{"id":43505,"date":"2017-08-28T17:45:23","date_gmt":"2017-08-28T16:45:23","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=43505"},"modified":"2020-11-04T14:38:09","modified_gmt":"2020-11-04T13:38:09","slug":"zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec","title":{"rendered":"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107"},"content":{"rendered":"<p>Bracha L. Ettinger to jedna z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych artystek, kt\u00f3rej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oscyluje przede wszystkim wok\u00f3\u0142 psychoanalizy. Przedstawicielka tzw. drugiego pokolenia, c\u00f3rka ocala\u0142ych z Holocaustu polskich \u017byd\u00f3w, z wykszta\u0142cenia jest psychologiem klinicznym, z pasji malark\u0105, fotografk\u0105 oraz pisark\u0105. Jej teorie zwi\u0105zane z estetyk\u0105, matczyn\u0105 podmiotowo\u015bci\u0105 czy feminizmem znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142y na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 sztuk\u0119, teori\u0119 filmu oraz na badania nad p\u0142ci\u0105. W Muzeum \u015al\u0105skim trwa w\u0142a\u015bnie indywidualna wystawa prac artystki pt. <em>Eurdyka-Pieta<\/em>, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z prac, kt\u00f3re po raz pierwszy pokazywane s\u0105 w Polsce. Pokazano fotografie, prace malarskie, instalacje wideo, rysunki, publikacje z jej autorskimi tekstami, a tak\u017ce notesy, w kt\u00f3rych drzemie tajemnica niezwykle charakterystycznego, unikalnego jak linie papilarne, procesu tw\u00f3rczego Ettinger. Bez w\u0105tpienia jest to ekspozycja, kt\u00f3rej po prostu nie wolno przegapi\u0107.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43518\" aria-describedby=\"caption-attachment-43518\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002\/\" rel=\"attachment wp-att-43518\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43518\" title=\"Bracha L. Ettinger, kadr z filmu \u201eMamemento Fluidus \u2013 MaMedusa\u201d (2012, wersja z 2014) (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002-540x303.jpg\" alt=\"Bracha L. Ettinger, kadr z filmu \u201eMamemento Fluidus \u2013 MaMedusa\u201d (2012, wersja z 2014) (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002-540x303.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002-900x506.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002-576x324.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002.jpg 2000w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43518\" class=\"wp-caption-text\">Bracha L. Ettinger, kadr z filmu \u201eMamemento Fluidus \u2013 MaMedusa\u201d (2012, wersja z 2014) (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od konferencji naukowej <em>Vulnerabilities<\/em>, zorganizowanej przez Uniwersytet \u015al\u0105ski w Katowicach przy wsp\u00f3\u0142pracy z Muzeum \u015al\u0105skim, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w lipcu tego roku. Ettinger mia\u0142a na niej wyg\u0142osi\u0107 sw\u00f3j wyk\u0142ad plenarny<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-1\" id=\"refmark-1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Sam tytu\u0142 konferencji nawi\u0105zywa\u0142 bezpo\u015brednio do w\u0142oskiego s\u0142owa \u201evulnerabile\u201d, kt\u00f3re oznacza \u201es\u0142aby\u201d, \u201ekruchy\u201d, \u201e\u0142atwy do zranienia\u201d. Jak zauwa\u017ca Anna Chromik, kuratorka wystawy, przywo\u0142anie wulnerabilno\u015bci jako warunku spotkania z dzie\u0142em sztuki stanowi jedn\u0105 z najistotniejszych my\u015bli Ettinger<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-2\" id=\"refmark-2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ra w swojej tw\u00f3rczo\u015bci bada zjawisko traumy, zar\u00f3wno w kontek\u015bcie historycznym, jak i osobistym, a tak\u017ce pami\u0119ci oraz to\u017csamo\u015bci, tak delikatnej i kruchej, \u017ce mo\u017ce rozpa\u015b\u0107 si\u0119 pod wp\u0142ywem tragicznych wydarze\u0144. To w\u0142a\u015bnie ta konferencja zaowocowa\u0142a powstaniem indywidualnej ekspozycji artystki <em>Eurydyka-Pieta<\/em>. Wystawy, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0105 staje si\u0119 wspomniana wcze\u015bniej pami\u0119\u0107, do kt\u00f3rej artystka stara si\u0119 bezpo\u015brednio dotrze\u0107. \u201eJe\u015bli dzie\u0142o sztuki mo\u017ce narodzi\u0107 si\u0119 tylko i z amnezji, to praca artysty jest przepracowywaniem i powo\u0142ywaniem do bycia tego, co nie mog\u0142o by\u0107 zapami\u0119tane\u201d \u2013 te s\u0142owa Ettinger, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 na \u015bcianie Muzeum, staj\u0105 si\u0119 kluczem do zrozumienia ca\u0142ej jej tw\u00f3rczo\u015bci, stanowi\u0105cej te\u017c jednocze\u015bnie prywatny, niezwykle intymny ho\u0142d dla kobieco\u015bci, dla macierzy\u0144stwa. Istotna w jej dzia\u0142aniach jest tak\u017ce symbolika, nawi\u0105zuj\u0105ca do mitologii oraz wody. Ten ostatni element zwi\u0105zany jest z prywatnymi prze\u017cyciami Ettinger \u2013 traumatycznej historii rodzinnej, naznaczonej przez wojn\u0119 i emigracj\u0119 oraz prywatnej, zwi\u0105zanej z ranami odniesionymi podczas akcji ratunkowo-ewakuacyjnej<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-3\" id=\"refmark-3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. Kontekst tych mrocznych wydarze\u0144 tworzy obecno\u015bci\u0105 wraku statku oraz przepastne morskie g\u0142\u0119biny \u2013 motywy, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 bardzo cz\u0119sto w jej realizacjach.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-43505 gallery-columns-5 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bracha L. Ettinger, kadr z filmu \u201eMamemento Fluidus \u2013 MaMedusa\u201d (2012, wersja z 2014) (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43518\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43518'>\n\t\t\t\tBracha L. Ettinger, kadr z filmu \u201eMamemento Fluidus \u2013 MaMedusa\u201d (2012, wersja z 2014) (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydice, The Graces, Demeter\u201d, 2006\u20132012 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43517\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43517'>\n\t\t\t\tBracha L. Ettinger, \u201eEurydice, The Graces, Demeter\u201d, 2006\u20132012 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43514\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43514'>\n\t\t\t\tBracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43513\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43513'>\n\t\t\t\tBracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Adrienne Rich w swojej ksi\u0105\u017cce <em>Zrodzone z kobiety. Macierzy\u0144stwo jako do\u015bwiadczenie i instytucja<\/em>, pisa\u0142a o kobietach jako cudotw\u00f3rczyniach, daj\u0105cych pocz\u0105tek ka\u017cdemu nowemu istnieniu. \u201eNiesiemy \u015blad tego do\u015bwiadczenia przez ca\u0142e \u017cycie, a\u017c do \u015bmierci\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-4\" id=\"refmark-4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>&nbsp;\u2013 pisa\u0142a Rich, dla kt\u00f3rej macierzy\u0144stwo by\u0142o nieustannym zmaganiem si\u0119 z w\u0142asnymi emocjami. \u201eMoje dzieci stanowi\u0105 przyczyn\u0119 najbardziej bolesnego cierpienia, jakiego do\u015bwiadczam. To cierpienie ambiwalencji: mordercze przechodzenie od gorzkiej niech\u0119ci i nadszarpni\u0119tych nerw\u00f3w do b\u0142ogiego zadowolenia i czu\u0142o\u015bci (\u2026). Znowu innym razem rozp\u0142ywam si\u0119 od poczucia ich bezradno\u015bci, czaru i pi\u0119kna, kt\u00f3rym trudno jest si\u0119 oprze\u0107 \u2013 ich umiej\u0119tno\u015bci kontynuacji mi\u0142o\u015bci i zaufania \u2013 ich oddania, przyzwoito\u015bci i nie\u015bwiadomo\u015bci. Kocham je. Ale to w\u0142a\u015bnie w ogromie i nieuchronno\u015bci tej mi\u0142o\u015bci le\u017cy cierpienie\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-5\" id=\"refmark-5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>&nbsp;\u2013 twierdzi\u0142a Rich. Dla Brachy L. Ettinger macierzy\u0144stwo \u0142\u0105czy si\u0119 tak\u017ce bezpo\u015brednio z b\u00f3lem, ze strat\u0105. W jej pracach, w tym tak\u017ce notesach, kt\u00f3re mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 na wystawie, pojawia si\u0119 widmowa posta\u0107 Piety, kt\u00f3ra op\u0142akuje swoje dziecko. To sprawia, \u017ce ekspozycja w katowickim Muzeum jest pe\u0142na podsk\u00f3rnego napi\u0119cia, oczekiwania, na to, co nieuchronne \u2013 na nadej\u015bcie chwili, w kt\u00f3rym matka zostaje roz\u0142\u0105czona z ukochanym dzieckiem. I jest to moment, kt\u00f3remu nie mo\u017cna w \u017caden spos\u00f3b zapobiec.<\/p>\n<p>Na wystawie, opr\u00f3cz wspominanych wcze\u015bniej notes\u00f3w \u2013 kruchych, delikatnych, jakby mia\u0142y si\u0119 zaraz rozpa\u015b\u0107 pod wp\u0142ywem spojrzenia, pomimo, \u017ce s\u0105 umieszczone w bezpiecznej, przeszklonej gablocie \u2013 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 obrazy artystki. Niezwykle pracoch\u0142onne prace (niekt\u00f3re powstawa\u0142y przez wiele lat), s\u0105 oniryczne, zawieszone pomi\u0119dzy obecno\u015bci\u0105 a ch\u0119ci\u0105 natychmiastowego znikni\u0119cia. Nak\u0142adane farby, mozolnie, warstwa po warstwie, przypominaj\u0105 trudne docieranie do odm\u0119t\u00f3w pami\u0119ci. O malarskich gestach artystki decyduj\u0105 powidoki, szybkie, ulotne skojarzenia i wspomnienia, a tak\u017ce przeczucia, kt\u00f3re natychmiast przemijaj\u0105 w momencie, kiedy pr\u00f3buje si\u0119 je w jakikolwiek spos\u00f3b utrwali\u0107. Jej malarskie realizacje to zapis intensywnego, totalnego do\u015bwiadczenia. A bohaterk\u0105 jej prac jest najcz\u0119\u015bciej Eurydyka, \u017cona Orfeusza, kt\u00f3ra umar\u0142a od uk\u0105szenia w\u0119\u017ca. Zrozpaczony Orfeusz wyb\u0142aga\u0142 u Hadesa mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprowadzenia jej z powrotem na ziemi\u0119 pod jednym warunkiem \u2013 mia\u0142 wyj\u015b\u0107 z podziemi pierwszy, nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 za siebie. Jednak gdy wraz z Eurydyk\u0105 wychodzi\u0142 ku \u015bwiat\u0142u, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, chc\u0105c zobaczy\u0107 swoj\u0105 ukochan\u0105. Wtedy Orfeusz straci\u0142 bezpowrotnie swoj\u0105 wybrank\u0119. Nie bez powodu zatem obrazy Ettinger wype\u0142nione s\u0105 \u015bwiat\u0142em \u2013 delikatnym, subtelnym, przebijaj\u0105cym nie\u015bmia\u0142o przez ciemniejsze kolory farb niczym jaskrawy, ale jednak chwilowy odprysk pami\u0119ci. \u201eEurydyka z obraz\u00f3w Brachy, na wz\u00f3r swej mitycznej imienniczki, to kobieta zawieszona pomi\u0119dzy dwiema \u015bmierciami, t\u0105 mroczn\u0105 otch\u0142ani\u0105, na kt\u00f3r\u0105 skazuje j\u0105 w\u0142adca podziemia, i unicestwieniem, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza, gdy jest prowadzona w kierunku \u015bwiat\u0142a: \u015bmier\u0107 przez spojrzenie, przez bycie wystawion\u0105 na spojrzenie i zdan\u0105 na jego w\u0142adz\u0119. Bracha go\u015bcinnie zaprasza nas w przestrze\u0144 chwilowego okamgnienia, migotliwej aporii \u2013 nierozstrzygalno\u015bci, w kt\u00f3rej mo\u017ce uda nam si\u0119 poczu\u0107 obecno\u015b\u0107 Eurydyki, nie zabijaj\u0105c jej jednocze\u015bnie. Zdaniem artystki takie <em>bycie ku \u017cyciu<\/em> jest w\u0142a\u015bnie tym rodzajem mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3re mo\u017ce zaoferowa\u0107 nam sztuka\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-6\" id=\"refmark-6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>&nbsp;\u2013 pisze o tw\u00f3rczo\u015bci Ettinger Chromik.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43517\" aria-describedby=\"caption-attachment-43517\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001\/\" rel=\"attachment wp-att-43517\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43517\" title=\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydice, The Graces, Demeter\u201d, 2006\u20132012 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001-540x620.jpg\" alt=\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydice, The Graces, Demeter\u201d, 2006\u20132012 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\" width=\"540\" height=\"620\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001-540x620.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001-783x900.jpg 783w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001-576x662.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/bracha-l-ettinger-eurydyka-pieta-muzeum-slaskie-katowice-2017-07-03-001.jpg 1740w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43517\" class=\"wp-caption-text\">Bracha L. Ettinger, \u201eEurydice, The Graces, Demeter\u201d, 2006\u20132012 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Istotnymi elementami obraz\u00f3w, o kt\u00f3rych nale\u017cy wspomnie\u0107, s\u0105 tak\u017ce linie, pozwalaj\u0105ce spojrze\u0107 na rozmyte, efemeryczne postaci, kt\u00f3re niczym zza g\u0119stej mg\u0142y wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z jej malarskich realizacji, z wielu punkt\u00f3w widzenia<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-7\" id=\"refmark-7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>. To, co widz dostrzega na obrazach artystki staje si\u0119 jednocze\u015bnie bardzo odleg\u0142e, niewyra\u017ane. Jaka\u015b g\u0119sta b\u0142ona, spod kt\u00f3rej majacz\u0105 kszta\u0142ty i postacie, w tym tak\u017ce dzieci, pozornie uniemo\u017cliwia dotarcie do g\u0142\u0119bi, do istoty tego, co chce tak naprawd\u0119 pokaza\u0107 artystka. Widz jest w stanie dostrzec jedynie pozosta\u0142o\u015bci pierwotnego wizerunku, kt\u00f3re trzeba, samodzielnie, posk\u0142ada\u0107 w sensown\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Ten malarski zabieg przypomina g\u0142\u0119bokie zanurzenie si\u0119 pod wod\u0119, poprzedzone intensywnym zaczerpni\u0119ciem powietrza. Artystka stara si\u0119 w ten spos\u00f3b zatopi\u0107, dos\u0142ownie, we w\u0142asnej pami\u0119ci, dotkn\u0105\u0107 za poci\u0105gni\u0119ciem p\u0119dzla to, co j\u0105 uwiera i boli. Dla niej woda symbolizuje jednocze\u015bnie \u017cycie i \u015bmier\u0107<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-8\" id=\"refmark-8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>, pojawianie si\u0119 i znikanie. Jak trafnie zauwa\u017ca Chromik, \u201eartystka, podobnie jak i jej postaci zawsze patrzy z najbardziej kruchej i bezbronnej perspektywy \u2013 z perspektywy matki i dziecka\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-9\" id=\"refmark-9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. Dlatego w swoich obrazach artystka wykorzystuje tak\u017ce fotografie kobiet i ich dzieci, ofiar Holocaustu, kt\u00f3re zamalowuje warstwami farb, \u201eprzepracowuj\u0105c\u201d w ten spos\u00f3b wojenn\u0105 traum\u0119. Traum\u0119, kt\u00f3ra pozostawi\u0142a ci\u0105gle sw\u0119dz\u0105c\u0105, podra\u017cnion\u0105 blizn\u0119, nie chc\u0105c\u0105 si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b zagoi\u0107.<\/p>\n<p>Na wystawie mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 tak\u017ce prywatne zdj\u0119cia artystki, na kt\u00f3rych znajduje si\u0119 ona sama, a tak\u017ce bliscy, jak r\u00f3wnie\u017c rysunki, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 jej prywatn\u0105 dokumentacj\u0105 archiwalnych fotografii lotniczych Palestyny z 1917 roku, wykonanych przez Luftwaffe. Jednym z najmocniejszych akcent\u00f3w ca\u0142ej wystawy s\u0105 instalacje wideo \u2013 <em>Mamemento Fluidus-MaMedusa<\/em> (2014-2015), <em>Ein Raham \u2013 Eurydice<\/em> (2015) oraz <em>Ein Raham \u2013 Crazy Woman<\/em> (2014-2015). Realizacje wideo oscyluj\u0105 przede wszystkim wok\u00f3\u0142 wody i mitycznej Meduzy. Niczym niezm\u0105cona, spokojna tafla w kolorze czerwonym albo fioletowym, migocz\u0105ce, podwodne krajobrazy, zdj\u0119cia USG p\u0142odu oraz m\u0142odych ludzi stoj\u0105cych nad brzegiem morza czy schorowana, zm\u0119czona twarz matki artystki, kt\u00f3ra do ko\u0144ca pragnie oprze\u0107 si\u0119 \u015bmierci, nie chc\u0105c spojrze\u0107 w twarz Meduzy, co sprawi, \u017ce zamieni si\u0119 w zimny kamie\u0144 \u2013 to p\u0142ynnie przechodz\u0105ce po sobie obrazy, kt\u00f3re mocno wgryzaj\u0105 si\u0119 w pami\u0119\u0107, nie pozwalaj\u0105 o sobie zapomnie\u0107. Jest co\u015b obezw\u0142adniaj\u0105cego w instalacjach artystki, kt\u00f3re podobnie jak jej obrazy, fotografie, notesy i rysunki nie s\u0105 pozbawione krucho\u015bci, owej wulnerabilno\u015bci, na kt\u00f3rej opiera sw\u00f3j ca\u0142y proces tw\u00f3rczy. Jej prace totalnie rozbrajaj\u0105 i g\u0142\u0119boko poruszaj\u0105, a\u017c do trzewi. Staj\u0105 si\u0119 wizualn\u0105 terapi\u0105, powolnym procesem odzyskiwania siebie, kt\u00f3ry Ettinger tak natarczywie stara si\u0119 zapisywa\u0107 w swoich pracach. To tak\u017ce realizacje, kt\u00f3re poruszaj\u0105 problem dzielenia si\u0119 traum\u0105, niesienia jej razem z drugim cz\u0142owiekiem, Innym. To takie, jak nazywa artystka, \u201etaszczenie-troszczenie\u201d<a class=\"fn-ref-mark\" href=\"#footnote-10\" id=\"refmark-10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>, kt\u00f3re pozwala dotkn\u0105\u0107 istoty cz\u0142owiecze\u0144stwa, w ka\u017cdym jego aspekcie.<\/p>\n<p>Wystawa prac Ettinger to tak naprawd\u0119 jej prywatne archiwum pami\u0119ci, intymne laboratorium, doskonale zaaran\u017cowane w Muzeum \u015al\u0105skim, po kt\u00f3rym potrafi si\u0119 porusza\u0107 tylko ona sama, pr\u00f3buj\u0105c delikatnie wci\u0105ga\u0107 widz\u00f3w w prowadzon\u0105 przez siebie narracj\u0119. Narracj\u0119, kt\u00f3rej zupe\u0142nie niezauwa\u017calnie daj\u0105 si\u0119 ponie\u015b\u0107. Swobodnie, pozornie niedbale zwieszone na \u015bcianach rysunki oraz fotografie, poruszaj\u0105ce si\u0119 wraz z ruchem powietrza oraz miejscami po\u0142o\u017cone na posadzce gabloty z pracami artystki, jakby nie mog\u0142a si\u0119 zdecydowa\u0107, czy maj\u0105 ostatecznie stanowi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wystawy, stworzy\u0142y przestrze\u0144 absolutnej, bezpretensjonalnej niewinno\u015bci. Po obejrzeniu wystawy widzowie niemal automatycznie \u201etaszcz\u0105\u201d traum\u0119 Ettinger razem z ni\u0105, towarzysz\u0105c jej w prywatnych zmaganiach oraz &nbsp;s\u0142abo\u015bciach, l\u0119kach i przera\u017ceniu, kt\u00f3re potrafi\u0105 wr\u00f3ci\u0107 znienacka, kiedy pojawi si\u0119 chwilowy przeb\u0142ysk traumatycznych chwil w pami\u0119ci. I nie jest to bynajmniej ci\u0119\u017car, kt\u00f3rego widz stara si\u0119 natychmiast pozby\u0107. Wr\u0119cz przeciwnie. Zaczyna p\u0142ywa\u0107 razem z Ettinger w wymownym milczeniu, bo przecie\u017c ka\u017cdy z nas nosi znami\u0119 przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"footnote-list\" style=\"display:inherit\"><span id=fn-heading>Poka\u017c przypisy<\/span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;(\u21b5 returns to text)<\/p>\n<ol>\n<li id=\"footnote-1\" class=\"fn-text\">A. Chromik, <em>Eurydyka i Pieta, ogie\u0144 i woda, ratunek i ewakuacja: \u015blady traumy w tw\u00f3rczo\u015bci Brachy L. Ettinger<\/em>, Muzeum \u015al\u0105skie [online], <a href=\"http:\/\/bracha-ettinger.muzeumslaskie.pl\/teksty\/dr-anna-chromik\/\">http:\/\/bracha-ettinger.muzeumslaskie.pl\/teksty\/dr-anna-chromik\/<\/a> [data dost\u0119pu: 1.08.2017 r.].<a href=\"#refmark-1\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-2\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-2\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-3\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-3\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-4\" class=\"fn-text\">A. Rich, <em>Zrodzone z kobiety. Macierzy\u0144stwo jako do\u015bwiadczenie i instytucja<\/em>, Warszawa 2000, s. 45.<a href=\"#refmark-4\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-5\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce, s. 57-58.<a href=\"#refmark-5\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-6\" class=\"fn-text\">A. Chromik, <em>Eurydyka i Pieta, ogie\u0144 i woda, ratunek i ewakuacja: \u015blady traumy w tw\u00f3rczo\u015bci Brachy L. Ettinger<\/em>, dz. cyt.<a href=\"#refmark-6\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-7\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-7\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-8\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-8\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-9\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-9\">\u21b5<\/a><\/li>\n<li id=\"footnote-10\" class=\"fn-text\">Tam\u017ce.<a href=\"#refmark-10\">\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eJe\u015bli dzie\u0142o sztuki mo\u017ce narodzi\u0107 si\u0119 tylko i z amnezji, to praca artysty jest przepracowywaniem i powo\u0142ywaniem do bycia tego, co nie mog\u0142o by\u0107 zapami\u0119tane\u201d \u2013 te s\u0142owa Ettinger, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 na \u015bcianie Muzeum, staj\u0105 si\u0119 kluczem do zrozumienia ca\u0142ej jej tw\u00f3rczo\u015bci, stanowi\u0105cej te\u017c jednocze\u015bnie prywatny, niezwykle intymny ho\u0142d dla kobieco\u015bci, dla macierzy\u0144stwa. <\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":43513,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6450,6449,503,1405,849,92],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14401],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107. Bracha L. Ettinger<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bracha L. Ettinger to jedna z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych artystek, kt\u00f3rej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oscyluje przede wszystkim wok\u00f3\u0142 psychoanalizy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001.jpg\",\"width\":\"1920\",\"height\":\"1282\",\"caption\":\"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\",\"name\":\"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107. Bracha L. Ettinger\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-08-28T16:45:23+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:38:09+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5\"},\"description\":\"Bracha L. Ettinger to jedna z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych artystek, kt\u00f3rej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oscyluje przede wszystkim wok\u00f3\u0142 psychoanalizy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5\",\"name\":\"Zuzanna Soko\u0142owska\",\"description\":\"ZUZANNA SOKO\u0141OWSKA (1982) \u2013 absolwentka historii i filozofii, wyk\u0142adowca akademicki. Publikowa\u0142a na \u0142amach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-sokolowska\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107. Bracha L. Ettinger","description":"Bracha L. Ettinger to jedna z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych artystek, kt\u00f3rej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oscyluje przede wszystkim wok\u00f3\u0142 psychoanalizy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/eurydyka-pieta-bracha-l-ettinger-fot-m-jedrzejowski-muzeum-slaskie-katowice-2017-08-22-001.jpg","width":"1920","height":"1282","caption":"Bracha L. Ettinger, \u201eEurydyka \u2013 Pieta\u201d, fot. M. J\u0119drzejowski (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe organizatora)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec","name":"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107. Bracha L. Ettinger","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#primaryimage"},"datePublished":"2017-08-28T16:45:23+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:38:09+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5"},"description":"Bracha L. Ettinger to jedna z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych artystek, kt\u00f3rej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oscyluje przede wszystkim wok\u00f3\u0142 psychoanalizy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/zuzanna-sokolowska-macierzynstwo-trauma-i-pamiec#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Macierzy\u0144stwo, trauma i pami\u0119\u0107"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/ac1bdf883946a5d13a834ff1dad9a7c5","name":"Zuzanna Soko\u0142owska","description":"ZUZANNA SOKO\u0141OWSKA (1982) \u2013 absolwentka historii i filozofii, wyk\u0142adowca akademicki. Publikowa\u0142a na \u0142amach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/zuzanna-sokolowska"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43505"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43505"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48489,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43505\/revisions\/48489"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43505"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=43505"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=43505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}