![\"Wincenty](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2006\/07\/wincenty-dunikowski-duniko-i-m-always-changing-1972.jpg\")
<\/a>Sta\u0142o si\u0119 tak z wielu powod\u00f3w. Wyciek\u0142a ona jako\u015b dziwnie z opracowa\u0144 sztuki ostatnich dekad (kt\u00f3rych zreszt\u0105 w og\u00f3le mamy jak na lekarstwo, nik\u0142y jest tak\u017ce \u015blad tego okresu w polskich kolekcjach muzealnych). A m\u0142odzi polscy arty\u015bci debiutuj\u0105cy w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych cho\u0107, wydaje si\u0119, bliscy s\u0105 w swym my\u015bleniu i formach dzia\u0142ania ideom sztuki lat siedemdziesi\u0105tych, wracaj\u0105 do tej \u201ezamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci\u201d niech\u0119tnie, zreszt\u0105 jaki by mieli w tym interes?<\/p>\n
Przede wszystkim jednak s\u0142aba znajomo\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci tego pokolenia wynika z faktu, i\u017c znalaz\u0142a si\u0119 ona niejako w bezpo\u015brednim zderzeniu z bardzo siln\u0105, bo naznaczon\u0105 mocnym stygmatem politycznym ze wzgl\u0119du na dramat stanu wojennego w Polsce, ekspresj\u0105 lat osiemdziesi\u0105tych. R\u00f3wie\u015bnicy Duniko ze \u201estarcia\u201d tego wyszli w nienajlepszej kondycji. Wielu z nich zosta\u0142o po prostu zepchni\u0119tych ze sceny artystycznej, lub zmarginalizowaych, niekt\u00f3rzy bezproduktywnie osiadli za granic\u0105, rzuceni do innych zaj\u0119\u0107 i zawod\u00f3w. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tego pokolenia artyst\u00f3w zmieni\u0142a (w r\u00f3\u017cnym stopniu i zakresie) swoje artystyczne idea\u0142y. Jedni porzucili je ca\u0142kowicie. Weszli w uk\u0142ad polityczno-patriotyczny, ba nawet ko\u015bcielny. Inni ironicznie, lub tylko cynicznie, nawr\u00f3cili si\u0119 na \u201eprawdziw\u0105 sztuk\u0119\u201d, przeszli warsztatowy kurs malarskiej, rze\u017abiarskiej ekspresji. Tylko naprawd\u0119 nieliczni spo\u015br\u00f3d nich umieli zaprz\u0105c tradycyjny warsztat rze\u017abiarski lub malarski oraz wi\u0119ksze zmys\u0142owe bogactwo do pracy na rzecz g\u0142\u0119boko intelektualnie motywowanej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n
A co najwa\u017cniejsze nieliczni nie stracili przy tym czego\u015b najwa\u017cniejszego \u2013 wolno\u015bci decyzji tw\u00f3rczej. A wolno\u015b\u0107 t\u0119 mo\u017cna to by\u0142o zamanifestowa\u0107 przez odrzucenie ekspresyjnego kostiumu oraz przez powr\u00f3t do swych \u201ekorzeni\u201d tkwi\u0105cych w latach siedemdziesi\u0105tych., i przez rozwijanie raczej intelektualnych gier, bez skr\u0119powania jakimikolwiek zobowi\u0105zaniami stylowymi, \u017cadnymi uprzedzaj\u0105cymi przekonaniami o takim czy innym \u201erozwoju\u201d sztuki, takich czy innych jej \u201eobowi\u0105zkach\u201d.<\/p>\n
Wincenty Dunikowski-Duniko nale\u017cy do tych nielicznych. Jest jednym z najwa\u017cniejszych przedstawicieli tej w\u0105skiej elity debiutant\u00f3w lat siedemdziesi\u0105tych, kt\u00f3ra wyjecha\u0142a za granic\u0119 i utrzyma\u0142a, dzi\u0119ki talentowi, osobistej determinacji oraz pozycji mi\u0119dzynarodowej zdobytej jeszcze w Polsce, wysoki standard w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n
Dunikowski musia\u0142 przetrwa\u0107 inny rodzaj trudno\u015bci ni\u017c te, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y jego r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w w Polsce. Nie potrzebowa\u0142 co prawda broni\u0107 si\u0119 przed ci\u015bnieniem narodowych obowi\u0105zk\u00f3w artysty w pa\u0144stwie stanu wojennego, lecz w znacznie lepszym klimacie dla wolnej sztuki jaki tworzy\u0142a Republika Federalna Niemiec, musia\u0142 obroni\u0107 si\u0119 jako artysta szukaj\u0105cy swego \u015brodowiskowego i ideowego gruntu.<\/p>\n
Obroni\u0142 si\u0119, uzyska\u0142 wysok\u0105 pozycj\u0119 artystyczn\u0105 w Niemczech, o czym \u015bwiadcz\u0105 wystawy w najlepszych galeriach. Uratowa\u0142 swoje artystyczne kulturowe i \u015bwiatopogl\u0105dowe przes\u0142anie, kt\u00f3re by\u0142o fundamentem jego tw\u00f3rczo\u015bci i tw\u00f3rczo\u015bci najbardziej artystycznie uzdolnionych i wra\u017cliwych artyst\u00f3w jego pokolenia w Polsce. Dzi\u0119ki temu szcz\u0119\u015bliwemu faktowi, kt\u00f3ry zawdzi\u0119cza zapewne nie tylko samemu sobie ale zbiegowi innych okoliczno\u015bci, kt\u00f3re mu sprzyja\u0142y, mamy do czynienia z autentyczn\u0105 artystyczn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, z cennym \u201eznaleziskiem\u201d, jakby wa\u017cnym fragmentem ksi\u0119gi odnalezionym po latach za granic\u0105, w sytuacji gdy inne fragmenty tej ksi\u0119gi w kraju zgin\u0119\u0142y lub uleg\u0142y zniszczeniu.<\/p>\n
Aby pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 t\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mo\u017cna si\u0119 podda\u0107 \u2013 manifestowanej przez artyst\u0119 – deklaracji wci\u0105\u017c si\u0119 zmieniam<\/em>. Tropem pod\u0105\u017cy\u0142a interpretacja Ryszarda Stanis\u0142awskiego (R. Stanis\u0142awski, Wincenty Dunikowski-Duniko i jego przestrze\u0144 nasycona<\/em>, katalog wystawy w Bunkrze Sztuki, Krakow 1995 oraz Heidelberger Kunstverein, Heidelberg 2001).<\/p>\n Czemu jednak \u2013 wbrew swoim deklaracjom – Dunikowski od kilku lat uporczywie wraca do pewnych prac z lat siedemdziesi\u0105tych?<\/p>\n A cho\u0107by do fotografii \u201eOddechu Duniko\u201d<\/em> (1976) czy innych prac z cyklu MOMENT ART. Takich np. jak akcje i obiekty Pisanie i rysowanie na wodzie<\/em> (1972), jak teksty m.in. Moim najlepszym obrazem jest dzie\u0144<\/em> (1973). Czemu wiele p\u00f3\u017aniejszych lub wr\u0119cz najnowszych prac odwo\u0142uje si\u0119 do lat siedemdziesi\u0105tych (jak np. Video-instalacja<\/em> z roku 1990 bazuje na tekstach z roku 1974)? Czy nie da\u0142oby si\u0119 \u2013 id\u0105c pod pr\u0105d deklaracjom artysty – pr\u00f3bowa\u0107 zobaczy\u0107 go w jego niezmienno\u015bci?<\/p>\n Prace te z pierwszej po\u0142owy lat siedemdziesi\u0105tych, przywo\u0142ywane w r\u00f3\u017cnych zestawieniach na ostatnich retrospektywach artysty, wyznaczaj\u0105 pewien horyzont idei artystycznych Duniko, zarysowuj\u0105 pewn\u0105 ram\u0119 dla nich i jednocze\u015bnie \u201edatuj\u0105\u2019 \u2013 umieszczaj\u0105 precyzyjnie w pewnym kontek\u015bcie kulturowym i kontek\u015bcie dyskursu w sztuce jak i w ca\u0142ej kulturze Zachodniej.<\/p>\n Wytrawny znawca sztuki, jakim jest Ryszard Stanis\u0142awski, zalicza go do wiecznych poszukiwaczy nowych idei i nowych \u015brodk\u00f3w, tworzyw i kontekst\u00f3w, lecz jednocze\u015bnie niezwykle trafnie definiuje ca\u0142\u0105 \u201epoetyk\u0119\u201d – niezmienn\u0105 w swej fetyszyzacji zmienno\u015bci<\/strong> \u2013 i umieszcza j\u0105 niezwykle precyzyjnie zar\u00f3wno w czasie jak i w kontek\u015bcie tw\u00f3rczo\u015bci kilku czo\u0142owych, \u015bwiatowych przedstawicieli pokrewnej formacji ideowo-artystycznej. Pos\u0142uguje si\u0119 do jej identyfikacji wielkimi nazwiskami: Duchampa, Beuysa, Morrisa, Broodthaersa.<\/p>\n To wielka satysfakcja dla mnie, \u017ce mog\u0119 powo\u0142a\u0107 si\u0119 na ten tekst wybitnego znawcy nowoczesno\u015bci, pilnego jej bezpo\u015bredniego obserwatora na przestrzeni ca\u0142ej drugiej po\u0142owy stulecia i kuratora wielu bardzo wa\u017cnych wystaw.<\/p>\n Ryszard Stanis\u0142awski porusza bowiem w swym tek\u015bcie o Duniko kilka problem\u00f3w kluczowych dla wiedzy o sztuce najnowszej. Przede wszystkim jednak definiuje trafnie g\u0142\u0119boki sens sztuki lat siedemdziesi\u0105tych. Pisze on: Pracuj\u0105cy w oddalonych od siebie miejscach, do pewnego czasu nie znaj\u0105cy si\u0119 wzajemnie, arty\u015bci o takiej samej orientacji, kt\u00f3rych podstawow\u0105 cech\u0105 jest nieprzewidywalno\u015b\u0107 \u2013 wykraczaj\u0105 poza ascetyzm Marcela Duchampa, wprawdzie, tak\u017ce nieprzewidywalnego z zasady; czyni\u0105 tak gdy do duchampowskiej \u201epracy szarych kom\u00f3rek\u201d oraz do maj\u0105cego genez\u0119 racjonaln\u0105 zdania si\u0119 na przypadek, przekornie dodaj\u0105 ju\u017c na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych co\u015b przeciwnego. Jest to euforia, czasem zasadnicze zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne, element wyzywaj\u0105cego egocentryzmu, rado\u015b\u0107 modulowania materii \u201eni\u017cszego rz\u0119du\u201d, jak powiedzia\u0142by Kantor, a by\u0107 mo\u017ce czynnik teatralizacji. Uog\u00f3lni\u0107 tych do\u015bwiadcze\u0144 z zasady nie mo\u017cna, ale paradoksalnie \u0142\u0105czy ich w\u0142a\u015bnie to, co niepowtarzalne \u2013 sta\u0142a dynamika my\u015bli tw\u00f3rczej, transformacja, zar\u00f3wno w\u0142asnych zachowa\u0144 jak i opracowywanej materii.<\/strong> (podkr. JSW) Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wincentego Dunikowskiego-Duniko jest niew\u0105tpliwie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 przyk\u0142adem tego typu idei.<\/em><\/p>\n C\u00f3\u017c mo\u017cna jeszcze doda\u0107 \u2013 z punktu widzenia krytyka o co najmniej jedn\u0105 generacje m\u0142odszego od Stanis\u0142awskiego i z pozycji wsp\u00f3\u0142uczestnika pewnych wydarze\u0144 artystycznych, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y Duniko w Polsce w latach siedemdziesi\u0105tych? Niewiele, konstatacja Stanis\u0142awskiego jest bowiem uderzaj\u0105co trafna i wyczerpuj\u0105ca.<\/p>\n R. Stanis\u0142awski pisze o sztuce \u015bwiatowej: Konwencjonalnie uwa\u017ca si\u0119 pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 lat siedemdziesi\u0105tych za czas dominacji dyscypliny konceptualnej, trzeba jednak przyj\u0105\u0107, \u017ce to z tego okresu, a nie p\u00f3\u017aniejszej transawangardy malarskiej czy postmodernistycznego chaosu i indyferentyzmu \u201eanything goes\u201d, wywodzi si\u0119 buzuj\u0105ca wyobra\u017aniowo \u2013 demiurgiczna i wynalazcza w sferze struktur i zachowa\u0144 przed publiczno\u015bci\u0105, wybitnie niezale\u017cna postawa artyst\u00f3w. Mam na my\u015bli tych, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 w sferze idei, jak i wywrotowej funkcji przedmiot\u00f3w.<\/em><\/p>\n Z punktu widzenia specyficznie polskiego do\u015bwiadczenia, mog\u0119 tak\u017ce potwierdzi\u0107 te konstatacje. W Polsce na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych w \u015bwiadomo\u015bci elit artystycznych gas\u0142a doktrynerska i ascetyczna aura sztuki konceptualnej z jej nadprodukcj\u0105 filozoficznych tekst\u00f3w o sztuce. Co\u015b si\u0119 ko\u0144czy\u0142o cho\u0107 jednocze\u015bnie nic nowego nie chcia\u0142o si\u0119 zacz\u0105\u0107. Stawka m\u0142odych artyst\u00f3w polskich, debiutant\u00f3w pierwszej po\u0142owy lat siedemdziesi\u0105tych, w kt\u00f3rej wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 by\u0142 Dunikowski, patrzy jeszcze uwa\u017cnie na konceptualizm ale z pozycji p\u00f3\u017anych przybysz\u00f3w \u2013 zafascynowanych t\u0105 poetyk\u0105 a jednocze\u015bnie bardziej swobodnych od tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej musieli j\u0105 z trudem wdra\u017ca\u0107. Mogli si\u0119 ni\u0105 ju\u017c bawi\u0107, tworzy\u0107 \u201dwariacje na temat\u201d, a nawet szuka\u0107 wobec konceptualizmu jaki\u015b punkt\u00f3w oporu. Wida\u0107 wyra\u017anie u Duniko jak w serii PAPER ART. Najpierw zadrukowuje w\u0142asnymi tekstami po\u0142acie komputerowego papieru a p\u00f3\u017aniej je zamra\u017ca… Trwaj\u0105 charakterystyczne dla wcze\u015bniejszej dekady eksperymenty z nowymi technikami obrazowania \u2013 fotografi\u0105, filmem oraz obrazem telewizyjnym (\u201eprywatna\u201d rejestracja video by\u0142a jeszcze wtedy dla polskich artyst\u00f3w niedost\u0119pna). Ale jednocze\u015bnie ta technika i mechanika poddawana jest \u201ezmi\u0119kczaniu\u201d przez cia\u0142o i oddech artysty, przez umieszczanie urz\u0105dze\u0144 rejestracyjnych w nowych kontekstach przestrzennych i materia\u0142owych. Dobrym przyk\u0142adem na to s\u0105 projekty \u201ekonstrukcji\u201d Duniko z u\u017cyciem monitor\u00f3w telewizyjnych, podzielonych lustrami nadaj\u0105cych realny program i umieszczonych w kontek\u015bcie wody i barwnych p\u0142yn\u00f3w z umieszczonymi w nich opadami biologicznymi jak flaki, cywilizacyjnymi i prywatnymi jak pot\u0142uczone ba\u0144ki choinkowe.<\/p>\n Lata siedemdziesi\u0105te, przez swoje zaistnienie p o m i \u0119 d z y dwiema wyrazistymi stylistycznie i sprzecznymi pod wieloma wzgl\u0119dami formacjami: konceptualn\u0105 i ekspresyjn\u0105, to czas manifestowania wolno\u015bci sztuki od wszelkich stylistycznych \u201eskrzywie\u0144\u201d, wyzwalania si\u0119 z pu\u0142apek interpretacyjnych.<\/p>\n Dodamy, i\u017c w Polsce w latach siedemdziesi\u0105tych pojawi\u0142a si\u0119 po raz pierwszy od momentu zainstalowania socrealizmu mo\u017cliwo\u015b\u0107 tak wyra\u017anego rozszerzenia bardzo w\u0105skiego wcze\u015bniej kr\u0119gu liberalnych elit artystycznych, dzia\u0142aj\u0105cych w ramach reglamentowanej r\u00f3\u017cnych o\u015brodkach: w Warszawie, Krakowie, Wroc\u0142awiu, \u0141odzi, Lublinie, Toruniu i Gda\u0144sku, ale tak\u017ce \u2013 podczas festiwali i sympozj\u00f3w \u2013 r\u00f3wnie\u017c w Nowej Rudzie, Trzciance, \u015awinouj\u015bciu.<\/p>\n W tym ca\u0142ym anarchizmie tw\u00f3rczo\u015bci Dunikowskiego-Duniko przesyconym wolno\u015bci\u0105 i rado\u015bci\u0105 tworzenia, jest co\u015b co wydaje si\u0119 oryginalne i jednocze\u015bnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce dla ca\u0142ej sztuki ko\u0144ca XX wieku. To \u2013 podkre\u015blana ju\u017c przeze mnie wcze\u015bniej w postawie Duniko – inkarnacja artysty w sztuk\u0119 (artysta=sztuka, cz\u0142owiek=sztuka, \u017cycie=sztuka). To do tej specyficznej operacji spe\u0142niaj\u0105cej si\u0119 w ca\u0142ym \u017cyciu artysty do\u0142\u0105cza si\u0119, opisywana przez Stanis\u0142awskiego, inna wa\u017cna warto\u015b\u0107 – idea ci\u0105g\u0142ej z m i a n y. To Duniko pierwszy odwa\u017cy\u0142 si\u0119 na manifest Wcia\u017c si\u0119 zmieniam<\/em><\/strong>, 1972<\/p>\n Ci\u0105gle zmieniam si\u0119 by pozosta\u0107 sob\u0105. Zmieniam si\u0119 bo trwam wolny. To jest \u00f3w prze\u0142omowy punkt bez powrotu (Point of No Return<\/em>), kt\u00f3ry wyznacza w sztuce Wincenty Dunikowski \u2013 Duniko wraz z elit\u0105 artyst\u00f3w swego pokolenia.<\/p>\n Jan Stanis\u0142aw Wojciechowski<\/em><\/p>\n Artyku\u0142 publikowany w ramach Programu Operacyjnego Promocja Czytelnictwa Wraz z upływem czasu i pogłębianiem wiedzy na temat twórczości Wincentego Dunikowskiego-Duniko oraz ostatnich rozmów z nim samym, utwierdzam się w przekonaniu, że jego twórczość, to paradny przykład postawy i…<\/p>\n","protected":false},"author":86,"featured_media":48843,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[18,849,7209],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[14143],"yoast_head":"\n
\nTak, w\u0142a\u015bnie Zachodniej, bowiem wyr\u00f3\u017cnikiem elit artystycznych w Polsce, o kt\u00f3rych tu mowa na przyk\u0142adzie Duniko, by\u0142o partycypowanie partnerskie i oryginalne w \u015bwiatowym dyskursie artystyczno-kulturowym, pomimo istnienia \u017celaznej kurtyny.<\/p>\n
\nPo pierwsze stwierdza dobitnie, \u017ce to idee lat siedemdziesi\u0105tych a nie p\u00f3\u017aniejsza \u2013 wt\u00f3rna ekspresja lat osiemdziesi\u0105tych, zawa\u017cy\u0142y na obliczu i sensie sztuki ko\u0144ca wieku.<\/p>\n![\"promocja-czytelnictwa\"](\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/promocja-czytelnictwa.gif\")
<\/p>\n
\nog\u0142oszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"