{"id":43939,"date":"2017-09-29T06:00:24","date_gmt":"2017-09-29T05:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=43939"},"modified":"2017-10-21T14:43:12","modified_gmt":"2017-10-21T13:43:12","slug":"maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke","title":{"rendered":"T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119"},"content":{"rendered":"

\u0141ukasz Kaczy\u0144ski:\u00a0\u201ePrzek\u0142ad jest nadawaniem imienia\u201d \u2013 tak o t\u0142umaczeniu, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do swoich wojennych do\u015bwiadcze\u0144, pisa\u0142 Karl Dedecius. Pan te\u017c dopracowa\u0142 si\u0119 ju\u017c swojej \u201efilozofii\u201d czy teorii przek\u0142adu, widzenia roli i miejsca t\u0142umacza literatury?<\/strong><\/p>\n

\"James<\/a>
James Joyce, \u201eUlisses\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia, na licencji Creative Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Maciej \u015awierkocki:\u00a0Teorii przek\u0142ad\u00f3w oczywi\u015bcie nie brakuje, ja siebie uwa\u017cam raczej za praktyka i pr\u0119dzej podpisa\u0142bym si\u0119 pod czym\u015b w rodzaju dekalogu t\u0142umacza, jak Anna Wasilewska. Cho\u0107 z pewnym w\u0105tpliwo\u015bciami, bo wydaje mi si\u0119, \u017ce mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o \u201efilozofii\u201d przek\u0142adu i jest to ciekawy obszar refleksji. M\u00f3wi\u0105c o filozofii przek\u0142adu nie m\u00f3wimy przecie\u017c o czym\u015b, co komentatorzy sportowi nazywaj\u0105 np. filozofi\u0105 futbolu lub filozofi\u0105 pi\u0119\u015bciarstwa, cho\u0107 kilkana\u015bcie lat temu mog\u0142oby to tak zabrzmie\u0107. Dzi\u015b mo\u017cna by j\u0105 podci\u0105gn\u0105\u0107 pod filozofi\u0119 literatury i bada\u0107 cho\u0107by trudno\u015b\u0107 w zdefiniowaniu, czym przek\u0142ad jest. Takiej w pe\u0142ni satysfakcjonuj\u0105cej definicji nie mamy i mo\u017ce jest ona nieosi\u0105galna. Ja traktuj\u0119 przek\u0142ad jak starogreck\u0105 definicj\u0119 \u0142ysego: ile w\u0142os\u00f3w musi wypa\u015b\u0107 \u0142ysemu, by m\u00f3wi\u0107 o \u0142ysinie. W przypadku przek\u0142adu pewnie zada\u0142bym pytanie, na ile podobie\u0144stwo przek\u0142adu musi si\u0119 oddali\u0107 od orygina\u0142u, by\u015bmy m\u00f3wili o czym\u015b, co przek\u0142adem nie jest. To ciekawe kwestie, bo przek\u0142ad dzisiejszy przybiera r\u00f3\u017cne formy. Niekt\u00f3re z nich kiedy\u015b nazwaliby\u015bmy parafraz\u0105. W czasach gdy Dedecius pisa\u0142 sw\u00f3j Notatnik t\u0142umacza<\/em>, zmieni\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie filozofia przek\u0142adu, a teoria na pewno posz\u0142a do przodu. Teraz s\u0105 to rozwa\u017cania akademickie. Wracaj\u0105c do pytania, pewnie nie mam takiej filozofii, a je\u015bli mam to na w\u0142asny u\u017cytek i trudno by\u0142oby si\u0119 ni\u0105 dzieli\u0107 cho\u0107by w wywiadzie. Odpowiem tak: na pewno za ka\u017cdym razem zasiadaj\u0105c do pracy my\u015bl\u0119 o tych problemach, zastanawiam si\u0119, co ja w\u0142a\u015bciwie robi\u0119 t\u0142umacz\u0105c (\u015bmiech). Dop\u00f3ki mog\u0119 to robi\u0107, pozostaje to pasjonuj\u0105c\u0105 czynno\u015bci\u0105.<\/p>\n

W wywiadzie dla \u201eDwutygodnika\u201d, w kt\u00f3rym ujawni\u0142 pan prac\u0119 nad Ulissesem<\/em> Joyce’a, u\u017cy\u0142 pan kr\u00f3tkiej definicji: przek\u0142ad musi by\u0107 pi\u0119kny i wierny. Pi\u0119kny \u2013 wiadomo, ale jak rozumie\u0107 wierny: wierny czemu, w jaki spos\u00f3b wierny?<\/strong><\/p>\n

To jest kolejna z kategorii p\u0142ynnych, niedefiniowalnych, kt\u00f3re musieliby\u015bmy wprowadzi\u0107 do dyskursu o przek\u0142adzie. Najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, rozumiem przez to takie podobie\u0144stwo przek\u0142adu do orygina\u0142u, \u017ce da si\u0119 w nim orygina\u0142 rozpozna\u0107. Powstaje pytanie, na ile t\u0142umacz mo\u017ce sobie pozwoli\u0107, i to te\u017c nie jest banalny problem. W praktyce jest znacznie wi\u0119cej przypadk\u00f3w, gdy mieliby\u015bmy z tym w\u0105tpliwo\u015bci. Przyk\u0142ad, kt\u00f3ry przychodzi mi do g\u0142owy, zreszt\u0105 autentyczny \u2013 najprostsze z mo\u017cliwych zda\u0144 angielskich z pewnej ksi\u0105\u017cki dla m\u0142odzie\u017cy, \u201eWhen I was a little girl…\u201d. Je\u015bli t\u0142umacz pisze: \u201eKiedy by\u0142am ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105\u2026\u201d, to jest okej, poprawnie, wiernie i dos\u0142ownie. Ja bym pewnie napisa\u0142: \u201eJak by\u0142am ma\u0142a…\u201d. Z punktu widzenia polszczyzny nie jest to do ko\u0144ca poprawnie, ale tak m\u00f3wi\u0105 ma\u0142e dzieci. Czy to jest dos\u0142owne? Na pewno nie. Czy jest wierne? Tu ju\u017c by\u015bmy mogli si\u0119 troch\u0119 spiera\u0107, moim zdaniem jest. Je\u015bli wi\u0119c m\u00f3wi\u0142em o pi\u0119knie i wierno\u015bci, to nie wiem, czy moja propozycja by\u0142aby lepsza, ale na pewno zgodna z tym, jak widz\u0119 pi\u0119kno i wierno\u015b\u0107 przyk\u0142adu. Oczywi\u015bcie w \u201eDwutygodniku\u201d troch\u0119 za\u017cartowa\u0142em, odnosz\u0105c si\u0119 do tego s\u0142ynnego, wy\u015bwiechtanego stereotypu, \u017ce przek\u0142ad mo\u017ce by\u0107 albo pi\u0119kny, albo wierny \u2013 jak kobieta. Co ju\u017c kiedy\u015b wy\u015bmia\u0142 m.in. Stanis\u0142aw Bara\u0144czak, s\u0142usznie zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce mog\u0105 by\u0107 kobiety brzydkie i niewierne i tak dalej\u2026 Przy czym pi\u0119kno t\u0142umacz mo\u017ce doda\u0107, bo nie jest to co\u015b, co jest wy\u0142\u0105cznie przenoszone. T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n

Czyli wierno\u015b\u0107 za ka\u017cdym razem jest na nowo, tylko dla tego t\u0142umaczenia, definiowana.<\/strong><\/p>\n

Tak mi si\u0119 wydaje. \u017be ka\u017cdy akt t\u0142umaczenia musia\u0142by podlega\u0107 osobnej dyskusji. Jest jakby wprowadzeniem mo\u017ce nie nowego gatunku, ale nowego egzemplarza do \u015bwiata tych dziwnych zwierz\u0105t, jakimi s\u0105 przek\u0142ady.<\/p>\n

Jak zatem widzi pan t\u0119 \u201eswoj\u0105\u201d wierno\u015b\u0107 w powstaj\u0105cym przek\u0142adzie Ulissesa<\/em>?<\/strong><\/p>\n

To jest trudna sprawa, bo z jednej strony widz\u0119, co zrobi\u0142 Maciej S\u0142omczy\u0144ski, jak czasem kurczowo trzyma\u0142 si\u0119 sk\u0142adni angielskiej, bo nie wszystko, co Joyce robi, by\u0142o jego pisarskim szale\u0144stwem, to s\u0105 czasem zdania zwyczajnie poprawne. Jest te\u017c troch\u0119 przesady w naszym widzeniu Joyce’a i Ulissesa<\/em>, troch\u0119 za bardzo nad\u0119li\u015bmy ten balon i pewnie ten pierwszy polski przek\u0142ad te\u017c si\u0119 temu przys\u0142u\u017cy\u0142, nie tyle przez dochowywanie wierno\u015bci Joyce’owi, ile w wielu przypadkach wskutek dos\u0142owno\u015bci. To, podkre\u015blam, dodatkowo nadmiernie \u201eusztucznia\u201d jeszcze ten \u2013 i tak bardzo ju\u017c trudny w lekturze i odbiorze \u2013 tekst. Tego bym chcia\u0142 unikn\u0105\u0107. Z drugiej strony, wyzwaniem jest niemal w ka\u017cdym zdaniu oddzielenie tego, co jest robot\u0105 Joyce’a i co nale\u017cy zachowa\u0107, i inaczej, bo nie tak samo, wykrzywi\u0107 w polszczy\u017anie. To powie\u015b\u0107 pisana r\u00f3\u017cnymi stylami, odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do r\u00f3\u017cnych epok literackich, wi\u0119c jak np. maj\u0105 m\u00f3wi\u0107 polscy bohaterowie tej powie\u015bci, kt\u00f3rzy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119, powiedzmy, dubli\u0144skim slangiem (nie ma go zreszt\u0105 tak du\u017co). Tu si\u0119 zgadzam z Ani\u0105 Wasilewsk\u0105, \u017ce raczej nie nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 dialektu przez dialekt, bo bywa to \u015bmieszne, gdy nagle Szkot zaczyna m\u00f3wi\u0107 gwar\u0105 \u015bl\u0105sk\u0105. Czasem takie rozwi\u0105zania mo\u017ce si\u0119 sprawdzaj\u0105, bo uchodz\u0105 niezauwa\u017cone. Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce nale\u017cy szuka\u0107 za ka\u017cdym razem w\u0142asnych tw\u00f3rczych rozwi\u0105za\u0144, czyli raczej tworzy\u0107 taki j\u0119zyk. Wydaje mi si\u0119, \u017ce u Macieja S\u0142omczy\u0144skiego troch\u0119 tego zabrak\u0142o i ja b\u0119d\u0119 si\u0119 stara\u0142 t\u0119 luk\u0119 wype\u0142ni\u0107, ale w\u0142a\u015bnie nie szukaj\u0105c gotowego ekwiwalentu w polszczy\u017anie. Nie chcia\u0142bym, by dubli\u0144czycy Joyce’a m\u00f3wili po warszawsku.<\/p>\n

Bior\u0105c si\u0119 za Ulissesa<\/em> czu\u0142 pan oddech S\u0142omczy\u0144skiego na plecach? Bo domniemywam, \u017ce inaczej pracuje si\u0119 na powie\u015bci\u0105 o takim statusie ni\u017c nad inn\u0105, kt\u00f3ra dodatkowo jeszcze polszczy\u017anie nie zosta\u0142a przyswojona.<\/strong><\/p>\n

Czuj\u0119 go ca\u0142y czas, cho\u0107 w S\u0142omczy\u0144skim nie widz\u0119 rywala, bardziej sojusznika. Wiem, co si\u0119 o nim m\u00f3wi\u0142o i pisano, cz\u0119sto s\u0105 to niepochlebne opinie dla niego i dotyczy to tak\u017ce jego pracy translatorskiej. Dla mnie by\u0107 mo\u017ce ta praca jest nier\u00f3wna, ale w wielu przypadkach by\u0142bym go got\u00f3w broni\u0107. W Ulissesie<\/em> w wielu np. leksykalnych kwestiach sprawdzi\u0142 si\u0119 znakomicie, ma \u015bwietne pomys\u0142y i bardzo ci\u0119\u017cko b\u0119dzie mi je czym\u015b zast\u0105pi\u0107. Je\u015bli nie b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 ich zast\u0105pi\u0107, to skorzystam z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, bo zmiana pomys\u0142u tylko dlatego, \u017ce kto\u015b wpad\u0142 na niego wcze\u015bniej, te\u017c nie jest dobr\u0105 strategi\u0105. Czasem wr\u0119cz wpadamy na identyczne lub podobne rozwi\u0105zania \u2013 bo one si\u0119 po prostu narzucaj\u0105. Mam raczej wra\u017cenie, \u017ce to jest wsp\u00f3\u0142praca i zamierzam da\u0107 temu wyraz, je\u015bli uda mi si\u0119 t\u0119 prac\u0119 do ko\u0144ca doprowadzi\u0107, we wst\u0119pie lub pos\u0142owiu do tego przek\u0142adu. Zreszt\u0105 mog\u0119 zdradzi\u0107, \u017ce przewidujemy jedno i drugie: ja napisz\u0119 co\u015b od t\u0142umacza i b\u0119d\u0119 si\u0119 te\u017c zwraca\u0142 z pro\u015bb\u0105 do kt\u00f3rego\u015b z moich koleg\u00f3w, szacownych t\u0142umaczy i joyceolog\u00f3w, by w\u0142a\u015bnie po\u015bwi\u0119cili troch\u0119 czasu na uporz\u0105dkowanie spraw, g\u0142\u00f3wnie z nowym przek\u0142adem. Planuj\u0119 go sko\u0144czy\u0107 na brudno za mniej wi\u0119cej dwa lata. Od tego czasu do wydania ksi\u0105\u017cki, przez proces redakcyjny, musi min\u0105\u0107 jeszcze troch\u0119 czasu, wi\u0119c trudno mi teraz m\u00f3wi\u0107 o datach.<\/p>\n

Pracuj\u0105c nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o takiej obj\u0119to\u015bci i rozk\u0142adaj\u0105c prac\u0119 na tyle lat, mo\u017ce pan pozwoli\u0107 sobie na swobodniejsze przemieszczanie si\u0119 po tek\u015bcie?<\/strong><\/p>\n

Pracuj\u0119 oczywi\u015bcie linearnie, ale sam tekst stawia takie wymagania, \u017ce od pocz\u0105tku trzeba po nim w\u0119drowa\u0107. Jego konstrukcja wymaga uwagi zwi\u0105zanej z pojawianiem si\u0119 okre\u015blonych motyw\u00f3w i element\u00f3w, ale wyobra\u017cam sobie, nie tylko zreszt\u0105 Joyce’a, a na pewno Ulissesa<\/em>, jako ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 w taki spos\u00f3b, \u017ce nie zaczyna si\u0119 od pierwszego zdania pierwszego rozdzia\u0142u. Natomiast na pewno nie jest to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 trzeba zamkn\u0105\u0107, zanim spr\u00f3buje si\u0119 jakikolwiek wyimek zaprezentowa\u0107 czytelnikowi \u2013 dlatego te\u017c tego nie robi\u0119.<\/p>\n

Jak wygl\u0105da pana metoda tw\u00f3rcza, warsztat t\u0142umacza? Pracuje pan wielotorowo nad kilkoma autorami, ob\u0142o\u017cony ukierunkowan\u0105 bibliotek\u0105 podr\u0119czn\u0105, kt\u00f3ra potem z domu znika?<\/strong><\/p>\n

Jestem oczywi\u015bcie ob\u0142o\u017cony ksi\u0105\u017ckami, bez kt\u00f3rych nie mo\u017cna usi\u0105\u015b\u0107 do tego przek\u0142adu. To, co potrzebne, mam na p\u00f3\u0142kach, reszt\u0119 zapewnia internet. Zreszt\u0105 co chwila pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe propozycje komentatorskie, kt\u00f3re mniej wi\u0119cej trzeba zna\u0107. One s\u0105 pomocne, ale nie zawsze maj\u0105 wp\u0142yw na ostateczny kszta\u0142t przek\u0142adu, bo przecie\u017c nie pracuj\u0119 nad analiz\u0105 tego tekstu. Mniej mnie jednak interesuje np. faktografia powie\u015bci, cho\u0107 jest to niezmiernie interesuj\u0105ce, nawet je\u015bli przysparza siwych w\u0142os\u00f3w. Zdumia\u0142by si\u0119 pan, w ilu sprawach Joyce si\u0119 myli\u0142. W niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017cna stawia\u0107 dolary przeciw orzechom, \u017ce to s\u0105 pomy\u0142ki faktograficzne, ale w innych mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107 \u2013 czy te\u017c mie\u0107 nadziej\u0119 \u2013 \u017ce to s\u0105 pomy\u0142ki jakby zaplanowane, gdy wchodzi w g\u0142owy swoich bohater\u00f3w. Te pomy\u0142ki dotycz\u0105 niekt\u00f3rych nazwisk, miejscowo\u015bci, lokalizacji, czasu, miejsca, sprawdzone przez r\u00f3\u017cnych komentator\u00f3w Joyce’a. W gazetach z 16 czerwca, kiedy rozgrywa si\u0119 akcja, nie ma niekt\u00f3rych rzeczy, o kt\u00f3rych on pisze, \u017ce s\u0105. Jest te\u017c kwestia tekstu, wersji, na kt\u00f3rej si\u0119 pracuje. Wybra\u0142em wersj\u0119 sztandarow\u0105, ostatni\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 Joyce pracowa\u0142. To wydanie z ko\u0144ca lat 30., a potem na tej podstawie Random House wyda\u0142o opracowany krytycznie tekst na pocz\u0105tku lat 60. Jak wiemy w latach 80. i 90. powsta\u0142o takie troch\u0119 kontrwydanie pewnego niemieckiego profesora, nazwisko pomi\u0144my, i ten tekst chcia\u0142 przez pewien czas uchodzi\u0107 za kanoniczny. D\u0142ugo si\u0119 waha\u0142em, kt\u00f3ry z nich wybra\u0107 i sam namys\u0142 nad tym zabra\u0142 mi du\u017co czasu. Ostatecznie wybra\u0142em ten starszy.<\/p>\n

D\u0142ugo by\u0142 pan namawiany, by si\u0119 zaj\u0105\u0107 Ulissesem<\/em>? On znajdowa\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej w orbicie pana zainteresowa\u0144?<\/strong><\/p>\n

Pewnie chodzi\u0142 on gdzie\u015b za mn\u0105, ale samo namawianie nie by\u0142o jaki\u015b nieustannym wiszeniem na telefonie. Ale gdzie\u015b to wisia\u0142o w powietrzu i takie rozmowy prowadzono nie tylko ze mn\u0105. Robili to te\u017c r\u00f3\u017cni wydawcy, rzecz jasna najbardziej zainteresowany by\u0142 Znak, obecny wydawca przek\u0142adu S\u0142omczy\u0144skiego. Mia\u0142 to zrobi\u0107 Zbyszek Batko, ju\u017c niestety nie\u017cyj\u0105cy, m\u00f3j przyjaciel, \u015bwietny t\u0142umacz i pisarz. I gdy on zaczyna\u0142 bardzo wst\u0119pn\u0105 prac\u0119, nawet opublikowa\u0142 dwa rozdzia\u0142y w latach 90. w \u201eLiteraturze na \u015awiecie\u201d, to odszed\u0142em od my\u015blenia o tej powie\u015bci, chocia\u017c cz\u0119sto o tym przek\u0142adzie rozmawiali\u015bmy. Sprawa wr\u00f3ci\u0142a w\u0142a\u015bciwie dopiero po jego \u015bmierci w 2007 roku. Zrobi\u0142o mi si\u0119 jako\u015b \u017cal, \u017ce ten tytu\u0142 m\u00f3g\u0142by trafi\u0107 w inne r\u0119ce t\u0142umacza i do innego miasta. Ju\u017c o tym m\u00f3wi\u0142em, ale widz\u0119 wiele analogii mi\u0119dzy \u0141odzi\u0105 a Dublinem, co mo\u017ce si\u0119 komu\u015b wyda zabawne, \u017ce takie motywacje mog\u0105 sta\u0107 za decyzjami t\u0142umackimi. Pewnie nie by\u0142y one decyduj\u0105ce, ale te\u017c bra\u0142em je pod uwag\u0119. Poza tym to wyzwanie \u2013 min\u0119\u0142o ju\u017c ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat od pierwszego polskiego przek\u0142adu, warto spr\u00f3bowa\u0107 go przewietrzy\u0107. M\u00f3wi\u0119 to wcale nie jako mi\u0142o\u015bnik Joyce’a. Por\u00f3wna\u0142bym to troch\u0119 do chodzenia po g\u00f3rach: czasem idziemy na K2 lub na Annapurn\u0119 nie dlatego, \u017ce kochamy te g\u00f3ry, tylko dlatego, \u017ce jest do zdobycia. Ja kocham literatur\u0119 i ksi\u0105\u017cki, ale Ulisses<\/em> nie jest na pewn\u0105 jedn\u0105 z tych \u201eg\u00f3r\u201d, do kt\u00f3rych najch\u0119tniej wracam.<\/p>\n

To w og\u00f3le jest szczeg\u00f3lna ksi\u0105\u017cka. Zw\u0142aszcza dzi\u015b jest to, by\u0107 mo\u017ce, jedna z tych ksi\u0105\u017cek, o kt\u00f3rej wielu wie, ale ma\u0142o kto j\u0105 czyta\u0142. Na p\u00f3\u0142ce stoi obok np. Prousta.<\/strong><\/p>\n

Tak, tak, chocia\u017c mo\u017ce Proust z innych powod\u00f3w. Ja nale\u017c\u0119 do os\u00f3b, kt\u00f3re owszem przeczyta\u0142y go, ale nigdy w kolejno\u015bci i za jednym zamachem. Obj\u0119to\u015b\u0107 Ulissesa<\/em> jest jednak \u0142atwiej pokona\u0107. Wie pan, mnie si\u0119 zdaje, \u017ce w zasadzie zawsze w przypadku Ulissesa<\/em> mieli\u015bmy do czynienia z ksi\u0105\u017ck\u0105 elitarn\u0105, kt\u00f3ra cz\u0119\u015bciej sta\u0142a na p\u00f3\u0142ce ni\u017c podlega\u0142a lekturze. Status arcydzie\u0142a tej powie\u015bci jest w og\u00f3le do\u015b\u0107 interesuj\u0105cy, bo zosta\u0142a ona nim mianowana w zasadzie wy\u0142\u0105cznie przez znawc\u00f3w, krytyk\u00f3w, nie chc\u0119 powiedzie\u0107, ale powiem \u2013 tak\u017ce snob\u00f3w. A nigdy nie zaistnia\u0142a w szerszym odbiorze, czego nie da\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107 nawet chyba o Prou\u015bcie, Nabokovie, Tomaszu Mannie i innych z literackiego parnasu. S\u0142owo kultowy dzi\u015b straci\u0142o zupe\u0142nie znaczenie, wiemy, jak jest u\u017cywane w mediach, i dzi\u015b na dobr\u0105 spraw\u0119 znaczy tyle, co popularny. Ale gdyby odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do jego dawnego znaczenia, to Ulisses<\/em> ci\u0105gle takim dzie\u0142em jest, bo ma wci\u0105\u017c swoich zagorza\u0142ych fan\u00f3w, kt\u00f3rych jest ma\u0142y kr\u0105g, w przeciwie\u0144stwie do tych rzekomo kultowych. S\u0105 \u201ewariaci\u201d, kt\u00f3rzy przesiaduj\u0105 w s\u0142ynnej Mydlarni Sweeneya, gdzie Bloom kupowa\u0142 s\u0142ynne myd\u0142o cytrynowe, gdzie zreszt\u0105 do dzi\u015b mo\u017cna je kupi\u0107 po 5 euro za kostk\u0119, i gdzie czyta si\u0119 Joyce’a na g\u0142os przez 24 godziny na dob\u0119, bo czytaj\u0105cy si\u0119 wymieniaj\u0105 \u2013 s\u0105 takie specjalne wieczory.<\/p>\n

Gdy Ulisses<\/em> ukaza\u0142 si\u0119 po polsku, pojawi\u0142a si\u0119 opinia, kt\u00f3rej autorem by\u0142 inny t\u0142umacz, Pawe\u0142 Hertz, a brzmia\u0142a ona: \u201egdy czyta\u0142em go pierwszy raz we francuskim przek\u0142adzie Lambaurda, kt\u00f3ry Joyce nadzorowa\u0142, by\u0142em ol\u015bniony, \u017ce oto nowy spos\u00f3b przekazywania wiedzy o podszewce \u017cycia; gdy przeczyta\u0142em go po polsku, uzna\u0142em, \u017ce jego uniwersalizm jest pozorny, a Odys jest Telemakiem podr\u00f3\u017cuj\u0105cym w\u015br\u00f3d zawi\u0142ej \u00abkwestii irlandzkiej\u00bb\u201d.<\/strong><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie tak jest. Mog\u0119 doda\u0107, \u017ce niedawno wyszed\u0142 nowy francuski przek\u0142ad. Znaczy\u0142oby to, \u017ce sam fakt, \u017ce Joyce \u015bwietnie zna\u0142 francuski i m\u00f3g\u0142 nadzorowa\u0107 swoje pierwsze francuskie dziecko, nie wystarczy\u0142oby, by ten przek\u0142ad zabetonowa\u0107. Kto\u015b podj\u0105\u0142 si\u0119 jednak zadania i widocznie by\u0142y ku temu powody. Jedna z postaci wyst\u0119puj\u0105cych w powie\u015bci mog\u0142aby by\u0107 podobnego zdania, co Pawe\u0142 Hertz. Pojawia si\u0119 w niej pod pseudonimem, ale wiadomo, \u017ce chodzi o Oliviera Gogarty’ego, przyjaciela Joyce’a, z kt\u00f3rym potem si\u0119 troch\u0119 por\u00f3\u017cni\u0142, z zawodu lekarza, ale te\u017c poet\u0119, a kt\u00f3rego nie do ko\u0144ca \u017cyczliwie przedstawi\u0142. Gogarty krytycznie wyra\u017ca\u0142 si\u0119 o tych czytelnikach, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Joyce w Finnegans Wake<\/em> i Ulissesie<\/em> zawar\u0142 ca\u0142\u0105 erudycj\u0119 ludzko\u015bci. Powiada on, \u017ce kto\u015b, kto tak my\u015bli, jest niespe\u0142na rozumu. Wydaje si\u0119, \u017ce istotnie a\u017c tak wyg\u00f3rowana opinia na temat encyklopedyczno\u015bci czy encyklopedyzmu Ulissesa<\/em> wydaje si\u0119 przesadzona. Dla mnie, i wydaje mi si\u0119 dla dzisiejszego czytelnika, najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 i aktualno\u015b\u0107 tej powie\u015bci tkwi w niezwyk\u0142ym rejestrze j\u0119zykowym. Jasne, \u017ce dzi\u015b to mniej awangarda, a bardziej klasyka awangardy czy po prostu klasyka \u2013 i dlatego warto j\u0105 przypomnie\u0107. Tak\u017ce dlatego, \u017ce ca\u0142e mn\u00f3stwo powstaj\u0105cej po Joysie literatury, zw\u0142aszcza tej awangardowej, modernistycznej i postmodernistycznej, do niego si\u0119 odwo\u0142uje. Natomiast trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107 z Paw\u0142em Hertzem, \u017ce aktualno\u015b\u0107 wielu kwestii \u2013 i to jest chyba s\u0142abo\u015b\u0107 tej powie\u015bci, i by\u0142a ni\u0105 od pocz\u0105tku \u2013 aktualno\u015b\u0107 tej problematyki politycznej, wewn\u0119trznej, irlandzkiej, w dodatku ozdobiona nikomu nic niem\u00f3wi\u0105cymi wydarzeniami i nazwiskami, kompletnie dzi\u015b zanika. I t\u0142umacz te\u017c musi sobie z tym poradzi\u0107, po\u015brednicz\u0105c mi\u0119dzy autorem a czytelnikiem. Jak mo\u017ce poradzi\u0107 sobie pomimo braku przypis\u00f3w i komentarzy? Przez cz\u0119\u015bciowe dodawanie od siebie w przek\u0142adzie troch\u0119 t\u0119 tematyk\u0119 na\u015bwietli\u0107. Innymi s\u0142owy, zdarza mi si\u0119 uzupe\u0142ni\u0107 tekst Joyce’a o informacj\u0119, \u017ce budynek, o kt\u00f3rym jest mowa jest szpitalem, a osoba, o kt\u00f3rej mowa, jest genera\u0142em lub biskupem.<\/p>\n

Czy myl\u0119 si\u0119, my\u015bl\u0105c, \u017ce zestaw ksi\u0105\u017cek i pisarzy, kt\u00f3rych pan prze\u0142o\u017cy\u0142, jest swego rodzaju kontynuacj\u0105 pewnego programu literackiego, pewnego my\u015blenia o literaturze?<\/strong><\/p>\n

Do pewnego stopnia pewnie tak jest. \u017byj\u0119 z przek\u0142ad\u00f3w i jestem w stanie do pewnego stopnia decydowa\u0107 o tym, co i kogo przek\u0142adam oraz specjalizowa\u0107 si\u0119 w pewnym rodzaju literatury. Ale nie jestem zbyt kategoryczny je\u015bli chodzi o trzymanie si\u0119 sztywno ustalonych sobie zasad, lubi\u0119 zmiany, lubi\u0119 by\u0107 troch\u0119 niepokorny, i\u015b\u0107 pod pr\u0105d, p\u0142ata\u0107 figle, czasem samemu sobie. Dlatego lubi\u0119 te\u017c bawi\u0107 si\u0119, odchodzi\u0107 od tej literatury, kt\u00f3r\u0105 zajmuje si\u0119 by\u0107 mo\u017ce lepiej ode mnie wielu moich koleg\u00f3w lubi\u0105cych chodzi\u0107 po szczytach. Lubi\u0119 te\u017c czasem zej\u015b\u0107 w doliny. I nawiasem m\u00f3wi\u0105c Ulisses<\/em> wiele zawdzi\u0119cza, co jest ma\u0142o podkre\u015blane lub ma\u0142a liczba czytelnik\u00f3w zwraca na to uwag\u0119, potoczno\u015bci czy gatunkom popularnym. Ulisses<\/em> obr\u00f3s\u0142 literatur\u0105 krytyczn\u0105, kt\u00f3ra si\u0119ga Himalaj\u00f3w, nie m\u00f3wi\u0119 nic nowego, ale pami\u0119tajmy, \u017ce on nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 z niczego, \u017ce nie by\u0142oby go bez naturalizmu, bez miasta, bez filmu \u2013 prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, jak silnie wp\u0142yn\u0119\u0142a na niego technika filmowa, ale te\u017c pami\u0119tajmy, jak film by\u0142 wtedy postrzegany.<\/p>\n

Jako dziedzina podlejszej, masowej rozrywki.<\/strong><\/p>\n

Romans, melodramat \u2013 ich elementy r\u00f3wnie\u017c w Ulissesie<\/em> znajdziemy. Jego polifoniczno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce jest to nadal ksi\u0105\u017cka nowoczesna i dlatego warta przypomnienia? A skatologiczno\u015b\u0107 Joyce’a? Wydaje mi si\u0119, \u017ce jej r\u00f3wnie\u017c, nie wiem czy z powod\u00f3w moralnych czy cenzuralnych, Maciej S\u0142omczy\u0144ski unika\u0142. Ten podtekst seksualny nie zawsze jest wyra\u017anie widoczny, a czasem ukryty i warto go wydoby\u0107, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o \u0142agodzeniu pewnych partii, kt\u00f3re s\u0105 silnie krytyczne wobec Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>\n

Odchodz\u0105c od S\u0142omczy\u0144skiego, czy zgodzi si\u0119 pan zatem z opini\u0105, \u017ce z\u0142y przek\u0142ad jest gorszy ni\u017c \u017caden?<\/strong><\/p>\n

Nie jest mi \u0142atwo na to pytanie odpowiedzie\u0107. Zale\u017cy, o jak g\u0142\u0119bokim nieporozumieniu translatorskim m\u00f3wimy. To s\u0105 p\u0142ynne, ale jednak mierzalne kategorie. Je\u015bli podobie\u0144stwo tego z\u0142ego przek\u0142adu jest jako\u015b zachowane, to pewnie warto. Zale\u017cy te\u017c, czy jest to intencjonalnie z\u0142y przyk\u0142ad, a znam przyk\u0142ad przek\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re w taki spos\u00f3b w\u0142a\u015bnie pastwi\u0105 si\u0119 nad tekstem orygina\u0142u. Nie dlatego, \u017ce chc\u0105 go zepsu\u0107, ale chc\u0105 tak daleko odej\u015b\u0107 od autora, by na pierwszym planie postawi\u0107 t\u0142umacza. Nie chc\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce pot\u0119piam takie dzia\u0142ania, ale powstaje pytanie, czy to jeszcze jest przek\u0142ad. Ja rozpatrywa\u0142bym to w innej kategorii. Ale je\u015bli rzecz jest haniebnie zrobiona, bo kto\u015b jest nieporadny i kiepski w tym zawodzie, ale takiej osobie przypada pionierskie dzia\u0142anie na polu t\u0142umaczenia takiego czy innego dzie\u0142a, to mo\u017cna w przysz\u0142o\u015bci tej przek\u0142ad poprawi\u0107, mo\u017cna z nim porozmawia\u0107. Cho\u0107 cz\u0119sto wyrz\u0105dza to szkod\u0119, gdy kiepski przek\u0142ad blokuje nowe t\u0142umaczenia, bo wydawcy brakuje pieni\u0119dzy lub nie ma ochoty. Tyle \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej takie powroty obserwujemy. To nam zreszt\u0105 otwiera now\u0105 ciekaw\u0105 kategori\u0119: przyk\u0142ady rozmawiaj\u0105 nie tylko z orygina\u0142em, ale te\u017c mi\u0119dzy sob\u0105. Mamy wiele przek\u0142ad\u00f3w J\u0105dra ciemno\u015bci<\/em> Conrada czy Szekspira i ka\u017cdy z tych Hamlet\u00f3w<\/em> to s\u0105 troch\u0119 inne teksty i mo\u017cemy, a nawet powinni\u015bmy m\u00f3wi\u0107 o nich w relacjach eliminuj\u0105cych orygina\u0142 z naszej dyskusji. Ale niech to nie brzmi jak pochwa\u0142a g\u0142upoty lub zach\u0119ta do produkowania kiepskich przek\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n

To ciekawe, co pan m\u00f3wi o tym \u201epastwieniu si\u0119\u201d, bo przecie\u017c \u0142atwiej sta\u0107 si\u0119 niewolnikiem, wyznawc\u0105 lub pochlebc\u0105 danego dzie\u0142a i autora ni\u017c krytycznym towarzyszem.<\/strong><\/p>\n

Takie intencjonalne pastwienie si\u0119 wymaga od t\u0142umacza wi\u0119cej odwagi i wi\u0119cej, dobrze, niech b\u0119dzie, bezczelno\u015bci. My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce wy\u017cszych umiej\u0119tno\u015bci. Ale dla mnie tego zabiegi s\u0105 ju\u017c parafraz\u0105 i nie zas\u0142uguj\u0105 na miano przek\u0142adu, co nie znaczy, \u017ce nie powinno ich by\u0107. Przyk\u0142ad\u00f3w na tego typu dzia\u0142alno\u015b\u0107 mamy wiele nie tylko w polskiej literaturze. Po prostu punktem wyj\u015bcia dzia\u0142ania jakiego\u015b pisarza (a ka\u017cdy t\u0142umacz jest pisarzem, nie ka\u017cdy pisarz jest t\u0142umaczem) jest orygina\u0142, ale nie zawsze trzyma si\u0119 ducha i litery tekstu wyj\u015bciowego. My\u015bl\u0119 tu o pewnej angielskiej poetce, kt\u00f3ra rozmawia z Rilkem w ten spos\u00f3b, \u017ce t\u0142umaczy go z francuskiego w\u0142a\u015bciwie uprawiaj\u0105c na tej glebie autorsk\u0105 poezj\u0119. I z tym jest k\u0142opot. Ameryka\u0144ski wydawca wyra\u017anie wspomina o niezale\u017cno\u015bci literackiej tych tekst\u00f3w, angielski r\u00f3wnie\u017c opatruje to komentarzami, z wahaniem nazywaj\u0105c autork\u0119 t\u0142umaczk\u0105, bo tu st\u0105pamy po ziemi, kt\u00f3ra jest na styku t\u0142umaczenia i w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci literackiej.<\/p>\n

Pan w takim razie ju\u017c zdecydowa\u0142, po kt\u00f3rym pasie ziemi chce st\u0105pa\u0107. Dorobek t\u0142umacza g\u00f3ruje nad dorobkiem Macieja \u015awierkockiego-pisarza, zw\u0142aszcza gdy chodzi o powie\u015bci.<\/strong><\/p>\n

A\u017c tak \u017ale nie jest. Dwa lata temu wyda\u0142em powie\u015b\u0107 graficzn\u0105, w kt\u00f3rej odpowiada\u0142em za stron\u0119 literack\u0105. Pracuj\u0119 te\u017c nad kolejnym scenariuszem filmowym do serialu telewizyjnego, nie sit-comu czy tasiemca, ale nad powa\u017cniejszym 13-odcinkowym, fabularnym. Opr\u00f3cz tego s\u0105 te\u017c projekty stricte literackie, kt\u00f3re z powodu Joyce’a musia\u0142em od\u0142o\u017cy\u0107 chwilowo na bok. I wcale nie wiem, czy w\u015br\u00f3d tych plan\u00f3w nie znalaz\u0142oby si\u0119 co\u015b, co nie odpowiada\u0142oby sytuacji, kt\u00f3r\u0105 opisa\u0142em przed chwil\u0105, czy nie zaj\u0105\u0142bym si\u0119 utworem b\u0119d\u0105cym na styku przek\u0142adu i autorskiej propozycji literackiej. Od dawna ju\u017c chodzi mi po g\u0142owie kilka takich dzie\u0142, do kt\u00f3rych by\u0107 mo\u017ce w ten czas chcia\u0142bym si\u0119 odnie\u015b\u0107. Tyle \u017ce nie nazywa\u0142bym tego t\u0142umaczeniem. Dla mnie przepisanie Hamleta<\/em> gwar\u0105 g\u00f3ralsk\u0105 i tak, by zaczyna\u0142 si\u0119 od pi\u0105tego aktu, nie by\u0142oby straszn\u0105 zbrodni\u0105, ale ciekawym eksperymentem j\u0119zykowym.<\/p>\n

Z pana praktyki i do\u015bwiadcze\u0144 wynika, \u017ce polszczyzna jest wdzi\u0119cznym narz\u0119dziem do przyjmowania innych dzie\u0142?<\/strong><\/p>\n

Polszczyzna ma niew\u0105tpliwie wiele zalet s\u0142owotw\u00f3rczych czy j\u0119zykotw\u00f3rczych, z ubolewaniem przyznam, \u017ce zbyt rzadko wykorzystywanych tak\u017ce przeze mnie samego. Oczywi\u015bcie nie ka\u017cdy tekst proponuje takie mo\u017cliwo\u015bci, ale w Ulissesie<\/em> ju\u017c si\u0119 one pojawiaj\u0105, my\u015bl\u0119 tu np. o onomatopejach, kt\u00f3rych jest tam mn\u00f3stwo, a Joyce’a wcale nie bierze ich ze s\u0142ownika, bo je cz\u0119sto tworzy. B\u0119d\u0119 si\u0119 stara\u0142 to zachowa\u0107. Polszczyzna oferuje przedrostki, przyrostki, wspania\u0142e zdrobnienia i zgrubienia. Pracuj\u0119 w polszczy\u017anie, wi\u0119c musz\u0119 j\u0105 kocha\u0107, ale jako osoba pracuj\u0105ca w literaturze traktuj\u0119 j\u0105 jako tworzywo. Trudno nie mie\u0107 do niego stosunku emocjonalnego, tak\u017ce ze wzgl\u0119du cho\u0107by na tradycj\u0119 i t\u0142umacz ma tu du\u017ce pole do popisu, bo nie tylko utrwala w jakim\u015b sensie \u015brodowisko j\u0119zykowe, w jakim \u017cyje, ale jest te\u017c osob\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna przechowywa\u0107 pewne j\u0119zykowe skarby w inny spos\u00f3b ni\u017c troch\u0119 niedost\u0119pne dla normalnego czytelnika, kt\u00f3ry nie si\u0119gnie by\u0107 mo\u017ce po Reja i Kochanowskiego, a co t\u0142umacz mo\u017ce przek\u0142adaj\u0105c Szekspira wykorzysta\u0107. Je\u015bli chce \u2013 bo s\u0105 r\u00f3\u017cne strategie. Dzi\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 t\u0142umaczy woli uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnia\u0107 teksty ni\u017c je archaizowa\u0107, by wskaza\u0107 nowy przek\u0142ad Adama Pomorskiego Ziemi ja\u0142owej<\/em> Eliota. Ja natomiast, tam, gdzie mia\u0142em okazj\u0119 bawi\u0107 si\u0119 powie\u015bci\u0105 wiktoria\u0144sk\u0105, stara\u0142em si\u0119 leciutko wprowadza\u0107 do tekstu zwroty i elementy j\u0119zykowe, kt\u00f3re przypomina\u0142y polskiemu czytelnikowi o tradycji, z kt\u00f3rej czerpie orygina\u0142. Jak gi\u0119tka jest polszczyzna, widzimy te\u017c po tym, jak ostatnio przyjmuje du\u017cy zastrzyk obcoj\u0119zycznych zwrot\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z angielszczyzny. Wygl\u0105da to nie za ciekawie, ale jestem przekonany, \u017ce da sobie z tym rad\u0119, jak da\u0142a sobie wcze\u015bniej rad\u0119 ze s\u0142ownictwem niemieckim. Jak pi\u0119knie przecie\u017c brzmi majster je\u015bli u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce znaczy on tak\u017ce mistrz. \u201eMajster i Ma\u0142gorzata\u201d jak to \u0142adnie brzmi. Napisa\u0142em niedawno tekst o anglicyzacji polszczyzny, za co g\u0142\u00f3wnie odpowiadaj\u0105 media, w kt\u00f3rych cz\u0119sto nie ma redaktor\u00f3w trzymaj\u0105cych piecz\u0119 nad tekstami, a kr\u00f3tkie teksty cz\u0119sto t\u0142umacz\u0105 osoby nie maj\u0105ce papier\u00f3w ku temu. Przenosi si\u0119 ju\u017c ca\u0142e struktury gramatyczne i wyra\u017cenia, co jest du\u017co niebezpieczniejsze, bo tak u\u017cytkowany j\u0119zyk odcina ga\u0142\u0105\u017a, na kt\u00f3rej siedzi. Dobrym przyk\u0142adem jest j\u0119zyk reklam, kt\u00f3ry bezmy\u015blnie kopiuj\u0105c angielskie czy ameryka\u0144skie slogany prawie nigdy nie pozbywa si\u0119 zaimk\u00f3w dzier\u017cawczych. Prowadzi to do semantycznego samob\u00f3jstwa, anarchii komunikacyjnej, kt\u00f3ra dlatego wydaje mi si\u0119 niebezpieczna, \u017ce zaprzecza istocie j\u0119zyka, kt\u00f3rego podstawow\u0105 funkcj\u0105 jest komunikatywno\u015b\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie nie dotyczy to w tym samym znaczeniu literatury.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce Twarze<\/em> Wojciech Karpi\u0144ski napisa\u0142 o Obrazach W\u0142och<\/em> Paw\u0142a Muratowa, \u017ce t\u0142umacz\u0105cy je Pawe\u0142 Hertz napisa\u0142 je \u201epo polsku\u201d i nada\u0142 tekstowi tak\u0105 ekspresj\u0119, kt\u00f3ra uczyni\u0142a go kanonicznym tekstem literatury polskiej. S\u0105 jakie\u015b wy\u017csze s\u0142owa uznania dla t\u0142umacza od tej opinii? Czy taki status przek\u0142adu nie jest cichym marzeniem ka\u017cdego t\u0142umacza, celem jego pracy?<\/strong><\/p>\n

Na pewno z takim zjawiskiem mamy czasem do czynienia. Podoba mi si\u0119 ten przyk\u0142ad Obraz\u00f3w<\/em>…, bo osobi\u015bcie lubi\u0119 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, lubi\u0119 do niej wraca\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce co\u015b podobnego przydarzy\u0142o si\u0119 z Przygodami dobrego wojaka<\/em> Szwejka Ha\u0161ka w t\u0142umaczeniu Paw\u0142a Hulki\u2013Laskowskiego. Irena Tuwim i Kubu\u015b Puchatek<\/em> to te\u017c nie\u015bmiertelny przyk\u0142ad tekstu, kt\u00f3ry odrywa si\u0119 od orygina\u0142u i \u017cyje w\u0142asnym \u017cyciem. I nawet gdy teksty takie okazywa\u0142y si\u0119 z filologicznego punktu widzenia niepoprawne lub mijaj\u0105ce si\u0119 z prawd\u0105, to czytelnicy b\u0119d\u0105 si\u0119ga\u0107 po te, a nie inne, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 uznane za bardziej poprawne, np. wierniejsze orygina\u0142owi. To najlepszy dow\u00f3d na to, jak mylili si\u0119 ci, kt\u00f3rzy nie wpisywali przek\u0142ad\u00f3w do historii literatury (Jerzy Jarniewicz postuluje zreszt\u0105 od pewnego czasu histori\u0119 literatury polskiej, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia\u0142aby tak\u017ce histori\u0119 przek\u0142ad\u00f3w). A jak poznali\u015bmy Byrona? Przez Mickiewicza. Tylko jak maj\u0105 si\u0119 jego przek\u0142ady do orygina\u0142u? Ale czytelnika to nie interesuje, ale \u017ce Mickiewicz jest pod tym przek\u0142adem podpisany, podobnie z Bara\u0144czakiem, kt\u00f3rego przek\u0142ad Szekspira odpowiada mu bardziej na ucho ni\u017c Ulricha. I to te\u017c jest pi\u0119kne, \u017ce dajemy czytelnikowi wyb\u00f3r mi\u0119dzy dwoma osobnymi dzie\u0142ami. Czy t\u0142umacz my\u015bli o takich pochwa\u0142ach? Wydaje mi si\u0119, \u017ce nie powinien, bo to troch\u0119 pysza\u0142kowate, a po drugie ka\u017cdy przyst\u0119puje z osobnym nastawieniem. Odpowiadaj\u0105c za siebie, t\u0142umacz powinien pami\u0119ta\u0107, by swoj\u0105 robot\u0119 wykona\u0107 jak najlepiej, a co si\u0119 z ni\u0105 potem stanie, tego nie mo\u017cna zamierza\u0107, bo jest ona troch\u0119 jak dziecko: zostaje wypuszczona w \u015bwiat i musi sobie radzi\u0107 sama i \u017cadne ambicje \u201erodzic\u00f3w\u201d niewiele pomog\u0105 i \u015bwiat cz\u0119sto robi z \u201edzie\u0107mi\u201d co\u015b innego, ni\u017c by\u015bmy to sobie wyobra\u017cali. Ale takie zjawisko istnieje i bardzo dobrze, bo dzi\u0119ki temu literatura jest wci\u0105\u017c \u017cywa, przek\u0142ady ca\u0142y czas za\u015bwiadczaj\u0105 te\u017c o jej wa\u017cno\u015bci.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Traktuj\u0119 przek\u0142ad jak starogreck\u0105 definicj\u0119 \u0142ysego: ile w\u0142os\u00f3w musi wypa\u015b\u0107 \u0142ysemu, by m\u00f3wi\u0107 o \u0142ysinie. W przypadku przek\u0142adu pewnie zada\u0142bym pytanie, na ile podobie\u0144stwo przek\u0142adu musi si\u0119 oddali\u0107 od orygina\u0142u, by\u015bmy m\u00f3wili o czym\u015b, co przek\u0142adem nie jest. To ciekawe kwestie, bo przek\u0142ad dzisiejszy przybiera r\u00f3\u017cne formy. <\/p>\n","protected":false},"author":733,"featured_media":43960,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[6552,5907,665,6547,7214,6551],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[5908,6512],"yoast_head":"\nMaciej \u015awierkocki: T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Maciej \u015awierkocki: Teorii przek\u0142ad\u00f3w oczywi\u015bcie nie brakuje, ja siebie uwa\u017cam raczej za praktyka i pr\u0119dzej podpisa\u0142bym si\u0119 pod czym\u015b w rodzaju dekalogu t\u0142umacza, jak Anna Wasilewska...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/maciej-swierkocki-tlumacz-zawsze-pisze-nowa-ksiazke-odra-2017-09-29.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/maciej-swierkocki-tlumacz-zawsze-pisze-nowa-ksiazke-odra-2017-09-29.jpg\",\"width\":\"1024\",\"height\":\"686\",\"caption\":\"James Joyce, \u201eUlisses\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia, na licencji Creative Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke\",\"name\":\"Maciej \u015awierkocki: T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-09-29T05:00:24+00:00\",\"dateModified\":\"2017-10-21T13:43:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a86503198946e2a0d5197ad2b81381c2\"},\"description\":\"Maciej \u015awierkocki: Teorii przek\u0142ad\u00f3w oczywi\u015bcie nie brakuje, ja siebie uwa\u017cam raczej za praktyka i pr\u0119dzej podpisa\u0142bym si\u0119 pod czym\u015b w rodzaju dekalogu t\u0142umacza, jak Anna Wasilewska...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a86503198946e2a0d5197ad2b81381c2\",\"name\":\"Maciej \u015awierkocki\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-swierkocki\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Maciej \u015awierkocki: T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119","description":"Maciej \u015awierkocki: Teorii przek\u0142ad\u00f3w oczywi\u015bcie nie brakuje, ja siebie uwa\u017cam raczej za praktyka i pr\u0119dzej podpisa\u0142bym si\u0119 pod czym\u015b w rodzaju dekalogu t\u0142umacza, jak Anna Wasilewska...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/maciej-swierkocki-tlumacz-zawsze-pisze-nowa-ksiazke-odra-2017-09-29.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/maciej-swierkocki-tlumacz-zawsze-pisze-nowa-ksiazke-odra-2017-09-29.jpg","width":"1024","height":"686","caption":"James Joyce, \u201eUlisses\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia, na licencji Creative Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke","name":"Maciej \u015awierkocki: T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#primaryimage"},"datePublished":"2017-09-29T05:00:24+00:00","dateModified":"2017-10-21T13:43:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a86503198946e2a0d5197ad2b81381c2"},"description":"Maciej \u015awierkocki: Teorii przek\u0142ad\u00f3w oczywi\u015bcie nie brakuje, ja siebie uwa\u017cam raczej za praktyka i pr\u0119dzej podpisa\u0142bym si\u0119 pod czym\u015b w rodzaju dekalogu t\u0142umacza, jak Anna Wasilewska...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/maciej-swierkockitlumacz-zawsze-pisze-swoja-ksiazke#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"T\u0142umacz zawsze pisze swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/a86503198946e2a0d5197ad2b81381c2","name":"Maciej \u015awierkocki","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/maciej-swierkocki"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43939"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/733"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43939\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43960"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43939"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=43939"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=43939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}