie \u015brodowiska intelektualne do sporz\u0105dzenia ksi\u0105\u017cki-podr\u0119cznika o plebejskiej historii Polski. To by przewr\u00f3ci\u0142o do g\u00f3ry nogami ca\u0142e wyobra\u017cenie o historii naszego kraju. Pierwsza Rzeczpospolita by\u0142a przecie\u017c pa\u0144stwem niewolniczym! A dzisiejsi neosarmaci wynosz\u0105 j\u0105 pod niebiosa.<\/p>\n

Zreszt\u0105 w odpowiedzi na zajad\u0142e sarmatyzmy literatura ch\u0142opska znowu staje si\u0119 modna, popularna. Zupe\u0142nie tak, jak popularna by\u0142a w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Wie\u015b zaczyna obrasta\u0107 legend\u0105, przechodzi w mit i funkcjonuje jako temat, kt\u00f3ry jest literacko coraz bardziej pon\u0119tny. A je\u015bli chodzi o mnie, to je\u015bli nawet to, co pisz\u0119, b\u0119dzie jedynie ho\u0142dem dla moich bezimiennych, niepi\u015bmiennych przodk\u00f3w, to te\u017c ju\u017c b\u0119dzie du\u017co.<\/p>\n

Je\u015bli za\u015b idzie o dzisiejszych czytelnik\u00f3w, to odzewy s\u0105 zupe\u0142nie osobliwe. Niekt\u00f3rzy narzekaj\u0105 na trudno\u015bci w odbiorze, nie rozumiej\u0105 nic, inni za\u015b wpadaj\u0105 w bezmiernie zachwyty nad j\u0119zykiem.<\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie, j\u0119zyk w pa\u0144skiej prozie jest faktycznie niepowtarzalny. Ale niekt\u00f3rzy krytycy m\u00f3wi\u0105, \u017ce pisze pan jedn\u0105 powie\u015b\u0107, powtarza w\u0105tki i motywy. Jak odni\u00f3s\u0142by si\u0119 pan do tego zarzutu?<\/strong><\/p>\n

Jestem zdany na \u0142ask\u0119 losu. Pisz\u0119, kiedy mnie ol\u015bni, nie wszystkim \u017cyczeniom jestem w stanie sprosta\u0107. Mo\u017ce jednak uda mi si\u0119 chocia\u017c po\u0142owicznie swoich krytyk\u00f3w zadowoli\u0107. Od dawna gotuj\u0119 si\u0119 do powie\u015bci o \u015bwi\u0119tym J\u00f3zefie. Jestem \u201ew temacie\u201d oczytany, w\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142em czyta\u0107 fascynuj\u0105ce studium Paw\u0142a Janiszewskiego\u00a0Panthera \u2013 ojciec Jezusa<\/em>. Wiem nawet, jak akcja mog\u0142aby si\u0119 toczy\u0107, nie mam jednak podstawowej rzeczy: j\u0119zyka. Nie napisz\u0119 tego przecie\u017c w j\u0119zyku siedlikowskim, bo by\u0142oby to \u015bmieszne. Nie widz\u0119 wi\u0119c jeszcze sposobu, by krytyk\u00f3w usatysfakcjonowa\u0107 chocia\u017cby po\u0142owicznie. Po\u0142owicznie, m\u00f3wi\u0119, bo ten \u015bwi\u0119ty J\u00f3zef by\u0142 cie\u015bl\u0105, by tak rzec, po godzinach. Na ca\u0142ym etacie za\u015b \u2013 zwyczajny ch\u0142op (\u015bmiech).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zreszt\u0105 w odpowiedzi na zajad\u0142e sarmatyzmy literatura ch\u0142opska znowu staje si\u0119 modna, popularna. Zupe\u0142nie tak, jak popularna by\u0142a w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Wie\u015b zaczyna obrasta\u0107 legend\u0105, przechodzi w mit i funkcjonuje jako temat, kt\u00f3ry jest literacko coraz bardziej pon\u0119tny.<\/p>\n","protected":false},"author":770,"featured_media":43425,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[484,6427,6428,6426,665,905],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6423,6424,6425],"yoast_head":"\nMarian Pilot: Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Marian Pilot w rozmowie opowiada o swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. Niebotyki. Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w Miesi\u0119czniku Odra.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/marian-pilot-niebotyki-wydawnictwo-literackie-2017-08-24.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/marian-pilot-niebotyki-wydawnictwo-literackie-2017-08-24.jpg\",\"width\":\"709\",\"height\":\"1011\",\"caption\":\"Marian Pilot, \u201eNiebotyki\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac\",\"name\":\"Marian Pilot: Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-08-24T05:30:12+00:00\",\"dateModified\":\"2017-08-21T09:08:19+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/398a0894478d190e63eeb4d4f4a68eb1\"},\"description\":\"Marian Pilot w rozmowie opowiada o swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. Niebotyki. Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w Miesi\u0119czniku Odra.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/398a0894478d190e63eeb4d4f4a68eb1\",\"name\":\"Marian Pilot\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marian-pilot\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Marian Pilot: Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107","description":"Marian Pilot w rozmowie opowiada o swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. Niebotyki. Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w Miesi\u0119czniku Odra.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/marian-pilot-niebotyki-wydawnictwo-literackie-2017-08-24.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/marian-pilot-niebotyki-wydawnictwo-literackie-2017-08-24.jpg","width":"709","height":"1011","caption":"Marian Pilot, \u201eNiebotyki\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac","name":"Marian Pilot: Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#primaryimage"},"datePublished":"2017-08-24T05:30:12+00:00","dateModified":"2017-08-21T09:08:19+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/398a0894478d190e63eeb4d4f4a68eb1"},"description":"Marian Pilot w rozmowie opowiada o swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. Niebotyki. Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w Miesi\u0119czniku Odra.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/marian-pilot-na-cmentarzu-mozna-odetchnac#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Na cmentarzu mo\u017cna odetchn\u0105\u0107"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/398a0894478d190e63eeb4d4f4a68eb1","name":"Marian Pilot","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/marian-pilot"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43411"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/770"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43411"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43411\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43411"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=43411"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=43411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}