{"id":45069,"date":"2018-01-12T00:00:50","date_gmt":"2018-01-11T23:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?p=45069"},"modified":"2018-01-18T13:17:45","modified_gmt":"2018-01-18T12:17:45","slug":"wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy","title":{"rendered":"Pisanie w czasach parszywej postprawdy"},"content":{"rendered":"

Z Wojciechem Kuczokiem o jego najnowszej powie\u015bci i dawniejszych ksi\u0105\u017ckach, traktowaniu fakt\u00f3w i prawdy w literaturze, inspiracjach poetyckich, pasjach \u201epodziemnych\u201d i wyzwaniach \u017cycia rodzinnego rozmawiaj\u0105 Maciej Kostrzewa i Maciej Libich.<\/p>\n

\"Wojciech<\/a>
Wojciech Kuczok, \u201eCzarna\u201d, Wydawnictwo Od deski do deski, 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)<\/figcaption><\/figure>\n

Maciej Kostrzewa, Maciej Libich: Powie\u015b\u0107\u00a0Czarna<\/em>, w kt\u00f3rej przedstawia pan histori\u0119 kryminaln\u0105, jaka mia\u0142a miejsce na pocz\u0105tku XXI wieku na Podlasiu, znajduje si\u0119 ju\u017c w ksi\u0119garniach. Czy m\u00f3g\u0142by pan powiedzie\u0107 w kilku zdaniach, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pomys\u0142 na t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119?<\/strong><\/p>\n

Wojciech Kuczok: Powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na zam\u00f3wienie wydawnictwa Od deski do deski Tomasza i Anny Sekielskich w ramach Serii na f\/aktach<\/em>. Ide\u0105 cyklu jest wspieranie si\u0119 na dostarczonej przez wydawc\u0119 dokumentacji dotycz\u0105cej jednej z wybranych przez autora g\u0142o\u015bnych spraw kryminalnych III RP. Seria mia\u0142a rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 od mojej ksi\u0105\u017cki, tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o. Zawsze mam problem z terminami, a opr\u00f3cz tego przechodzi\u0142em w\u00f3wczas przez \u017cyciowe turbulencje. Czarna<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 wi\u0119c jako si\u00f3dma ksi\u0105\u017cka w serii, kiedy wydawcy ju\u017c dawno porzucili nadziej\u0119, \u017ce j\u0105 uko\u0144cz\u0119. Ja w zasadzie te\u017c porzuci\u0142em wiar\u0119 w sukces, ale tak ju\u017c mam: tworz\u0119 \u201ctransami\u201d i nie przypominam sobie \u017cadnej powie\u015bci, kt\u00f3ra na etapie pisania nie przechodzi\u0142aby przez \u201efaz\u0119 blokady\u201d. Ka\u017cda z powie\u015bci, kt\u00f3re do tej pory napisa\u0142em, wymaga\u0142a oko\u0142o dw\u00f3ch, trzech lat pracy. Jednak tylko po\u0142owa tego czasu to rzeczywiste pisanie, natomiast druga to zestaw zmaga\u0144 z uporczywymi blokadami, kt\u00f3re trwaj\u0105 od kilku miesi\u0119cy do nawet kilku lat. Zw\u0105tpienie jest zatem nieodzownym elementem pracy nad powie\u015bci\u0105: autor zadaje sobie pytanie, czy na pewno musi napisa\u0107 t\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017ck\u0119 i dop\u00f3ki sam siebie w stu procentach nie przekona, tekst pozostaje w zawieszeniu.<\/p>\n

Bardzo istotne by\u0142o dla mnie to, \u017ce na f\/aktach<\/em> nie jest seri\u0105 reportersk\u0105 \u2013 to nie mia\u0142o by\u0107 udawanie Trumana Capote\u2019a, ale wysnuta na podstawie lektury dokumentacji fikcja literacka. Autor nie jest zobligowany do tego, by kurczowo trzyma\u0107 si\u0119 fakt\u00f3w, ale \u017ceby si\u0119 od nich odbi\u0107 na dowoln\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od prawdy. Sprawa, kt\u00f3r\u0105 znalaz\u0142em, by\u0142a mi bardzo bliska r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na to, \u017ce interesuje mnie ludzka psychika wobec ekstremalnych uczu\u0107. W dodatku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce spo\u015br\u00f3d dwudziestu kilku historii, kt\u00f3re przedstawiono mi w wydawnictwie, ta jedna do mnie wr\u00f3ci\u0142a: kilka lat temu re\u017cyser Adam Guzi\u0144ski zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie z propozycj\u0105, \u017cebym napisa\u0142 dla niego scenariusz do filmu fabularnego w\u0142a\u015bnie o tej sprawie. Pokaza\u0142 mi treatment i przedstawi\u0142 wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra na d\u0142ugo zapad\u0142a w pami\u0119\u0107.<\/p>\n

Czy ta propozycja mia\u0142a wp\u0142yw na form\u0119, kt\u00f3r\u0105 ostatecznie przybra\u0142a Czarna? Jest ona bardzo filmowa, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na budow\u0119 rozdzia\u0142\u00f3w czy dodanie \u201enapis\u00f3w ko\u0144cowych\u201d.<\/strong><\/p>\n

Ta historia jest bardzo filmowa, to w\u0142a\u015bciwie gotowiec. Pisa\u0142em wi\u0119c Czarn\u0105<\/em> \u015bwiadom tego, \u017ce za jaki\u015b czas przerobi\u0119 j\u0105 na scenopis. A poniewa\u017c jestem leniwy i nie chcia\u0142oby mi si\u0119 przepisywa\u0107 na j\u0119zyk obraz\u00f3w trzystustronicowego monologu wewn\u0119trznego, napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w zasadzie gotow\u0105 do sfilmowania. Mnie zreszt\u0105 bardzo podoba si\u0119 takie pisanie powie\u015bci, w kt\u00f3rym zapo\u017cycza si\u0119 z filmu metody monta\u017cowe. Opowiada\u0144 nie da si\u0119 w ten spos\u00f3b pisa\u0107, bo pisze si\u0119 je zwykle tak, jak si\u0119 je czyta \u2013 na jednym oddechu. D\u0142u\u017csze formy powinny by\u0107 montowane jak film. Zw\u0142aszcza takie, kt\u00f3re maj\u0105 ambicj\u0119 pokazania panoramy postaci w r\u00f3wnorz\u0119dny spos\u00f3b, \u017ceby ich punkty widzenia by\u0142y wyra\u017anie zdefiniowane i \u017ceby wszystko mozaikowo splata\u0142o si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Skoro mowa o punktach widzenia: na ile dokumentacja pozwoli\u0142a panu pozna\u0107 psychik\u0119 bohater\u00f3w? Innymi s\u0142owy: ile w Czarnej<\/em> jest fikcji, a ile faktu?<\/strong><\/p>\n

My\u015bli Marysi \u2013 g\u0142\u00f3wnej bohaterki \u2013 by\u0142y dost\u0119pne, bo pisa\u0142a w tamtym okresie wiele list\u00f3w. Ale nawet ludzie bardzo wyrafinowani intelektualnie i j\u0119zykowo staj\u0105 si\u0119 grafomanami, kiedy trac\u0105 zmys\u0142y. Jej korespondencja by\u0142a bardzo dramatyczna, ale ja\u0142owa literacko, nie nadawa\u0142a si\u0119 do cytowania. Co wi\u0119cej, stanowi\u0142a jedn\u0105 z broni s\u0142u\u017c\u0105cych do szanta\u017cu emocjonalnego, rodzaj or\u0119\u017ca \u201ena\u0142ogowej samob\u00f3jczyni\u201d. Umys\u0142owo\u015b\u0107 wszystkich pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w dramatu zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w lakonicznych zeznaniach. Cieszy\u0142o mnie to, bo lubi\u0119 kiedy zostaje szerokie pole dla wyobra\u017ani \u2013 na pewno nie napisa\u0142bym tej ksi\u0105\u017cki, gdyby wszystko by\u0142o w papierach. W dzieci\u0144stwie bardzo lubi\u0142em arkusze dla ma\u0142oletnich mi\u0142o\u015bnik\u00f3w \u0142amig\u0142\u00f3wek, w kt\u00f3rych po po\u0142\u0105czeniu ponumerowanych kropek wy\u0142ania\u0142 si\u0119 jaki\u015b obraz. Pisanie Czarnej<\/em> by\u0142o jak \u0142\u0105czenie takich kropek albo inaczej: jak praca renowatora zabytk\u00f3w. Musia\u0142em wyobrazi\u0107 sobie brakuj\u0105ce fragmenty fresku i domalowa\u0107 je. Gdybym posiada\u0142 za du\u017co danych, to ju\u017c by\u0142by reporta\u017c, zosta\u0142bym pozbawiony literackiej zabawy i nie m\u00f3g\u0142bym pofolgowa\u0107 swoim sk\u0142onno\u015bciom do wnikania w psychik\u0119 bohater\u00f3w, o kt\u00f3rych pisz\u0119. Ale te\u017c pozbawi\u0142bym si\u0119 tego, spotykaj\u0105c si\u0119 z osobami, kt\u00f3rych histori\u0119 spisywa\u0142em.<\/p>\n

Wydawca gwarantowa\u0142 pomoc w zorganizowaniu takich spotka\u0144. Widzia\u0142em si\u0119 z obecnym burmistrzem Czarnej<\/em> oraz policjantem, kt\u00f3ry kilkana\u015bcie lat temu pojawi\u0142 si\u0119 na miejscu zbrodni. Ale oni chyba nie rozumieli tego, \u017ce moja ksi\u0105\u017cka nie b\u0119dzie reporta\u017cem, tylko fikcj\u0105 literack\u0105. Z tego powodu konfabulowali, s\u0105dzili, \u017ce im barwniejsze historie opisz\u0105, tym wi\u0119ksza szansa,\u00a0\u017ce trafi\u0105 do ksi\u0105\u017cki. Jeden z nich podsun\u0105\u0142 mi na przyk\u0142ad pomys\u0142 na scen\u0119, kt\u00f3r\u0105 sam prawdopodobnie zobaczy\u0142 w drugiej cz\u0119\u015bci Ps\u00f3w i przeobrazi\u0142a si\u0119 mu w u\u017cyteczn\u0105 plotk\u0119 Opowiedzia\u0142 histori\u0119 o tym, jak Mary\u015bka zosta\u0142a przehandlowana za skrzynk\u0119 whisky. To jest tak zwana wiarygodna nieprawda, \u015bwietnie pokazuj\u0105ca stosunki panuj\u0105ce w tej mie\u015bcinie oraz deprawacj\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy dzier\u017cyli w niej w\u0142adz\u0119\u2026 I uzna\u0142em, \u017ce \u015bwietnie nada si\u0119 na otwarcie ksi\u0105\u017cki. Scen\u0119 z monologiem burmistrza napisa\u0142em jako pierwszy mocny, samodzielny fragment prozy \u2013 zawsze potrzebuj\u0119 takiego na pocz\u0105tek pisania. W Gnoju<\/em>, dla przyk\u0142adu, pierwsz\u0105 scen\u0105, kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142em w ten spos\u00f3b, by\u0142a scena bicia i opis pejcza.<\/p>\n

Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce do fakt\u00f3w podszed\u0142 pan swobodnie.<\/strong><\/p>\n

W ka\u017cdej z moich ksi\u0105\u017cek daj\u0119 sobie prawo do bardzo dowolnego, a nawet frywolnego traktowania fakt\u00f3w. Pytanie o to, co jest prawd\u0105 a co zmy\u015bleniem, wydaje mi si\u0119 naiwne dla czytelnik\u00f3w XXI wieku i r\u00f3wnie irytuj\u0105ce jak pytanie \u201ekawa czy herbata?\u201d. Herbat\u0105 popijam kanapki, kaw\u0119 pij\u0119 po \u015bniadaniu, \u017ceby m\u00f3zg nie m\u0119czy\u0142 si\u0119 trawieniem. Prawd\u0119 i fikcj\u0119 tworzy si\u0119 z tych samych element\u00f3w, obie s\u0105 jedynie relacjami. Lubi\u0119 autor\u00f3w kt\u00f3rzy nie czuj\u0105 si\u0119 niewolnikami fakt\u00f3w, tak\u017ce historycznych \u2013 brawurowo poradzi\u0142 sobie z tym Quentin Tarantino w B\u0119kartach wojny<\/em>. W dodatku \u017cyjemy w czasach parszywej \u201epostprawdy\u201d: ka\u017cdy chce by\u0107 dysponentem fakt\u00f3w, ich dystrybucja jest skrajnie zideologizowana, przez co powstaje wra\u017cenie, jakby jedyn\u0105 cech\u0105 prawdy mia\u0142a by\u0107 jej wygodno\u015b\u0107. Politycy strony rz\u0105dowej dokonuj\u0105 codziennie ci\u0119\u017ckich zbrodni na j\u0119zyku, nie tylko ze wzgl\u0119du na jego, m\u00f3wi\u0105c ogl\u0119dnie, \u201erustykalizacj\u0119\u201d, ale z powodu dezorganizuj\u0105cej inwersji znacze\u0144 \u2013 oni nie tylko odklejaj\u0105 s\u0142owa od desygnat\u00f3w, ale wywracaj\u0105 je na nice. Najlepszym przyk\u0142adem jest s\u0142owo \u201eelita\u201d \u2013 w normalnym \u015bwiecie nikomu nie przysz\u0142oby do g\u0142owy uzna\u0107 je za inwektyw\u0119; to tak jakby \u015bnieg mia\u0142 by\u015b symbolem ciep\u0142a albo mia\u0142 w\u0119glowy synonimem czysto\u015bci. Taka inwersja warto\u015bci w j\u0119zyku by\u0142a ostatnio mo\u017cliwa podczas bolszewickich rewolucji w krajach azjatyckich, kiedy inteligencj\u0119 i elity umys\u0142owe wyrzynano jako niebezpieczne, antyludowe elementu aspo\u0142eczne. Dlatego nienawidz\u0119 PiS-u i gardz\u0119 jego poplecznikami: polszczyzna jest moim dachem nad g\u0142ow\u0105, a ci ludzie zdejmuj\u0105 mi go z gracj\u0105 tr\u0105by powietrznej.<\/p>\n

Czarna<\/em> by\u0142a dla pana, jak si\u0119 zdaje, pierwszym dzie\u0142em, kt\u00f3re mimo wszystko zakorzenione by\u0142o w aktach i dokumentacji\u2026<\/strong><\/p>\n

J\u0119zykowo Czarna<\/em> nie odstaje od reszty moich pr\u00f3z. Chocia\u017c gatunkowo rzeczywi\u015bcie przeskakuj\u0119 z kwiatka na kwiatek. Po prostu szybko si\u0119 nudz\u0119. Teraz pisz\u0119 scenariusz filmu fabularnego dla dzieci \u2013 przygodowa historia, magia, tajemnicze lochy\u2026 \u2013 tutaj si\u0119 jeszcze nie sprawdza\u0142em. Nieco podobnie jest z moj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 \u201epodziemn\u0105\u201d. Chodzi o to, \u017ceby odkrywa\u0107 nowe jaskinie, poznawa\u0107 takie, w kt\u00f3rych si\u0119 jeszcze nie by\u0142o, a najlepiej takie, w kt\u00f3rych nie by\u0142o nigdy \u017cadnego cz\u0142owieka. Kiedy drugi czy trzeci raz jestem w tym samym miejscu pod ziemi\u0105, to ju\u017c mi si\u0119 nudzi \u2013 na powierzchni przynajmniej pory roku zmieniaj\u0105 krajobraz, w jaskini w\u0142a\u015bciwie tylko przyb\u00f3r wody mo\u017ce zmieni\u0107 sceneri\u0119. Szybko si\u0119 nu\u017c\u0119, tak\u017ce w pisaniu. Pisanie nie jest moj\u0105 pasj\u0105, to ca\u0142kiem przyjemny zaw\u00f3d, ale pasjami go nie uprawiam.<\/p>\n

Zastanawiamy si\u0119 w dalszej kolejno\u015bci, jak wielo\u015b\u0107 pa\u0144skich zainteresowa\u0144 przek\u0142ada si\u0119 na inspiracje literackie. Co m\u00f3g\u0142by pan powiedzie\u0107 na przyk\u0142ad o ksi\u0105\u017cce Poza \u015bwiat\u0142em<\/em>?<\/strong><\/p>\n

Poza \u015bwiat\u0142em by\u0142o prezentem na czterdziestk\u0119, kt\u00f3ry sam sobie zrobi\u0142em podsumowuj\u0105c domnieman\u0105 po\u0142ow\u0119 \u017cycia w przeddzie\u0144 radykalnych zmian na wielk\u0105 skal\u0119; chwil\u0119 potem za\u0142o\u017cy\u0142em now\u0105 rodzin\u0119 i przeprowadzi\u0142em si\u0119 do Warszawy. Mam teraz daleko do g\u00f3r. Je\u015bli co\u015b po mnie pozostanie na pewno, opr\u00f3cz genu w\u0119druj\u0105cego przez moje dzieci, to nieodwracalne zmiany na mapie Polski. Ksi\u0105\u017cki s\u0105, ale lada dzie\u0144 nikt o nich nie b\u0119dzie pami\u0119ta\u0142: czasem prze\u017cywaj\u0105 swoj\u0105 pierwsz\u0105, mo\u017ce drug\u0105, m\u0142odo\u015b\u0107, a potem umieraj\u0105 bezpowrotnie, cho\u0107 i z tym r\u00f3\u017cnie bywa (s\u0105 autorzy, kt\u00f3rzy dostawali najwa\u017cniejsze nagrody literackie sto lat temu, a teraz nikt o nich nie m\u00f3wi, znamy te\u017c takich, kt\u00f3rzy za \u017cycia przymierali g\u0142odem, a teraz w ka\u017cdym mie\u015bcie maj\u0105 swoj\u0105 ulic\u0119). Literatura jest naprawd\u0119 niewymierna i ulotna, ale fakt, \u017ce wdar\u0142em si\u0119 do jakiego\u015b miejsca pod ziemi\u0105, odkry\u0142em kilka du\u017cych jaski\u0144, kt\u00f3re zosta\u0142y splanowane, nazwane i oznaczone na mapie \u2013 to jest dokonanie, z kt\u00f3rego jestem dumny, to mnie unie\u015bmiertelnia. Te groty pozostan\u0105 nawet wtedy, kiedy umrze ju\u017c ostatni czytelnik na ziemi.<\/p>\n

Tworz\u0105c Poza \u015bwiat\u0142em<\/em> dysponowa\u0142em dokumentacj\u0105 fotograficzn\u0105 dziewiczych partii jaski\u0144, stworzon\u0105 cz\u0119\u015bciowo przez siebie, a cz\u0119\u015bciowo przez najlepszych fotograf\u00f3w zajmuj\u0105cych grotami. Uzna\u0142em wi\u0119c z pocz\u0105tku, \u017ce warto b\u0119dzie wyda\u0107 album, kt\u00f3ry by je przedstawia\u0142. Podzieli\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: powierzchniow\u0105 oraz podziemn\u0105. Powierzchniowa zawiera fragmenty moich dziennik\u00f3w, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119cone s\u0105 uci\u0105\u017cliwo\u015bci miast i cywilizacji. Druga cz\u0119\u015b\u0107 jest poszukiwaniem paraleli pomi\u0119dzy pisaniem a odkrywaniem jaski\u0144, jak w szkicu o tekstach natury. Por\u00f3wnuj\u0119 tam odkopywaniem korytarza zamulonego glin\u0105 i pisaniem, kt\u00f3re te\u017c stanowi rodzaj eksploracji, znacznie jednak mniej przyjemnej, trudniejszej i nios\u0105cej ze sob\u0105 wi\u0119ksz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Pisz\u0105c jestem stw\u00f3rc\u0105, a pod ziemi\u0105 \u2013 jedynie odtw\u00f3rc\u0105, udost\u0119pniam co\u015b, co stworzy\u0142a natura. Jednocze\u015bnie w jaskiniach jestem pierwszym czytelnikiem hieroglif\u00f3w natury, a jej pismo zachwyca mnie znacznie bardziej ni\u017c jakikolwiek artefakt.<\/p>\n

Czy filmy, kt\u00f3re pana zachwycaj\u0105, potrafi\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0107 na styl pa\u0144skiego pisania?<\/strong><\/p>\n

Kino ci\u0105gle mnie inspiruje, w przeciwie\u0144stwie do literatury. Lektury s\u0105 zreszt\u0105 bardzo niebezpieczne, szczeg\u00f3lnie je\u015bli trafi si\u0119 na autora, kt\u00f3ry ma wyra\u017any styl albo zajmuj\u0105c\u0105 fraz\u0119. W\u00f3wczas trudno jest temu nie ulec. Z kinem jest inaczej. Nie da si\u0119 zarazi\u0107 fraz\u0105. Mo\u017cna za to przej\u0105\u0107 \u201egramatyk\u0119 filmow\u0105\u201d. Stosuj\u0119 w moich powie\u015bciach monta\u017c literacki na podobie\u0144stwo filmowego \u2013 nie odczuwam potrzeby linearno\u015bci, nie lubi\u0119 te\u017c rozwlek\u0142ej ekspozycji. Zasada kondensacji tre\u015bci, kt\u00f3ra powoduje, \u017ce moje ksi\u0105\u017cki nie nale\u017c\u0105 do opas\u0142ych, wynika w\u0142a\u015bnie z my\u015blenia filmowego. W filmie im mniej pada s\u0142\u00f3w, im wi\u0119cej da si\u0119 opowiedzie\u0107 pojedynczym kadrem, tym lepiej. Oty\u0142o\u015b\u0107 jest organiczn\u0105 wad\u0105 literatury. By\u0107 mo\u017ce ustawiam si\u0119 coraz dalej od obowi\u0105zuj\u0105cych trend\u00f3w czy te\u017c fetyszy czytelniczych, bo ksi\u0105\u017cki czyta si\u0119 i pisze coraz grubsze. Ale kiedy bior\u0119 opas\u0142e powie\u015bci do r\u0119ki, sama ich waga mnie zniech\u0119ca. A kiedy widz\u0119, \u017ce autor bierze rozp\u0119d przez cztery strony, \u017ceby powiedzie\u0107 jedno zdanie, ju\u017c wiem, \u017ce to s\u0105 tzw. \u201epuste kalorie\u201d, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest rozepchana pod ilo\u015b\u0107 arkuszy, kt\u00f3re wydawca wpisa\u0142 do umowy. Zdarzaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie tomiszcza, kt\u00f3re i tak nie s\u0105 wystarczaj\u0105co grube \u2013 jak cho\u0107by dzienniki Frischa, kt\u00f3re ostatnio wyda\u0142o W.A.B, albo dzienniki Mar\u00e1iego, ale to s\u0105 pojedyncze przypadki i najcz\u0119\u015bciej dotyczy to diaryst\u00f3w.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna w pa\u0144skiej prozie r\u00f3wnie\u017c inspiracje poetyckie\u2026<\/strong><\/p>\n

Istotny dla mojego rozwoju i ukszta\u0142towania nie tyle nawet j\u0119zyka, co raczej sposobu pracy nad samym tekstem, by\u0142 okres poetycki, czyli najwcze\u015bniejszy etap mojego pisania. Cz\u0119sto bardzo surowo oceniam to, co po nim zosta\u0142o. By\u0142em wtedy pod presj\u0105, bo wszyscy najbli\u017csi kumple z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego byli poetami, zreszt\u0105 wsp\u00f3lnie wtedy za\u0142o\u017cyli\u015bmy grup\u0119 poetyck\u0105 Na dziko<\/em>. Ten teoretycznie roztrwoniony czas, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142em poezji, zanim zrozumia\u0142em, \u017ce to nie jest moja \u201eorientacja\u201d, z pewno\u015bci\u0105 mi si\u0119 przys\u0142u\u017cy\u0142. Wreszcie dokona\u0142em swoistego coming-outu<\/em>, opublikowa\u0142em pierwsze opowiadanie, po czym okaza\u0142o si\u0119, \u017ce radz\u0119 sobie w tej materii du\u017co lepiej i sprawia mi to o wiele wi\u0119cej przyjemno\u015bci. Ale stosunek do pisania oraz metoda pracy pozosta\u0142y. Nigdy nie odwa\u017cy\u0142bym si\u0119 teraz stawia\u0107 zdania spontanicznie albo liczy\u0107, \u017ce dopiero redaktor co\u015b z puszczonym tekstem zrobi. Czyta\u0142em ka\u017cdy wers wiersza na g\u0142os; tekst proz\u0105 r\u00f3wnie\u017c musi by\u0107 d\u017awi\u0119czny, samowystarczalny w ka\u017cdym akapicie i linijce. Odchudza moje ksi\u0105\u017cki my\u015blenie filmowe, scenariopisarskie, a wyd\u0142u\u017ca prac\u0119 nad nimi poetyckie my\u015blenie o j\u0119zyku.<\/p>\n

J\u0119zyk pa\u0144skich postaci si\u0119 zmienia, ale j\u0119zyk w pa\u0144skiej literaturze pozostaje niemal niezmienny, czego dowodzi\u0107 mo\u017ce powtarzaj\u0105ce si\u0119 w Widnokr\u0119gu<\/em> i Czarnej<\/em> zdanie: Samotno\u015b\u0107 jest wyborem, natomiast osamotnienie \u2013 wyrokiem.<\/strong><\/p>\n

W dw\u00f3ch ksi\u0105\u017ckach pojawia si\u0119 to samo zdanie?<\/p>\n

Tak, st\u0105d pytanie, czy nie czuje si\u0119 pan uwi\u0119ziony przez j\u0119zyk, kt\u00f3rym pan operuje?<\/strong><\/p>\n

Istniej\u0105 autocytaty nie\u015bwiadome, nie spos\u00f3b kontrolowa\u0107 si\u0119 a\u017c tak; musia\u0142bym czyta\u0107 swoje teksty bez przerwy albo zna\u0107 je na pami\u0119\u0107. Czasem przecie\u017c celowo nawet ca\u0142e motywy si\u0119 powtarzaj\u0105; Cortazar rozpisa\u0142 rozdzia\u0142 Gry w klasy<\/em> w osobn\u0105 powie\u015b\u0107. U mnie na przyk\u0142ad pojawi\u0142 si\u0119 w Gnoju<\/em> epizod o archiwi\u015bcie pracuj\u0105cym w suterenie i widz\u0105cym ludzi tylko od st\u00f3p do kolan. P\u00f3\u017aniej rozwin\u0105\u0142em to w Senno\u015bci<\/em> w osobny w\u0105tek. Akurat przy dynamice zmian gatunkowych wszelkich ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pisz\u0119, taki \u0142\u0105cznik \u2013 co\u015b, co spaja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poza nazwiskiem autora \u2013 bardzo mnie cieszy. Chocia\u017c zaskoczyli mnie panowie, bo my\u015bla\u0142em, \u017ce wymy\u015bli\u0142em to zdanie p\u00f3\u017aniej. Natomiast wydaje mi si\u0119, \u017ce w Czarnej<\/em> to cytat usprawiedliwiony i zmy\u015blnie u\u017cyty, poniewa\u017c bohaterka czyta polecon\u0105 przez psychiatr\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i to jest jej fragment; a zatem to forma meta-autocytatu. Czy uda\u0142o mi si\u0119 wybrn\u0105\u0107 z zarzutu? (\u015bmiech).<\/p>\n

Zdaje si\u0119, \u017ce tak. Skoro wi\u0119c nie jest pan wi\u0119\u017aniem w\u0142asnego j\u0119zyka literackiego, to by\u0107 mo\u017ce, jak cz\u0119stokro\u0107 podkre\u015blaj\u0105 krytycy, kr\u0119puje pana pewna powtarzalno\u015b\u0107 w\u0105tk\u00f3w, postaci czy motyw\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Z krytykami jest jak z kibolami. Omijam ich drug\u0105 stron\u0105 ulicy, chy\u0142kiem uciekam. Oni musz\u0105 pokrzycze\u0107, zw\u0142aszcza ci m\u0142odzi, debiutuj\u0105cy, kt\u00f3rzy zaczynaj\u0105 gdzie\u015b swoje kariery krytycznoliterackie. Poza tym zbyt d\u0142ugo obecny jestem w \u015bwiecie literatury, zbyt dobrze wszystkich pozna\u0142em prywatnie, \u017ceby nie wiedzie\u0107, jak przebiega taka dynamika zmian emocjonalnych, czyli przywi\u0105zania jakiego\u015b krytyka do autora. Krytyka zreszt\u0105 do\u015b\u0107 \u0142atwo skorumpowa\u0107: w\u00f3dk\u0105, u\u015bmiechem, seksem\u2026 Chocia\u017c trzeba przyzna\u0107, \u017ce wszystko w moich tekstach dzieje si\u0119 w rodzinie, najcz\u0119\u015bciej na p\u0142aszczy\u017anie relacji ojciec-syn. Ale to fundamentalna kwestia dla ca\u0142ej ludzko\u015bci \u2013 sztafeta pokole\u0144, powtarzanie obserwowanych przez ca\u0142e \u017cycie b\u0142\u0119d\u00f3w, wreszcie: nieodzowno\u015b\u0107 symbolicznego ojcob\u00f3jstwa.<\/p>\n

\u00c0 propos symbolicznego ojcob\u00f3jstwa: w kontek\u015bcie Gnoju<\/em> chcieliby\u015bmy spyta\u0107 o motyw snu, bo przecie\u017c ten apokaliptyczny akt dzieje si\u0119 w\u0142a\u015bnie we \u015bnie: gn\u00f3j zalewa dom, zabija wszystkich opr\u00f3cz matki autora, kt\u00f3ra wydawa\u0142a si\u0119 naj\u0142askawsza bohaterowi. Czy zatem sny w pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cce funkcjonuj\u0105 jako przedstawienie pod\u015bwiadomo\u015bci bohater\u00f3w? Czy by\u0107 mo\u017ce to pr\u00f3ba stworzenia jakiej\u015b nowej rzeczywisto\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Ja w gruncie rzeczy bardzo nie lubi\u0119 umieszczania sn\u00f3w ani w literaturze, ani w kinie. Zawsze ten przerywnik wytr\u0105ca z lektury, odbioru; to jaka\u015b nieprzyjemna dygresja, zwykle nieczytelna, bardzo cz\u0119sto grafoma\u0144ska\u2026 Dra\u017cni mnie, \u017ce jak si\u0119 chce powiedzie\u0107, co bohater ma na dnie duszy, w pod\u015bwiadomo\u015bci, i nie da si\u0119 powiedzie\u0107 tego wprost, to \u201erozmazuje si\u0119\u201d obraz. Fina\u0142 Gnoju<\/em> napisa\u0142em wpierw jako realistyczn\u0105 apokalips\u0119. Ale w pewnym momencie doszed\u0142em do wniosku, \u017ce potrzeba innego zako\u0144czenia: bohater nie potrafi si\u0119 uwolni\u0107 od ojca nawet po zag\u0142adzie, w za\u015bwiatach, w tej nieokre\u015blonej przestrzeni. Zatem apokalipsa, kt\u00f3ra w ksi\u0105\u017cce mia\u0142a by\u0107 pocz\u0105tkowo oczyszczeniem przez paradoksaln\u0105 eksplozj\u0119 szamba, tym oczyszczeniem nie jest. Niedawno wyda\u0142em tomik historyjek sennych \u2013 eksperyment literacki przeprowadzony na samym sobie. Mia\u0142 by\u0107 przeciwie\u0144stwem do modnej ostatnio diarystyki, kt\u00f3r\u0105 uprawiaj\u0105 moi powa\u017cni koledzy po pi\u00f3rze. Mam wra\u017cenie, \u017ce oni robi\u0105 to przy lustrze, nazbyt dbaj\u0105 o sw\u00f3j wizerunek, jak si\u0119 tylko jaka\u015b my\u015bl sko\u0142tuni, zaraz j\u0105 przyczesuj\u0105. Mia\u0142em oczywi\u015bcie mn\u00f3stwo takich sn\u00f3w, kt\u00f3rych nie mog\u0142em przywo\u0142a\u0107, na przyk\u0142ad kompromituj\u0105ce sny defekacyjne. To mia\u0142a by\u0107 pr\u00f3ba rekonstrukcji podmiotu, kt\u00f3rym jestem we \u015bnie i kt\u00f3ry, by\u0107 mo\u017ce, jest prawdziwym mn\u0105 \u2013 kto wie, czy ca\u0142a reszta nie jest po prostu nak\u0142aniaj\u0105cym mnie do odgrywania pewnych r\u00f3l superego? Mo\u017ce w rzeczywisto\u015bci jestem jedenastoletnim ch\u0142opcem?<\/p>\n

M\u00f3wili\u015bmy o relacji ojciec-syn, ale jeste\u015bmy te\u017c ciekawi, jak\u0105 rol\u0119 odgrywa u pana sama rodzina? Czy ciekawi\u0105 pana jej patologie, czy mo\u017ce to tylko t\u0142o dla pa\u0144skiej prozy?<\/strong><\/p>\n

To raczej g\u0142\u00f3wne w\u0105tki. \u017by\u0142em w rodzinie obarczonej za\u0142o\u017cycielskim b\u0142\u0119dem. Moi rodzice bardzo szybko si\u0119 do siebie zniech\u0119cili, a ich uczucie z mi\u0142o\u015bci przerodzi\u0142o si\u0119 w nienawi\u015b\u0107, dorasta\u0142em wi\u0119c w atmosferze wiecznej wojny domowej. Ta wojna domowa wydawa\u0142a mi si\u0119 naturalnym stanem, a to, co ogl\u0105da\u0142em w filmach \u2013 jak\u0105\u015b rodzinn\u0105 harmoni\u0119 \u2013 tylko fikcj\u0105, materia\u0142em ku pokrzepieniu serc; przecie\u017c wszyscy w domu porozumiewali si\u0119 za pomoc\u0105 wrzask\u00f3w, trzaskania drzwiami, t\u0142uczenia talerzy i ranienia si\u0119 nawzajem. W pewnym momencie \u017cycia zrozumia\u0142em, \u017ce w\u0142a\u015bnie tak nie jest, \u017ce to ja znajduj\u0119 si\u0119 w jakiej\u015b patologicznej sytuacji. Stwierdzi\u0142em zatem, \u017ce skoro zosta\u0142em tak naznaczony, musz\u0119 z tego zaczerpn\u0105\u0107 jakie\u015b korzy\u015bci. Musz\u0119 si\u0119 zmaga\u0107 z baga\u017cem, kt\u00f3ry otrzyma\u0142em nie tylko w genach, ale te\u017c w wychowaniu; jestem wyczulony na wszelkie zwyrodnienia, tak\u017ce te pojawiaj\u0105ce si\u0119 w \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym.<\/p>\n

Gn\u00f3j<\/em>, w pewnym sensie przekornie, zosta\u0142 nazwany antybiografi\u0105?<\/strong><\/p>\n

On by\u0142 antybiografi\u0105 w takim sensie, \u017ce opowiada\u0142 o tym, czego nie pami\u0119tam. Nie opisa\u0142em swojego dzieci\u0144stwa, tylko to, co wyparte, co mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107, skoro si\u0119 wyobrazi\u0142o. Wydawa\u0142o mi si\u0119 to fundamentalne dla pojmowania powie\u015bci i opartego na niej filmu. By\u0142a taka scena, kt\u00f3ra dost\u0119pna jest tylko na dodatkach do DVD, kiedy \u017bebrowski przychodzi do ksi\u0119dza \u2013 spowiednika jego ojca \u2013 i skar\u017cy mu si\u0119, \u017ce ojciec go maltretowa\u0142, bi\u0142. Ksi\u0105dz go przekonuje, \u017ce to nieprawda, \u017ce ojciec go nigdy nie uderzy\u0142, \u017ce muchy by nawet nie skrzywdzi\u0142; zaczyna go przekonywa\u0107, \u017ce to projekcja jego zawodnej pami\u0119ci. A zatem nawet prawdziwe wspomnienia mog\u0105 by\u0107 jedynie wizualizowan\u0105 fikcj\u0105.<\/p>\n

To zatem terapeutyczna funkcja literatury, niejako s\u0142u\u017c\u0105cej autorowi. A czy powinna mie\u0107 jeszcze jakie\u015b przeznaczenie?<\/strong><\/p>\n

Literatura jest jedn\u0105 z tych przestrzeni, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 najmniej podatne na wszelkiego rodzaju manipulacje. Powinna by\u0107 autonomiczna, niepodleg\u0142a i u\u017cyteczna jako bro\u0144. Dzisiaj moja \u017cona opowiada\u0142a o dziennikach jej mamy, Agnieszki Osieckiej, pisanych w apogeum stalinowskiego terroru. Z tego tekstu wyra\u017anie odznacza si\u0119 jaki\u015b w\u015bciek\u0142y intelekt dziewczyny, kt\u00f3ra niezale\u017cnie od zewn\u0119trznej opresji koszmaru rzeczywisto\u015bci stalinowskiej by\u0142a osob\u0105 woln\u0105 przez sw\u00f3j intelekt, dob\u00f3r lektur, poprzez pisanie. \u017badna w\u0142adza nie wygra z mocn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, z mocn\u0105 literatur\u0105. To jest rola, o kt\u00f3r\u0105 pan pyta.<\/p>\n

A czy istnieje pu\u0142apka moralistyki, w kt\u00f3r\u0105 mogliby wpa\u015b\u0107 pisarze w tym momencie?<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Nie s\u0105dz\u0119. Ta pu\u0142apka dzia\u0142a raczej w drug\u0105 stron\u0119. By\u0142em ostatnio jurorem w PISF-ie i liczba projekt\u00f3w o \u017bo\u0142nierzach Wykl\u0119tych przeros\u0142a wszelkie wyobra\u017cenia \u2013 s\u0105 tego takie ilo\u015bci, \u017ce nie mieszcz\u0105 si\u0119 w koszach (\u015bmiech). W drug\u0105 stron\u0119 nie widz\u0119 tej pu\u0142apki; nie widz\u0119, \u017ceby\u015bmy mieli przesyt beletrystyki opisuj\u0105cej zdewastowan\u0105 w ostatnich dw\u00f3ch latach rzeczywisto\u015b\u0107. Nikt jeszcze nie zd\u0105\u017cy\u0142 napisa\u0107 powie\u015bci, kt\u00f3ra by to udokumentowa\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojciech Kuczok: Bardzo istotne by\u0142o dla mnie to, \u017ce na f\/aktach nie jest seri\u0105 reportersk\u0105 \u2013 to nie mia\u0142o by\u0107 udawanie Trumana Capote\u2019a, ale wysnuta na podstawie lektury dokumentacji fikcja literacka. Autor nie jest zobligowany do tego, by kurczowo trzyma\u0107 si\u0119 fakt\u00f3w, ale \u017ceby si\u0119 od nich odbi\u0107 na dowoln\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od prawdy. Sprawa, kt\u00f3r\u0105 znalaz\u0142em, by\u0142a mi bardzo bliska r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na to, \u017ce interesuje mnie ludzka psychika wobec ekstremalnych uczu\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":819,"featured_media":45080,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[6427,6428,2729],"powerkit_post_featured":[],"coauthors":[6772,6424,6425],"yoast_head":"\nPisanie w czasach parszywej postprawdy, Wojciech Kuczok<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wojciech Kuczok: Powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na zam\u00f3wienie wydawnictwa Od deski do deski Tomasza i Anny Sekielskich w ramach Serii na f\/aktach...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/\",\"name\":\"Ownetic Magazine\",\"description\":\"Magazine\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/wojciech-kuczok-czarna-2018-01-11.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/wojciech-kuczok-czarna-2018-01-11.jpeg\",\"width\":1679,\"height\":2457,\"caption\":\"Wojciech Kuczok, \u201eCzarna\u201d, Wydawnictwo Od deski do deski, 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy\",\"name\":\"Pisanie w czasach parszywej postprawdy, Wojciech Kuczok\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2018-01-11T23:00:50+00:00\",\"dateModified\":\"2018-01-18T12:17:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392e45fe2e5db472cb15f0dab3d8bc4a\"},\"description\":\"Wojciech Kuczok: Powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na zam\u00f3wienie wydawnictwa Od deski do deski Tomasza i Anny Sekielskich w ramach Serii na f\/aktach...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Pisanie w czasach parszywej postprawdy\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392e45fe2e5db472cb15f0dab3d8bc4a\",\"name\":\"Wojciech Kuczok\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuczok\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pisanie w czasach parszywej postprawdy, Wojciech Kuczok","description":"Wojciech Kuczok: Powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na zam\u00f3wienie wydawnictwa Od deski do deski Tomasza i Anny Sekielskich w ramach Serii na f\/aktach...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/","name":"Ownetic Magazine","description":"Magazine","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/wojciech-kuczok-czarna-2018-01-11.jpeg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/wojciech-kuczok-czarna-2018-01-11.jpeg","width":1679,"height":2457,"caption":"Wojciech Kuczok, \u201eCzarna\u201d, Wydawnictwo Od deski do deski, 2017 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe wydawcy)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy","name":"Pisanie w czasach parszywej postprawdy, Wojciech Kuczok","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#primaryimage"},"datePublished":"2018-01-11T23:00:50+00:00","dateModified":"2018-01-18T12:17:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392e45fe2e5db472cb15f0dab3d8bc4a"},"description":"Wojciech Kuczok: Powie\u015b\u0107 napisa\u0142em na zam\u00f3wienie wydawnictwa Od deski do deski Tomasza i Anny Sekielskich w ramach Serii na f\/aktach...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/2018\/wojciech-kuczok-pisanie-w-czasach-parszywej-postprawdy#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Pisanie w czasach parszywej postprawdy"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/#\/schema\/person\/392e45fe2e5db472cb15f0dab3d8bc4a","name":"Wojciech Kuczok","url":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/author\/kuczok"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45069"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/819"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45069"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45069\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45069"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=45069"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/magazyn\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=45069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}