{"id":45023,"date":"2018-01-10T00:00:37","date_gmt":"2018-01-09T23:00:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45023"},"modified":"2018-01-18T13:17:01","modified_gmt":"2018-01-18T12:17:01","slug":"domus-politicus-ada-minge","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/domus-politicus-ada-minge","title":{"rendered":"Domus politicus"},"content":{"rendered":"

Ksi\u0105\u017ck\u0119 Przestrzenie domu. Media, mobilno\u015b\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107<\/em> angielski socjolog David Morley po\u015bwi\u0119ci\u0142 jednej z kluczowych zmian doby globalizacji, jak\u0105 jest redefinicja poj\u0119cia domu, zar\u00f3wno jako przestrzeni fizycznej, jak i symbolicznej. P\u0142ynno\u015b\u0107 i niestabilno\u015b\u0107 mo\u017cliwo\u015bci (oraz potrzeby) zamieszkania<\/em> w dzisiejszym \u015bwiecie, wynikaj\u0105ca z trend\u00f3w mobilno\u015bci i deterytorializacji, mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno pozytywnym stymulatorem, jak i \u017ar\u00f3d\u0142em l\u0119ku. Tradycyjna wizja domu jako prywatnego schronienia, w kt\u00f3rym odpoczywamy od konieczno\u015bci negocjacji ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym czy te\u017c jako materialnego \u201earchiwum\u201d, repozytorium rodzinnej pami\u0119ci, jest dzi\u015b bowiem dekonstruowana przez dwie tendencje. Pierwsza z nich to post\u0119puj\u0105ca dematerializacja; odchodzenie od przywi\u0105zania do obiekt\u00f3w fizycznych i sta\u0142ych siedzib ze wzgl\u0119du na cz\u0119ste przemieszczenia i elastyczny model \u017cycia. Druga za\u015b zwi\u0105zana jest z wyzwaniami, jakie stawia funkcjonowanie w spo\u0142ecze\u0144stwie wielokulturowym, kt\u00f3rego podstaw\u0105 jest wsp\u00f3\u0142dzielenie jednej przestrzeni przez jednostki o r\u00f3\u017cnym pochodzeniu i historii. Odbicie tych przemian obserwujemy we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej stawia przed nami pytanie: dom jako domena prywatno\u015bci czy wsp\u00f3lnoty?<\/em><\/p>\n

\"\u201eKomuna\u201d,<\/a>
\u201eKomuna\u201d, re\u017c. Thomas Vinterberg, 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe dystrybutora)<\/figcaption><\/figure>\n

Komuna<\/em>: pod jednym dachem<\/strong><\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 tego w\u0142a\u015bnie zagadnienia zbudowa\u0142 sw\u00f3j film Thomas Vinterberg; i cho\u0107 pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 przy tym kostiumem epoki (akcja rozgrywa si\u0119 w Kopenhadze lat 70.), to jego Komuna<\/em> bezsprzecznie opowiada o dylematach dzisiejszego spo\u0142ecze\u0144stwa. \u015aledzimy w niej losy mieszcza\u0144skiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa w \u015brednim wieku, kt\u00f3re w odziedziczonej w\u0142a\u015bnie willi decyduje si\u0119 za\u0142o\u017cy\u0107 tytu\u0142ow\u0105 komun\u0119. Anna \u2013 popularna prezenterka telewizyjna; Erik \u2013 wyk\u0142adowca architektury oraz ich 13-letnia c\u00f3rka Freja kandydat\u00f3w na przysz\u0142ych domownik\u00f3w rekrutuj\u0105 z przypadkowego grona i willa zape\u0142nia si\u0119 rozmaitymi osobowo\u015bciami. Prawdziwe wyzwanie przyniesie jednak nie tyle dzielenie z nimi przestrzeni \u017cyciowej (t\u0119 jedno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci Vinterberg prezentuje raczej stymuluj\u0105co), co nag\u0142e zderzenie wspomnianych sfer prywatno\u015bci i wsp\u00f3lnoty. Problem pojawi si\u0119 bowiem, kiedy Anna wspania\u0142omy\u015blnie zaproponuje Erikowi przyj\u0119cie pod wsp\u00f3lny dach jego nowej partnerki. Oka\u017ce si\u0119 to decyzja, za kt\u00f3r\u0105 przyjdzie jej zap\u0142aci\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 depresj\u0105; bohaterka szybko zda sobie spraw\u0119, \u017ce nie jest w stanie dalej funkcjonowa\u0107 w komunie, i pod\u0105\u017cy ostatecznie za rad\u0105 dorastaj\u0105cej c\u00f3rki: wyprowadzi si\u0119 do innego mieszkania, swoje pozostawiaj\u0105c \u201eobcym\u201d.<\/p>\n

\u201eDom to barbarzy\u0144ska idea \u2013 pisa\u0142 w 1846 roku Benjamin Disraeli \u2013 wytw\u00f3r grubia\u0144skiej epoki. Dom to izolacja, jest wi\u0119c anty-spo\u0142eczny. Tym, czego my chcemy, jest Wsp\u00f3lnota\u201d[1]<\/sup><\/a>. S\u0142owa brytyjskiego premiera i pisarza, cho\u0107 wypowiedziane w zupe\u0142nie innym kontek\u015bcie, dok\u0142adnie opisuj\u0105 sytuacj\u0119 fabularn\u0105, kt\u00f3r\u0105 projektuje dla swoich bohater\u00f3w Vinterberg: ide\u0119 zast\u0105pienia koncepcji \u201eprywatnej\u201d rodziny rodzin\u0105 jako wsp\u00f3lnot\u0105 \u201eInnych\u201d. Bior\u0105c pod uwag\u0119 czas i okoliczno\u015bci premiery, Komun\u0119<\/em> mo\u017cna interpretowa\u0107 na tym w\u0142a\u015bnie, symptomatycznym poziomie. Trzon 66. Berlinale \u2013 festiwalu znanego z politycznej aktualno\u015bci \u2013 stanowi\u0142 temat migracji i kryzysu uchod\u017aczego (ze Z\u0142otym Nied\u017awiedziem dla Ognia na morzu<\/em> Gianfranco Rosiego); r\u00f3wnolegle w mediach toczy\u0142a si\u0119 debata na temat pro-uchod\u017aczej postawy Angeli Merkel (George Clooney, go\u015b\u0107 festiwalu, wykorzysta\u0142 zreszt\u0105 sw\u00f3j pobyt w Berlinie, by spotka\u0107 si\u0119 z niemieck\u0105 kanclerz i oficjalnie przekaza\u0107 jej s\u0142owa poparcia). Umieszczona w tym kontek\u015bcie spo\u0142eczno-politycznym, Komuna<\/em> staje si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c opowie\u015bci\u0105 o niegdysiejszej pora\u017cce kontrkultury; mo\u017cna j\u0105 potraktowa\u0107 jako przypowie\u015b\u0107 o wielkim domu Europy, pod kt\u00f3rego dachem z dnia na dzie\u0144 gromadz\u0105 si\u0119 jednostki o r\u00f3\u017cnych genealogiach i charakterystykach, chc\u0105ce dzieli\u0107 razem \u017cycie na zasadzie r\u00f3wno\u015bci i szacunku. Tym sposobem dom rozumiany jako sfera komfortu, wygodnego odgradzania si\u0119 od \u015bwiata, zamykania drzwi przed nieznajomymi, w miejsce ich otwierania, w filmie Vinterberga staje si\u0119 czym\u015b dok\u0142adnie odwrotnym: przestrzeni\u0105 kompromis\u00f3w, negocjacji, waloryzacji i (nieraz trudnego) dialogu. Jest przeciwie\u0144stwem izolacji, aren\u0105 totalnego ods\u0142oni\u0119cia, emocjonalnego obna\u017cenia i wystawienia na \u201erazy\u201d, co obrazuje posta\u0107 Anny. \u201eHome is where the hurt is\u201d \u2014 jak sparafrazowa\u0142 angielskie przys\u0142owie w tytule swojej recenzji dla \u201eGuardiana\u201d Peter Bradshaw. Dom w Komunie<\/em> to miejsce wykonywania ci\u0119\u017ckiej pracy \u015bwiadomo\u015bciowej, zwalczania impulsu, kt\u00f3ry ka\u017ce poszukiwa\u0107 ci\u0105g\u0142ej ochrony, na rzecz zaadaptowania innej rutyny; tej opartej na konfrontacji z innymi. Vinterberg pyta tym samym, czy sfera domowa musi koniecznie przynale\u017ce\u0107 do sfery prywatnej, czy te\u017c nale\u017ca\u0142oby raczej zredefiniowa\u0107 dom tak, aby zarzut Disraeliego nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 ju\u017c do niego stosowa\u0107 \u2014 czyli zr\u00f3wna\u0107 go ze Wsp\u00f3lnot\u0105. To dom ery ponadnarodowej integracji, opartej z jednej strony na migracjach, a z drugiej \u2014 na przyjmowaniu pod sw\u00f3j dach (ten swojego pa\u0144stwa, miasta, szko\u0142y, pracy, rodziny) \u2014 \u201eobcego\u201d. Taki dom to ju\u017c nie \u201esami swoi\u201d. Z podobnego za\u0142o\u017cenia wychodzi\u0142 Arystoteles, pisz\u0105c, \u017ce cz\u0142owiek to homo politicus<\/em> (istota stworzona do \u017cycia w pa\u0144stwie): ten, kto \u017cyje tylko \u017cyciem prywatnym, nie jest w pe\u0142ni cz\u0142owiekiem. Film Vinterberga pod\u0105\u017ca w\u0142a\u015bnie tym tropem: proponuje odej\u015bcie od pojmowania domu w kategoriach izolacji i bezpiecze\u0144stwa, przedstawiaj\u0105c projekt domu na miar\u0119 czas\u00f3w: otwartego, rani\u0105cego, stawiaj\u0105cego nieustanne wyzwania, ka\u017c\u0105cego kwestionowa\u0107 dotychczasowe przekonania. Jest niekomfortowy, ale dzi\u0119ki temu pozwala nam lepiej pozna\u0107 siebie samych, nasze granice i mocne strony \u2014 jak ma to miejsce w przypadku Anny. Komuna<\/em> to krok w stron\u0119 odej\u015bcia od utopijnego, wyidealizowanego obrazu domu jako schronienia przed problemami \u2014 uchod\u017acami, wojn\u0105, terroryzmem \u2014 na rzecz projektu solidarno\u015bciowego, obywatelskiego.<\/p>\n

Taka spo\u0142eczno-kulturowa interpretacja Komuny\u00a0<\/em>stanowi\u0107 mo\u017ce punkt wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 nad tym, czym jest wsp\u00f3lnota. Refleksja obecna w filmie Vinterberga spotyka si\u0119 tu z tezami francuskiego filozofa Fran\u00e7ois Juliena, kt\u00f3re wy\u0142o\u017cy\u0142 on w swojej najnowszej publikacji Nie ma to\u017csamo\u015bci kulturowej<\/em> (Il n\u2019y pas d\u2019identit\u00e9 culturelle<\/em>). Wed\u0142ug Juliena \u201ewsp\u00f3lne\u201d (le commun<\/em>) bywa dzi\u015b nies\u0142usznie uto\u017csamiane z \u201epodobnym\u201d (le semblable<\/em>), lub co gorsza, z \u201euniwersalnym\u201d (l\u2019universel<\/em>; kt\u00f3re jako takie nie istnieje). Tymczasem wsp\u00f3lne to nie to, co jest takie samo, lecz to, co jest dzielone. \u201eTak rozumiane wsp\u00f3lne nie jest asymilacj\u0105, poprzez redukcj\u0119, do tego, co podobne\u201d \u2014 wyja\u015bnia[2]<\/sup><\/a>, lecz produktem dialogu. Komuna<\/em> to opowie\u015b\u0107 o pr\u00f3bie \u017cycia w tej w\u0142a\u015bnie przestrzeni i zwi\u0105zanej z ni\u0105 pracy, kt\u00f3r\u0105 tak naprawd\u0119 dopiero zaczynamy podejmowa\u0107.<\/p>\n

\"\u201eAquarius\u201d,<\/a>
\u201eAquarius\u201d, re\u017c. Kleber Mendon\u00e7a Filho, 2016 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe dystrybutora)<\/figcaption><\/figure>\n

Niemodny materializm Aquariusa<\/em><\/strong><\/p>\n

Sugesti\u0119, \u017ce domowa prywatno\u015b\u0107 nie musi oznacza\u0107 przebywania w\u015br\u00f3d \u201eswoich\u201d zawiera ostatnim film Klebera Mendon\u00e7a Filho. W nagrodzonym w Cannes Aquarusie<\/em> re\u017cyser pokazuje inny wariant domowo\u015bci: \u017cycie samemu ze sob\u0105, cho\u0107 bynajmniej nie w izolacji od innych czy \u015bwiatopogl\u0105dowej ba\u0144ce. Tytu\u0142 filmu to nazwa budynku w brazylijskiej miejscowo\u015bci Recife, kt\u00f3rego opuszczenia odmawia g\u0142\u00f3wna bohaterka \u2013 znana emerytowana krytyczka muzyczna, Clara. Chocia\u017c licz\u0105ca ju\u017c swoje lata nadmorska rezydencja przeznaczona jest przez nowego inwestora pod rozbi\u00f3rk\u0119 i wynie\u015bli si\u0119 z niej ju\u017c wszyscy pozostali lokatorzy, Clara nawet nie chce s\u0142ysze\u0107 o wyprowadzce z domu, w kt\u00f3rego \u015bcianach zawieraj\u0105 si\u0119 lata rodzinnej historii. Podejmuje stoick\u0105, ale zdecydowan\u0105 walk\u0119 z przedstawicielami firmy budowlanej, w kt\u00f3rej, wbrew przewidywaniom wszystkich wok\u00f3\u0142, ostatecznie zwyci\u0119\u017cy.<\/p>\n

W Aquariusie<\/em> meble i inne elementy domowego wyposa\u017cenia dzia\u0142aj\u0105 niczym Proustowskie magdalenki. Jeden rzut oka na stoj\u0105c\u0105 w k\u0105cie pokoju drewnian\u0105 szaf\u0119 wywo\u0142uje u bohaterki wspomnienie sytuacji, kt\u00f3rej \u00f3w przedmiot by\u0142 niegdy\u015b \u201e\u015bwiadkiem\u201d. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki materialnym obiektom poziomy czasowe w Aquariusie<\/em> przeplataj\u0105 si\u0119, umo\u017cliwiaj\u0105c Clarze \u017cycie w kilku wymiarach jednocze\u015bnie. Cztery \u015bciany mieszkania wci\u0105\u017c trzymaj\u0105 w sobie echo os\u00f3b i s\u0142\u00f3w.<\/p>\n