{"id":44891,"date":"2017-12-22T00:00:37","date_gmt":"2017-12-21T23:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=44891"},"modified":"2020-09-01T12:57:21","modified_gmt":"2020-09-01T11:57:21","slug":"jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent","title":{"rendered":"Pe\u0142ny cz\u0142owiek"},"content":{"rendered":"

\u201ePolitycznie jestem pi\u0142sudczykiem\u201d[1]<\/sup><\/a> \u2013 pisa\u0142 J\u00f3zef Czechowicz we wrze\u015bniu 1932 roku do Mariana Czuchnowskiego, jednoznacznie deklaruj\u0105c swoje polityczne zapatrywania. Natomiast wed\u0142ug Janiny Broniewskiej podczas rozmowy, jak\u0105 odby\u0142a ona z autorem nuty cz\u0142owieczej, gdy zatrudniona zosta\u0142a w Wydziale Wydawniczym Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego w\u00a0Warszawie, na jej uwag\u0119, \u017ce endeki endekami, ale wcale mi nie milsza wasza sanacja, Czechowicz mia\u0142 odpowiedzie\u0107: \u017badnych rzeczy niegodnych i niezgodnych z\u00a0w\u0142asnymi przekonaniami nie musisz pisa\u0107. O \u201edziadku\u201d s\u0142u\u017c\u0119 wyr\u0119k\u0105. I\u00a0to z\u00a0przekonaniem. Na ka\u017cd\u0105 gal\u00f3wk\u0119[2]<\/sup><\/a>. I rzeczywi\u015bcie pisa\u0142 o marsza\u0142ku \u201ez\u00a0przekonaniem\u201d w zasadzie przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n

\"J\u00f3zef<\/a>
J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra (1937) (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure>\n

Pierwsze bezpo\u015brednie spotkanie z \u201eBrygadierem\u201d Czechowicz uwieczni\u0142 w opublikowanym w 1936 roku wspomnieniu Dawna chwila<\/em>. Opisa\u0142 w nim, jak pewnego \u201eupalnego dnia sierpniowego\u201d 1915 roku, stoj\u0105c w cieniu lubelskiego ko\u015bcio\u0142a Panien Brygidek (zwanego dzi\u015b \u201epowizytkowskim\u201d), mia\u0142 okazj\u0119 zobaczy\u0107 doro\u017ck\u0119 wioz\u0105c\u0105 niezwyk\u0142ego pasa\u017cera: Zza zgarbionych plec\u00f3w doro\u017ckarza \u2013 dym. Pasa\u017cer pali\u0142 papierosa. Dym to stru\u017cka sinawa, gin\u0105ca bez \u015bladu w bia\u0142ym upale po\u0142udnia. Stru\u017cka wychodzi\u0142a spod ciemnych w\u0105s\u00f3w, s\u0105czy\u0142a si\u0119 \u2013 o dziwo \u2013 wzwy\u017c, ponad krzaczaste brwi, zwiewnym floresem omija\u0142a orze\u0142ka na maciej\u00f3wce i wtedy dopiero rozwiewa\u0142a si\u0119 nagle, bezpowrotnie. Pasa\u017cer by\u0142 w szarym mundurze legionowym, w sztylpach, jak wielu oficer\u00f3w wielkiej wojny. Lecz cho\u0107by by\u0142 w najlichszym odzieniu cz\u0142owieka z t\u0142umu \u2013 pozna\u0142bym go. Nieraz z bratem ogl\u0105da\u0142em ukryt\u0105 w\u00a0ok\u0142adce \u0142aci\u0144skiego s\u0142ownika podobizn\u0119 Brygadiera. Patrzy\u0142em, oparty d\u0142oni\u0105 o\u00a0ch\u0142odny dzwon. Musia\u0142o si\u0119 co\u015b sta\u0107? Musia\u0142o. Sta\u0142o si\u0119 tak niewiele: doro\u017cka brudna i\u00a0obdarta wioz\u0142a ulic\u0105 kogo\u015b, kto pali\u0142 papierosa. Ale patrzy\u0142em d\u0142ugo i uwa\u017cnie, aby zapami\u0119ta\u0107 to pierwsze spotkanie. Z wyspy skarb\u00f3w, z cienia ko\u015bcio\u0142a, z niepami\u0119ci ch\u0142opi\u0119ctwa chcia\u0142em utrwali\u0107 w sobie to \u2013 histori\u0119[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Wspomniany w tym fragmencie brat poety Stanis\u0142aw nale\u017ca\u0142 do ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy po wkroczeniu w 1915 roku beliniak\u00f3w do Lublina wst\u0105pili na fali patriotycznego uniesienia do Legion\u00f3w. Sam poeta w znanym wierszu autoportret z tomu ballada z tamtej strony, przedstawiaj\u0105c swego brata jako jednego z tych, kt\u00f3rzy \u201ewyrwali go ze sn\u00f3w dzieci\u0144stwa\u201d, u\u017cy\u0142 s\u0142\u00f3w: \u201etaki du\u017cy pi\u0142sudskiego \u017co\u0142nierz\u201d.<\/p>\n

Inny przyk\u0142ad autentycznej fascynacji postaci\u0105 marsza\u0142ka znale\u017a\u0107 mo\u017cna w li\u015bcie z 15 sierpnia 1929 roku wys\u0142anym do Kazimierza Miernowskiego z Berezy Kartuskiej, gdzie Czechowicz odbywa\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w szkole podchor\u0105\u017cych. W li\u015bcie tym poeta opisywa\u0142 mi\u0119dzy innymi stosunek swoich koleg\u00f3w do komendanta i jednocze\u015bnie wspomnia\u0142 o pewnym interesuj\u0105cym szczeg\u00f3le: W dru\u017cynie mojej obecnej i w tej, w kt\u00f3rej by\u0142em uprzednio, nastr\u00f3j, niestety, bardzo nie legionowy. Tej w\u015bciek\u0142ej m\u0142odzie\u017cy drobnobur\u017cuazyjnej nie mo\u017cna powiedzie\u0107 nazwiska Pi\u0142sudski, bo im si\u0119 robi niedobrze. Je\u015bli zobacz\u0105, \u017ce ja, aczkolwiek lu\u017ano z legunami zwi\u0105zany, przywioz\u0142em ze sob\u0105 fotografi\u0119 \u201edziadka\u201d, to mnie zjedz\u0105[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Jakie by\u0142y przyczyny tego uwielbienia, kt\u00f3re sprawi\u0142o, \u017ce podchor\u0105\u017cy Czechowicz zabra\u0142 ze sob\u0105 do wojska fotografi\u0119 Pi\u0142sudskiego? Mo\u017cna oczywi\u015bcie snu\u0107 przypuszczenia, \u017ce dla ch\u0142opaka, kt\u00f3ry w wieku zaledwie dziesi\u0119ciu lat straci\u0142 ojca, marsza\u0142ek by\u0142 postaci\u0105 rekompensuj\u0105c\u0105 \u00f3w brak. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce od takich trudnych do udowodnienia psychologicznych motywacji znacznie wa\u017cniejsze by\u0142o to, i\u017c posta\u0107 Pi\u0142sudskiego kojarzy\u0142a si\u0119 ch\u0142opcom ze spo\u0142ecznych nizin, kt\u00f3rzy wchodzili w doros\u0142o\u015b\u0107 w pierwszych latach Polski niepodleg\u0142ej, z wiar\u0105 w projekt emancypacyjny, a tych nadziei \u201em\u0142odzie\u017c drobnobur\u017cuazyjna\u201d nie mog\u0142a podziela\u0107. Oto przed m\u0142odzie\u017c\u0105 urodzon\u0105 w biednych cha\u0142upach czy suterenach pojawia\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdobycia wykszta\u0142cenia, poprawy losu, a nawet i wej\u015bcia w kr\u0105g elit nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa (co zreszt\u0105 sta\u0142o si\u0119 udzia\u0142em autora nuty cz\u0142owieczej).<\/p>\n

Trudno si\u0119 zatem dziwi\u0107, \u017ce J\u00f3zef Czechowicz debiutowa\u0142 jako poeta dwucz\u0119\u015bciowym utworem po\u015bwi\u0119conym w\u0142a\u015bnie tw\u00f3rcy Legion\u00f3w. Wiersz Pi\u0142sudski (Na brwiach \u2013 nag\u0142ych jak ciosy…)<\/em> ukaza\u0142 si\u0119 w wydanej w 1924 roku przez lubelski Dom Wydawniczy Franciszek G\u0142owi\u0144ski i sp\u00f3\u0142ka antologii J\u00f3zef Pi\u0142sudski w poezji. Natomiast pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 tego utworu, jako samodzielny tekst, zosta\u0142a wydrukowana w \u201eExpressie Lubelskim\u201d 11 sierpnia 1924 roku, a wi\u0119c w czasie, gdy w ramach obchod\u00f3w dziesi\u0105tej rocznicy czynu legionowego do Lublina przyby\u0142 na dwa dni sam marsza\u0142ek. Liryk ten powsta\u0142 najprawdopodobniej rok wcze\u015bniej \u2013 15 lipca 1923 roku \u2013 tak przynajmniej wynika z daty zapisanej na jednym z zachowanych r\u0119kopis\u00f3w.<\/p>\n

Znacznie bardziej znany jest inny utw\u00f3r Czechowicza o takim samym tytule, zaczynaj\u0105cy si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u015bnie\u017cne konie \u015bnie\u017cyca po \u015bwi\u0119tym marcinie. Tekst ten powsta\u0142 jesieni\u0105 1928 roku, a po raz pierwszy opublikowany zosta\u0142 jeszcze w tym samym roku na \u0142amach miesi\u0119cznika \u201eDroga\u201d, redagowanego przez Wilama Horzyc\u0119 \u2013 kolejnego pi\u0142sudczyka, kt\u00f3ry odegra\u0142 bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w\u00a0\u017cyciu lubelskiego poety. Jak wspomina\u0142 sam autor w li\u015bcie do Miernowskiego z grudnia 1928 roku, wiersz \u00f3w zosta\u0142 napisany \u201ena zam\u00f3wienie\u201d. Niemniej jednak wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 bardzo pozytywnie na tle innych podobnych liryk\u00f3w Czechowicza o okoliczno\u015bciowym charakterze. Poeta mia\u0142 najpewniej tego \u015bwiadomo\u015b\u0107, skoro w\u0142\u0105czy\u0142 go do tomu dzie\u0144 jak co dzie\u0144, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce do zbioru ballada z tamtej strony.<\/p>\n

Obok tych dwu wierszy lubelski poeta opublikowa\u0142 jeszcze ca\u0142y szereg tekst\u00f3w literackich zwi\u0105zanych z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim \u2013 m.in. wiersz S\u0142uchajmy Zygmunt dzwoni[5]<\/sup><\/a> czy cytowane ju\u017c wspomnienie Dawna chwila. Ponadto z\u00a0okazji imienin marsza\u0142ka 19 marca 1932 roku o godz. 12.00 w\u00a0sali kina \u201eCorso\u201d, mieszcz\u0105cego si\u0119 przy ulicy Radziwi\u0142\u0142owskiej w Lublinie, wystawione zosta\u0142y napisane przez Czechowicza \u201eobrazki z \u017cycia legionowego w\u00a0trzech ods\u0142onach\u201d pt. 19-go marca 1915 roku[6]<\/sup><\/a>. Tekst \u201eobrazk\u00f3w\u201d nie zachowa\u0142 si\u0119. Osobn\u0105, do\u015b\u0107 liczn\u0105 grup\u0119 utwor\u00f3w, w kt\u00f3rych pojawia si\u0119 posta\u0107 marsza\u0142ka, s\u0105 wiersze i opowiadania dla dzieci, drukowane przede wszystkim na \u0142amach \u201eP\u0142omyka\u201d i \u201eP\u0142omyczka\u201d, takie jak: Ziemia Wieszcza i Wodza<\/em>[7]<\/sup><\/a>, Miasto pana Marsza\u0142ka<\/em>[8]<\/sup><\/a>, Dzie\u0144 imienin<\/em>[9]<\/sup><\/a>, Do Wilna<\/em>[10]<\/sup><\/a>, Z dziej\u00f3w harcerstwa<\/em>[11]<\/sup><\/a>, W kinie<\/em>[12]<\/sup><\/a>, \u017ba\u0142obna rocznica<\/em>[13]<\/sup><\/a>, W Belwederze<\/em>[14]<\/sup><\/a>, \u0141anie<\/em>[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 opublikowanych przez Czechowicza tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych Pi\u0142sudskiemu pisana by\u0142a w zwi\u0105zku z bie\u017c\u0105cymi potrzebami redakcji, w kt\u00f3rych poeta pracowa\u0142, st\u0105d literacka warto\u015b\u0107 tych utwor\u00f3w nie zawsze jest najwy\u017csza. Nie dotyczy to jednak obu wspomnianych wierszy nosz\u0105cych tytu\u0142 Pi\u0142sudski<\/em>. Zar\u00f3wno m\u0142odzie\u0144czy debiut poetycki z 1924 roku, jak i liryk cztery lata p\u00f3\u017aniejszy mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 umie\u015bci\u0107 w g\u0142\u00f3wnym nurcie poezji Czechowicza. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c: podobnie jest w przypadku wielu innych wierszy po\u015bwi\u0119conych postaci marsza\u0142ka pisanych przez wybitnych poet\u00f3w \u2013 trudno przecie\u017c uzna\u0107 tego rodzaju teksty pi\u00f3ra Jana Lechonia, Juliana Tuwima, Kazimierza Wierzy\u0144skiego czy J\u00f3zefa \u0141obodowskiego za przejaw okoliczno\u015bciowej grafomanii.<\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119 zatem pierwszemu z tekst\u00f3w Czechowicza \u2013 opublikowanemu w ca\u0142o\u015bci w antologii wydanej przez Franciszka G\u0142owi\u0144skiego w 1924 roku. Utw\u00f3r podzielony zosta\u0142 na dwie do\u015b\u0107 znacz\u0105co r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bci. W pierwszej posta\u0107 marsza\u0142ka ukazana zosta\u0142a na tle spokojnego polskiego krajobrazu, \u201eumajonej Litwy\u201d:<\/p>\n

Poza nim sad kwitn\u0105cy i ule w szeregu,
\nZa sadem \u2013 \u0142an wysoki i srebrne jezioro.
\nS\u0142odk\u0105, polsk\u0105 melodi\u0119 od brzegu do brzegu
\nNuc\u0105 fale piaszczystym kolejowym torom[16]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Od tego t\u0142a Pi\u0142sudski wyra\u017anie si\u0119 odcina, tkwi w nim jaka\u015b przyczajona si\u0142a mocno kontrastuj\u0105ca z otoczeniem \u2013 wida\u0107 to ju\u017c w pierwszym wersie, w\u00a0kt\u00f3rym mowa o tym, \u017ce \u201ena brwiach \u2013 nag\u0142ych jak ciosy \u2013 le\u015bna milczy g\u0142usza\u201d. Komendant \u015bni (\u201emo\u017ce o berle\u201d), ale jednocze\u015bnie jego \u201etwarz si\u0119 \u015bwieci zapa\u0142em\u201d, wargi \u201etchn\u0105 \u017caru powiewem\u201d, a w oczach \u2013 \u201ejak w perle\u201d \u2013 odbija si\u0119 najprawdopodobniej cierpienie. Jest w tym milczeniu co\u015b niepokoj\u0105cego, \u015bwiadczy ono o jakim\u015b zastoju, niemocy, poczuciu kl\u0119ski, wreszcie \u2013 \u015bmierci:<\/p>\n

Chyba wie\u0144ce powi\u0119d\u0142y, Nike ulecia\u0142a,
\nA wichura wiosenna z s\u0142o\u0144ca i zapachu
\nOrlich marze\u0144 majaki i zwidy porwa\u0142a,
\nBy je utuli\u0107 w grobie z bursztynu i piachu.<\/p>\n

Podmiot m\u00f3wi\u0105cy zaczyna w\u0105tpi\u0107 w si\u0142\u0119 tytu\u0142owego bohatera \u2013 dlatego pyta: \u201eCzy ty niemoc mu dajesz, umajona Litwo?… \/ Czy zas\u0142ucha\u0142 si\u0119 w serce z\u0142otej pie\u015bni pszczelej?…\u201d W ostatnich wersach pierwszej cz\u0119\u015bci utworu okazuje si\u0119, \u017ce by\u0142a to tylko cisza przed bitw\u0105, bo Pi\u0142sudskiemu \u201ed\u0142o\u0144 tward\u0105 (…) ch\u0142odzi klinga karabeli\u201d. W drugiej cz\u0119\u015bci widzimy ju\u017c posta\u0107 marsza\u0142ka w ruchu, w drodze. Nie jest to jednak triumfalny poch\u00f3d, a \u201e\u017ca\u0142obny marsz\u201d \u2013 cisz\u0119 rozpraszaj\u0105 tylko szloch i \u201edrzewa miejskie\u201d, kt\u00f3re \u201ejak sztandar \u0142opoc\u0105\u201d. Walka Pi\u0142sudskiego polega bowiem na ci\u0105g\u0142ym mierzeniu si\u0119 ze \u015bmierci\u0105 i\u00a0gorycz\u0105 pora\u017cki:<\/p>\n

Noc ka\u017cda wyp\u0142akuje ci \u017ca\u0142obne marsze
\ni ka\u017cda ci\u0119 okrywa ostatnim ca\u0142unem.
\nKu \u015bmierci droga twoja. Splamiono twe tarcze,
\na na uczcie przedzgonnej pojono pio\u0142unem.<\/p>\n

Podobne spojrzenie na Pi\u0142sudskiego znale\u017a\u0107 mo\u017cna w napisanym przez Czechowicza wierszu S\u0142uchajmy Zygmunt dzwoni<\/em>, w kt\u00f3rym d\u017awi\u0119k tytu\u0142owego dzwonu \u2013 jako swego rodzaju testament marsza\u0142ka (utw\u00f3r powsta\u0142 ju\u017c po 1935 roku) \u2013 skonfrontowany zosta\u0142 z oznakami \u015bmierci: \u201esrebrn\u0105 bu\u0142aw\u0105\u201d i pogrzebowymi wie\u0144cami \u201epachn\u0105cymi w podziemiu cichem\u201d. Pojawiaj\u0105ce si\u0119 na pocz\u0105tku liryku z 1923 roku \u201eber\u0142o\u201d oraz umieszczona w zako\u0144czeniu wzmianka o koronowaniu stanowi\u0105 rodzaj klamry i jednocze\u015bnie \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce m\u0142odziutki Czechowicz wi\u0105za\u0142 posta\u0107 Pi\u0142sudskiego z ide\u0105 monarchii, kt\u00f3ra stanowi\u0107 mia\u0142a gwarancj\u0119 nie tylko politycznego, ale tak\u017ce etycznego, a nawet metafizycznego \u0142adu. W og\u00f3le w utworze tym interesuj\u0105co zderzony zostaje tradycyjny, sarmacko-romantyczno-m\u0142odopolski jeszcze sztafa\u017c (\u201eber\u0142o\u201d, \u201eklinga karabeli\u201d, \u201ez\u0142ota pie\u015b\u0144 pszczela\u201d, \u201eokrywa ci\u0119 ostatnim ca\u0142unem\u201d, \u201ezgas\u0142y gwiazdy twoje, orle p\u0142owy\u201d, \u201egloria (…) wskrze\u015bnie\u201d, \u201ebramy tryumfalne z czarnych t\u0119cz\u201d) z oddechem nowoczesno\u015bci (\u201ekolejowy tor\u201d, \u201esamochodu pud\u0142o, l\u015bni\u0105ce jak lakierki\u201d). Zw\u0142aszcza to ostatnie por\u00f3wnanie wydaje si\u0119 pochodzi\u0107 z innego \u2013 kojarz\u0105cego si\u0119 ju\u017c z futuryzmem i awangard\u0105 \u2013 porz\u0105dku. Potwierdzeniem wydaje si\u0119 pokre\u015blony fragment zapisany na odwrocie r\u0119kopisu tego wiersza, stanowi\u0105cy najpewniej zarzucon\u0105 wersj\u0119 drugiej cz\u0119\u015bci utworu lub jej kontynuacj\u0119 (r\u0119kopis ten przechowywany jest w Muzeum J\u00f3zefa Czechowicza w Lublinie):<\/p>\n

<Masz wiernych sobie ludzi w zau\u0142kach i k\u0105tach,
\nN\u0119dzarzy rozmarzonych o s\u0142awie i Tobie
\nW\u015br\u00f3d nich imi\u0119 rozb\u0142ys\u0142e w <bojowych> bitewnych zawrotach
\nPowtarzaj\u0105><\/p>\n

N\u0119dzarze pami\u0119taj\u0105 oczu szarych l\u015bnienia
\nNad samochodu cielskiem czarnem, jak lakierki
\nI w sercu <swojem> prostem nosz\u0105 o Tobie marzenia
\nW\u015br\u00f3d swoich n\u0119dz i w\u0142\u00f3cz\u0119g <kr[wawej]> smutnej poniewierki<\/p>\n

<N\u0119dzarze>
\n<Wychudli, usmoleni na rogu bulwaru>
\n<Dyskutuj\u0105 nad> <Gdy ciemno\u015b\u0107 zaciemnieje w ulicach bez kresu><\/p>\n

Czekaj\u0105 na Tw\u00f3j przyjazd od samego rana
\nI gdy przyje\u017cd\u017casz \u2013 patrz\u0105 na Ciebie jak w t\u0119cz\u0119[17]<\/sup><\/a><\/p>\n

W cytowanym fragmencie \u201esamoch\u00f3d\u201d i \u201elakierki\u201d \u2013 symbole luksusu\u00a0\u2013 zestawione zostaj\u0105 z \u201en\u0119dzarzami rozmarzonymi o s\u0142awie i Tobie\u201d, \u201ewychud\u0142ymi, usmolonymi, na rogu bulwaru\u201d. Tym samym poeta przypomina o\u00a0wa\u017cnym elemencie legendy Pi\u0142sudskiego, jaki stanowi\u0142y jego socjalistyczna przesz\u0142o\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie w walk\u0119 o popraw\u0119 losu najubo\u017cszych warstw spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Drugi z wierszy Czechowicza po\u015bwi\u0119conych Pi\u0142sudskiemu powsta\u0142 \u2013 jak wcze\u015bniej wspomnieli\u015bmy \u2013 w 1928 roku, a wi\u0119c po przewrocie majowym. Marsza\u0142ek nie czeka\u0142 ju\u017c zatem jak w 1923 roku na \u201ekoronowanie cichej (…) poniewierki\u201d, ale sta\u0142 si\u0119 kreatorem, aktywnym budowniczym i jednocze\u015bnie filarem rozwijaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa. Autor nuty cz\u0142owieczej<\/em> zaczyna sw\u00f3j utw\u00f3r od przypomnienia \u015bnie\u017cnych koni \u015bnie\u017cycy po \u015bwi\u0119tym marcinie<\/em> (czyli po 11\u00a0listopada 1918 roku), kiedy to \u201ezamie\u0107 dom tratowa\u0142a\u201d, ale \u201edom mocny wytrwa\u0142\u201d \u2013 s\u0142owa te dotycz\u0105 najpewniej burzliwych lat 1918\u20131921, a by\u0107 mo\u017ce i politycznych zawirowa\u0144, jakie mia\u0142y miejsce w kolejnych latach a\u017c do maja 1926 roku. Nast\u0119pne strofy, oparte na konstruktywistycznych metaforach (chwilami bardzo przypominaj\u0105cych poezj\u0119 Juliana Przybosia), przywo\u0142uj\u0105 przekszta\u0142cony obraz sielskiej Polski, podszyty jednak rozpacz\u0105 i poczuciem kl\u0119ski, kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142 upadek powstania styczniowego:<\/p>\n

pryzmaty dach\u00f3w tkwi\u0142y na wonnych \u015bcian zr\u0119bie
\ndachy strzeg\u0142y i drzwi i serca okiennic
\nganek ra\u017anie skrzykiwa\u0142 do siebie go\u0142\u0119bie
\nprowadz\u0105c na ogr\u00f3dek ze sosnowej sieni<\/p>\n

jezioro sine wolno sz\u0142o do brzegu
\nusypiaj\u0105c fale jak dzieci
\nw domu dzieci bez ko\u0142ysek ko\u0142ysa\u0142 spod \u015bnieg\u00f3w
\nj\u0119cz\u0105cy nieustannie rok 63<\/p>\n

W kolejnych wersach tym romantyczno-nostalgicznym obrazom przeciwstawiona zostaje wizja ekonomicznego rozwoju, kt\u00f3ry \u201eprzekre\u015bla pozycj\u0119 starej rozpaczy\u201d, jednocze\u015bnie jednak za chwil\u0119 pojawia si\u0119 akcent niepokoju w postaci pytania, czy mo\u017cna poprzesta\u0107 wy\u0142\u0105cznie na \u201eorganizowaniu cyfr\u201d, czy rozp\u0119dzona kapitalistyczna gospodarka jest rzeczywi\u015bcie najlepsz\u0105 odpowiedzi\u0105 na \u201ej\u0119cz\u0105cy nieustannie rok 63\u201d:<\/p>\n

inny teraz rok czo\u0142o marszczy si\u0119 inaczej
\nrusztowania maszty na 20 pi\u0119ter mur
\nczerwony o\u0142\u00f3wek to polityki karabin
\nprzekre\u015bli\u0142 pozycj\u0119 starej rozpaczy
\norganizowa\u0107 cyfry znaczy prowadzi\u0107 szturm<\/p>\n

czy\u017cby koniec na akcjach gumy i jedwabiu
\nile milion\u00f3w rocznie bluzgaj\u0105 nafciane wie\u017ce
\niloma miliardami fabryki gwi\u017cd\u017c\u0105 i r\u017c\u0105<\/p>\n

W tym w\u0142a\u015bnie miejscu nast\u0119puje swego rodzaju prze\u0142amanie w postaci kr\u00f3tkiego, mocno brzmi\u0105cego dystychu, w kt\u00f3rym zawiera si\u0119 dobitna sugestia, \u017ce tytu\u0142owy bohater nie mie\u015bci si\u0119 ani w romantyczno-nostalgicznym porz\u0105dku, ani w sucho \u201ezorganizowanych cyfrach\u201d:<\/p>\n

a jego nie zmierzy\u0107
\non jest on<\/p>\n

Opisuj\u0105c posta\u0107 marsza\u0142ka, Czechowicz wraca do znanego z poprzedniego wiersza motywu \u015bmierci, przywo\u0142anego w s\u0142owach: \u201enie deszcz kwiecia czeremchy siny mundur oblepi\u0142 \/ krzy\u017c\u00f3w order\u00f3w gwiazd na piersiach jezioro wi\u0119c srebrno\u201d. Kolor siny i srebrny to u lubelskiego poety niemal zawsze barwy kojarzone z umieraniem. Poza tym wed\u0142ug bliskiej autorowi Pi\u0142sudskiego tradycji ludowej symbolem \u015bmierci by\u0142a r\u00f3wnie\u017c czeremcha \u2013 wierzono, \u017ce je\u015bli krzew ten wyro\u015bnie na czyim\u015b grobie, spoczywaj\u0105cy w nim cz\u0142owiek potrzebuje modlitwy i pami\u0119ci innych. Owej sino\u015bci i srebru \u015bmierci przeciwstawione zostaje \u201eserce\u201d, kt\u00f3rym zagrano \u201ena mapach jak czerwon\u0105 kart\u0105\u201d i kt\u00f3re stuka\u0142o, dop\u00f3ki mu nie otwarto. We fragmencie tym pojawia si\u0119 jednocze\u015bnie nawi\u0105zanie do ewangelicznego zapewnienia Jezusa \u201estukajcie, a b\u0119dzie wam otworzone\u201d, jak i aluzja do \u201eko\u0142atania\u201d \u201edo waszych serc, do waszych kies\u201d z Pierwszej Brygady.<\/p>\n

W dw\u00f3ch ostatnich cz\u0119\u015bciach wiersza autor Kamienia ponownie przywo\u0142uje wydarzenia z 1918 roku (\u201edzia\u0142a bagnety nike to by\u0142o 10 lat \/ przygas\u0142y wybuchy \u015bmier\u0107 ogniste smugi grzywy\u201d), konfrontuj\u0105c je z pokojowym rozwojem:<\/p>\n

westchnieniem maszyn w t\u0119gim znoju
\noddychaj\u0105 za miastem niwy
\ndomy ceglane chaty \u0142akn\u0105 chleba pokoju<\/p>\n

Gwarantem i filarem post\u0119pu jest \u201ebelweder (…) dom stary bia\u0142y jak ksi\u0119\u017cyc\u201d:
\ndwoje w nim oczu a tyle \u015bwiat\u0142a
\npatrz noc\u0105 na tym domu wida\u0107 jak ziemia ci\u0119\u017cy
\ntam d\u017awiga j\u0105 na barach atlas<\/p>\n

O ile mitologiczny Atlas podtrzymywa\u0142 niebo, o tyle u Czechowicza mieszkaniec Belwederu d\u017awiga na barkach ziemi\u0119. Obraz ten nie tylko stanowi przyk\u0142ad heroizowania postaci Pi\u0142sudskiego, ale mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce \u015bwiadectwem charakterystycznego dla \u00f3wczesnej tw\u00f3rczo\u015bci autora Poematu o mie\u015bcie Lublinie<\/em> (chodzi o prze\u0142om lat 20. i 30.) odrzucania porz\u0105dku nadprzyrodzonego. Ponadto pobrzmiewa tu nuta filozofii Fryderyka Nietzschego, kt\u00f3rego m\u0142ody Czechowicz bardzo ch\u0119tnie czytywa\u0142. W tym w\u0142a\u015bnie czasie powsta\u0142 wiersz legenda, w kt\u00f3rym lubelski poeta deklarowa\u0142:<\/p>\n

wzdychaj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 piersi
\nnie doczekasz si\u0119 niebo przemian
\nniech si\u0119 wiersz \u0142amie jak pier\u015bcie\u0144
\nprzybywaj ziemio<\/p>\n

ziemia ska\u0142a glina
\na ja to mi\u0119\u015bnie i ko\u015bciec
\nko\u0144czy si\u0119 co si\u0119 zaczyna
\nnie mo\u017ce by\u0107 ja\u015bniej i pro\u015bciej<\/p>\n

W tym samym tomie dzie\u0144 jak co dzie\u0144 z 1930 roku znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiersz do tereski z lisieux<\/em>, w kt\u00f3rym do przywo\u0142anej w tytule \u015bwi\u0119tej poeta zwraca\u0142 si\u0119 z ironi\u0105 i gorycz\u0105:<\/p>\n

odejd\u017a teresko
\nna swoj\u0105 wysok\u0105 steczk\u0119
\nniech tam na niebie b\u0119dzie \u015bwi\u0119to niebiesko
\npozostan\u0119 niedoli dzieckiem<\/p>\n

nie anio\u0142 ale ziemic
\nnie chc\u0119 b\u0142ogos\u0142awi\u0107
\nz wiek\u00f3w i chwil wydzieram krzyk<\/p>\n

Na koniec warto jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce na wizerunek marsza\u0142ka przedstawiony w utworze z 1928 roku mog\u0142y wp\u0142yn\u0105\u0107 pogl\u0105dy redakcji czasopisma, na zam\u00f3wienie kt\u00f3rego tekst ten powsta\u0142, czyli wspomnianego miesi\u0119cznika \u201eDroga\u201d, wydawanego przez Wilama Horzyc\u0119. W cytowanym ju\u017c li\u015bcie do Kazimierza Miernowskiego z grudnia 1928 roku Czechowicz wspomina\u0142, \u017ce pokaza\u0142 sw\u00f3j wiersz o Pi\u0142sudskim i \u201emia\u0142 satysfakcj\u0119 widzie\u0107, jak pewien stary pi\u0142sudczyk p\u0142aka\u0142 czytaj\u0105c r\u0119kopis\u201d[18]<\/sup><\/a>. Tadeusz K\u0142ak przypuszcza, \u017ce p\u0142aka\u0107 m\u00f3g\u0142 w\u0142a\u015bnie Horzyca. Kto wie, czy redaktor \u201eDrogi\u201d nie znalaz\u0142 w\u00a0tym utworze dok\u0142adnego odbicia swoich w\u0142asnych przekona\u0144, kt\u00f3re opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce Dzieje Konrada, nawi\u0105zuj\u0105c do Karmazynowego poematu Jana Lechonia: \u201eCie\u0144, kt\u00f3ry nawiedza\u0142 poet\u0119, opowiada\u0142 mu wiele o tych chwilach, gdy si\u0119 by\u0142o naczelnym wodzem bez armii, pierwszym genera\u0142em i ostatnim \u017co\u0142nierzem w jednej i tej samej osobie, gdy przechodzi\u0142o si\u0119 pod jarzmem jednego upokorzenia, by zaraz zosta\u0107 rozpi\u0119tym na drugim, jak na krzy\u017cu. A jednak zawsze, na dnie najokrutniejszej n\u0119dzy narodowej, czu\u0142o to serce, gotowe wszystkie przysi\u0119gi spe\u0142nia\u0107 i wszystkie \u0142ama\u0107, \u017ce przez nie p\u0142ynie wielki i \u017cywy strumie\u0144 dziej\u00f3w, \u017ce tu, nie gdzie indziej, odbywa si\u0119 historia. I\u00a0w tym ogniu \u015bwiadomo\u015bci i odpowiedzialno\u015bci za dzieje jest wielko\u015b\u0107 Pi\u0142sudskiego. (…) Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko. I takim w\u0142a\u015bnie pe\u0142nym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry wbrew losom dokona\u0142 siebie i dlatego jest sprawc\u0105 dziej\u00f3w, takim widzia\u0142 go w snach swoich Lecho\u0144. Kt\u00f3\u017c to z nim szarym r\u00f3wna\u0107 si\u0119 mo\u017ce w tej przyziemnej Polsce?\u201d[19]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce taki przyk\u0142ad \u201epe\u0142nego cz\u0142owieka\u201d, b\u0119d\u0105cego wzorem, jak walczy\u0107 z wszelkimi ograniczeniami, Pi\u0142sudski m\u00f3g\u0142 stanowi\u0107 r\u00f3wnie\u017c dla J\u00f3zefa Czechowicza \u2013 literata, nauczyciela i dziennikarza, kt\u00f3ry nigdy do ko\u0144ca nie zapomnia\u0142, \u017ce by\u0142 synem pary folwarcznych robotnik\u00f3w z Garbowa, urodzonym w ciemnej suterenie przy ulicy Kapucy\u0144skiej w Lublinie.<\/p>\n

Poka\u017c przypisy<\/span>    (\u21b5 returns to text)<\/p>\n
    \n
  1. J. Czechowicz,\u00a0Pisma zebrane<\/em>, t. 8, Listy. Oprac. T. K\u0142ak. Lublin 2011, s. 199.\u21b5<\/a><\/li>\n
  2. J. Broniewska,\u00a0W ZNP,<\/em>\u00a0[w:]\u00a0Spotkania z Czechowiczem. Wspomnienia i szkice,<\/em>\u00a0Zebra\u0142 i opracowa\u0142 S. Pollak. Lublin 1971, s. 381.\u21b5<\/a><\/li>\n
  3. J. Czechowicz,\u00a0Dawna chwila<\/em>, [w:] tego\u017c:\u00a0Pisma zebrane<\/em>, t. 4, Proza. Red. T. K\u0142ak, Lublin 2004, s. 81.\u21b5<\/a><\/li>\n
  4. J. Czechowicz,\u00a0Pisma zebrane<\/em>, t. 8, Listy, dz. cyt., s. 99.\u21b5<\/a><\/li>\n
  5. Wiersz ten poeta opublikowa\u0142 pod pseudonimem Henryk Zas\u0142awski w wydanej w Katowicach w 1936 roku antologii\u00a0Jego za grobem zwyci\u0119stwo<\/em>. Wiersze o najlepszym synu ojczyzny i jej wodzu marsza\u0142ku J\u00f3zefie Pi\u0142sudskim 5 XII 1867 \u2013 12 V 1935, u\u0142o\u017conej przez \u201eJotka\u201d (J\u00f3zefa Karpi\u0144skiego). Przedruk wiersza w tym numerze \u201eAkcentu\u201d (zob. s. 341).\u21b5<\/a><\/li>\n
  6. Zob.\u00a0Akademia Legionu M\u0142odych<\/em>, \u201eKurier Lubelski\u201d 1932, nr 80.\u21b5<\/a><\/li>\n
  7. P\u0142omyk\u201d 1934\/1935, nr 16, opowiadanie podpisane kryptonimem \u201eH. Z.\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  8. P\u0142omyczek\u201d 1935\/1936, nr 19, wiersz opublikowany pod pseudonimem \u201eHenryk Zas\u0142awski\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  9. \u201eP\u0142omyczek\u201d 1935\/1936, nr 27, wiersz opublikowany pod pseudonimem \u201eH. Zas\u0142awski\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  10. Wiersz ukaza\u0142 si\u0119 drukiem [w:] B. Kubski i S. Dobraniecki,\u00a0Na zagonie. Czytanki polskie dla III klasy szk\u00f3\u0142 powszechnych 1 stopnia. Kurs B.<\/em>, Lw\u00f3w 1937, s. 128.\u21b5<\/a><\/li>\n
  11. \u201eP\u0142omyk\u201d 1935\/1936, nr 1.\u21b5<\/a><\/li>\n
  12. \u201eMa\u0142y P\u0142omyczek. Tygodnik dla dzieci szk\u00f3\u0142 miejskich\u201d 1935\/1936, nr 11.\u21b5<\/a><\/li>\n
  13. \u201eP\u0142omyk\u201d 1935\/1936, nr 35, wiersz podpisany kryptonimem \u201eH. Z.\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  14. \u201eP\u0142omyk\u201d 1935\/1936, nr 37, opowiadanie opublikowane pod pseudonimem \u201eHenryk Zas\u0142awski\u201d.\u21b5<\/a><\/li>\n
  15. Opowiadanie opublikowane zosta\u0142o po raz pierwszy [w:] J. Da\u0144cewicz, B. Kubski, S. Maykowski,\u00a0\u015awiat\u0142o w chacie. Podr\u0119cznik do nauki j\u0119zyka polskiego dla IV klasy szk\u00f3\u0142 powszechnych 1 stopnia. Kurs B.<\/em>, Lw\u00f3w 1938, s. 287\u2013289.\u21b5<\/a><\/li>\n
  16. J. Czechowicz:\u00a0Pi\u0142sudski [I: Na brwiach \u2013 nag\u0142ych jak ciosy…]<\/em>, [w:] tego\u017c:\u00a0Pisma zebrane, t. 1, Wiersze i poematy,<\/em>\u00a0Oprac. J. F. Fert, Lublin 2012, s. 9\u201310 (wszystkie cytaty wg tego wydania).\u21b5<\/a><\/li>\n
  17. Cyt. za J. Czechowicz:\u00a0Pisma zebrane, t. 2, Wiersze i poematy<\/em>.\u00a0Utwory niepewnego autorstwa lub przypisywane poecie. Dodatek krytyczny<\/em>, Oprac. J. F. Fert, Lublin 2012, s. 76.\u21b5<\/a><\/li>\n
  18. J. Czechowicz,\u00a0Pisma zebrane<\/em>, t. 8, Listy, dz. cyt., s. 86.\u21b5<\/a><\/li>\n
  19. W. Horzyca, Dzieje Konrada<\/em>, Warszawa 1930, s. 133\u2013135.\u21b5<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko.<\/p>\n","protected":false},"author":652,"featured_media":44920,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[4998,3738,368,7321],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[4997],"yoast_head":"\nPe\u0142ny cz\u0142owiek. Pi\u0142sudski w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jaros\u0142aw Cymerman: Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent\" \/>\n<link rel=\"next\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent\/2\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/jozef-czechowicz-2017-12-21.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/jozef-czechowicz-2017-12-21.jpg\",\"width\":\"557\",\"height\":\"853\",\"caption\":\"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra (1937) (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent\",\"name\":\"Pe\u0142ny cz\u0142owiek. Pi\u0142sudski w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2017-12-21T23:00:37+00:00\",\"dateModified\":\"2020-09-01T11:57:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb\"},\"description\":\"Jaros\u0142aw Cymerman: Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pe\u0142ny cz\u0142owiek\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb\",\"name\":\"Jaros\u0142aw Cymerman\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jaroslaw-cymerman\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pe\u0142ny cz\u0142owiek. Pi\u0142sudski w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza","description":"Jaros\u0142aw Cymerman: Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent","next":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent\/2","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/jozef-czechowicz-2017-12-21.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/jozef-czechowicz-2017-12-21.jpg","width":"557","height":"853","caption":"J\u00f3zef Czechowicz, rys. Jan Wydra (1937) (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent","name":"Pe\u0142ny cz\u0142owiek. Pi\u0142sudski w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Czechowicza","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#primaryimage"},"datePublished":"2017-12-21T23:00:37+00:00","dateModified":"2020-09-01T11:57:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb"},"description":"Jaros\u0142aw Cymerman: Bo Pi\u0142sudski to nie fakt fizyczny: to idea, to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017cdego Polaka, ale tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Lecz on sam przesta\u0142 by\u0107 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105; on jest swym urzeczywistnieniem, tym zawsze by\u0142, odk\u0105d poczu\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105, a nie n\u0119dznym widzem dziej\u00f3w, i dlatego przer\u00f3s\u0142 w Polsce wszystko.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2017\/jaroslaw-cymerman-pelny-czlowiek-jozef-pilsudski-akcent#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pe\u0142ny cz\u0142owiek"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/52a7430344bdd1d2f3b2b7867d7490eb","name":"Jaros\u0142aw Cymerman","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/jaroslaw-cymerman"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44891"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/652"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44891"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44891\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44891"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=44891"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=44891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}