{"id":44239,"date":"2017-10-29T16:36:58","date_gmt":"2017-10-29T15:36:58","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=44239"},"modified":"2020-11-04T14:27:45","modified_gmt":"2020-11-04T13:27:45","slug":"rafal-augustyn-w-grotach-pamieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci","title":{"rendered":"W grotach pami\u0119ci"},"content":{"rendered":"<p>W \u015bwiatowym repertuarze operowym mamy niewielk\u0105, ale wa\u017ck\u0105 artystycznie gar\u015b\u0107 dzie\u0142 po\u015bwi\u0119conych genezie innych, konkretnych dzie\u0142: <em>Palestrina<\/em> Hansa Pfitznera komentuje powstanie Palestrinowskiej <em>Mszy papie\u017ca Marcelego<\/em>; <em>Benvenuto Cellini<\/em> Hectora Berlioza \u2013 monumentalnej rze\u017aby Perseusza; <em>Malarz Mateusz<\/em> Paula Hindemitha \u2013 o\u0142tarza z&nbsp;Isenheim Matthiasa Gr\u00fcnewalda. Na li\u015bcie tej mog\u0105 si\u0119 poniek\u0105d znale\u017a\u0107 tak\u017ce <em>Opowie\u015bci Hoffmanna<\/em> Offenbacha, cho\u0107 tu proces tw\u00f3rczy jest raczej implikowany ni\u017c przedstawiony. W ka\u017cdym przypadku w tytule opery mamy imi\u0119 tw\u00f3rcy. Argenty\u0144ski pisarz Manuel Mujica Lainez, a p\u00f3\u017aniej jego rodak, kompozytor Alberto Ginastera osi\u0105 swych prac uczynili r\u00f3wnie\u017c konkretne, niezwykle dzie\u0142o: zesp\u00f3\u0142 fantastycznych rze\u017ab plenerowych zwanych wsp\u00f3lnie <em>Parco dei mostri<\/em> w niewielkim mie\u015bcie Bomarzo, nieca\u0142e sto kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Rzymu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_44266\" aria-describedby=\"caption-attachment-44266\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44266\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002-540x312.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"312\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002-540x312.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002-900x520.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002-576x332.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002.jpg 3816w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44266\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bohaterem powie\u015bci, a p\u00f3\u017aniej opery nie jest w\u0142a\u015bciwy tw\u00f3rca (w tym przypadku Pirro Ligorio \u2013 sk\u0105din\u0105d wybitny i wszechstronny artysta, kt\u00f3ry w fabule opery w og\u00f3le si\u0119 nie pojawia), lecz fundator i \u2013 zapewne \u2013 pomys\u0142odawca, miejscowy ksi\u0105\u017c\u0119 Pier Francesco Orsini, zwany Vicino. Nie opisuje si\u0119 tu powstania dzie\u0142a, lecz jego psychologiczne czy psychopatologiczne pod\u0142o\u017ce, a literacka i teatralna posta\u0107 ksi\u0119cia niewiele ma wsp\u00f3lnego z&nbsp;historycznym orygina\u0142em. Rzec mo\u017cna \u2013 w wyobra\u017ani Laineza i Ginastery dokona\u0142a si\u0119 projekcja upiorno-surrealistycznej aury rze\u017ab na sylwetki bohater\u00f3w. Jak za\u015bwiadcza biografia, Vicino Orsini nie by\u0142 ani garbusem, ani impotentem, ani bratob\u00f3jc\u0105; to jeden z&nbsp;renesansowych \u201ema\u0142ych ksi\u0105\u017c\u0105t\u201d&nbsp;zainteresowanych w r\u00f3wnym stopniu sztuk\u0105 jak astrologi\u0105, wojn\u0105 jak budowaniem. Staro\u017cytny r\u00f3d Orsinich (\u201eNied\u017awiedzkich\u201d?) by\u0142 pot\u0119\u017cny i szeroko rozga\u0142\u0119ziony, wyda\u0142 papie\u017cy i kardyna\u0142\u00f3w, udzielnych w\u0142adc\u00f3w i dygnitarzy, ale Bomarzo to ksi\u0119stwo kieszonkowe. Dzisiejsze miasteczko liczebnie nie dorasta do dw\u00f3ch tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 mo\u017cna rzec, \u017ce jego dw\u00f3r by\u0142 miniatur\u0105 Urbino, kt\u00f3re samo by\u0142o miniatur\u0105 Mediolanu czy Florencji. Nie znaczy to, \u017ce na skromnym metra\u017cu nie mog\u0142y mieszka\u0107 anio\u0142y i demony na skal\u0119 Sforz\u00f3w czy Medyceuszy.<\/p>\n<p>Alberto Ginastera (1916-1983) to tw\u00f3rca bardzo p\u0142odny, cz\u0142owiek aktywny zar\u00f3wno na polu tw\u00f3rczo\u015bci, jak dydaktyki (najs\u0142ynniejszym jego uczniem by\u0142 Astor Piazzolla) i organizacji \u017cycia muzycznego w swym kraju; nasuwa si\u0119 por\u00f3wnanie ze starszym o pokolenie Brazylijczykiem Heitorem Villa-Lobosem. Osi\u0105gn\u0105\u0142 znaczne powodzenie i mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 \u2013 cho\u0107 w Polsce w \u201e\u017cywym planie\u201d spotka\u0107 mo\u017cna, i to niecz\u0119sto, jedno dzie\u0142o: suit\u0119 z&nbsp;baletu <em>Estancia<\/em>. Napisa\u0142 trzy opery \u2013 wszystkie historyczne, czy parahistoryczne. Pierwsza to wczesno\u015bredniowieczny <em>Don Rodrigo<\/em> do tekstu Alejandra Casony \u2013 autora w Polsce reprezentowanego te\u017c praktycznie jednym dzie\u0142em, melodramatem <em>Drzewa umieraj\u0105 stoj\u0105c<\/em>, w kt\u00f3rym w charakterze ruchomego zabytku przez lata wyst\u0119powa\u0142a Mieczys\u0142awa \u0106wikli\u0144ska. Druga opera to w\u0142a\u015bnie <em>Bomarzo<\/em>; trzecia \u2013 <em>Beatrix Cenci<\/em> wed\u0142ug (mi\u0119dzy innymi) Shelleya.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-44239 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44265\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44265'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-002-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44266\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44266'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44267\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44267'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44269\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44269'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44270\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44270'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007'><img width=\"80\" height=\"80\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007-80x80.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-44271\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-44271'>\n\t\t\t\tAlberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>O istnieniu opery Ginastery dowiedzia\u0142em si\u0119 wiele lat temu drog\u0105 po\u015bredni\u0105: po\u015bwi\u0119ca jej nieco uwagi Micha\u0142 Bristiger w swej ksi\u0105\u017cce <em>Zwi\u0105zki muzyki ze s\u0142owem<\/em>, wspominaj\u0105c jak to parkowe monstra przemawiaj\u0105 u\u017cywaj\u0105c g\u0142\u00f3wnie sp\u00f3\u0142g\u0142osek. Przez lata trzyma\u0142em w pami\u0119ciowym schowku owe sp\u00f3\u0142g\u0142oski, ciekaw ich us\u0142yszenia, ale nie maj\u0105c do sprawdzenia ani sposobno\u015bci, ani \u2013 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c \u2013 silnego poznawczego impulsu. Niespodziewanie Kr\u00f3lewski Teatr w Madrycie zaprosi\u0142 mnie na hiszpa\u0144sk\u0105 premier\u0119 dzie\u0142a, rzadko wystawianego (i przez kilka lat w ojczy\u017anie kompozytora od\u0142o\u017conego na cenzorsk\u0105 p\u00f3\u0142k\u0119). Nie spos\u00f3b by\u0142o odm\u00f3wi\u0107, zw\u0142aszcza gdy pami\u0119ta\u0142o si\u0119 poprzedni\u0105 wizyt\u0119 na znakomitym przedstawieniu <em>Billy\u2019ego Budda<\/em> Brittena (o kt\u00f3rym pisa\u0142em w 7\/8 numerze \u201eOdry\u201d).<\/p>\n<p>Sp\u00f3\u0142g\u0142oski maj\u0105 w dziele rol\u0119 skromn\u0105, w inscenizacji parkowe figury nie wyst\u0119puj\u0105 jako postaci, ale pomys\u0142 \u015bwietnie wpisuje si\u0119 w surrealistyczn\u0105 aur\u0119 dzie\u0142a. Skomponowane w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, niesie na sobie \u0142adunek zarazem tradycji i innowacji. System d\u017awi\u0119kowy w wi\u0119kszo\u015bci oparty jest na dodekafonii. Pomys\u0142 na muzyczn\u0105 faktur\u0119 jest w zasadzie jeden: mamy wyrazist\u0105 lini\u0119 melodyczn\u0105, kt\u00f3rej towarzyszy albo harmoniczne podmalowanie, albo zupe\u0142nie odmienny kontrapunkt, czasem r\u00f3wnie\u017c melodyczny, niekiedy poliharmoniczny (jak w rozpoczynaj\u0105cej i ko\u0144cz\u0105cej dzie\u0142o archaizowanej pie\u015bni Pastuszka z&nbsp;obcym jej tonalnie akompaniamentem harfy), cz\u0119\u015bciej fakturalno-kolorystyczno-rytmiczny. Orkiestra jest znakomita, z&nbsp;ciekawym u\u017cyciem klawesynu, mandoliny i harfy, z&nbsp;ekspresyjnymi sol\u00f3wkami rogu, a tak\u017ce z&nbsp;zastosowaniem nietypowych rejestr\u00f3w instrumentalnych i artykulacji. Niepohamowany demon analogii podsuwa skojarzenie z&nbsp;inn\u0105, \u201eupiorn\u0105\u201d oper\u0105 dwudziestowieczn\u0105, tak\u017ce ulokowan\u0105 w ma\u0142ym arystokratycznym zamku: <em>Czarn\u0105 mask\u0105<\/em> Krzysztofa Pendereckiego wed\u0142ug dramatu Hauptmanna (dziej\u0105c\u0105 si\u0119 w \u015bl\u0105skim Bolkowie z&nbsp;czas\u00f3w po wojnie trzydziestoletniej); asocjacje s\u0105 jednak tylko cz\u0119\u015bciowe. Je\u015bli Ginaster\u0119 mo\u017ce co\u015b \u0142\u0105czy\u0107 z&nbsp;Pendereckim, to raczej to, od czego Polak w pewnym momencie zacz\u0105\u0142 ucieka\u0107: od \u201esonorystycznych\u201d i aleatorycznych faktur, nietypowych sposob\u00f3w gry i instrumentalnych mikstur na rzecz klasycznego kontrapunktu i jednolitej orkiestrowej barwy. (Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce eksperymenty Argenty\u0144czyka s\u0105 r\u00f3wnoczesne i zapewnie niezale\u017cne od innowacji Pendereckiego.) Tak\u017ce epizodyczna, rozchwiana, cho\u0107 w sumie konsekwentna dramaturgia <em>Bomarzo<\/em> nie przypomina barokowej, ale skoncentrowanej na miejscu i czasie akcji Maski.<\/p>\n<figure id=\"attachment_44270\" aria-describedby=\"caption-attachment-44270\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44270\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006-540x371.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"371\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006-540x371.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006-900x619.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006-576x396.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-006.jpg 3203w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44270\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>W\u0142oska tragedia zaczyna si\u0119 od ko\u0144ca, od zgonu bohatera, co uruchamia seri\u0119 migawek z&nbsp;r\u00f3\u017cnych etap\u00f3w \u017cycia. Z&nbsp;pieczar pami\u0119ci wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 skomplikowane, psychoanalitycznie no\u015bne epizody i motywacje. Widzimy dzieci\u0144stwo bohatera, m\u0142odszego brata prawowitego dziedzica, kt\u00f3rego fatum (reprezentowane przez demoniczn\u0105 babk\u0119 Dian\u0119 i sygnalizowane przez strasz\u0105ce Vicina diab\u0142y, szkielety i\u2026 ogrodowe pawie) pcha w g\u00f3r\u0119 ku ksi\u0105\u017c\u0119cej mitrze i mira\u017cowi nie\u015bmiertelno\u015bci, a w d\u00f3\u0142 \u2013 ku zbrodni i \u015bmierci. (Motyw zab\u00f3jstwa w rodzinie pojawia si\u0119 we wszystkich trzech operach Ginastery). Widzimy opresyjnego ojca (<em>nie jeste\u015b m\u0119\u017cczyzn\u0105<\/em>) i po dzieci\u0119cemu sadystycznych braci. Nieudan\u0105 seksualn\u0105 inicjacj\u0119 u s\u0142ynnej florenckiej kurtyzany. R\u00f3wnie nieudane, cho\u0107 niepozbawione uczucia ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Szekspirowskie eliminowanie konkurent\u00f3w do tronu i odwr\u00f3cenie losu: \u015bmier\u0107 z&nbsp;r\u0119ki bratanka. A do tego nieustanne ci\u0105\u017cenie tradycji i historii cz\u0142owieka z bocznej odnogi wielkiego rodu. Przygniataj\u0105ce wszystko dwa garby: owej tradycji i rzeczywistej, fizycznej deformacji. Egzystencjaln\u0105 g\u00f3r\u0119 i d\u00f3\u0142 paradoksalnie po\u0142\u0105czy dzie\u0142o \u017cycia, park monstr\u00f3w \u2014&nbsp;<em>\u2026w kt\u00f3rym jestem sam jako monstrum<\/em>, powie ksi\u0105\u017c\u0119.<\/p>\n<p>Ca\u0142o\u015b\u0107 opiera si\u0119 przede wszystkim na ogromnej partii g\u0142\u00f3wnego bohatera. Kompozytor przyznaje si\u0119 do inspiracji Wozzeckiem Berga, ale to troch\u0119 na wyrost: Berg jest zwi\u0119\u017alejszy, bardziej na\u0142adowany energetycznie i zr\u00f3\u017cnicowany pod wzgl\u0119dem rytmu, tempa i og\u00f3lnej atmosfery. Pierwszy akt <em>Bomarzo<\/em>, mimo licznych zalet, grz\u0119\u017anie nieraz w powolnym przekazywaniu tekstu na niebezpiecznym terytorium wsp\u00f3lnym \u201earii\u201c i \u201erecytatywu\u201c; odr\u00f3\u017cnia si\u0119 tylko mocna, w stylu <em>grand op\u00e9ra<\/em> pomy\u015blana scena intronizacji z&nbsp;masywnym ch\u00f3rem. Wskutek tego po przerwie widownia \u2013 przynajmniej na parterze \u2013 nieco pustoszeje. Jednak kto poszed\u0142, niech \u017ca\u0142uje, bowiem drugi akt pod wzgl\u0119dem napi\u0119cia wypada ciekawiej.<\/p>\n<figure id=\"attachment_44265\" aria-describedby=\"caption-attachment-44265\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44265\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001-540x376.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"376\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001-540x376.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001-900x627.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001-576x401.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg 3163w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44265\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Niemniej w\u0105tpliwo\u015bci pozostaj\u0105. Wiele detali w partyturze wygl\u0105da bardzo zach\u0119caj\u0105co, ale niekoniecznie gwarantuje sukces. (Bywa te\u017c odwrotnie). Kompozytorski nos podpowiada, \u017ce partie wokalne powstawa\u0142y przy fortepianie (nic mi nie wiadomo o \u015bpiewaczych kompetencjach Ginastery) w oparciu o za\u0142o\u017cone struktury. Znaj\u0105c s\u0142abo hiszpa\u0144ski mog\u0119 tylko przypuszcza\u0107, \u017ce fraza dobrze siedzi w j\u0119zyku, ale jednak\u2026 op\u00f3r materii klasycznej artykulacji wokalnej jest silny. Ginastera zdaje sobie z&nbsp;tego spraw\u0119, \u017congluj\u0105c r\u00f3\u017cnymi sposobami podawania tekstu, od prostej mowy przez recytacj\u0119 rytmiczn\u0105 i Sprechgesang po pe\u0142ne bel canto. Mimo to wykonanie tekstu, nawet je\u015bli odpowiada rytmowi i tempom partytury (a nie zawsze odpowiada), sprawia wra\u017cenie znacznie wolniejszego, oci\u0119\u017ca\u0142ego, miejscami wr\u0119cz monotonnego. Wra\u017cenie wzmacnia epizodyczna forma dzie\u0142a, o akcji co chwil\u0119 przerywanej instrumentalnymi interludiami, zwykle powolnymi, a niekiedy wr\u0119cz statycznymi.<\/p>\n<p>Zastrze\u017cenia zastrze\u017ceniami, ale <em>Bomarzo<\/em> to dzie\u0142o intryguj\u0105ce i wyzwalaj\u0105ce teatraln\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Dobra orkiestra (a w Madrycie maj\u0105 naprawd\u0119 dobr\u0105) potrafi wydoby\u0107 ciekawe brzmienie zar\u00f3wno z&nbsp;fragment\u00f3w zapisanych tradycyjnie, jak aleatorycznie naszkicowanych. Dyrygent David Afkham odczyta\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 pomys\u0142owo i nada\u0142 jej atrakcyjny kszta\u0142t brzmieniowy, pom\u00f3g\u0142 te\u017c dramaturgii (cho\u0107 mo\u017cna by si\u0119 zastanawia\u0107, czy nie przyda\u0142oby si\u0119 wi\u0119cej ruchu, a mo\u017ce nawet\u2026 dr\u017c\u0105 mi tu palce, nie tylko jako kompozytorowi\u2026 nieco skr\u00f3t\u00f3w?). No i oczywi\u015bcie ogromne znaczenie nabiera w tej sytuacji dob\u00f3r solist\u00f3w i pomys\u0142 inscenizacyjny.<\/p>\n<p>Parti\u0119 ksi\u0119cia kreuje brytyjski tenor John Daszak (s\u0142owia\u0144skie nazwisko wskazuje ukrai\u0144skie pochodzenie po ojcu). \u015awietny wokalnie i imponuj\u0105cy kondycj\u0105 (no c\u00f3\u017c: \u015bpiewa\u0142 Wagnera, Janaczka, Brittena i Berga), ma wiele aktorskich zada\u0144, kt\u00f3re\u2026 tu niestety zn\u00f3w problem: nie zawsze dobrze wsp\u00f3\u0142graj\u0105 z&nbsp;\u201enutami\u201d: Daszak nieustannie gra napi\u0119ciem, nadekspresj\u0105, kt\u00f3ra rzadko zostawia miejsce na oddech i refleksj\u0119. Budzi jednak jako posta\u0107 co najmniej zainteresowanie, a niekiedy intryguje.<\/p>\n<figure id=\"attachment_44271\" aria-describedby=\"caption-attachment-44271\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44271\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007-540x390.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"390\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007-540x390.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007-900x650.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007-576x416.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-007.jpg 3049w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44271\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Spo\u015br\u00f3d partner\u00f3w najistotniejsi to astrolog Silvio de Nardi, ojciec Gian Corrado Orsini, dwaj bracia Vicina \u2013 Girolamo i Maerbale, bratanek Nicolas, wierny s\u0142uga Abul oraz trzy kobiety: babka Diana Orsini, kurtyzana Pantasilea i ma\u0142\u017conka Julia Farnese. Naj\u015bci\u015blejsze \u2013 i fatalne w skutkach \u2013 relacje \u0142\u0105cz\u0105 ksi\u0119cia z&nbsp;babk\u0105 Dian\u0105, tu z&nbsp;du\u017c\u0105 ekspresj\u0105 kreowan\u0105 przez Hilary Summers. Natomiast ani pi\u0119kna i subtelna Julia (Nicola Beller Carbone), ani wykwalifikowana w uwodzeniu Pantasilea (cho\u0107 w uj\u0119ciu Milijany Nikolic, sk\u0105din\u0105d bezb\u0142\u0119dnej wokalnie, raczej zimna i zrutynizowana \u2013 ale to te\u017c troch\u0119 taka partia&#8230;) nie obudz\u0105 w nim nami\u0119tno\u015bci. Recenzenci twierdz\u0105, \u017ce silniejszym uczuciem Vicino obdarzy\u0142 przystojnego Abula (t\u0119 niem\u0105, ale eksponowan\u0105 parti\u0119 efektownie skonstruowa\u0142 Amaury Reinoso), a poniek\u0105d tak\u017ce \u2013 pod\u015bwiadomie \u2013 w\u0142asnych braci; jest to trop mo\u017cliwy, ale nie wiem czy wiele wnosz\u0105cy do ca\u0142ej sprawy. Tak czy owak, najwa\u017cniejsz\u0105 z&nbsp;punktu widzenia mechaniki fabularnej \u2013 no i psychiki g\u0142\u00f3wnego bohatera \u2013 jest posta\u0107 astrologa (w tej roli Holender Thomas Oliemans), uporczywie poszukuj\u0105cego w znakach ziemskich i niebia\u0144skich potwierdzenia ksi\u0105\u017c\u0119cej nie\u015bmiertelno\u015bci.<!--nextpage--><\/p>\n<p>Kilkakrotnie w libretcie pojawia si\u0119 wspomnienie, czy wezwanie antenat\u00f3w, pot\u0119\u017cnych ksi\u0105\u017c\u0105t \u015bwieckich i ko\u015bcielnych z&nbsp;rodu Orsinich. W inscenizacji dosadnym, ale sugestywnym odpowiednikiem owego ci\u015bnienia historii na jednostk\u0119 jest przechodz\u0105cy co jaki\u015b czas przez front sceny orszak postaci od dziecka do starca (jak w znanych przedstawieniach ewolucji cz\u0142owieka albo faz \u017cycia ludzkiego) \u2013 widomy symbol \u201ejedno\u015bci onto- i filogenezy\u201d. G\u0142\u00f3wny bohater co jaki\u015b czas wchodzi w interakcj\u0119 z&nbsp;kt\u00f3rym\u015b z&nbsp;ogniw ewolucji. Wobec cz\u0119stej w tek\u015bcie autorefleksji sprawia to wra\u017cenie tautologii, ale jako obraz jest znakomite. Mniej sugestywne s\u0105 natomiast liczne partie pantomimiczne i taneczne \u2013 ta\u0144ce (lekko tylko stylizowane passamezzo, musette, gagliarda i saltarello) s\u0105 typowymi wstawkami rodzajowymi, natomiast akcje grupy mim\u00f3w okazuj\u0105 si\u0119 natr\u0119tnym komentarzem rozbudowuj\u0105cym informacj\u0119 o rzeczach oczywistych. (Wyra\u017ane <em>d\u00e9j\u00e0 vu<\/em> wywo\u0142uje tak\u017ce grupowanie florenckich towarzyszek Pantasilei, grupy dziewcz\u0105t uk\u0142adaj\u0105cych r\u0119ce w wachlarzowaty kszta\u0142t stosowany z&nbsp;upodobaniem przez Sash\u0119 Waltz).<\/p>\n<figure id=\"attachment_44267\" aria-describedby=\"caption-attachment-44267\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44267\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003-540x452.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"452\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003-540x452.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003-900x754.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003-576x482.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-003.jpg 2631w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44267\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Scenografia to <em>black box<\/em> z&nbsp;wyra\u017anymi szaro-granatowymi odcieniami, z&nbsp;pod\u0142og\u0105 cz\u0119\u015bciowo pokryt\u0105 jawnie teatralnym sk\u0142onem niewysokiego wzg\u00f3rza. Praktycznie bez mebli i z&nbsp;minimum rekwizyt\u00f3w, natomiast z&nbsp;cz\u0119stym \u2013 i znakomitym \u2013 u\u017cyciem \u015bwiec\u0105cych pr\u0119t\u00f3w uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 w zmienne geometryczne struktury (pewnie to przypadek, ale r\u00f3wnie geometryczne by\u0142y konstrukcje w <em>Billym Buddzie<\/em>). Nie ma tam ani pa\u0142acu, ani ogrodowych rze\u017ab; te pojawi\u0105 si\u0119 w rzucanych na tyln\u0105 \u015bcian\u0119 projekcjach, a na scenie b\u0119d\u0105 reprezentowane przez nieociosane jeszcze kamienne bloki.<\/p>\n<p>Kostiumy zaprojektowa\u0142 Polak, Wojciech Dziedzic. I zn\u00f3w pytanie o \u201ekontekst poznawczy\u201d: czy gdyby sprawozdawca nie wiedzia\u0142, \u017ce kostiumolog zajmuje si\u0119 tak\u017ce projektowaniem \u2013 i nauczaniem projektowania \u2013 stroj\u00f3w, by tak rzec, pozascenicznych (cho\u0107 to okre\u015blenie mylne, bowiem \u015bwiat mody jest pe\u0142en performansu i parateatru), to czy w\u00f3wczas mia\u0142by tak silne skojarzenia ze \u015bwiatem modowego eksperymentu i ekstrawagancji? Dominuje konwencja wsp\u00f3\u0142czesna, w dw\u00f3ch wydaniach: formalno-garniturowym i \u201ekazualno-sportowym\u201d, nawet z&nbsp;niemal kompletnym ubiorem motocyklisty. Babka Diana paraduje w srebrzystym futrze, kurtyzana Pantasilea \u2013 w kabaretowym bieli\u017anianym \u201estroju roboczym\u201d. Tako\u017c Vicino wyst\u0119puje na og\u00f3\u0142<em> im Zivil<\/em>, zreszt\u0105 bez widocznego garbu: do\u015b\u0107 mu garb\u00f3w psychicznych. Niemal w ka\u017cdym kostiumie jest czego\u015b albo za ma\u0142o, albo za du\u017co, co uwa\u017cam za zalet\u0119: owe \u2013 chyba zamierzone jako ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 odst\u0119pstwa od decorum nie s\u0105 natr\u0119tne, pozwalaj\u0105 spokojnie \u015bledzi\u0107 inne warstwy dzie\u0142a. Ubiory uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 gam\u0119 kolorystyczno-fakturaln\u0105, z&nbsp;przewag\u0105 czerni i szaro\u015bci, tworz\u0105c interesuj\u0105ce percepcyjne podci\u015bnienie. Czasem kostiumograf roboty mia\u0142 niewiele: nieszcz\u0119sny brat Girolamo, prawy dziedzic, sw\u0105 przed\u015bmiertn\u0105 scen\u0119 \u015bpiewa w kompletnym stroju adamowym (didaskalia przewiduj\u0105 tu nago\u015b\u0107 tylko cz\u0119\u015bciow\u0105). Na przeciwleg\u0142ym biegunie lokuje si\u0119 paradny str\u00f3j ksi\u0119cia. Wchodz\u0105c w rol\u0119 w\u0142adcy, Orsini zak\u0142ada dziwaczny z\u0142oty p\u0142aszcz ze zwielokrotnionymi elementami, widomy symbol przerastaj\u0105cej go godno\u015bci i funkcji. (Tak, miewali\u015bmy takie stroje ju\u017c w \u201eawangardowym\u201d teatrze lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, ale ten pomys\u0142 dobrze si\u0119 tu sprawdza.) Nie rozumiem tylko przebra\u0144 astrologa, niekiedy opakowanego jakby banda\u017cem, albo opatulonego w pocieszne, \u201eznalezione\u201d futerko.<\/p>\n<figure id=\"attachment_44269\" aria-describedby=\"caption-attachment-44269\" style=\"width: 540px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-44269\" title=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005-540x389.jpg\" alt=\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\" width=\"540\" height=\"389\" srcset=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005-540x389.jpg 540w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005-900x649.jpg 900w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005-576x415.jpg 576w, https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-005.jpg 3056w\" sizes=\"(max-width: 540px) 100vw, 540px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-44269\" class=\"wp-caption-text\">Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Jednak\u017ce naj\u015bwietniejszym elementem wizualnej warstwy inscenizacji s\u0105\u2026 projekcje video. Ni\u017cej podpisany do \u201emultimedi\u00f3w\u201d w teatrze podchodzi jak pies do je\u017ca; s\u0105 nadu\u017cywane, cz\u0119sto nudne i mechaniczne, zwykle \u2013 niezale\u017cnie od cyfry na rachunku \u2013 tanim kosztem robione, czasem banalne, a nieraz pretensjonalne. (Dotyczy to tak\u017ce filmowej wersji <em>Bomarzo<\/em>, sk\u0105din\u0105d interesuj\u0105cej, kt\u00f3r\u0105 w 2007 roku nakr\u0119ci\u0142 Jerry Brignone.) W wersji madryckiej robota jest znakomita: kanadyjski filmowiec Jon Rafman z&nbsp;bardzo heterogenicznego materia\u0142u, cz\u0119\u015bciowo \u2013 ale nieprzesadnie \u2013 wykorzystuj\u0105cego kszta\u0142ty bomarcja\u0144skich rze\u017ab kreuje ca\u0142o\u015b\u0107 o autonomicznej dramaturgii, w\u0142asnym, kontrapunktycznym, ale niek\u0142\u00f3c\u0105cym si\u0119 z&nbsp;muzyk\u0105 rytmie i wieloplanowej g\u0142\u0119bi, a tak\u017ce o kolorystyce gdy trzeba \u2013 ograniczonej, gdy trzeba \u2013 kipi\u0105cej barwami. Jak ognia unika nadu\u017cywanych w teatrze mechanicznych zap\u0119tle\u0144. Gra to \u015bwietnie z&nbsp;ascetycznymi konstrukcjami ze \u015bwietlnych pr\u0119t\u00f3w i lu\u017ano zagospodarowanym parterem sceny. A przy tym zaskakuje \u015bwie\u017cymi pomys\u0142ami. Tylko jeden chwyt jest przewidywalny \u2013 ale chyba nieunikniony: powt\u00f3rka frontalnego uj\u0119cia s\u0142ynnej paszczy piekielnej, kt\u00f3ra w pocz\u0105tku spektaklu przybli\u017ca si\u0119, a na koniec oddala. Po d\u0105\u017c\u0105cym do nie\u015bmiertelno\u015bci nieszcz\u0119\u015bniku pozostanie grota pami\u0119ci i pami\u0119\u0107 groty.<\/p>\n<p>Co dalej z&nbsp;tak interesuj\u0105cym powrotem? Bomarzo by\u0142o zam\u00f3wieniem p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skim (premiera w 1967 roku w Waszyngtonie) i do\u015b\u0107 szybko przesz\u0142o na inne sceny. Argenty\u0144ska junta zakaza\u0142a przygotowywanej premiery w Teatro Col\u00f3n jakoby na podstawie\u2026 recenzji (sk\u0105d my to znamy?) g\u0142\u00f3wnie z&nbsp;powodu element\u00f3w erotycznych (sk\u0105d\u2026 itd?), jednak\u017ce ju\u017c w roku 1972 dzie\u0142o wesz\u0142o na rodzim\u0105 scen\u0119. W Polsce i chyba we wschodniej Europie w og\u00f3lno\u015bci nie by\u0142o grane nigdy; ostatnia europejska inscenizacja to Londyn w latach siedemdziesi\u0105tych. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 je za arcydzie\u0142o, a w ka\u017cdym razie za co\u015b wyrastaj\u0105cego ponad poziom oper swego czasu. Bez przesady: lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX wieku to premiery wspania\u0142ego tryptyku przypowie\u015bci Brittena, <em>\u017bo\u0142nierzy<\/em> Zimmermanna, <em>Pasji greckiej<\/em> Martin\u016f, <em>Kr\u00f3la Priama<\/em> Tippetta i kilku wa\u017cnych dzie\u0142 Henzego: z&nbsp;po\u0142owy dekady pochodzi <em>Jutro<\/em> Bairda, a z&nbsp;jej ko\u0144ca \u2013<em> Diab\u0142y z&nbsp;Loudun<\/em> Pendereckiego. Niewiele wcze\u015bniej ukazuj\u0105 si\u0119 <em>Moj\u017cesz i Aron<\/em> Sch\u00f6nberga i <em>Dialogi karmelitanek<\/em> Poulenca. (Nb. <em>\u017bo\u0142nierze<\/em>, niezwyk\u0142a i potwornie trudna do teatralnej realizacji opera ma w przysz\u0142ym sezonie wej\u015b\u0107 na madryck\u0105 scen\u0119.). Trudno wr\u00f3\u017cy\u0107 argenty\u0144skiej fantasmagorii masowe powodzenie, ale na pewno dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce ambitnie programowany Teatr Kr\u00f3lewski da\u0142 mu nie tylko szans\u0119, ale przede wszystkim okaza\u0142y kszta\u0142t.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bohaterem powie\u015bci, a p\u00f3\u017aniej opery nie jest w\u0142a\u015bciwy tw\u00f3rca (w tym przypadku Pirro Ligorio \u2013 sk\u0105din\u0105d wybitny i wszechstronny artysta, kt\u00f3ry w fabule opery w og\u00f3le si\u0119 nie pojawia), lecz fundator i \u2013 zapewne \u2013 pomys\u0142odawca, miejscowy ksi\u0105\u017c\u0119 Pier Francesco Orsini, zwany Vicino. Nie opisuje si\u0119 tu powstania dzie\u0142a, lecz jego psychologiczne czy psychopatologiczne pod\u0142o\u017ce, a literacka i teatralna posta\u0107 ksi\u0119cia niewiele ma wsp\u00f3lnego z historycznym orygina\u0142em. Rzec mo\u017cna \u2013 w wyobra\u017ani Laineza i Ginastery dokona\u0142a si\u0119 projekcja upiorno-surrealistycznej aury rze\u017ab na sylwetki bohater\u00f3w. <\/p>\n","protected":false},"author":793,"featured_media":44265,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[6596,6595,665,6594],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14316],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Rafa\u0142 Augustyn: W grotach pami\u0119ci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rafa\u0142 Augustyn: W \u015bwiatowym repertuarze operowym mamy niewielk\u0105, ale wa\u017ck\u0105 artystycznie gar\u015b\u0107 dzie\u0142 po\u015bwi\u0119conych genezie innych...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg\",\"width\":\"3163\",\"height\":\"2205\",\"caption\":\"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\",\"name\":\"Rafa\u0142 Augustyn: W grotach pami\u0119ci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-10-29T15:36:58+00:00\",\"dateModified\":\"2020-11-04T13:27:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d5eb0456433ec5dabd340dbf878c5ac\"},\"description\":\"Rafa\u0142 Augustyn: W \u015bwiatowym repertuarze operowym mamy niewielk\u0105, ale wa\u017ck\u0105 artystycznie gar\u015b\u0107 dzie\u0142 po\u015bwi\u0119conych genezie innych...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"W grotach pami\u0119ci\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d5eb0456433ec5dabd340dbf878c5ac\",\"name\":\"Rafa\u0142 Augustyn\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/rafal-augustyn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rafa\u0142 Augustyn: W grotach pami\u0119ci","description":"Rafa\u0142 Augustyn: W \u015bwiatowym repertuarze operowym mamy niewielk\u0105, ale wa\u017ck\u0105 artystycznie gar\u015b\u0107 dzie\u0142 po\u015bwi\u0119conych genezie innych...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/bomarzo-alberto-ginastera-2017-10-29-001.jpg","width":"3163","height":"2205","caption":"Alberto Ginastera, \u201eBomarzo\u201d, fot. Javier del Real (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe Teatro Real w Madrycie)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci","name":"Rafa\u0142 Augustyn: W grotach pami\u0119ci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#primaryimage"},"datePublished":"2017-10-29T15:36:58+00:00","dateModified":"2020-11-04T13:27:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d5eb0456433ec5dabd340dbf878c5ac"},"description":"Rafa\u0142 Augustyn: W \u015bwiatowym repertuarze operowym mamy niewielk\u0105, ale wa\u017ck\u0105 artystycznie gar\u015b\u0107 dzie\u0142 po\u015bwi\u0119conych genezie innych...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/rafal-augustyn-w-grotach-pamieci#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"W grotach pami\u0119ci"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/4d5eb0456433ec5dabd340dbf878c5ac","name":"Rafa\u0142 Augustyn","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/rafal-augustyn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44239"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/793"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48424,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44239\/revisions\/48424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44239"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=44239"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=44239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}